ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦਸ਼ਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯੋਪਮਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਸ੍ਫਾਟਿਕਂ ਰਤ੍ਨਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਅਵੇਕ੍षਮਾਣੋ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ਼ਯਨਾਸਨਮ੍ ॥ 1 ॥
ਦਾਨ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਚਿਤ੍ਰਾਙ੍ਗੈਰ੍ਵੈਡੂਰ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਰਾਸਨੈਃ ।
ਮਹਾਰ੍ਹਾਸ੍ਤਰਣੋਪੇਤੈਰੁਪਪਨ੍ਨਂ ਮਹਾਧਨੈਃ ॥ 2 ॥
ਤਸ੍ਯ ਚੈਕਤਮੇ ਦੇਸ਼ੇ ਸੋऽਗ੍ਯ੍ਰਮਾਲਾਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਾਣ੍ਡੁਰਂ ਛਤ੍ਰਂ ਤਾਰਾਧਿਪਤਿਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ॥ 3 ॥
ਜਾਤਰੂਪਪਰਿਕ੍षਿਪ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ ।
ਅਸ਼ੋਕਮਾਲਾਵਿਤਤਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਰਮਾਸਨਮ੍ ॥ 4 ॥
ਵਾਲਵ੍ਯਜਨਹਸ੍ਤਾਭਿਰ੍ਵੀਜ੍ਯਮਾਨਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।
ਗਨ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਜੁष੍ਟਂ ਵਰਧੂਪੇਨ ਧੂਪਿਤਮ੍ ॥ 5 ॥
ਪਰਮਾਸ੍ਤਰਣਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮਾਵਿਕਾਜਿਨਸਂਵृਤਮ੍ ।
ਦਾਮਭਿਰ੍ਵਰਮਾਲ੍ਯਾਨਾਂ ਸਮਨ੍ਤਾਦੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ॥ 6 ॥
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜੀਮੂਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੋਤ੍ਤਮਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ।
ਲੋਹਿਤਾਕ੍षਂ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਮਹਾਰਜਤਵਾਸਸਮ੍ ॥ 7 ॥
ਲੋਹਿਤੇਨਾਨੁਲਿਪ੍ਤਾਙ੍ਗਂ ਚਨ੍ਦਨੇਨ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਰਕ੍ਤਮਿਵਾਕਾਸ਼ੇ ਤੋਯਦਂ ਸਤਟਿਦ੍ਗਣਮ੍ ॥ 8 ॥
ਵृਤਮਾਭਰਣੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਃ ਸੁਰੂਪਂ ਕਾਮਰੂਪਿਣਮ੍ ।
ਸਵृਕ੍षਵਨਗੁਲ੍ਮਾਢ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਿਵ ਮਨ੍ਦਰਮ੍ ॥ 9 ॥
ਕ੍ਰੀਡਿਤ੍ਵੋਪਰਤਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਰਾਭਰਣਭੂषਿਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਿਯਂ ਰਾਕ੍षਸਕਨ੍ਯਾਨਾਂ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਸੁਖਾਵਹਮ੍ ॥ 10 ॥
ਪੀਤ੍ਵਾऽਪ੍ਯੁਪਰਤਂ ਚਾਪਿ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ ਮਹਾਕਪਿਃ ।
ਭਾਸ੍ਵਰੇ ਸ਼ਯਨੇ ਵੀਰਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਂ ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਮ੍ ॥ 11 ॥
ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਂ ਯਥਾ ਨਾਗਂ ਰਾਵਣਂ ਵਾਨਰਰ੍षਭਃ ।
ਆਸਾਦ੍ਯ ਪਰਮੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਸ੍ਸੋਪਾਸਰ੍ਪਤ੍ਸੁਭੀਤਵਤ੍ ॥ 12 ॥
ਅਥਾऽऽਰੋਹਣਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵੇਦਿਕਾऽਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ।
ਸੁਪ੍ਤਂ ਰਾਕ੍षਸਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਂ ਪ੍ਰੇਕ੍षਤੇ ਸ੍ਮ ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 13 ॥
ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪਤਃ ਸ਼ਯਨੋਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਗਨ੍ਧਹਸ੍ਤਿਨਿ ਸਂਵਿष੍ਟੇ ਯਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਂ ਮਹਤ੍ ॥ 14 ॥
ਕਾਞ੍ਚਨਾਙ੍ਗਦਸਨ੍ਨਧ੍ਦੈ ਚ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਵਿਕ੍षਿਪ੍ਤੌ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭੁਜਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਧ੍ਵਜੋਪਮੌ ॥ 15 ॥
ਐਰਾਵਤਵਿषਾਣਾਗ੍ਰੈਰਾਪੀਡਨਕृਤਵ੍ਰਣੌ ।
ਵਜ੍ਰੋਲ੍ਲਿਖਿਤਪੀਨਾਂਸੌ ਵਿष੍ਣੁਚਕ੍ਰਪਰਿਕ੍षਤੌ ॥ 16 ॥
ਪੀਨੌ ਸਮਸੁਜਾਤਾਂਸੌ ਸਙ੍ਗਤੌ ਬਲਸਂਯੁਤੌ ।
ਸੁਲਕ੍षਣਨਖਾਙ੍ਗੁष੍ਠਾ ਸ੍ਵਙ੍ਗੁਲੀਤਲਲਕ੍षਿਤੌ ॥ 17 ॥
ਸਂਹਤੌ ਪਰਿਘਾਕਾਰੌ ਵृਤ੍ਤੌ ਕਰਿਕਰੋਪਮੌ ।
ਵਿਕ੍षਿਪ੍ਤੌ ਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇ ਪਞ੍ਚਸ਼ੀਰ੍षਾਵਿਵੋਰਗੌ ॥ 18 ॥
ਸ਼ਸ਼ਕ੍षਤਜਕਲ੍ਪੇਨ ਸੁਸ਼ੀਤੇਨ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨਾ ।
ਚਨ੍ਦਨੇਨ ਪਰਾਰ੍ਧ੍ਯੇਨ ਸ੍ਵਨੁਲਿਪ੍ਤੌ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤੌ ॥ 19 ॥
ਉਤ੍ਤਮਸ੍ਤ੍ਰੀਵਿਮृਦਿਤੌ ਗਨ੍ਧੋਤ੍ਤਮਨਿषੇਵਿਤੌ ।
ਯਕ੍षਪਨ੍ਨਗਗਨ੍ਧਰ੍ਵਦੇਵਦਾਨਵਰਾਵਿਣੌ ॥ 20 ॥
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ ਕਪਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬਾਹੂ ਸ਼ਯਨਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ।
ਮਨ੍ਦਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਸੁਪ੍ਤੌ ਮਹਾਹੀ ਰੁषਿਤਾਵਿਵ ॥ 21 ॥
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇऽਚਲਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਭ੍ਯਾਮਿਵ ਮਨ੍ਦਰਃ ॥ 22 ॥
ਚੂਤਪੁਨ੍ਨਾਗਸੁਰਭਿਰ੍ਵਕੁਲੋਤ੍ਤਮਸਂਯੁਤਃ ।
ਮृष੍ਟਾਨ੍ਨਰਸਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪਾਨਗਨ੍ਧਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ ॥ 23 ॥
ਤਸ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸਸਿਂਹਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਮ ਮਹਾਮੁਖਾਤ੍ ।
ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪੂਰਯਨ੍ਨਿਵ ਤਦ੍ ਗृਹਮ੍ ॥ 24 ॥
ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਵਿਚਿਤ੍ਰੇਣ ਕਾਞ੍ਚਨੇਨ ਵਿਰਾਜਿਤਮ੍ ।
ਮਕੁਟੇਨਾਪਵृਤ੍ਤੇਨ ਕੁਣ੍ਡਲੋਜ੍ਵਲਿਤਾਨਨਮ੍ ॥ 25 ॥
ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਦਿਗ੍ਧੇਨ ਤਥਾ ਹਾਰੇਣ ਸ਼ੋਭਿਨਾ ।
ਪੀਨਾਯਤਵਿਸ਼ਾਲੇਨ ਵਕ੍षਸਾऽਭਿਵਿਰਾਜਿਤਮ੍ ॥ 26 ॥
ਪਾਣ੍ਡਰੇਣਾਪਵਿਦ੍ਧੇਨ ਕ੍षੌਮੇਣ ਕ੍षਤਜੇਕ੍षਣਮ੍ ।
ਮਹਾਰ੍ਹੇਣ ਸੁਸਂਵੀਤਂ ਪੀਤੇਨੋਤ੍ਤਮਵਾਸਸਾ ॥ 27 ॥
ਮਾषਰਾਸ਼ਿਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਂ ਭੁਜਙ੍ਗਵਤ੍ ।
ਗਾਙ੍ਗੇ ਮਹਤਿ ਤੋਯਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਿਵ ਕੁਞ੍ਜਰਮ੍ ॥ 28 ॥
ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕਾਞ੍ਚਨੈਰ੍ਦੀਪੈਦ੍ਧੀਪ੍ਯਮਾਨਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍ ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਕृਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਂ ਮੇਘਂ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਗਣੈਰਿਵ ॥ 29 ॥
ਪਾਦਮੂਲਗਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਪਤ੍ਨੀਃ ਸ ਪ੍ਰਿਯਭਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍षਃਪਤੇਰ੍ਗृਹੇ ॥ 30 ॥
ਸ਼ਸ਼ਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਦਨਾਸ਼੍ਚਾਰੁਕੁਣ੍ਡਲਭੂषਿਤਾਃ ।
ਅਮ੍ਲਾਨਮਾਲ੍ਯਾਭਰਣਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹਰਿਯੂਥਪਃ ॥ 31 ॥
ਨृਤ੍ਤਵਾਦਿਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲਾ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਭੁਜਾਙ੍ਕਗਾਃ ।
ਵਰਾਭਰਣਧਾਰਿਣ੍ਯੋ ਨਿषਣ੍ਣਾ ਦਦृਸ਼ੇ ਹਰਿਃ ॥ 32 ॥
ਵਜ੍ਰਵੈਡੂਰ੍ਯਗਰ੍ਭਾਣਿ ਸ਼੍ਰਵਣਾਨ੍ਤੇषੁ ਯੋषਿਤਾਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਾਪਨੀਯਾਨਿ ਕੁਣ੍ਡਲਾਨ੍ਯਙ੍ਗਦਾਨਿ ਚ ॥ 33 ॥
ਤਾਸਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਪਮੈਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਸ਼ੁਭੈਰ੍ਲਲਿਤਕੁਣ੍ਡਲੈਃ ।
ਵਿਰਰਾਜ ਵਿਮਾਨਂ ਤਨ੍ਨਭਸ੍ਤਾਰਾਗਣੈਰਿਵ ॥ 34 ॥
ਮਦਵ੍ਯਾਯਾਮਖਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤਾ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯੋषਿਤਃ ।
ਤੇषੁ ਤੇष੍ਵਵਕਾਸ਼ੇषੁ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾਸ੍ਤਨੁਮਧ੍ਯਮਾਃ ॥ 35 ॥
ਅਙ੍ਗਹਾਰੈਸ੍ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਾ ਕੋਮਲੈਰ੍ਨृਤ੍ਤਸ਼ਾਲਿਨੀ ।
ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਸ਼ੁਭਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ॥ 36 ॥
ਕਾਚਿਦ੍ਵੀਣਾਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ।
ਮਹਾਨਦੀਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣੇਵ ਨਲਿਨੀ ਪੋਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ॥ 37 ॥
ਅਨ੍ਯਾ ਕਕ੍षਗਤੇਨੈਵ ਮਡ੍ਡੁਕੇਨਾਸਿਤੇਕ੍षਣਾ ।
ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਭਾਮਿਨੀ ਭਾਤਿ ਬਾਲਪੁਤ੍ਰੇਵ ਵਤ੍ਸਲਾ ॥ 38 ॥
ਪਟਹਂ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀ ਪੀਡ੍ਯ ਸ਼ੇਤੇ ਸ਼ੁਭਸ੍ਤਨੀ ।
ਚਿਰਸ੍ਯ ਰਮਣਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯੇਵ ਭਾਮਿਨੀ ॥ 39 ॥
ਕਾਚਿਦ੍ਵਂਸ਼ਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਸੁਪ੍ਤਾ ਕਮਲਲੋਚਨਾ ।
ਰਹਃ ਪ੍ਰਿਯਤਮਂ ਗृਹ੍ਯ ਸਕਾਮੇਵ ਚ ਕਾਮਿਨੀ ॥ 40 ॥
ਵਿਪਞ੍ਚੀਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯਾਨ੍ਯਾ ਨਿਯਤਾ ਨृਤ੍ਤਸ਼ਾਲਿਨੀ ।
ਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਹ ਕਾਨ੍ਤੇਵ ਭਾਮਿਨੀ ॥ 41 ॥
ਅਨ੍ਯਾ ਕਨਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਰ੍ਮृਦੁਪੀਨੈਰ੍ਮਨੋਰਮੈਃ ।
ਮृਦਙ੍ਗਂ ਪਰਿਪੀਡ੍ਯਾਙ੍ਗੈਃ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਮਤ੍ਤਲੋਚਨਾ ॥ 42 ॥
ਭੁਜਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥੇਨ ਕਕ੍षਗੇਨ ਕृਸ਼ੋਦਰੀ ।
ਪਣਵੇਵ ਸਹਾਨਿਨ੍ਦ੍ਯਾ ਸੁਪ੍ਤਾ ਮਦਕृਤਸ਼੍ਰਮਾ ॥ 43 ॥
ਡਿਣ੍ਡਿਮਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯਾਨ੍ਯਾ ਤਥੈਵਾਸਕ੍ਤਡਿਣ੍ਡਿਮਾ ।
ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਤਰੁਣਂ ਵਤ੍ਸਮੁਪਗੂਹ੍ਯੇਵ ਭਾਮਿਨੀ ॥ 44 ॥
ਕਾਚਿਦਾਡਮ੍ਬਰਂ ਨਾਰੀ ਭੁਜਸਂਯੋਗਪੀਡਿਤਮ੍ ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਕਮਲਪਤ੍ਰਾਕ੍षੀ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਮਦਮੋਹਿਤਾ ॥ 45 ॥
ਕਲਸ਼ੀਮਪਵਿਧ੍ਯਾਨ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਭਾਤਿ ਭਾਮਿਨੀ ।
ਵਸਨ੍ਤੇ ਪੁष੍ਪਸ਼ਬਲਾ ਮਾਲੇਵ ਪਰਿਮਾਰ੍ਜਿਤਾ ॥ 46 ॥
ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਚ ਕੁਚੌ ਕਾਚਿਤ੍ਸੁਵਰ੍ਣਕਲਸ਼ੋਪਮੌ ।
ਉਪਗੂਹ੍ਯਾਬਲਾ ਸੁਪ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਰਾਬਲਪਰਾਜਿਤਾ ॥ 47 ॥
ਅਨ੍ਯਾ ਕਮਲਪਤ੍ਰਾਕ੍षੀ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਸਦृਸ਼ਾਨਨਾ ।
ਅਨ੍ਯਾਮਾਲਿਙ੍ਗ੍ਯ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾ ਮਦਵਿਹ੍ਵਲਾ ॥ 48 ॥
ਆਤੋਦ੍ਯਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।
ਨਿਪੀਡ੍ਯ ਚ ਕੁਚੈਸ੍ਸੁਪ੍ਤਾ ਕਾਮਿਨ੍ਯਃ ਕਾਮੁਕਾਨਿਵ ॥ 49 ॥
ਤਾਸਾਮੇਕਾਨ੍ਤਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤੇ ਸ਼ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ੁਭੇ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਮਪਰਾਂ ਸ ਕਪਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 50 ॥
ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਸਮਾਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਭੂषਣੈਃ ਸੁਵਿਭੂषਿਤਾਮ੍ ।
ਵਿਭੂषਯਨ੍ਤੀਮਿਵ ਤਤ੍ਸ੍ਵਸ਼੍ਰਿਯਾ ਭਵਨੋਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 51 ॥
ਗੌਰੀਂ ਕਨਕਵਰ੍ਣਾਭਾਮਿष੍ਟਾਮਨ੍ਤਃ ਪੁਰੇਸ਼੍ਵਰੀਮ੍ ।
ਕਪਿਰ੍ਮਨ੍ਦੋਦਰੀਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਯਾਨਾਂ ਚਾਰੁਰੂਪਿਣੀਮ੍ ॥ 52 ॥
ਸ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਭੂषਿਤਾਂ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਤਰ੍ਕਯਾਮਾਸ ਸੀਤੇਤਿ ਰੂਪਯੌਵਨਸਮ੍ਪਦਾ ॥ 53 ॥
ਹਰ੍षੇਣ ਮਹਤਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਨਨਨ੍ਦ ਹਰਿਯੂਥਪਃ ।
ਆਸ੍ਫੋਟਯਾਮਾਸ ਚੁਚੁਮ੍ਬ ਪੁਚ੍ਛਂ ਨਨਨ੍ਦ ਚਿਕ੍ਰੀਡ ਜਗੌ ਜਗਾਮ ।
ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਨਰੋਹਨ੍ਨਿਪਪਾਤ ਭੂਮੌ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਸ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਕਪੀਨਾਮ੍ ॥ 54 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਦਸ਼ਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |
avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam || 1 ||
dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ || 2 ||
tasya caikatame deśe so'gyramālāvibhūṣitam |
dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisannibham || 3 ||
jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham |
aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam || 4 ||
vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ |
gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam || 5 ||
paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam |
dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam || 6 ||
tasmin jīmūtasaṅkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam |
lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam || 7 ||
lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā |
sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam || 8 ||
vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam |
savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram || 9 ||
krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam |
priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham || 10 ||
pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |
bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam || 11 ||
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānararṣabhaḥ |
āsādya paramodvignassopāsarpatsubhītavat || 12 ||
athā''rohaṇamāsādya vedikā'ntaramāśritaḥ |
suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ || 13 ||
śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam |
gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat || 14 ||
kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ |
vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau || 15 ||
airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau |
vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau || 16 ||
pīnau samasujātāṃsau saṅgatau balasaṃyutau |
sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau || 17 ||
saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau |
vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau || 18 ||
śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā |
candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau || 19 ||
uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau |
yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau || 20 ||
dadarśa sa kapistatra bāhū śayanasaṃsthitau |
mandarasyāntare suptau mahāhī ruṣitāviva || 21 ||
tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ || 22 ||
cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ |
mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ || 23 ||
tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt |
śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham || 24 ||
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam |
makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam || 25 ||
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |
pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam || 26 ||
pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |
mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā || 27 ||
māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat |
gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram || 28 ||
caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam |
prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva || 29 ||
pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ |
patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||
śaśiprakāśavadanāścārukuṇḍalabhūṣitāḥ |
amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ || 31 ||
nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ |
varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe hariḥ || 32 ||
vajravaiḍūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām |
dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca || 33 ||
tāsāṃ candropamairvaktraiśśubhairlalitakuṇḍalaiḥ |
virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇairiva || 34 ||
madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |
teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ || 35 ||
aṅgahāraistathaivānyā komalairnṛttaśālinī |
vinyastaśubhasarvāṅgī prasuptā varavarṇinī || 36 ||
kācidvīṇāṃ pariṣvajya prasuptā samprakāśate |
mahānadīprakīrṇeva nalinī potamāśritā || 37 ||
anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā |
prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā || 38 ||
paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī |
cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva bhāminī || 39 ||
kācidvaṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā |
rahaḥ priyatamaṃ gṛhya sakāmeva ca kāminī || 40 ||
vipañcīṃ parigṛhyānyā niyatā nṛttaśālinī |
nidrāvaśamanuprāptā saha kānteva bhāminī || 41 ||
anyā kanakasaṅkāśairmṛdupīnairmanoramaiḥ |
mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā || 42 ||
bhujapārśvāntarasthena kakṣagena kṛśodarī |
paṇaveva sahānindyā suptā madakṛtaśramā || 43 ||
ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā |
prasuptā taruṇaṃ vatsamupagūhyeva bhāminī || 44 ||
kācidāḍambaraṃ nārī bhujasaṃyogapīḍitam |
kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā || 45 ||
kalaśīmapavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī |
vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā || 46 ||
pāṇibhyāṃ ca kucau kācitsuvarṇakalaśopamau |
upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā || 47 ||
anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
anyāmāliṅgya suśroṇīṃ prasuptā madavihvalā || 48 ||
ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ |
nipīḍya ca kucaissuptā kāminyaḥ kāmukāniva || 49 ||
tāsāmekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe |
dadarśa rūpasampannāmaparāṃ sa kapiḥ striyam || 50 ||
muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām |
vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam || 51 ||
gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm |
kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm || 52 ||
sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhurbhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |
tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasampadā || 53 ||
harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ |
āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma |
stambhānarohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe daśamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ दशमस्सर्गः ।
तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम् ।
अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम् ॥ 1 ॥
दान्तकाञ्चनचित्राङ्गैर्वैडूर्यैश्च वरासनैः ।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः ॥ 2 ॥
तस्य चैकतमे देशे सोऽग्य्रमालाविभूषितम् ।
ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसन्निभम् ॥ 3 ॥
जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानुसमप्रभम् ।
अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम् ॥ 4 ॥
वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः ।
गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥ 5 ॥
परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम् ।
दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम् ॥ 6 ॥
तस्मिन् जीमूतसङ्काशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम् ।
लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम् ॥ 7 ॥
लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना ।
सन्ध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतटिद्गणम् ॥ 8 ॥
वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम् ।
सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम् ॥ 9 ॥
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम् ।
प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥ 10 ॥
पीत्वाऽप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः ।
भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥ 11 ॥
निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरर्षभः ।
आसाद्य परमोद्विग्नस्सोपासर्पत्सुभीतवत् ॥ 12 ॥
अथाऽऽरोहणमासाद्य वेदिकाऽन्तरमाश्रितः ।
सुप्तं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥ 13 ॥
शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनोत्तमम् ।
गन्धहस्तिनि संविष्टे यथा प्रस्रवणं महत् ॥ 14 ॥
काञ्चनाङ्गदसन्नध्दै च ददर्श स महात्मनः ।
विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ ॥ 15 ॥
ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ ।
वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ ॥ 16 ॥
पीनौ समसुजातांसौ सङ्गतौ बलसंयुतौ ।
सुलक्षणनखाङ्गुष्ठा स्वङ्गुलीतललक्षितौ ॥ 17 ॥
संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ ।
विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥ 18 ॥
शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना ।
चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलङ्कृतौ ॥ 19 ॥
उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ ।
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥ 20 ॥
ददर्श स कपिस्तत्र बाहू शयनसंस्थितौ ।
मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महाही रुषिताविव ॥ 21 ॥
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसेश्वरः ।
शुशुभेऽचलसङ्काशः शृङ्गाभ्यामिव मन्दरः ॥ 22 ॥
चूतपुन्नागसुरभिर्वकुलोत्तमसंयुतः ।
मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरस्कृतः ॥ 23 ॥
तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम महामुखात् ।
शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम् ॥ 24 ॥
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम् ।
मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम् ॥ 25 ॥
रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना ।
पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम् ॥ 26 ॥
पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम् ।
महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा ॥ 27 ॥
माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत् ।
गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ 28 ॥
चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम् ।
प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव ॥ 29 ॥
पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः ।
पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ 30 ॥
शशिप्रकाशवदनाश्चारुकुण्डलभूषिताः ।
अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥ 31 ॥
नृत्तवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः ।
वराभरणधारिण्यो निषण्णा ददृशे हरिः ॥ 32 ॥
वज्रवैडूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम् ।
ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यङ्गदानि च ॥ 33 ॥
तासां चन्द्रोपमैर्वक्त्रैश्शुभैर्ललितकुण्डलैः ।
विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैरिव ॥ 34 ॥
मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः ।
तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः ॥ 35 ॥
अङ्गहारैस्तथैवान्या कोमलैर्नृत्तशालिनी ।
विन्यस्तशुभसर्वाङ्गी प्रसुप्ता वरवर्णिनी ॥ 36 ॥
काचिद्वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते ।
महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतमाश्रिता ॥ 37 ॥
अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा ।
प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला ॥ 38 ॥
पटहं चारुसर्वाङ्गी पीड्य शेते शुभस्तनी ।
चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव भामिनी ॥ 39 ॥
काचिद्वंशं परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना ।
रहः प्रियतमं गृह्य सकामेव च कामिनी ॥ 40 ॥
विपञ्चीं परिगृह्यान्या नियता नृत्तशालिनी ।
निद्रावशमनुप्राप्ता सह कान्तेव भामिनी ॥ 41 ॥
अन्या कनकसङ्काशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः ।
मृदङ्गं परिपीड्याङ्गैः प्रसुप्ता मत्तलोचना ॥ 42 ॥
भुजपार्श्वान्तरस्थेन कक्षगेन कृशोदरी ।
पणवेव सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा ॥ 43 ॥
डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा ।
प्रसुप्ता तरुणं वत्समुपगूह्येव भामिनी ॥ 44 ॥
काचिदाडम्बरं नारी भुजसंयोगपीडितम् ।
कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता ॥ 45 ॥
कलशीमपविध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी ।
वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता ॥ 46 ॥
पाणिभ्यां च कुचौ काचित्सुवर्णकलशोपमौ ।
उपगूह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ 47 ॥
अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना ।
अन्यामालिङ्ग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला ॥ 48 ॥
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः ।
निपीड्य च कुचैस्सुप्ता कामिन्यः कामुकानिव ॥ 49 ॥
तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे ।
ददर्श रूपसम्पन्नामपरां स कपिः स्त्रियम् ॥ 50 ॥
मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम् ।
विभूषयन्तीमिव तत्स्वश्रिया भवनोत्तमम् ॥ 51 ॥
गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तः पुरेश्वरीम् ।
कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम् ॥ 52 ॥
स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः ।
तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा ॥ 53 ॥
हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः ।
आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम ।
स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम् ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे दशमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |
avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam || 1 ||
dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ || 2 ||
tasya caikatame deśe so'gyramālāvibhūṣitam |
dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisannibham || 3 ||
jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham |
aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam || 4 ||
vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ |
gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam || 5 ||
paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam |
dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam || 6 ||
tasmin jīmūtasaṅkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam |
lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam || 7 ||
lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā |
sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam || 8 ||
vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam |
savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram || 9 ||
krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam |
priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham || 10 ||
pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |
bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam || 11 ||
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānararṣabhaḥ |
āsādya paramodvignassopāsarpatsubhītavat || 12 ||
athā''rohaṇamāsādya vedikā'ntaramāśritaḥ |
suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ || 13 ||
śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam |
gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat || 14 ||
kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ |
vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau || 15 ||
airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau |
vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau || 16 ||
pīnau samasujātāṃsau saṅgatau balasaṃyutau |
sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau || 17 ||
saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau |
vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau || 18 ||
śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā |
candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau || 19 ||
uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau |
yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau || 20 ||
dadarśa sa kapistatra bāhū śayanasaṃsthitau |
mandarasyāntare suptau mahāhī ruṣitāviva || 21 ||
tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ || 22 ||
cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ |
mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ || 23 ||
tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt |
śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham || 24 ||
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam |
makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam || 25 ||
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |
pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam || 26 ||
pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |
mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā || 27 ||
māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat |
gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram || 28 ||
caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam |
prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva || 29 ||
pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ |
patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||
śaśiprakāśavadanāścārukuṇḍalabhūṣitāḥ |
amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ || 31 ||
nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ |
varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe hariḥ || 32 ||
vajravaiḍūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām |
dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca || 33 ||
tāsāṃ candropamairvaktraiśśubhairlalitakuṇḍalaiḥ |
virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇairiva || 34 ||
madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |
teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ || 35 ||
aṅgahāraistathaivānyā komalairnṛttaśālinī |
vinyastaśubhasarvāṅgī prasuptā varavarṇinī || 36 ||
kācidvīṇāṃ pariṣvajya prasuptā samprakāśate |
mahānadīprakīrṇeva nalinī potamāśritā || 37 ||
anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā |
prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā || 38 ||
paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī |
cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva bhāminī || 39 ||
kācidvaṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā |
rahaḥ priyatamaṃ gṛhya sakāmeva ca kāminī || 40 ||
vipañcīṃ parigṛhyānyā niyatā nṛttaśālinī |
nidrāvaśamanuprāptā saha kānteva bhāminī || 41 ||
anyā kanakasaṅkāśairmṛdupīnairmanoramaiḥ |
mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā || 42 ||
bhujapārśvāntarasthena kakṣagena kṛśodarī |
paṇaveva sahānindyā suptā madakṛtaśramā || 43 ||
ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā |
prasuptā taruṇaṃ vatsamupagūhyeva bhāminī || 44 ||
kācidāḍambaraṃ nārī bhujasaṃyogapīḍitam |
kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā || 45 ||
kalaśīmapavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī |
vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā || 46 ||
pāṇibhyāṃ ca kucau kācitsuvarṇakalaśopamau |
upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā || 47 ||
anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
anyāmāliṅgya suśroṇīṃ prasuptā madavihvalā || 48 ||
ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ |
nipīḍya ca kucaissuptā kāminyaḥ kāmukāniva || 49 ||
tāsāmekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe |
dadarśa rūpasampannāmaparāṃ sa kapiḥ striyam || 50 ||
muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām |
vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam || 51 ||
gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm |
kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm || 52 ||
sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhurbhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |
tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasampadā || 53 ||
harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ |
āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma |
stambhānarohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe daśamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.