ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே ஸுந்தரகாண்டம் ।
அத தஶமஸ்ஸர்கஃ ।
தத்ர திவ்யோபமம் முக்யம் ஸ்பாடிகம் ரத்நபூஷிதம் ।
அவேக்ஷமாணோ ஹநுமாந் ததர்ஶ ஶயநாஸநம் ॥ 1 ॥
தாந்தகாஞ்சநசித்ராங்கைர்வைடூர்யைஶ்ச வராஸநைஃ ।
மஹார்ஹாஸ்தரணோபேதைருபபந்நம் மஹாதநைஃ ॥ 2 ॥
தஸ்ய சைகதமே தேஶே ஸோऽக்ய்ரமாலாவிபூஷிதம் ।
ததர்ஶ பாண்டுரம் சத்ரம் தாராதிபதிஸந்நிபம் ॥ 3 ॥
ஜாதரூபபரிக்ஷிப்தம் சித்ரபாநுஸமப்ரபம் ।
அஶோகமாலாவிததம் ததர்ஶ பரமாஸநம் ॥ 4 ॥
வாலவ்யஜநஹஸ்தாபிர்வீஜ்யமாநம் ஸமந்ததஃ ।
கந்தைஶ்ச விவிதைர்ஜுஷ்டம் வரதூபேந தூபிதம் ॥ 5 ॥
பரமாஸ்தரணாஸ்தீர்ணமாவிகாஜிநஸம்வ்ரு'தம் ।
தாமபிர்வரமால்யாநாம் ஸமந்தாதுபஶோபிதம் ॥ 6 ॥
தஸ்மிந் ஜீமூதஸங்காஶம் ப்ரதீப்தோத்தமகுண்டலம் ।
லோஹிதாக்ஷம் மஹாபாஹும் மஹாரஜதவாஸஸம் ॥ 7 ॥
லோஹிதேநாநுலிப்தாங்கம் சந்தநேந ஸுகந்திநா ।
ஸந்த்யாரக்தமிவாகாஶே தோயதம் ஸதடித்கணம் ॥ 8 ॥
வ்ரு'தமாபரணைர்திவ்யைஃ ஸுரூபம் காமரூபிணம் ।
ஸவ்ரு'க்ஷவநகுல்மாட்யம் ப்ரஸுப்தமிவ மந்தரம் ॥ 9 ॥
க்ரீடித்வோபரதம் ராத்ரௌ வராபரணபூஷிதம் ।
ப்ரியம் ராக்ஷஸகந்யாநாம் ராக்ஷஸாநாம் ஸுகாவஹம் ॥ 10 ॥
பீத்வாऽப்யுபரதம் சாபி ததர்ஶ ஸ மஹாகபிஃ ।
பாஸ்வரே ஶயநே வீரம் ப்ரஸுப்தம் ராக்ஷஸாதிபம் ॥ 11 ॥
நிஃஶ்வஸந்தம் யதா நாகம் ராவணம் வாநரர்ஷபஃ ।
ஆஸாத்ய பரமோத்விக்நஸ்ஸோபாஸர்பத்ஸுபீதவத் ॥ 12 ॥
அதாऽऽரோஹணமாஸாத்ய வேதிகாऽந்தரமாஶ்ரிதஃ ।
ஸுப்தம் ராக்ஷஸஶார்தூலம் ப்ரேக்ஷதே ஸ்ம மஹாகபிஃ ॥ 13 ॥
ஶுஶுபே ராக்ஷஸேந்த்ரஸ்ய ஸ்வபதஃ ஶயநோத்தமம் ।
கந்தஹஸ்திநி ஸம்விஷ்டே யதா ப்ரஸ்ரவணம் மஹத் ॥ 14 ॥
காஞ்சநாங்கதஸந்நத்தை ச ததர்ஶ ஸ மஹாத்மநஃ ।
விக்ஷிப்தௌ ராக்ஷஸேந்த்ரஸ்ய புஜாவிந்த்ரத்வஜோபமௌ ॥ 15 ॥
ஐராவதவிஷாணாக்ரைராபீடநக்ரு'தவ்ரணௌ ।
வஜ்ரோல்லிகிதபீநாம்ஸௌ விஷ்ணுசக்ரபரிக்ஷதௌ ॥ 16 ॥
பீநௌ ஸமஸுஜாதாம்ஸௌ ஸங்கதௌ பலஸம்யுதௌ ।
ஸுலக்ஷணநகாங்குஷ்டா ஸ்வங்குலீதலலக்ஷிதௌ ॥ 17 ॥
ஸம்ஹதௌ பரிகாகாரௌ வ்ரு'த்தௌ கரிகரோபமௌ ।
விக்ஷிப்தௌ ஶயநே ஶுப்ரே பஞ்சஶீர்ஷாவிவோரகௌ ॥ 18 ॥
ஶஶக்ஷதஜகல்பேந ஸுஶீதேந ஸுகந்திநா ।
சந்தநேந பரார்த்யேந ஸ்வநுலிப்தௌ ஸ்வலங்க்ரு'தௌ ॥ 19 ॥
உத்தமஸ்த்ரீவிம்ரு'திதௌ கந்தோத்தமநிஷேவிதௌ ।
யக்ஷபந்நககந்தர்வதேவதாநவராவிணௌ ॥ 20 ॥
ததர்ஶ ஸ கபிஸ்தத்ர பாஹூ ஶயநஸம்ஸ்திதௌ ।
மந்தரஸ்யாந்தரே ஸுப்தௌ மஹாஹீ ருஷிதாவிவ ॥ 21 ॥
தாப்யாம் ஸ பரிபூர்ணாப்யாம் புஜாப்யாம் ராக்ஷஸேஶ்வரஃ ।
ஶுஶுபேऽசலஸங்காஶஃ ஶ்ரு'ங்காப்யாமிவ மந்தரஃ ॥ 22 ॥
சூதபுந்நாகஸுரபிர்வகுலோத்தமஸம்யுதஃ ।
ம்ரு'ஷ்டாந்நரஸஸம்யுக்தஃ பாநகந்தபுரஸ்க்ரு'தஃ ॥ 23 ॥
தஸ்ய ராக்ஷஸஸிம்ஹஸ்ய நிஶ்சக்ராம மஹாமுகாத் ।
ஶயாநஸ்ய விநிஃஶ்வாஸஃ பூரயந்நிவ தத் க்ரு'ஹம் ॥ 24 ॥
முக்தாமணிவிசித்ரேண காஞ்சநேந விராஜிதம் ।
மகுடேநாபவ்ரு'த்தேந குண்டலோஜ்வலிதாநநம் ॥ 25 ॥
ரக்தசந்தநதிக்தேந ததா ஹாரேண ஶோபிநா ।
பீநாயதவிஶாலேந வக்ஷஸாऽபிவிராஜிதம் ॥ 26 ॥
பாண்டரேணாபவித்தேந க்ஷௌமேண க்ஷதஜேக்ஷணம் ।
மஹார்ஹேண ஸுஸம்வீதம் பீதேநோத்தமவாஸஸா ॥ 27 ॥
மாஷராஶிப்ரதீகாஶம் நிஶ்ஶ்வஸந்தம் புஜங்கவத் ।
காங்கே மஹதி தோயாந்தே ப்ரஸுப்தமிவ குஞ்ஜரம் ॥ 28 ॥
சதுர்பிஃ காஞ்சநைர்தீபைத்தீப்யமாநசதுர்திஶம் ।
ப்ரகாஶீக்ரு'தஸர்வாங்கம் மேகம் வித்யுத்கணைரிவ ॥ 29 ॥
பாதமூலகதாஶ்சாபி ததர்ஶ ஸுமஹாத்மநஃ ।
பத்நீஃ ஸ ப்ரியபார்யஸ்ய தஸ்ய ரக்ஷஃபதேர்க்ரு'ஹே ॥ 30 ॥
ஶஶிப்ரகாஶவதநாஶ்சாருகுண்டலபூஷிதாஃ ।
அம்லாநமால்யாபரணா ததர்ஶ ஹரியூதபஃ ॥ 31 ॥
ந்ரு'த்தவாதித்ரகுஶலா ராக்ஷஸேந்த்ரபுஜாங்ககாஃ ।
வராபரணதாரிண்யோ நிஷண்ணா தத்ரு'ஶே ஹரிஃ ॥ 32 ॥
வஜ்ரவைடூர்யகர்பாணி ஶ்ரவணாந்தேஷு யோஷிதாம் ।
ததர்ஶ தாபநீயாநி குண்டலாந்யங்கதாநி ச ॥ 33 ॥
தாஸாம் சந்த்ரோபமைர்வக்த்ரைஶ்ஶுபைர்லலிதகுண்டலைஃ ।
விரராஜ விமாநம் தந்நபஸ்தாராகணைரிவ ॥ 34 ॥
மதவ்யாயாமகிந்நாஸ்தா ராக்ஷஸேந்த்ரஸ்ய யோஷிதஃ ।
தேஷு தேஷ்வவகாஶேஷு ப்ரஸுப்தாஸ்தநுமத்யமாஃ ॥ 35 ॥
அங்கஹாரைஸ்ததைவாந்யா கோமலைர்ந்ரு'த்தஶாலிநீ ।
விந்யஸ்தஶுபஸர்வாங்கீ ப்ரஸுப்தா வரவர்ணிநீ ॥ 36 ॥
காசித்வீணாம் பரிஷ்வஜ்ய ப்ரஸுப்தா ஸம்ப்ரகாஶதே ।
மஹாநதீப்ரகீர்ணேவ நலிநீ போதமாஶ்ரிதா ॥ 37 ॥
அந்யா கக்ஷகதேநைவ மட்டுகேநாஸிதேக்ஷணா ।
ப்ரஸுப்தா பாமிநீ பாதி பாலபுத்ரேவ வத்ஸலா ॥ 38 ॥
படஹம் சாருஸர்வாங்கீ பீட்ய ஶேதே ஶுபஸ்தநீ ।
சிரஸ்ய ரமணம் லப்த்வா பரிஷ்வஜ்யேவ பாமிநீ ॥ 39 ॥
காசித்வம்ஶம் பரிஷ்வஜ்ய ஸுப்தா கமலலோசநா ।
ரஹஃ ப்ரியதமம் க்ரு'ஹ்ய ஸகாமேவ ச காமிநீ ॥ 40 ॥
விபஞ்சீம் பரிக்ரு'ஹ்யாந்யா நியதா ந்ரு'த்தஶாலிநீ ।
நித்ராவஶமநுப்ராப்தா ஸஹ காந்தேவ பாமிநீ ॥ 41 ॥
அந்யா கநகஸங்காஶைர்ம்ரு'துபீநைர்மநோரமைஃ ।
ம்ரு'தங்கம் பரிபீட்யாங்கைஃ ப்ரஸுப்தா மத்தலோசநா ॥ 42 ॥
புஜபார்ஶ்வாந்தரஸ்தேந கக்ஷகேந க்ரு'ஶோதரீ ।
பணவேவ ஸஹாநிந்த்யா ஸுப்தா மதக்ரு'தஶ்ரமா ॥ 43 ॥
டிண்டிமம் பரிக்ரு'ஹ்யாந்யா ததைவாஸக்தடிண்டிமா ।
ப்ரஸுப்தா தருணம் வத்ஸமுபகூஹ்யேவ பாமிநீ ॥ 44 ॥
காசிதாடம்பரம் நாரீ புஜஸம்யோகபீடிதம் ।
க்ரு'த்வா கமலபத்ராக்ஷீ ப்ரஸுப்தா மதமோஹிதா ॥ 45 ॥
கலஶீமபவித்யாந்யா ப்ரஸுப்தா பாதி பாமிநீ ।
வஸந்தே புஷ்பஶபலா மாலேவ பரிமார்ஜிதா ॥ 46 ॥
பாணிப்யாம் ச குசௌ காசித்ஸுவர்ணகலஶோபமௌ ।
உபகூஹ்யாபலா ஸுப்தா நித்ராபலபராஜிதா ॥ 47 ॥
அந்யா கமலபத்ராக்ஷீ பூர்ணேந்துஸத்ரு'ஶாநநா ।
அந்யாமாலிங்க்ய ஸுஶ்ரோணீம் ப்ரஸுப்தா மதவிஹ்வலா ॥ 48 ॥
ஆதோத்யாநி விசித்ராணி பரிஷ்வஜ்ய வரஸ்த்ரியஃ ।
நிபீட்ய ச குசைஸ்ஸுப்தா காமிந்யஃ காமுகாநிவ ॥ 49 ॥
தாஸாமேகாந்தவிந்யஸ்தே ஶயாநாம் ஶயநே ஶுபே ।
ததர்ஶ ரூபஸம்பந்நாமபராம் ஸ கபிஃ ஸ்த்ரியம் ॥ 50 ॥
முக்தாமணிஸமாயுக்தைர்பூஷணைஃ ஸுவிபூஷிதாம் ।
விபூஷயந்தீமிவ தத்ஸ்வஶ்ரியா பவநோத்தமம் ॥ 51 ॥
கௌரீம் கநகவர்ணாபாமிஷ்டாமந்தஃ புரேஶ்வரீம் ।
கபிர்மந்தோதரீம் தத்ர ஶயாநாம் சாருரூபிணீம் ॥ 52 ॥
ஸ தாம் த்ரு'ஷ்ட்வா மஹாபாஹுர்பூஷிதாம் மாருதாத்மஜஃ ।
தர்கயாமாஸ ஸீதேதி ரூபயௌவநஸம்பதா ॥ 53 ॥
ஹர்ஷேண மஹதா யுக்தோ நநந்த ஹரியூதபஃ ।
ஆஸ்போடயாமாஸ சுசும்ப புச்சம் நநந்த சிக்ரீட ஜகௌ ஜகாம ।
ஸ்தம்பாநரோஹந்நிபபாத பூமௌ நிதர்ஶயந் ஸ்வாம் ப்ரக்ரு'திம் கபீநாம் ॥ 54 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே ஸுந்தரகாண்டே தஶமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |
avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam || 1 ||
dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ || 2 ||
tasya caikatame deśe so'gyramālāvibhūṣitam |
dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisannibham || 3 ||
jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham |
aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam || 4 ||
vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ |
gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam || 5 ||
paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam |
dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam || 6 ||
tasmin jīmūtasaṅkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam |
lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam || 7 ||
lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā |
sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam || 8 ||
vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam |
savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram || 9 ||
krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam |
priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham || 10 ||
pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |
bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam || 11 ||
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānararṣabhaḥ |
āsādya paramodvignassopāsarpatsubhītavat || 12 ||
athā''rohaṇamāsādya vedikā'ntaramāśritaḥ |
suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ || 13 ||
śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam |
gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat || 14 ||
kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ |
vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau || 15 ||
airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau |
vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau || 16 ||
pīnau samasujātāṃsau saṅgatau balasaṃyutau |
sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau || 17 ||
saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau |
vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau || 18 ||
śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā |
candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau || 19 ||
uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau |
yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau || 20 ||
dadarśa sa kapistatra bāhū śayanasaṃsthitau |
mandarasyāntare suptau mahāhī ruṣitāviva || 21 ||
tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ || 22 ||
cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ |
mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ || 23 ||
tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt |
śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham || 24 ||
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam |
makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam || 25 ||
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |
pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam || 26 ||
pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |
mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā || 27 ||
māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat |
gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram || 28 ||
caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam |
prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva || 29 ||
pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ |
patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||
śaśiprakāśavadanāścārukuṇḍalabhūṣitāḥ |
amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ || 31 ||
nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ |
varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe hariḥ || 32 ||
vajravaiḍūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām |
dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca || 33 ||
tāsāṃ candropamairvaktraiśśubhairlalitakuṇḍalaiḥ |
virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇairiva || 34 ||
madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |
teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ || 35 ||
aṅgahāraistathaivānyā komalairnṛttaśālinī |
vinyastaśubhasarvāṅgī prasuptā varavarṇinī || 36 ||
kācidvīṇāṃ pariṣvajya prasuptā samprakāśate |
mahānadīprakīrṇeva nalinī potamāśritā || 37 ||
anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā |
prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā || 38 ||
paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī |
cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva bhāminī || 39 ||
kācidvaṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā |
rahaḥ priyatamaṃ gṛhya sakāmeva ca kāminī || 40 ||
vipañcīṃ parigṛhyānyā niyatā nṛttaśālinī |
nidrāvaśamanuprāptā saha kānteva bhāminī || 41 ||
anyā kanakasaṅkāśairmṛdupīnairmanoramaiḥ |
mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā || 42 ||
bhujapārśvāntarasthena kakṣagena kṛśodarī |
paṇaveva sahānindyā suptā madakṛtaśramā || 43 ||
ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā |
prasuptā taruṇaṃ vatsamupagūhyeva bhāminī || 44 ||
kācidāḍambaraṃ nārī bhujasaṃyogapīḍitam |
kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā || 45 ||
kalaśīmapavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī |
vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā || 46 ||
pāṇibhyāṃ ca kucau kācitsuvarṇakalaśopamau |
upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā || 47 ||
anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
anyāmāliṅgya suśroṇīṃ prasuptā madavihvalā || 48 ||
ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ |
nipīḍya ca kucaissuptā kāminyaḥ kāmukāniva || 49 ||
tāsāmekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe |
dadarśa rūpasampannāmaparāṃ sa kapiḥ striyam || 50 ||
muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām |
vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam || 51 ||
gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm |
kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm || 52 ||
sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhurbhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |
tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasampadā || 53 ||
harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ |
āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma |
stambhānarohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe daśamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ दशमस्सर्गः ।
तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम् ।
अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम् ॥ 1 ॥
दान्तकाञ्चनचित्राङ्गैर्वैडूर्यैश्च वरासनैः ।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः ॥ 2 ॥
तस्य चैकतमे देशे सोऽग्य्रमालाविभूषितम् ।
ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसन्निभम् ॥ 3 ॥
जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानुसमप्रभम् ।
अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम् ॥ 4 ॥
वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः ।
गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥ 5 ॥
परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम् ।
दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम् ॥ 6 ॥
तस्मिन् जीमूतसङ्काशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम् ।
लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम् ॥ 7 ॥
लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना ।
सन्ध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतटिद्गणम् ॥ 8 ॥
वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम् ।
सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम् ॥ 9 ॥
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम् ।
प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥ 10 ॥
पीत्वाऽप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः ।
भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥ 11 ॥
निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरर्षभः ।
आसाद्य परमोद्विग्नस्सोपासर्पत्सुभीतवत् ॥ 12 ॥
अथाऽऽरोहणमासाद्य वेदिकाऽन्तरमाश्रितः ।
सुप्तं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥ 13 ॥
शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनोत्तमम् ।
गन्धहस्तिनि संविष्टे यथा प्रस्रवणं महत् ॥ 14 ॥
काञ्चनाङ्गदसन्नध्दै च ददर्श स महात्मनः ।
विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ ॥ 15 ॥
ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ ।
वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ ॥ 16 ॥
पीनौ समसुजातांसौ सङ्गतौ बलसंयुतौ ।
सुलक्षणनखाङ्गुष्ठा स्वङ्गुलीतललक्षितौ ॥ 17 ॥
संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ ।
विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥ 18 ॥
शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना ।
चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलङ्कृतौ ॥ 19 ॥
उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ ।
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥ 20 ॥
ददर्श स कपिस्तत्र बाहू शयनसंस्थितौ ।
मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महाही रुषिताविव ॥ 21 ॥
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसेश्वरः ।
शुशुभेऽचलसङ्काशः शृङ्गाभ्यामिव मन्दरः ॥ 22 ॥
चूतपुन्नागसुरभिर्वकुलोत्तमसंयुतः ।
मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरस्कृतः ॥ 23 ॥
तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम महामुखात् ।
शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम् ॥ 24 ॥
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम् ।
मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम् ॥ 25 ॥
रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना ।
पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम् ॥ 26 ॥
पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम् ।
महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा ॥ 27 ॥
माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत् ।
गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ 28 ॥
चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम् ।
प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव ॥ 29 ॥
पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः ।
पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ 30 ॥
शशिप्रकाशवदनाश्चारुकुण्डलभूषिताः ।
अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥ 31 ॥
नृत्तवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः ।
वराभरणधारिण्यो निषण्णा ददृशे हरिः ॥ 32 ॥
वज्रवैडूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम् ।
ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यङ्गदानि च ॥ 33 ॥
तासां चन्द्रोपमैर्वक्त्रैश्शुभैर्ललितकुण्डलैः ।
विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैरिव ॥ 34 ॥
मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः ।
तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः ॥ 35 ॥
अङ्गहारैस्तथैवान्या कोमलैर्नृत्तशालिनी ।
विन्यस्तशुभसर्वाङ्गी प्रसुप्ता वरवर्णिनी ॥ 36 ॥
काचिद्वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते ।
महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतमाश्रिता ॥ 37 ॥
अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा ।
प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला ॥ 38 ॥
पटहं चारुसर्वाङ्गी पीड्य शेते शुभस्तनी ।
चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव भामिनी ॥ 39 ॥
काचिद्वंशं परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना ।
रहः प्रियतमं गृह्य सकामेव च कामिनी ॥ 40 ॥
विपञ्चीं परिगृह्यान्या नियता नृत्तशालिनी ।
निद्रावशमनुप्राप्ता सह कान्तेव भामिनी ॥ 41 ॥
अन्या कनकसङ्काशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः ।
मृदङ्गं परिपीड्याङ्गैः प्रसुप्ता मत्तलोचना ॥ 42 ॥
भुजपार्श्वान्तरस्थेन कक्षगेन कृशोदरी ।
पणवेव सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा ॥ 43 ॥
डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा ।
प्रसुप्ता तरुणं वत्समुपगूह्येव भामिनी ॥ 44 ॥
काचिदाडम्बरं नारी भुजसंयोगपीडितम् ।
कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता ॥ 45 ॥
कलशीमपविध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी ।
वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता ॥ 46 ॥
पाणिभ्यां च कुचौ काचित्सुवर्णकलशोपमौ ।
उपगूह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ 47 ॥
अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना ।
अन्यामालिङ्ग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला ॥ 48 ॥
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः ।
निपीड्य च कुचैस्सुप्ता कामिन्यः कामुकानिव ॥ 49 ॥
तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे ।
ददर्श रूपसम्पन्नामपरां स कपिः स्त्रियम् ॥ 50 ॥
मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम् ।
विभूषयन्तीमिव तत्स्वश्रिया भवनोत्तमम् ॥ 51 ॥
गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तः पुरेश्वरीम् ।
कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम् ॥ 52 ॥
स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः ।
तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा ॥ 53 ॥
हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः ।
आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम ।
स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम् ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे दशमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |
avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam || 1 ||
dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ || 2 ||
tasya caikatame deśe so'gyramālāvibhūṣitam |
dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisannibham || 3 ||
jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham |
aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam || 4 ||
vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ |
gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam || 5 ||
paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam |
dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam || 6 ||
tasmin jīmūtasaṅkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam |
lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam || 7 ||
lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā |
sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam || 8 ||
vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam |
savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram || 9 ||
krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam |
priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham || 10 ||
pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |
bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam || 11 ||
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānararṣabhaḥ |
āsādya paramodvignassopāsarpatsubhītavat || 12 ||
athā''rohaṇamāsādya vedikā'ntaramāśritaḥ |
suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ || 13 ||
śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam |
gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat || 14 ||
kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ |
vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau || 15 ||
airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau |
vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau || 16 ||
pīnau samasujātāṃsau saṅgatau balasaṃyutau |
sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau || 17 ||
saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau |
vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau || 18 ||
śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā |
candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau || 19 ||
uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau |
yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau || 20 ||
dadarśa sa kapistatra bāhū śayanasaṃsthitau |
mandarasyāntare suptau mahāhī ruṣitāviva || 21 ||
tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ || 22 ||
cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ |
mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ || 23 ||
tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt |
śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham || 24 ||
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam |
makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam || 25 ||
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |
pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam || 26 ||
pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |
mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā || 27 ||
māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat |
gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram || 28 ||
caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam |
prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva || 29 ||
pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ |
patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||
śaśiprakāśavadanāścārukuṇḍalabhūṣitāḥ |
amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ || 31 ||
nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ |
varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe hariḥ || 32 ||
vajravaiḍūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām |
dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca || 33 ||
tāsāṃ candropamairvaktraiśśubhairlalitakuṇḍalaiḥ |
virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇairiva || 34 ||
madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |
teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ || 35 ||
aṅgahāraistathaivānyā komalairnṛttaśālinī |
vinyastaśubhasarvāṅgī prasuptā varavarṇinī || 36 ||
kācidvīṇāṃ pariṣvajya prasuptā samprakāśate |
mahānadīprakīrṇeva nalinī potamāśritā || 37 ||
anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā |
prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā || 38 ||
paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī |
cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva bhāminī || 39 ||
kācidvaṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā |
rahaḥ priyatamaṃ gṛhya sakāmeva ca kāminī || 40 ||
vipañcīṃ parigṛhyānyā niyatā nṛttaśālinī |
nidrāvaśamanuprāptā saha kānteva bhāminī || 41 ||
anyā kanakasaṅkāśairmṛdupīnairmanoramaiḥ |
mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā || 42 ||
bhujapārśvāntarasthena kakṣagena kṛśodarī |
paṇaveva sahānindyā suptā madakṛtaśramā || 43 ||
ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā |
prasuptā taruṇaṃ vatsamupagūhyeva bhāminī || 44 ||
kācidāḍambaraṃ nārī bhujasaṃyogapīḍitam |
kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā || 45 ||
kalaśīmapavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī |
vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā || 46 ||
pāṇibhyāṃ ca kucau kācitsuvarṇakalaśopamau |
upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā || 47 ||
anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
anyāmāliṅgya suśroṇīṃ prasuptā madavihvalā || 48 ||
ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ |
nipīḍya ca kucaissuptā kāminyaḥ kāmukāniva || 49 ||
tāsāmekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe |
dadarśa rūpasampannāmaparāṃ sa kapiḥ striyam || 50 ||
muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām |
vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam || 51 ||
gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm |
kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm || 52 ||
sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhurbhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |
tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasampadā || 53 ||
harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ |
āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma |
stambhānarohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe daśamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.