ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਃ ਸ ਮਧ੍ਯਙ੍ਗਤਮਂਸ਼ੁਮਨ੍ਤਂ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਵਿਤਾਨਂ ਮਹਦੁਦ੍ਵਮਨ੍ਤਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਧੀਮਾਨ੍ ਦਿਵਿ ਭਾਨੁਮਨ੍ਤਂ ਗੋष੍ਠੇ ਵृषਂ ਮਤ੍ਤਮਿਵ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਮ੍ ॥ 1 ॥
ਲੋਕਸ੍ਯ ਪਾਪਾਨਿ ਵਿਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਂ ਮਹੋਦਧਿਂ ਚਾਪਿ ਸਮੇਧਯਨ੍ਤਮ੍ ।
ਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਿਰਾਜਯਨ੍ਤਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਮਥਾਭਿਯਾਨ੍ਤਮ੍ ॥ 2 ॥
ਯਾ ਭਾਤਿ ਲਕ੍ष੍ਮੀਰ੍ਭੁਵਿ ਮਨ੍ਦਰਸ੍ਥਾ ਤਥਾ ਪ੍ਰਦੋषੇषੁ ਚ ਸਾਗਰਸ੍ਥਾ ।
ਤਥੈਵ ਤੋਯੇषੁ ਚ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਥਾ ਰਰਾਜ ਸਾ ਚਾਰੁਨਿਸ਼ਾਕਰਸ੍ਥਾ ॥ 3 ॥
ਹਂਸੋ ਯਥਾ ਰਾਜਤਪਞ੍ਜਰਸ੍ਥਃ ਸਿਂਹੋ ਯਥਾ ਮਨ੍ਦਰਕਨ੍ਦਰਸ੍ਥਃ ।
ਵੀਰੋ ਯਥਾ ਗਰ੍ਵਿਤਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਥ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਪਿ ਬਭ੍ਰਾਜ ਤਥਾਮ੍ਬਰਸ੍ਥਃ ॥ 4 ॥
ਸ੍ਥਿਤਃ ਕਕੁਦ੍ਮਾਨਿਵ ਤੀਕ੍ष੍ਣਸ਼ृਙ੍ਗੋ ਮਹਾਚਲਃ ਸ਼੍ਵੇਤ ਇਵੋਚ੍ਚਸ਼ृਙ੍ਗਃ ।
ਹਸ੍ਤੀਵ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਬਦ੍ਧਸ਼ृਙ੍ਗੋ ਰਰਾਜ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸ਼ृਙ੍ਗਃ ॥ 5 ॥
ਵਿਨष੍ਟਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਤੁषਾਰਪਙ੍ਕੋ ਮਹਾਗ੍ਰਹਗ੍ਰਾਹਵਿਨष੍ਟਪਙ੍ਕਃ ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਲਕ੍ष੍ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਨਿਰ੍ਮਲਾਙ੍ਕਃ ਰਰਾਜ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਃ ॥ 6 ॥
ਸ਼ਿਲਾਤਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯਥਾ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹਾਰਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯਥਾ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ।
ਰਾਜ੍ਯਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯਥਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ੍ਤਥਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਵਿਰਰਾਜ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ॥ 7 ॥
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਦਯਨष੍ਟਦੋषਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਰਕ੍षਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਦੋषਃ ।
ਰਾਮਾਭਿਰਾਮੇਰਿਤਚਿਤ੍ਤਦੋषਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਦੋषਃ ॥ 8 ॥
ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਨਾਃ ਕਰ੍ਣਸੁਖਾਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਪਨ੍ਤਿ ਨਾਰ੍ਯਃ ਪਤਿਭਿਃ ਸੁਵृਤ੍ਤਾਃ ।
ਨਕ੍ਤਞ੍ਚਰਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਃ ਵਿਹਰ੍ਤੁਮਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਰੌਦ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਃ ॥ 9 ॥
ਮਤ੍ਤਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾਨਿ ਸਮਾਕੁਲਾਨਿ ਰਥਾਸ਼੍ਵਭਦ੍ਰਾਸਨਸਙ੍ਕੁਲਾਨਿ ।
ਵੀਰਸ਼੍ਰਿਯਾ ਚਾਪਿ ਸਮਾਕੁਲਾਨਿ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਧੀਮਾਨ੍ ਸ ਕਪਿਃ ਕੁਲਾਨਿ ॥ 10 ॥
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਚਾਧਿਕਮਾਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ਭੁਜਾਂਸ਼੍ਚ ਪੀਨਾਨਧਿਕਂ ਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ।
ਮਤ੍ਤਪ੍ਰਲਾਪਾਨਧਿਕਂ ਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ਮਤ੍ਤਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਧਿਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ॥ 11 ॥
ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਵਕ੍षਾਂਸਿ ਚ ਵਿਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਨ੍ਤਾਸੁ ਚ ਵਿਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ।
ਰੂਪਾਣਿ ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਵਿਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ਦृਢਾਨਿ ਚਾਪਾਨਿ ਚ ਵਿਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ॥ 12 ॥
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਕਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਮਾਲਭਨ੍ਤ੍ਯ ਸ੍ਤਥਾ ਪਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਪਨ੍ਤ੍ਯਃ ।
ਸੁਰੂਪਵਕ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਹਸਨ੍ਤ੍ਯਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਃ ਪਰਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤ੍ਯ ॥ 13 ॥
ਮਹਾਗਜੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਨਦਦ੍ਭਿਃ ਸੁਪੂਜਿਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਸੁਸਦ੍ਭਿਃ ।
ਰਰਾਜ ਵੀਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸਦ੍ਭਿਃ ਹ੍ਰਦੋ ਭੁਜਙ੍ਗੈਰਿਵ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਦ੍ਭਿਃ ॥ 14 ॥
ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ ਰੁਚਿਰਾਭਿਧਾਨਾਨ੍ ਸਂਸ਼੍ਰਦ੍ਧਧਾਨਾਨ੍ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ ।
ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਾਨ੍ ਰੁਚਿਰਾਭਿਧਾਨਾਨ੍ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਸ੍ਯਾਂ ਪੁਰਿ ਯਾਤੁਧਾਨਾਨ੍ ॥ 15 ॥
ਨਨਨ੍ਦ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ ਚ ਤਾਨ੍ ਸੁਰੂਪਾਨ੍ਨਾਨਾਗੁਣਾਨਾਤ੍ਮਗੁਣਾਨੁਰੂਪਾਨ੍ ।
ਵਿਦ੍ਯੋਤਮਾਨਾਨ੍ਸ ਤਦਾਨੁਰੂਪਾਨ੍ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਵਿਰੂਪਾਨ੍ ॥ 16 ॥
ਤਤੋ ਵਰਾਰ੍ਹਾਃ ਸੁਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵਾ ਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਃ ।
ਪ੍ਰਿਯੇषੁ ਪਾਨੇषੁ ਚ ਸਕ੍ਤਭਾਵਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਾਰਾ ਇਵ ਸੁਪ੍ਰਭਾਵਾਃ ॥ 17 ॥
ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤੀਸ੍ਤ੍ਰਪਯੋਪਗੂਢਾ ਨਿਸ਼ੀਥਕਾਲੇ ਰਮਣੋਪਗੂਢਾਃ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਮਦੋਪਗੂਢਾ ਯਥਾ ਵਿਹਙ੍ਗਾਃ ਕੁਸੁਮੋਪਗੂਢਾਃ ॥ 18 ॥
ਅਨ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਹਰ੍ਮ੍ਯਤਲੋਪਵਿष੍ਟਾ ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿਯਾਙ੍ਕੇषੁ ਸੁਖੋਪਵਿष੍ਟਾਃ ।
ਭਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾ ਨਿਵਿष੍ਟਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਧੀਮਾਨ੍ ਮਦਨਾਭਿਵਿष੍ਟਾਃ ॥ 19 ॥
ਅਪ੍ਰਾਵृਤਾਃ ਕਾਞ੍ਚਨਰਾਜਿਵਰ੍ਣਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪਰਾਰ੍ਥ੍ਯਾਸ੍ਤਪਨੀਯਵਰ੍ਣਾਃ ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ਛਸ਼ਲਕ੍ष੍ਮਵਰ੍ਣਾਃ ਕਾਨ੍ਤਪ੍ਰਹੀਣਾ ਰੁਚਿਰਾਙ੍ਗਵਰ੍ਣਾਃ ॥ 20 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਨੋਭਿਰਾਮਾਃ ਸੁਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ष੍ਯਰਾਮਾਃ ।
ਗृਹੇषੁ ਹृष੍ਟਾਃ ਪਰਮਾਭਿਰਾਮਾਃ ਹਰਿਪ੍ਰਵੀਰਃ ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਮਾਃ ॥ 21 ॥
ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਹਿ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਾਲਾਃ ਵਕ੍ਰਾਕ੍षਿਪਕ੍ष੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਸੁਨੇਤ੍ਰਮਾਲਾਃ ।
ਵਿਭੂषਣਾਨਾਂ ਚ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਾਲਾਃ ਸ਼ਤਹ੍ਰਦਾਨਾਮਿਵ ਚਾਰੁਮਾਲਾਃ ॥ 22 ॥
ਨ ਤ੍ਵੇਵ ਸੀਤਾਂ ਪਰਮਾਭਿਜਾਤਾਂ ਪਥਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਾਜਕੁਲੇ ਪ੍ਰਜਾਤਾਮ੍ ।
ਲਤਾਂ ਪ੍ਰਪੁਲ੍ਲਾਮਿਵ ਸਾਧੁ ਜਾਤਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਨ੍ਵੀਂ ਮਨਸਾਭਿਜਾਤਾਮ੍ ॥ 23 ॥
ਸਨਾਤਨੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਾਂ ਰਾਮੇਕ੍षਣਾਂ ਤਾਂ ਮਦਨਾਭਿਵਿष੍ਟਾਮ੍ ।
ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦਨੁਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭ੍ਯੋ ਵਰਾਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਮ੍ ॥ 24 ॥
ਉष੍ਣਾਰ੍ਦਿਤਾਂ ਸਾਨੁਸृਤਾਸ੍ਰਕਣ੍ਠੀਂ ਪੁਰਾ ਵਰਾਰ੍ਹੋਤ੍ਤਮਨਿष੍ਕਕਣ੍ਠੀਮ੍ ।
ਸੁਜਾਤਪਕ੍ष੍ਮਾਮਭਿਰਕ੍ਤਕਣ੍ਠੀਂ ਵਨੇऽਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਮਿਵ ਨੀਲਕਣ੍ਠੀਮ੍ ॥ 25 ॥
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰੇਖਾਮਿਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਰੇਖਾਂ ਪਾਂਸੁਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਾਮਿਵ ਹੇਮਰੇਖਾਮ੍ ।
ਕ੍षਤਪ੍ਰਰੂਢਾਮਿਵ ਬਾਣਰੇਖਾਂ ਵਾਯੁਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਾਮਿਵ ਮੇਘਰੇਖਾਮ੍ ॥ 26 ॥
ਸੀਤਾਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਨੁਜੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀਂ ਵਦਤਾਂ ਵਰਸ੍ਯ ।
ਬਭੂਵ ਦੁਃਖਾਭਿਹਤਸ਼੍ਚਿਰਸ੍ਯ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮੋ ਮਨ੍ਦ ਇਵਾਚਿਰਸ੍ਯ ॥ 27 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
tataḥ sa madhyaṅgatamaṃśumantaṃ jyotsnāvitānaṃ mahadudvamantam |
dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ goṣṭhe vṛṣaṃ mattamiva bhramantam || 1 ||
lokasya pāpāni vināśayantaṃ mahodadhiṃ cāpi samedhayantam |
bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ dadarśa śītāṃśumathābhiyāntam || 2 ||
yā bhāti lakṣmīrbhuvi mandarasthā tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā |
tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā rarāja sā cāruniśākarasthā || 3 ||
haṃso yathā rājatapañjarasthaḥ siṃho yathā mandarakandarasthaḥ |
vīro yathā garvitakuñjarastha candro'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ || 4 ||
sthitaḥ kakudmāniva tīkṣṇaśṛṅgo mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ |
hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo rarāja candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ || 5 ||
vinaṣṭaśītāmbutuṣārapaṅko mahāgrahagrāhavinaṣṭapaṅkaḥ |
prakāśalakṣmyāśrayanirmalāṅkaḥ rarāja candro bhagavān śaśāṅkaḥ || 6 ||
śilātalaṃ prāpya yathā mṛgendro mahāraṇaṃ prāpya yathā gajendraḥ |
rājyaṃ samāsādya yathā narendra stathāprakāśo virarāja candraḥ || 7 ||
prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ pravṛttarakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ |
rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ || 8 ||
tantrīsvanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ |
naktañcarāścāpi tathā pravṛttāḥ vihartumatyadbhutaraudravṛttāḥ || 9 ||
mattapramattāni samākulāni rathāśvabhadrāsanasaṅkulāni |
vīraśriyā cāpi samākulāni dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni || 10 ||
parasparaṃ cādhikamākṣipanti bhujāṃśca pīnānadhikaṃ kṣipanti |
mattapralāpānadhikaṃ kṣipanti mattāni cānyonyamadhikṣipanti || 11 ||
rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti |
rūpāṇi citrāṇi ca vikṣipanti dṛḍhāni cāpāni ca vikṣipanti || 12 ||
dadarśa kāntāśca samālabhantya stathā parāstatra punaḥ svapantyaḥ |
surūpavaktrāśca tathā hasantyaḥ kruddhāḥ parāścāpi viniḥśvasantya || 13 ||
mahāgajaiścāpi tathā nadadbhiḥ supūjitaiścāpi tathā susadbhiḥ |
rarāja vīraiśca viniḥśvasadbhiḥ hrado bhujaṅgairiva niḥśvasadbhiḥ || 14 ||
buddhipradhānān rucirābhidhānān saṃśraddhadhānān jagataḥ pradhānān |
nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān || 15 ||
nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpānnānāguṇānātmaguṇānurūpān |
vidyotamānānsa tadānurūpān dadarśa kāṃścicca punarvirūpān || 16 ||
tato varārhāḥ suviśuddhabhāvā steṣāṃ striyastatra mahānubhāvāḥ |
priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ || 17 ||
śriyā jvalantīstrapayopagūḍhā niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ |
dadarśa kāścitpramadopagūḍhā yathā vihaṅgāḥ kusumopagūḍhāḥ || 18 ||
anyāḥ punarharmyatalopaviṣṭā statra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ |
bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā dadarśa dhīmān madanābhiviṣṭāḥ || 19 ||
aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ kāścitparārthyāstapanīyavarṇāḥ |
punaśca kāścicchaśalakṣmavarṇāḥ kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ || 20 ||
tataḥ priyān prāpya manobhirāmāḥ suprītiyuktāḥ prasamīkṣyarāmāḥ |
gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmāḥ haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ || 21 ||
candraprakāśāśca hi vaktramālāḥ vakrākṣipakṣmāśca sunetramālāḥ |
vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ śatahradānāmiva cārumālāḥ || 22 ||
na tveva sītāṃ paramābhijātāṃ pathi sthite rājakule prajātām |
latāṃ prapullāmiva sādhu jātāṃ dadarśa tanvīṃ manasābhijātām || 23 ||
sanātane vartmani sanniviṣṭāṃ rāmekṣaṇāṃ tāṃ madanābhiviṣṭām |
bharturmanaḥ śrīmadanupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaśca sadā viśiṣṭām || 24 ||
uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm |
sujātapakṣmāmabhiraktakaṇṭhīṃ vane'pravṛttāmiva nīlakaṇṭhīm || 25 ||
avyaktarekhāmiva candrarekhāṃ pāṃsupradigdhāmiva hemarekhām |
kṣataprarūḍhāmiva bāṇarekhāṃ vāyuprabhinnāmiva megharekhām || 26 ||
sītāmapaśyan manujeśvarasya rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya |
babhūva duḥkhābhihataścirasya plavaṅgamo manda ivācirasya || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चमस्सर्गः ।
ततः स मध्यङ्गतमंशुमन्तं ज्योत्स्नावितानं महदुद्वमन्तम् ।
ददर्श धीमान् दिवि भानुमन्तं गोष्ठे वृषं मत्तमिव भ्रमन्तम् ॥ 1 ॥
लोकस्य पापानि विनाशयन्तं महोदधिं चापि समेधयन्तम् ।
भूतानि सर्वाणि विराजयन्तं ददर्श शीतांशुमथाभियान्तम् ॥ 2 ॥
या भाति लक्ष्मीर्भुवि मन्दरस्था तथा प्रदोषेषु च सागरस्था ।
तथैव तोयेषु च पुष्करस्था रराज सा चारुनिशाकरस्था ॥ 3 ॥
हंसो यथा राजतपञ्जरस्थः सिंहो यथा मन्दरकन्दरस्थः ।
वीरो यथा गर्वितकुञ्जरस्थ चन्द्रोऽपि बभ्राज तथाम्बरस्थः ॥ 4 ॥
स्थितः ककुद्मानिव तीक्ष्णशृङ्गो महाचलः श्वेत इवोच्चशृङ्गः ।
हस्तीव जाम्बूनदबद्धशृङ्गो रराज चन्द्रः परिपूर्णशृङ्गः ॥ 5 ॥
विनष्टशीताम्बुतुषारपङ्को महाग्रहग्राहविनष्टपङ्कः ।
प्रकाशलक्ष्म्याश्रयनिर्मलाङ्कः रराज चन्द्रो भगवान् शशाङ्कः ॥ 6 ॥
शिलातलं प्राप्य यथा मृगेन्द्रो महारणं प्राप्य यथा गजेन्द्रः ।
राज्यं समासाद्य यथा नरेन्द्र स्तथाप्रकाशो विरराज चन्द्रः ॥ 7 ॥
प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः प्रवृत्तरक्षः पिशिताशदोषः ।
रामाभिरामेरितचित्तदोषः स्वर्गप्रकाशो भगवान् प्रदोषः ॥ 8 ॥
तन्त्रीस्वनाः कर्णसुखाः प्रवृत्ताः स्वपन्ति नार्यः पतिभिः सुवृत्ताः ।
नक्तञ्चराश्चापि तथा प्रवृत्ताः विहर्तुमत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः ॥ 9 ॥
मत्तप्रमत्तानि समाकुलानि रथाश्वभद्रासनसङ्कुलानि ।
वीरश्रिया चापि समाकुलानि ददर्श धीमान् स कपिः कुलानि ॥ 10 ॥
परस्परं चाधिकमाक्षिपन्ति भुजांश्च पीनानधिकं क्षिपन्ति ।
मत्तप्रलापानधिकं क्षिपन्ति मत्तानि चान्योन्यमधिक्षिपन्ति ॥ 11 ॥
रक्षांसि वक्षांसि च विक्षिपन्ति गात्राणि कान्तासु च विक्षिपन्ति ।
रूपाणि चित्राणि च विक्षिपन्ति दृढानि चापानि च विक्षिपन्ति ॥ 12 ॥
ददर्श कान्ताश्च समालभन्त्य स्तथा परास्तत्र पुनः स्वपन्त्यः ।
सुरूपवक्त्राश्च तथा हसन्त्यः क्रुद्धाः पराश्चापि विनिःश्वसन्त्य ॥ 13 ॥
महागजैश्चापि तथा नदद्भिः सुपूजितैश्चापि तथा सुसद्भिः ।
रराज वीरैश्च विनिःश्वसद्भिः ह्रदो भुजङ्गैरिव निःश्वसद्भिः ॥ 14 ॥
बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान् संश्रद्धधानान् जगतः प्रधानान् ।
नानाविधानान् रुचिराभिधानान् ददर्श तस्यां पुरि यातुधानान् ॥ 15 ॥
ननन्द दृष्ट्वा स च तान् सुरूपान्नानागुणानात्मगुणानुरूपान् ।
विद्योतमानान्स तदानुरूपान् ददर्श कांश्चिच्च पुनर्विरूपान् ॥ 16 ॥
ततो वरार्हाः सुविशुद्धभावा स्तेषां स्त्रियस्तत्र महानुभावाः ।
प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा ददर्श तारा इव सुप्रभावाः ॥ 17 ॥
श्रिया ज्वलन्तीस्त्रपयोपगूढा निशीथकाले रमणोपगूढाः ।
ददर्श काश्चित्प्रमदोपगूढा यथा विहङ्गाः कुसुमोपगूढाः ॥ 18 ॥
अन्याः पुनर्हर्म्यतलोपविष्टा स्तत्र प्रियाङ्केषु सुखोपविष्टाः ।
भर्तुः प्रिया धर्मपरा निविष्टा ददर्श धीमान् मदनाभिविष्टाः ॥ 19 ॥
अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः काश्चित्परार्थ्यास्तपनीयवर्णाः ।
पुनश्च काश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः कान्तप्रहीणा रुचिराङ्गवर्णाः ॥ 20 ॥
ततः प्रियान् प्राप्य मनोभिरामाः सुप्रीतियुक्ताः प्रसमीक्ष्यरामाः ।
गृहेषु हृष्टाः परमाभिरामाः हरिप्रवीरः स ददर्श रामाः ॥ 21 ॥
चन्द्रप्रकाशाश्च हि वक्त्रमालाः वक्राक्षिपक्ष्माश्च सुनेत्रमालाः ।
विभूषणानां च ददर्श मालाः शतह्रदानामिव चारुमालाः ॥ 22 ॥
न त्वेव सीतां परमाभिजातां पथि स्थिते राजकुले प्रजाताम् ।
लतां प्रपुल्लामिव साधु जातां ददर्श तन्वीं मनसाभिजाताम् ॥ 23 ॥
सनातने वर्त्मनि सन्निविष्टां रामेक्षणां तां मदनाभिविष्टाम् ।
भर्तुर्मनः श्रीमदनुप्रविष्टां स्त्रीभ्यो वराभ्यश्च सदा विशिष्टाम् ॥ 24 ॥
उष्णार्दितां सानुसृतास्रकण्ठीं पुरा वरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम् ।
सुजातपक्ष्मामभिरक्तकण्ठीं वनेऽप्रवृत्तामिव नीलकण्ठीम् ॥ 25 ॥
अव्यक्तरेखामिव चन्द्ररेखां पांसुप्रदिग्धामिव हेमरेखाम् ।
क्षतप्ररूढामिव बाणरेखां वायुप्रभिन्नामिव मेघरेखाम् ॥ 26 ॥
सीतामपश्यन् मनुजेश्वरस्य रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य ।
बभूव दुःखाभिहतश्चिरस्य प्लवङ्गमो मन्द इवाचिरस्य ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcamassargaḥ |
tataḥ sa madhyaṅgatamaṃśumantaṃ jyotsnāvitānaṃ mahadudvamantam |
dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ goṣṭhe vṛṣaṃ mattamiva bhramantam || 1 ||
lokasya pāpāni vināśayantaṃ mahodadhiṃ cāpi samedhayantam |
bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ dadarśa śītāṃśumathābhiyāntam || 2 ||
yā bhāti lakṣmīrbhuvi mandarasthā tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā |
tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā rarāja sā cāruniśākarasthā || 3 ||
haṃso yathā rājatapañjarasthaḥ siṃho yathā mandarakandarasthaḥ |
vīro yathā garvitakuñjarastha candro'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ || 4 ||
sthitaḥ kakudmāniva tīkṣṇaśṛṅgo mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ |
hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo rarāja candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ || 5 ||
vinaṣṭaśītāmbutuṣārapaṅko mahāgrahagrāhavinaṣṭapaṅkaḥ |
prakāśalakṣmyāśrayanirmalāṅkaḥ rarāja candro bhagavān śaśāṅkaḥ || 6 ||
śilātalaṃ prāpya yathā mṛgendro mahāraṇaṃ prāpya yathā gajendraḥ |
rājyaṃ samāsādya yathā narendra stathāprakāśo virarāja candraḥ || 7 ||
prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ pravṛttarakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ |
rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ || 8 ||
tantrīsvanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ |
naktañcarāścāpi tathā pravṛttāḥ vihartumatyadbhutaraudravṛttāḥ || 9 ||
mattapramattāni samākulāni rathāśvabhadrāsanasaṅkulāni |
vīraśriyā cāpi samākulāni dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni || 10 ||
parasparaṃ cādhikamākṣipanti bhujāṃśca pīnānadhikaṃ kṣipanti |
mattapralāpānadhikaṃ kṣipanti mattāni cānyonyamadhikṣipanti || 11 ||
rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti |
rūpāṇi citrāṇi ca vikṣipanti dṛḍhāni cāpāni ca vikṣipanti || 12 ||
dadarśa kāntāśca samālabhantya stathā parāstatra punaḥ svapantyaḥ |
surūpavaktrāśca tathā hasantyaḥ kruddhāḥ parāścāpi viniḥśvasantya || 13 ||
mahāgajaiścāpi tathā nadadbhiḥ supūjitaiścāpi tathā susadbhiḥ |
rarāja vīraiśca viniḥśvasadbhiḥ hrado bhujaṅgairiva niḥśvasadbhiḥ || 14 ||
buddhipradhānān rucirābhidhānān saṃśraddhadhānān jagataḥ pradhānān |
nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān || 15 ||
nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpānnānāguṇānātmaguṇānurūpān |
vidyotamānānsa tadānurūpān dadarśa kāṃścicca punarvirūpān || 16 ||
tato varārhāḥ suviśuddhabhāvā steṣāṃ striyastatra mahānubhāvāḥ |
priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ || 17 ||
śriyā jvalantīstrapayopagūḍhā niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ |
dadarśa kāścitpramadopagūḍhā yathā vihaṅgāḥ kusumopagūḍhāḥ || 18 ||
anyāḥ punarharmyatalopaviṣṭā statra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ |
bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā dadarśa dhīmān madanābhiviṣṭāḥ || 19 ||
aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ kāścitparārthyāstapanīyavarṇāḥ |
punaśca kāścicchaśalakṣmavarṇāḥ kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ || 20 ||
tataḥ priyān prāpya manobhirāmāḥ suprītiyuktāḥ prasamīkṣyarāmāḥ |
gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmāḥ haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ || 21 ||
candraprakāśāśca hi vaktramālāḥ vakrākṣipakṣmāśca sunetramālāḥ |
vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ śatahradānāmiva cārumālāḥ || 22 ||
na tveva sītāṃ paramābhijātāṃ pathi sthite rājakule prajātām |
latāṃ prapullāmiva sādhu jātāṃ dadarśa tanvīṃ manasābhijātām || 23 ||
sanātane vartmani sanniviṣṭāṃ rāmekṣaṇāṃ tāṃ madanābhiviṣṭām |
bharturmanaḥ śrīmadanupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaśca sadā viśiṣṭām || 24 ||
uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm |
sujātapakṣmāmabhiraktakaṇṭhīṃ vane'pravṛttāmiva nīlakaṇṭhīm || 25 ||
avyaktarekhāmiva candrarekhāṃ pāṃsupradigdhāmiva hemarekhām |
kṣataprarūḍhāmiva bāṇarekhāṃ vāyuprabhinnāmiva megharekhām || 26 ||
sītāmapaśyan manujeśvarasya rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya |
babhūva duḥkhābhihataścirasya plavaṅgamo manda ivācirasya || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.