5.35 ஸுந்தரகாண்ட - பஞ்சத்ரிம்ஶ ஸர்கஃ

5.35 Sundarakanda - Panchatrimsha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே ஸுந்தரகாண்டம் ।
அத பஞ்சத்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
தாம் து ராமகதாம் ஶ்ருத்வா வைதேஹீ வாநரர்ஷபாத் ।
உவாச வசநம் ஸாந்த்வமிதம் மதுரயா கிரா ॥ 1 ॥
க்வ தே ராமேண ஸம்ஸர்கஃ கதம் ஜாநாஸி லக்ஷ்மணம் ।
வாநராணாம் நராணாம் ச கதமாஸீத்ஸமாகமஃ ॥ 2 ॥
யாநி ராமஸ்ய லிங்காநி லக்ஷ்மணஸ்ய ச வாநர ।
தாநி பூயஸ்ஸமாசக்ஷ்வ ந மாம் ஶோகஸ்ஸமாவிஶேத் ॥ 3 ॥
கீத்ரு'ஶம் தஸ்ய ஸம்ஸ்தாநம் ரூபம் ராமஸ்ய கீத்ரு'ஶம் ।
கதமூரூ கதம் பாஹூ லக்ஷ்மணஸ்ய ச ஶம்ஸ மே ॥ 4 ॥
ஏவமுக்தஸ்து வைதேஹ்யா ஹநுமாந்மாருதாத்மஜஃ ।
ததோ ராமம் யதாதத்த்வமாக்யாதுமுபசக்ரமே ॥ 5 ॥
ஜாநந்தீ பத திஷ்ட்யா மாம் வைதேஹி பரிப்ரு'ச்சஸி ।
பர்துஃ கமலபத்த்ராக்ஷி ஸம்ஸ்தாநம் லக்ஷ்மணஸ்ய ச ॥ 6 ॥
யாநி ராமஸ்ய சிஹ்நாநி லக்ஷ்மணஸ்ய ச யாநி வை ।
லக்ஷிதாநி விஶாலாக்ஷி வததஶ்ஶ்ரு'ணு தாநி மே ॥ 7 ॥
ராமஃ கமலபத்த்ராக்ஷ ஸ்ஸர்வஸத்த்வமநோஹரஃ ।
ரூபதாக்ஷிண்யஸம்பந்நஃ ப்ரஸூதோ ஜநகாத்மஜே ॥ 8 ॥
தேஜஸாऽதித்ய ஸங்காஶஃ க்ஷமயா ப்ரு'திவீஸமஃ ।
ப்ரு'ஹஸ்பதிஸமோ புத்த்யா யஶஸா வாஸவோபமஃ ॥ 9 ॥
ரக்ஷிதா ஜீவலோகஸ்ய ஸ்வஜநஸ்யாபிரக்ஷிதா ।
ரக்ஷிதா ஸ்வஸ்ய வ்ரு'த்தஸ்ய தர்மஸ்ய ச பரந்தபஃ ॥ 10 ॥
ராமோ பாமிநி லோகஸ்ய சாதுர்வர்ண்யஸ்ய ரக்ஷிதா ।
மர்யாதாநாம் ச லோகஸ்ய கர்தா காரயிதா ச ஸஃ ॥ 11 ॥
அர்சிஷ்மாநர்சிதோऽத்யர்தம் ப்ரஹ்மசர்யவ்ரதே ஸ்திதஃ ।
ஸாதூநாமுபகாரஜ்ஞஃ ப்ரசாரஜ்ஞஶ்ச கர்மணாம் ॥ 12 ॥
ராஜவித்யாவிநீதஶ்ச ப்ராஹ்மணாநாமுபாஸிதா ।
ஶ்ருதவாந்ஶீலஸம்பந்நோ விநீதஶ்ச பரந்தபஃ ॥ 13 ॥
யஜுர்வேதவிநீதஶ்ச வேதவித்பிஸ்ஸுபூஜிதஃ ।
தநுர்வேதே ச வேதேஷு வேதாங்கேஷு ச நிஷ்டிதஃ ॥ 14 ॥
விபுலாம்ஸோ மஹாபாஹுஃ கம்புக்ரீவஶ்ஶுபாநநஃ ।
கூடஜத்ருஸ்ஸுதாம்ராக்ஷோ ராமோ தேவி ஜநை ஶ்ஶ்ருதஃ ॥ 15 ॥
துந்துபிஸ்வநநிர்கோஷ ஸ்ஸ்நிக்தவர்ணஃ ப்ரதாபவாந் ।
ஸம ஸ்ஸமவிபக்தாங்கோ வர்ணம் ஶ்யாமம் ஸமாஶ்ரிதஃ ॥ 16 ॥
த்ரிஸ்திரஸ்த்ரிப்ரலம்பஶ்ச த்ரிஸமஸ்த்ரிஷு சோந்நதஃ ।
த்ரிதாம்ரஸ்த்ரிஷு ச ஸ்நிக்தோ கம்பீரஸ்த்ரிஷு நித்யஶஃ ॥ 17 ॥
த்ரிவலீவாம்ஸ்த்ர்யவநதஶ்சதுர்வ்யங்கஸ்த்ரிஶீர்ஷவாந் ।
சதுஷ்கலஶ்சதுர்லேகஶ்சதுஷ்கிஷ்குஶ்சது ஸ்ஸமஃ ॥ 18 ॥
சதுர்தஶஸமத்வந்த்வஶ்சதுர்தம்ஷ்ட்ரஶ்சதுர்கதிஃ ।
மஹோஷ்டஹநுநாஸஶ்ச பஞ்சஸ்நிக்தோऽஷ்டவம்ஶவாந் ॥ 19 ॥
தஶபத்மோ தஶப்ரு'ஹத்த்ரிபிர்வ்யாப்தோ த்விஶுக்லவாந் ।
ஷடுந்நதோ நவதநுஸ்த்ரிபிர்வ்யாப்நோதி ராகவஃ ॥ 20 ॥
ஸத்யதர்மபரஶ்ஶ்ரீமாந் ஸங்க்ரஹாநுக்ரஹே ரதஃ ।
தேஶகாலவிபாகஜ்ஞஸ்ஸர்வலோகப்ரியம்வதஃ ॥ 21 ॥
ப்ராதா தஸ்ய ச த்வைமாத்ரஸ்ஸௌமித்ரிரபராஜிதஃ ।
அநுராகேண ரூபேண குணைஶ்சைவ ததாவிதஃ ॥ 22 ॥
தாவுபௌ நரஶார்தூலௌ த்வத்தர்ஶநஸமுத்ஸுகௌ ।
விசிந்வந்தௌ மஹீம் க்ரு'த்ஸ்நாமஸ்மாபிரபிஸங்கதௌ ॥ 23 ॥
த்வாமேவ மார்கமாணௌ தௌ விசரந்தௌ வஸுந்தராம் ।
ததர்ஶதுர்ம்ரு'கபதிம் பூர்வஜேநாவரோபிதம் ॥ 24 ॥
ரு'ஶ்யமூகஸ்ய ப்ரு'ஷ்டே து பஹுபாதபஸங்குலே ।
ப்ராதுர்பயார்தமாஸீநம் ஸுக்ரீவம் ப்ரியதர்ஶநம் ॥ 25 ॥
வயம் து ஹரிராஜம் தம் ஸுக்ரீவம் ஸத்யஸங்கரம் ।
பரிசர்யாமஹே ராஜ்யாத்பூர்வஜேநாவரோபிதம் ॥ 26 ॥
ததஸ்தௌ சீரவஸநௌ தநுஃ ப்ரவரபாணிநௌ ।
ரு'ஶ்யமூகஸ்ய ஶைலஸ்ய ரம்யம் தேஶமுபாகதௌ ॥ 27 ॥
ஸ தௌ த்ரு'ஷ்ட்வா நரவ்யாக்ரௌ தந்விநௌ வாநரர்ஷபஃ ।
அவப்லுதோ கிரேஸ்தஸ்ய ஶிகரம் பயமோஹிதஃ ॥ 28 ॥
ததஸ்ஸ ஶிகரே தஸ்மிந்வாநரேந்த்ரோ வ்யவஸ்திதஃ ।
தயோஸ்ஸமீபம் மாமேவ ப்ரேஷயாமாஸ ஸத்வரம் ॥ 29 ॥
தாவஹம் புருஷவ்யாக்ரௌ ஸுக்ரீவவசநாத்ப்ரபூ ।
ரூபலக்ஷணஸம்பந்நௌ க்ரு'தாஞ்ஜலிருபஸ்திதஃ ॥ 30 ॥
தௌ பரிஜ்ஞாததத்த்வார்தௌ மயா ப்ரீதிஸமந்விதௌ ।
ப்ரு'ஷ்டமாரோப்ய தம் தேஶம் ப்ராபிதௌ புருஷர்ஷபௌ ॥ 31 ॥
நிவேதிதௌ ச தத்த்வேந ஸுக்ரீவாய மஹாத்மநே ।
தயோரந்யோந்யஸல்லாபாத்ப்ரு'ஶம் ப்ரீதிரஜாயத ॥ 32 ॥
ததஸ்தௌ ப்ரீதிஸம்பந்நௌ ஹரீஶ்வரநரேஶ்வரௌ ।
பரஸ்பரக்ரு'தாஶ்வாஸௌ கதயா பூர்வவ்ரு'த்தயா ॥ 33 ॥
ததஸ்ஸ ஸாந்த்வயாமாஸ ஸுக்ரீவம் லக்ஷ்மணாக்ரஜஃ ।
ஸ்த்ரீஹேதோர்வாலிநா ப்ராத்ரா நிரஸ்தமுருதேஜஸா ॥ 34 ॥
ததஸ்த்வந்நாஶஜம் ஶோகம் ராமஸ்யாக்லிஷ்டகர்மணஃ ।
லக்ஷ்மணோ வாநரேந்த்ராய ஸுக்ரீவாய ந்யவேதயத் ॥ 35 ॥
ஸ ஶ்ருத்வா வாநரேந்த்ரஸ்து லக்ஷ்மணேநேரிதம் வசஃ ।
ததாஸீந்நிஷ்ப்ரபோऽத்யர்தம் க்ரஹக்ரஸ்த இவாம்ஶுமாந் ॥ 36 ॥
ததஸ்த்வத்காத்ரஶோபீநி ரக்ஷஸா ஹ்ரியமாணயா ।
யாந்யாபரணஜாலாநி பாதிதாநி மஹீதலே ॥ 37 ॥
தாநி ஸர்வாணி ராமாய ஆநீய ஹரியூதபாஃ ।
ஸம்ஹ்ரு'ஷ்டா தர்ஶயாமாஸுர்கதிம் து ந விதுஸ்தவ ॥ 38 ॥
தாநி ராமாய தத்தாநி மயைவோபஹ்ரு'தாநி ச ।
ஸ்வநவந்த்யவகீர்ணாநி தஸ்மிந்விகதசேதஸி ॥ 39 ॥
தாந்யங்கே தர்ஶநீயாநி க்ரு'த்வா பஹுவிதம் தவ ।
தேந தேவப்ரகாஶேந தேவேந பரிதேவிதம் ॥ 40 ॥
பஶ்யதஸ்தாநி ருததஸ்தாம்யதஶ்ச புநஃ புநஃ ।
ப்ராதீபயந்தாஶரதேஸ்தாநி ஶோகஹுதாஶநம் ॥ 41 ॥
ஶயிதம் ச சிரம் தேந துஃகார்தேந மஹாத்மநா ।
மயாபி விவிதைர்வாக்யைஃ க்ரு'ச்ச்ராதுத்தாபிதஃ புநஃ ॥ 42 ॥
தாநி த்ரு'ஷ்ட்வா மஹாபாஹுர்தர்ஶயித்வா முஹுர்முஹுஃ ।
ராகவஸ்ஸஹ ஸௌமித்ரிஸ்ஸுக்ரீவே ஸ ந்யவேதயத் ॥ 43 ॥
ஸ தவாதர்ஶநாதார்யே ராகவஃ பரிதப்யதே ।
மஹதா ஜ்வலதா நித்யமக்நிநேவாக்நிபர்வதஃ ॥ 44 ॥
த்வத்க்ரு'தே தமநித்ரா ச ஶோகஶ்சிந்தா ச ராகவம் ।
தாபயந்தி மஹாத்மாநமக்ந்யகாரமிவாக்நயஃ ॥ 45 ॥
தவாதர்ஶநஶோகேந ராகவஃ ப்ரவிசால்யதே ।
மஹதா பூமிகம்பேந மஹாநிவ ஶிலோச்சயஃ ॥ 46 ॥
காநநாநி ஸுரம்யாணி நதீஃ ப்ரஸ்ரவணாநி ச ।
சரந்ந ரதிமாப்நோதி த்வாமபஶ்யந்ந்ரு'பாத்மஜே ॥ 47 ॥
ஸ த்வாம் மநுஜஶார்தூலஃ க்ஷிப்ரம் ப்ராப்ஸ்யதி ராகவஃ ।
ஸமித்ரபாந்தவம் ஹத்வா ராவணம் ஜநகாத்மஜே ॥ 48 ॥
ஸஹிதௌ ராமஸுக்ரீவாவுபாவகுருதாம் ததா ।
ஸமயம் வாலிநம் ஹந்தும் தவ சாந்வேஷணம் ததா ॥ 49 ॥
ததஸ்தாப்யாம் குமாராப்யாம் வீராப்யாம் ஸ ஹரீஶ்வரஃ ।
கிஷ்கிந்தாம் ஸமுபாகம்ய வாலீ யுத்தே நிபாதிதஃ ॥ 50 ॥
ததோ நிஹத்ய தரஸா ராமோ வாலிநமாஹவே ।
ஸர்வர்க்ஷஹரிஸங்காநாம் ஸுக்ரீவமகரோத்பதிம் ॥ 51 ॥
ராமஸுக்ரீவயோரைக்யம் தேவ்யேவம் ஸமஜாயத ।
ஹநுமந்தம் ச மாம் வித்தி தயோர்தூதமிஹாகதம் ॥ 52 ॥
ஸ்வராஜ்யம் ப்ராப்ய ஸுக்ரீவஸ்ஸமாநீய ஹரீஶ்வராந் ।
த்வதர்தம் ப்ரேஷயாமாஸ திஶோ தஶ மஹாபலாந் ॥ 53 ॥
ஆதிஷ்டா வாநரேந்த்ரேண ஸுக்ரீவேண மஹௌஜஸா ।
அத்ரிராஜப்ரதீகாஶாஸ்ஸர்வதஃ ப்ரஸ்திதௌ மஹீம் ॥ 54 ॥
ததஸ்தே மார்கமாணா வை ஸுக்ரீவவசநாதுராஃ ।
சரந்தி வஸுதாம் க்ரு'த்ஸ்நாம் வயமந்யே ச வாநராஃ ॥ 55 ॥
அங்கதோ நாம லக்ஷ்மீவாந்வாலிஸூநுர்மஹாபலஃ ।
ப்ரஸ்திதஃ கபிஶார்தூலஸ்த்ரிபாகபலஸம்வ்ரு'தஃ ॥ 56 ॥
தேஷாம் நோ விப்ரணஷ்டாநாம் விந்த்யே பர்வதஸத்தமே ।
ப்ரு'ஶம் ஶோகபரீதாநாமஹோராத்ரகணா கதாஃ ॥ 57 ॥
தே வயம் கார்யநைராஶ்யாத்காலஸ்யாதிக்ரமேண ச ।
பயாச்ச கபிராஜஸ்ய ப்ராணாம்ஸ்த்யக்தும் வ்யவஸ்திதாஃ ॥ 58 ॥
விசித்ய வநதுர்காணி கிரிப்ரஸ்ரவணாநி ச ।
அநாஸாத்ய பதம் தேவ்யாஃ ப்ராணாம்ஸ்த்யக்தும் ஸமுத்யதாஃ ॥ 59 ॥
த்ரு'ஷ்ட்வா ப்ராயோபவிஷ்டாம்ஶ்ச ஸர்வாந்வாநரபுங்கவாந் ।
ப்ரு'ஶம் ஶோகார்ணவே மக்நஃ பர்யதேவயதங்கதஃ ॥ 60 ॥
தவ நாஶம் ச வைதேஹி வாலிநஶ்ச வதம் ததா ।
ப்ராயோபவேஶமஸ்மாகம் மரணம் ச ஜடாயுஷஃ ॥ 61 ॥
தேஷாம் நஸ்வாமிஸந்தேஶாந்நிராஶாநாம் முமூர்ஷதாம் ।
கார்யஹேதோரிவாயாதஶ்ஶகுநிர்வீர்யவாந்மஹாந் ॥ 62 ॥
க்ரு'த்ரராஜஸ்ய ஸோதர்யஃ ஸம்பாதிர்நாம க்ரு'த்ரராட் ।
ஶ்ருத்வா ப்ராத்ரு'வதம் கோபாதிதம் வசநமப்ரவீத் ॥ 63 ॥
யவீயாந்கேந மே ப்ராதா ஹதஃ க்வ ச நிபாதிதஃ ।
ஏததாக்யாதுமிச்சாமி பவத்பிர்வாநரோத்தமாஃ ॥ 64 ॥
அங்கதோऽகதயத்தஸ்ய ஜநஸ்தாநே மஹத்வதம் ।
ரக்ஷஸா பீமரூபேண த்வாமுத்திஶ்ய யதாததம் ॥ 65 ॥
ஜடாயுஷோ வதம் ஶ்ருத்வா துஃகிதஸ்ஸோऽருணாத்மஜஃ ।
த்வாம் ஶஶம்ஸ வராரோஹே வஸந்தீம் ராவணாலயே ॥ 66 ॥
தஸ்ய தத்வசநம் ஶ்ருத்வா ஸம்பாதேஃ ப்ரீதிவர்தநம் ।
அங்கதப்ரமுகாஸ்தூர்ணம் ததஸ்ஸம்ப்ரஸ்திதா வயம் ॥ 67 ॥
விந்த்யாதுத்தாய ஸம்ப்ராப்தா ஸ்ஸாகரஸ்யாந்தமுத்தரம் ।
த்வத்தர்ஶநக்ரு'தோத்ஸாஹா ஹ்ரு'ஷ்டாஸ்துஷ்டாஃ ப்லவங்கமாஃ ॥ 68 ॥
அங்கதப்ரமுகாஸ்ஸர்வே வேலோபாந்தமுபஸ்திதாஃ ।
சிந்தாம் ஜக்முஃ புநர்பீதாஸ்த்வத்தர்ஶநஸமுத்ஸுகாஃ ॥ 69 ॥
அதாஹம் ஹரிஸைந்யஸ்ய ஸாகரம் ப்ரேக்ஷ்ய ஸீததஃ ।
வ்யவதூய பயம் தீவ்ரம் யோஜநாநாம் ஶதம் ப்லுதஃ ॥ 70 ॥
லங்கா சாபி மயா ராத்ரௌ ப்ரவிஷ்டா ராக்ஷஸாகுலா ।
ராவணஶ்ச மயா த்ரு'ஷ்டஸ்த்வம் ச ஶோகபரிப்லுதா ॥ 71 ॥
ஏதத்தே ஸர்வமாக்யாதம் யதாவ்ரு'த்தமநந்திதே ।
அபிபாஷஸ்வ மாம் தேவி தூதோ தாஶரதேரஹம் ॥ 72 ॥
தம் மாம் ராமக்ரு'தோத்யோகம் த்வந்நிமித்தமிஹாகதம் ।
ஸுக்ரீவஸசிவம் தேவி புத்த்யஸ்வ பவநாத்மஜம் ॥ 73 ॥
குஶலீ தவ காகுத்ஸ்தஸ்ஸர்வஶஸ்த்ரப்ரு'தாம் வரஃ ।
குரோராராதநே யுக்தோ லக்ஷ்மணஶ்ச ஸுலக்ஷணஃ ॥ 74 ॥
தஸ்ய வீர்யவதோ தேவி பர்துஸ்தவ ஹிதே ரதஃ ।
அஹமேகஸ்து ஸம்ப்ராப்த ஸ்ஸுக்ரீவவசநாதிஹ ॥ 75 ॥
மயேயமஸஹாயேந சரதா காமரூபிணா ।
தக்ஷிணா திகநுக்ராந்தா த்வந்மார்கவிசயைஷிணா ॥ 76 ॥
திஷ்ட்யாஹம் ஹரிஸைந்யாநாம் த்வந்நாஶமநுஶோசதாம் ।
அபநேஷ்யாமி ஸந்தாபம் தவாபிகமஶம்ஸநாத் ॥ 77 ॥
திஷ்ட்யா ஹி மம ந வ்யர்தம் தேவி ஸாகரலங்கநம் ।
ப்ராப்ஸ்யாம்யஹமிதம் திஷ்ட்யா த்வத்தர்ஶநக்ரு'தம் யஶஃ ॥ 78 ॥
ராகவஶ்ச மஹாவீர்யஃ க்ஷிப்ரம் த்வாமபிபத்ஸ்யதே ।
ஸமித்ரபாந்தவம் ஹத்வா ராவணம் ராக்ஷஸாதிபம் ॥ 79 ॥
மால்யவாந்நாம வைதேஹி கிரீணாமுத்தமோ கிரிஃ ।
ததோ கச்சதி கோகர்ணம் பர்வதம் கேஸரீ ஹரிஃ ॥ 80 ॥
ஸ ச தேவர்ஷிபிர்திஷ்டஃ பிதா மம மஹாகபிஃ ।
தீர்தே நதீபதேஃ புண்யே ஶம்பஸாதநமுத்தரத் ॥ 81 ॥
தஸ்யாஹம் ஹரிணஃ க்ஷேத்ரே ஜாதோ வாதேந மைதிலி ।
ஹநுமாநிதி விக்யாதோ லோகே ஸ்வேநைவ கர்மணா ॥ 82 ॥
விஶ்வாஸார்தம் து வைதேஹி பர்துருக்தா மயா குணாஃ ।
அசிராத்ராகவோ தேவி த்வாமிதோ நயிதாऽநகே ॥ 83 ॥
ஏவம் விஶ்வாஸிதா ஸீதா ஹேதுபிஶ்ஶோககர்ஶிதா ।
உபபந்நைரபிஜ்ஞாநைர்தூதம் தமவகச்சதி ॥ 84 ॥
அதுலம் ச கதா ஹர்ஷம் ப்ரஹர்ஷேண ச ஜாநகீ ।
நேத்ராப்யாம் வக்ரபக்ஷ்மாப்யாம் முமோசாநந்தஜம் ஜலம் ॥ 85 ॥
சாரு தத்வதநம் தஸ்யாஸ்தாம்ரஶுக்லாயதேக்ஷணம் ।
அஶோபத விஶாலாக்ஷ்யா ராஹுமுக்த இவோடுராட் ॥ 86 ॥
ஹநுமந்தம் கபிம் வ்யக்தம் மந்யதே நாந்யதேதி ஸா ।
அதோவாச ஹநூமாம்ஸ்தாமுத்தரம் ப்ரியதர்ஶநாம் ॥ 87 ॥
ஏதத்தே ஸர்வமாக்யாதம் ஸமாஶ்வஸிஹி மைதிலி ।
கிம் கரோமி கதம் வா தே ரோசதே ப்ரதியாம்யஹம் ॥ 88 ॥
ஹதேऽஸுரே ஸம்யதி ஶம்பஸாதநே கபிப்ரவீரேண மஹர்ஷிசோதநாத் ।
ததோऽஸ்மி வாயுப்ரபவோ ஹி மைதிலி ப்ரபாவதஸ்தத்ப்ரதிமஶ்ச வாநரஃ ॥ 89 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே ஸுந்தரகாண்டே பஞ்சத்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcatriṃśassargaḥ |
tāṃ tu rāmakathāṃ śrutvā vaidehī vānararṣabhāt |
uvāca vacanaṃ sāntvamidaṃ madhurayā girā || 1 ||
kva te rāmeṇa saṃsargaḥ kathaṃ jānāsi lakṣmaṇam |
vānarāṇāṃ narāṇāṃ ca kathamāsītsamāgamaḥ || 2 ||
yāni rāmasya liṅgāni lakṣmaṇasya ca vānara |
tāni bhūyassamācakṣva na māṃ śokassamāviśet || 3 ||
kīdṛśaṃ tasya saṃsthānaṃ rūpaṃ rāmasya kīdṛśam |
kathamūrū kathaṃ bāhū lakṣmaṇasya ca śaṃsa me || 4 ||
evamuktastu vaidehyā hanumānmārutātmajaḥ |
tato rāmaṃ yathātattvamākhyātumupacakrame || 5 ||
jānantī bata diṣṭyā māṃ vaidehi paripṛcchasi |
bhartuḥ kamalapattrākṣi saṃsthānaṃ lakṣmaṇasya ca || 6 ||
yāni rāmasya cihnāni lakṣmaṇasya ca yāni vai |
lakṣitāni viśālākṣi vadataśśṛṇu tāni me || 7 ||
rāmaḥ kamalapattrākṣa ssarvasattvamanoharaḥ |
rūpadākṣiṇyasampannaḥ prasūto janakātmaje || 8 ||
tejasā'ditya saṅkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ |
bṛhaspatisamo buddhyā yaśasā vāsavopamaḥ || 9 ||
rakṣitā jīvalokasya svajanasyābhirakṣitā |
rakṣitā svasya vṛttasya dharmasya ca parantapaḥ || 10 ||
rāmo bhāmini lokasya cāturvarṇyasya rakṣitā |
maryādānāṃ ca lokasya kartā kārayitā ca saḥ || 11 ||
arciṣmānarcito'tyarthaṃ brahmacaryavrate sthitaḥ |
sādhūnāmupakārajñaḥ pracārajñaśca karmaṇām || 12 ||
rājavidyāvinītaśca brāhmaṇānāmupāsitā |
śrutavānśīlasampanno vinītaśca parantapaḥ || 13 ||
yajurvedavinītaśca vedavidbhissupūjitaḥ |
dhanurvede ca vedeṣu vedāṅgeṣu ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvaśśubhānanaḥ |
gūḍhajatrussutāmrākṣo rāmo devi janai śśrutaḥ || 15 ||
dundubhisvananirghoṣa ssnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
sama ssamavibhaktāṅgo varṇaṃ śyāmaṃ samāśritaḥ || 16 ||
tristhirastripralambaśca trisamastriṣu connataḥ |
tritāmrastriṣu ca snigdho gambhīrastriṣu nityaśaḥ || 17 ||
trivalīvāṃstryavanataścaturvyaṅgastriśīrṣavān |
catuṣkalaścaturlekhaścatuṣkiṣkuścatu ssamaḥ || 18 ||
caturdaśasamadvandvaścaturdaṃṣṭraścaturgatiḥ |
mahoṣṭhahanunāsaśca pañcasnigdho'ṣṭavaṃśavān || 19 ||
daśapadmo daśabṛhattribhirvyāpto dviśuklavān |
ṣaḍunnato navatanustribhirvyāpnoti rāghavaḥ || 20 ||
satyadharmaparaśśrīmān saṅgrahānugrahe rataḥ |
deśakālavibhāgajñassarvalokapriyaṃvadaḥ || 21 ||
bhrātā tasya ca dvaimātrassaumitriraparājitaḥ |
anurāgeṇa rūpeṇa guṇaiścaiva tathāvidhaḥ || 22 ||
tāvubhau naraśārdūlau tvaddarśanasamutsukau |
vicinvantau mahīṃ kṛtsnāmasmābhirabhisaṅgatau || 23 ||
tvāmeva mārgamāṇau tau vicarantau vasundharām |
dadarśaturmṛgapatiṃ pūrvajenāvaropitam || 24 ||
ṛśyamūkasya pṛṣṭhe tu bahupādapasaṅkule |
bhrāturbhayārtamāsīnaṃ sugrīvaṃ priyadarśanam || 25 ||
vayaṃ tu harirājaṃ taṃ sugrīvaṃ satyasaṅgaram |
paricaryāmahe rājyātpūrvajenāvaropitam || 26 ||
tatastau cīravasanau dhanuḥ pravarapāṇinau |
ṛśyamūkasya śailasya ramyaṃ deśamupāgatau || 27 ||
sa tau dṛṣṭvā naravyāghrau dhanvinau vānararṣabhaḥ |
avapluto girestasya śikharaṃ bhayamohitaḥ || 28 ||
tatassa śikhare tasminvānarendro vyavasthitaḥ |
tayossamīpaṃ māmeva preṣayāmāsa satvaram || 29 ||
tāvahaṃ puruṣavyāghrau sugrīvavacanātprabhū |
rūpalakṣaṇasampannau kṛtāñjalirupasthitaḥ || 30 ||
tau parijñātatattvārthau mayā prītisamanvitau |
pṛṣṭhamāropya taṃ deśaṃ prāpitau puruṣarṣabhau || 31 ||
niveditau ca tattvena sugrīvāya mahātmane |
tayoranyonyasallāpādbhṛśaṃ prītirajāyata || 32 ||
tatastau prītisampannau harīśvaranareśvarau |
parasparakṛtāśvāsau kathayā pūrvavṛttayā || 33 ||
tatassa sāntvayāmāsa sugrīvaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
strīhetorvālinā bhrātrā nirastamurutejasā || 34 ||
tatastvannāśajaṃ śokaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
lakṣmaṇo vānarendrāya sugrīvāya nyavedayat || 35 ||
sa śrutvā vānarendrastu lakṣmaṇeneritaṃ vacaḥ |
tadāsīnniṣprabho'tyarthaṃ grahagrasta ivāṃśumān || 36 ||
tatastvadgātraśobhīni rakṣasā hriyamāṇayā |
yānyābharaṇajālāni pātitāni mahītale || 37 ||
tāni sarvāṇi rāmāya ānīya hariyūthapāḥ |
saṃhṛṣṭā darśayāmāsurgatiṃ tu na vidustava || 38 ||
tāni rāmāya dattāni mayaivopahṛtāni ca |
svanavantyavakīrṇāni tasminvigatacetasi || 39 ||
tānyaṅke darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tava |
tena devaprakāśena devena paridevitam || 40 ||
paśyatastāni rudatastāmyataśca punaḥ punaḥ |
prādīpayandāśarathestāni śokahutāśanam || 41 ||
śayitaṃ ca ciraṃ tena duḥkhārtena mahātmanā |
mayāpi vividhairvākyaiḥ kṛcchrādutthāpitaḥ punaḥ || 42 ||
tāni dṛṣṭvā mahābāhurdarśayitvā muhurmuhuḥ |
rāghavassaha saumitrissugrīve sa nyavedayat || 43 ||
sa tavādarśanādārye rāghavaḥ paritapyate |
mahatā jvalatā nityamagninevāgniparvataḥ || 44 ||
tvatkṛte tamanidrā ca śokaścintā ca rāghavam |
tāpayanti mahātmānamagnyagāramivāgnayaḥ || 45 ||
tavādarśanaśokena rāghavaḥ pravicālyate |
mahatā bhūmikampena mahāniva śiloccayaḥ || 46 ||
kānanāni suramyāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |
caranna ratimāpnoti tvāmapaśyannṛpātmaje || 47 ||
sa tvāṃ manujaśārdūlaḥ kṣipraṃ prāpsyati rāghavaḥ |
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ janakātmaje || 48 ||
sahitau rāmasugrīvāvubhāvakurutāṃ tadā |
samayaṃ vālinaṃ hantuṃ tava cānveṣaṇaṃ tathā || 49 ||
tatastābhyāṃ kumārābhyāṃ vīrābhyāṃ sa harīśvaraḥ |
kiṣkindhāṃ samupāgamya vālī yuddhe nipātitaḥ || 50 ||
tato nihatya tarasā rāmo vālinamāhave |
sarvarkṣaharisaṅghānāṃ sugrīvamakarotpatim || 51 ||
rāmasugrīvayoraikyaṃ devyevaṃ samajāyata |
hanumantaṃ ca māṃ viddhi tayordūtamihāgatam || 52 ||
svarājyaṃ prāpya sugrīvassamānīya harīśvarān |
tvadarthaṃ preṣayāmāsa diśo daśa mahābalān || 53 ||
ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahaujasā |
adrirājapratīkāśāssarvataḥ prasthitau mahīm || 54 ||
tataste mārgamāṇā vai sugrīvavacanāturāḥ |
caranti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ || 55 ||
aṅgado nāma lakṣmīvānvālisūnurmahābalaḥ |
prasthitaḥ kapiśārdūlastribhāgabalasaṃvṛtaḥ || 56 ||
teṣāṃ no vipraṇaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame |
bhṛśaṃ śokaparītānāmahorātragaṇā gatāḥ || 57 ||
te vayaṃ kāryanairāśyātkālasyātikrameṇa ca |
bhayācca kapirājasya prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ || 58 ||
vicitya vanadurgāṇi giriprasravaṇāni ca |
anāsādya padaṃ devyāḥ prāṇāṃstyaktuṃ samudyatāḥ || 59 ||
dṛṣṭvā prāyopaviṣṭāṃśca sarvānvānarapuṅgavān |
bhṛśaṃ śokārṇave magnaḥ paryadevayadaṅgadaḥ || 60 ||
tava nāśaṃ ca vaidehi vālinaśca vadhaṃ tathā |
prāyopaveśamasmākaṃ maraṇaṃ ca jaṭāyuṣaḥ || 61 ||
teṣāṃ nasvāmisandeśānnirāśānāṃ mumūrṣatām |
kāryahetorivāyātaśśakunirvīryavānmahān || 62 ||
gṛdhrarājasya sodaryaḥ sampātirnāma gṛdhrarāṭ |
śrutvā bhrātṛvadhaṃ kopādidaṃ vacanamabravīt || 63 ||
yavīyānkena me bhrātā hataḥ kva ca nipātitaḥ |
etadākhyātumicchāmi bhavadbhirvānarottamāḥ || 64 ||
aṅgado'kathayattasya janasthāne mahadvadham |
rakṣasā bhīmarūpeṇa tvāmuddiśya yathātatham || 65 ||
jaṭāyuṣo vadhaṃ śrutvā duḥkhitasso'ruṇātmajaḥ |
tvāṃ śaśaṃsa varārohe vasantīṃ rāvaṇālaye || 66 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā sampāteḥ prītivardhanam |
aṅgadapramukhāstūrṇaṃ tatassamprasthitā vayam || 67 ||
vindhyādutthāya samprāptā ssāgarasyāntamuttaram |
tvaddharśanakṛtotsāhā hṛṣṭāstuṣṭāḥ plavaṅgamāḥ || 68 ||
aṅgadapramukhāssarve velopāntamupasthitāḥ |
cintāṃ jagmuḥ punarbhītāstvaddarśanasamutsukāḥ || 69 ||
athāhaṃ harisainyasya sāgaraṃ prekṣya sīdataḥ |
vyavadhūya bhayaṃ tīvraṃ yojanānāṃ śataṃ plutaḥ || 70 ||
laṅkā cāpi mayā rātrau praviṣṭā rākṣasākulā |
rāvaṇaśca mayā dṛṣṭastvaṃ ca śokapariplutā || 71 ||
etatte sarvamākhyātaṃ yathāvṛttamanandite |
abhibhāṣasva māṃ devi dūto dāśaratheraham || 72 ||
taṃ māṃ rāmakṛtodyogaṃ tvannimittamihāgatam |
sugrīvasacivaṃ devi buddhyasva pavanātmajam || 73 ||
kuśalī tava kākutsthassarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
gurorārādhane yukto lakṣmaṇaśca sulakṣaṇaḥ || 74 ||
tasya vīryavato devi bhartustava hite rataḥ |
ahamekastu samprāpta ssugrīvavacanādiha || 75 ||
mayeyamasahāyena caratā kāmarūpiṇā |
dakṣiṇā diganukrāntā tvanmārgavicayaiṣiṇā || 76 ||
diṣṭyāhaṃ harisainyānāṃ tvannāśamanuśocatām |
apaneṣyāmi santāpaṃ tavābhigamaśaṃsanāt || 77 ||
diṣṭyā hi mama na vyarthaṃ devi sāgaralaṅghanam |
prāpsyāmyahamidaṃ diṣṭyā tvaddarśanakṛtaṃ yaśaḥ || 78 ||
rāghavaśca mahāvīryaḥ kṣipraṃ tvāmabhipatsyate |
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam || 79 ||
mālyavānnāma vaidehi girīṇāmuttamo giriḥ |
tato gacchati gokarṇaṃ parvataṃ kesarī hariḥ || 80 ||
sa ca devarṣibhirdiṣṭaḥ pitā mama mahākapiḥ |
tīrthe nadīpateḥ puṇye śambasādanamuddharat || 81 ||
tasyāhaṃ hariṇaḥ kṣetre jāto vātena maithili |
hanumāniti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā || 82 ||
viśvāsārthaṃ tu vaidehi bharturuktā mayā guṇāḥ |
acirādrāghavo devi tvāmito nayitā'naghe || 83 ||
evaṃ viśvāsitā sītā hetubhiśśokakarśitā |
upapannairabhijñānairdūtaṃ tamavagacchati || 84 ||
atulaṃ ca gatā harṣaṃ praharṣeṇa ca jānakī |
netrābhyāṃ vakrapakṣmābhyāṃ mumocānandajaṃ jalam || 85 ||
cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 86 ||
hanumantaṃ kapiṃ vyaktaṃ manyate nānyatheti sā |
athovāca hanūmāṃstāmuttaraṃ priyadarśanām || 87 ||
etatte sarvamākhyātaṃ samāśvasihi maithili |
kiṃ karomi kathaṃ vā te rocate pratiyāmyaham || 88 ||
hate'sure saṃyati śambasādane kapipravīreṇa maharṣicodanāt |
tato'smi vāyuprabhavo hi maithili prabhāvatastatpratimaśca vānaraḥ || 89 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चत्रिंशस्सर्गः ।
तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात् ।
उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा ॥ 1 ॥
क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम् ।
वानराणां नराणां च कथमासीत्समागमः ॥ 2 ॥
यानि रामस्य लिङ्गानि लक्ष्मणस्य च वानर ।
तानि भूयस्समाचक्ष्व न मां शोकस्समाविशेत् ॥ 3 ॥
कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं रामस्य कीदृशम् ।
कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे ॥ 4 ॥
एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनुमान्मारुतात्मजः ।
ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 5 ॥
जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि ।
भर्तुः कमलपत्त्राक्षि संस्थानं लक्ष्मणस्य च ॥ 6 ॥
यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै ।
लक्षितानि विशालाक्षि वदतश्शृणु तानि मे ॥ 7 ॥
रामः कमलपत्त्राक्ष स्सर्वसत्त्वमनोहरः ।
रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे ॥ 8 ॥
तेजसाऽदित्य सङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः ॥ 9 ॥
रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्याभिरक्षिता ।
रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परन्तपः ॥ 10 ॥
रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ।
मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः ॥ 11 ॥
अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः ।
साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम् ॥ 12 ॥
राजविद्याविनीतश्च ब्राह्मणानामुपासिता ।
श्रुतवान्शीलसम्पन्नो विनीतश्च परन्तपः ॥ 13 ॥
यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिस्सुपूजितः ।
धनुर्वेदे च वेदेषु वेदाङ्गेषु च निष्ठितः ॥ 14 ॥
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवश्शुभाननः ।
गूढजत्रुस्सुताम्राक्षो रामो देवि जनै श्श्रुतः ॥ 15 ॥
दुन्दुभिस्वननिर्घोष स्स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।
सम स्समविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः ॥ 16 ॥
त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः ।
त्रिताम्रस्त्रिषु च स्निग्धो गम्भीरस्त्रिषु नित्यशः ॥ 17 ॥
त्रिवलीवांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान् ।
चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतु स्समः ॥ 18 ॥
चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्गतिः ।
महोष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान् ॥ 19 ॥
दशपद्मो दशबृहत्त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान् ।
षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः ॥ 20 ॥
सत्यधर्मपरश्श्रीमान् सङ्ग्रहानुग्रहे रतः ।
देशकालविभागज्ञस्सर्वलोकप्रियंवदः ॥ 21 ॥
भ्राता तस्य च द्वैमात्रस्सौमित्रिरपराजितः ।
अनुरागेण रूपेण गुणैश्चैव तथाविधः ॥ 22 ॥
तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनसमुत्सुकौ ।
विचिन्वन्तौ महीं कृत्स्नामस्माभिरभिसङ्गतौ ॥ 23 ॥
त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम् ।
ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम् ॥ 24 ॥
ऋश्यमूकस्य पृष्ठे तु बहुपादपसङ्कुले ।
भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम् ॥ 25 ॥
वयं तु हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसङ्गरम् ।
परिचर्यामहे राज्यात्पूर्वजेनावरोपितम् ॥ 26 ॥
ततस्तौ चीरवसनौ धनुः प्रवरपाणिनौ ।
ऋश्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ ॥ 27 ॥
स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः ।
अवप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः ॥ 28 ॥
ततस्स शिखरे तस्मिन्वानरेन्द्रो व्यवस्थितः ।
तयोस्समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरम् ॥ 29 ॥
तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात्प्रभू ।
रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः ॥ 30 ॥
तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ ।
पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ ॥ 31 ॥
निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने ।
तयोरन्योन्यसल्लापाद्भृशं प्रीतिरजायत ॥ 32 ॥
ततस्तौ प्रीतिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ ।
परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया ॥ 33 ॥
ततस्स सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः ।
स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तमुरुतेजसा ॥ 34 ॥
ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत् ॥ 35 ॥
स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः ।
तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान् ॥ 36 ॥
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया ।
यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले ॥ 37 ॥
तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः ।
संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव ॥ 38 ॥
तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च ।
स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन्विगतचेतसि ॥ 39 ॥
तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तव ।
तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम् ॥ 40 ॥
पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः ।
प्रादीपयन्दाशरथेस्तानि शोकहुताशनम् ॥ 41 ॥
शयितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना ।
मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः ॥ 42 ॥
तानि दृष्ट्वा महाबाहुर्दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः ।
राघवस्सह सौमित्रिस्सुग्रीवे स न्यवेदयत् ॥ 43 ॥
स तवादर्शनादार्ये राघवः परितप्यते ।
महता ज्वलता नित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः ॥ 44 ॥
त्वत्कृते तमनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम् ।
तापयन्ति महात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः ॥ 45 ॥
तवादर्शनशोकेन राघवः प्रविचाल्यते ।
महता भूमिकम्पेन महानिव शिलोच्चयः ॥ 46 ॥
काननानि सुरम्याणि नदीः प्रस्रवणानि च ।
चरन्न रतिमाप्नोति त्वामपश्यन्नृपात्मजे ॥ 47 ॥
स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः ।
समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे ॥ 48 ॥
सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा ।
समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं तथा ॥ 49 ॥
ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यां वीराभ्यां स हरीश्वरः ।
किष्किन्धां समुपागम्य वाली युद्धे निपातितः ॥ 50 ॥
ततो निहत्य तरसा रामो वालिनमाहवे ।
सर्वर्क्षहरिसङ्घानां सुग्रीवमकरोत्पतिम् ॥ 51 ॥
रामसुग्रीवयोरैक्यं देव्येवं समजायत ।
हनुमन्तं च मां विद्धि तयोर्दूतमिहागतम् ॥ 52 ॥
स्वराज्यं प्राप्य सुग्रीवस्समानीय हरीश्वरान् ।
त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान् ॥ 53 ॥
आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसा ।
अद्रिराजप्रतीकाशास्सर्वतः प्रस्थितौ महीम् ॥ 54 ॥
ततस्ते मार्गमाणा वै सुग्रीववचनातुराः ।
चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः ॥ 55 ॥
अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान्वालिसूनुर्महाबलः ।
प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः ॥ 56 ॥
तेषां नो विप्रणष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे ।
भृशं शोकपरीतानामहोरात्रगणा गताः ॥ 57 ॥
ते वयं कार्यनैराश्यात्कालस्यातिक्रमेण च ।
भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः ॥ 58 ॥
विचित्य वनदुर्गाणि गिरिप्रस्रवणानि च ।
अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं समुद्यताः ॥ 59 ॥
दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान्वानरपुङ्गवान् ।
भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः ॥ 60 ॥
तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च वधं तथा ।
प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः ॥ 61 ॥
तेषां नस्वामिसन्देशान्निराशानां मुमूर्षताम् ।
कार्यहेतोरिवायातश्शकुनिर्वीर्यवान्महान् ॥ 62 ॥
गृध्रराजस्य सोदर्यः सम्पातिर्नाम गृध्रराट् ।
श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपादिदं वचनमब्रवीत् ॥ 63 ॥
यवीयान्केन मे भ्राता हतः क्व च निपातितः ।
एतदाख्यातुमिच्छामि भवद्भिर्वानरोत्तमाः ॥ 64 ॥
अङ्गदोऽकथयत्तस्य जनस्थाने महद्वधम् ।
रक्षसा भीमरूपेण त्वामुद्दिश्य यथातथम् ॥ 65 ॥
जटायुषो वधं श्रुत्वा दुःखितस्सोऽरुणात्मजः ।
त्वां शशंस वरारोहे वसन्तीं रावणालये ॥ 66 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्पातेः प्रीतिवर्धनम् ।
अङ्गदप्रमुखास्तूर्णं ततस्सम्प्रस्थिता वयम् ॥ 67 ॥
विन्ध्यादुत्थाय सम्प्राप्ता स्सागरस्यान्तमुत्तरम् ।
त्वद्धर्शनकृतोत्साहा हृष्टास्तुष्टाः प्लवङ्गमाः ॥ 68 ॥
अङ्गदप्रमुखास्सर्वे वेलोपान्तमुपस्थिताः ।
चिन्तां जग्मुः पुनर्भीतास्त्वद्दर्शनसमुत्सुकाः ॥ 69 ॥
अथाहं हरिसैन्यस्य सागरं प्रेक्ष्य सीदतः ।
व्यवधूय भयं तीव्रं योजनानां शतं प्लुतः ॥ 70 ॥
लङ्का चापि मया रात्रौ प्रविष्टा राक्षसाकुला ।
रावणश्च मया दृष्टस्त्वं च शोकपरिप्लुता ॥ 71 ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथावृत्तमनन्दिते ।
अभिभाषस्व मां देवि दूतो दाशरथेरहम् ॥ 72 ॥
तं मां रामकृतोद्योगं त्वन्निमित्तमिहागतम् ।
सुग्रीवसचिवं देवि बुद्ध्यस्व पवनात्मजम् ॥ 73 ॥
कुशली तव काकुत्स्थस्सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
गुरोराराधने युक्तो लक्ष्मणश्च सुलक्षणः ॥ 74 ॥
तस्य वीर्यवतो देवि भर्तुस्तव हिते रतः ।
अहमेकस्तु सम्प्राप्त स्सुग्रीववचनादिह ॥ 75 ॥
मयेयमसहायेन चरता कामरूपिणा ।
दक्षिणा दिगनुक्रान्ता त्वन्मार्गविचयैषिणा ॥ 76 ॥
दिष्ट्याहं हरिसैन्यानां त्वन्नाशमनुशोचताम् ।
अपनेष्यामि सन्तापं तवाभिगमशंसनात् ॥ 77 ॥
दिष्ट्या हि मम न व्यर्थं देवि सागरलङ्घनम् ।
प्राप्स्याम्यहमिदं दिष्ट्या त्वद्दर्शनकृतं यशः ॥ 78 ॥
राघवश्च महावीर्यः क्षिप्रं त्वामभिपत्स्यते ।
समित्रबान्धवं हत्वा रावणं राक्षसाधिपम् ॥ 79 ॥
माल्यवान्नाम वैदेहि गिरीणामुत्तमो गिरिः ।
ततो गच्छति गोकर्णं पर्वतं केसरी हरिः ॥ 80 ॥
स च देवर्षिभिर्दिष्टः पिता मम महाकपिः ।
तीर्थे नदीपतेः पुण्ये शम्बसादनमुद्धरत् ॥ 81 ॥
तस्याहं हरिणः क्षेत्रे जातो वातेन मैथिलि ।
हनुमानिति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा ॥ 82 ॥
विश्वासार्थं तु वैदेहि भर्तुरुक्ता मया गुणाः ।
अचिराद्राघवो देवि त्वामितो नयिताऽनघे ॥ 83 ॥
एवं विश्वासिता सीता हेतुभिश्शोककर्शिता ।
उपपन्नैरभिज्ञानैर्दूतं तमवगच्छति ॥ 84 ॥
अतुलं च गता हर्षं प्रहर्षेण च जानकी ।
नेत्राभ्यां वक्रपक्ष्माभ्यां मुमोचानन्दजं जलम् ॥ 85 ॥
चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम् ।
अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट् ॥ 86 ॥
हनुमन्तं कपिं व्यक्तं मन्यते नान्यथेति सा ।
अथोवाच हनूमांस्तामुत्तरं प्रियदर्शनाम् ॥ 87 ॥
एतत्ते सर्वमाख्यातं समाश्वसिहि मैथिलि ।
किं करोमि कथं वा ते रोचते प्रतियाम्यहम् ॥ 88 ॥
हतेऽसुरे संयति शम्बसादने कपिप्रवीरेण महर्षिचोदनात् ।
ततोऽस्मि वायुप्रभवो हि मैथिलि प्रभावतस्तत्प्रतिमश्च वानरः ॥ 89 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcatriṃśassargaḥ |
tāṃ tu rāmakathāṃ śrutvā vaidehī vānararṣabhāt |
uvāca vacanaṃ sāntvamidaṃ madhurayā girā || 1 ||
kva te rāmeṇa saṃsargaḥ kathaṃ jānāsi lakṣmaṇam |
vānarāṇāṃ narāṇāṃ ca kathamāsītsamāgamaḥ || 2 ||
yāni rāmasya liṅgāni lakṣmaṇasya ca vānara |
tāni bhūyassamācakṣva na māṃ śokassamāviśet || 3 ||
kīdṛśaṃ tasya saṃsthānaṃ rūpaṃ rāmasya kīdṛśam |
kathamūrū kathaṃ bāhū lakṣmaṇasya ca śaṃsa me || 4 ||
evamuktastu vaidehyā hanumānmārutātmajaḥ |
tato rāmaṃ yathātattvamākhyātumupacakrame || 5 ||
jānantī bata diṣṭyā māṃ vaidehi paripṛcchasi |
bhartuḥ kamalapattrākṣi saṃsthānaṃ lakṣmaṇasya ca || 6 ||
yāni rāmasya cihnāni lakṣmaṇasya ca yāni vai |
lakṣitāni viśālākṣi vadataśśṛṇu tāni me || 7 ||
rāmaḥ kamalapattrākṣa ssarvasattvamanoharaḥ |
rūpadākṣiṇyasampannaḥ prasūto janakātmaje || 8 ||
tejasā'ditya saṅkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ |
bṛhaspatisamo buddhyā yaśasā vāsavopamaḥ || 9 ||
rakṣitā jīvalokasya svajanasyābhirakṣitā |
rakṣitā svasya vṛttasya dharmasya ca parantapaḥ || 10 ||
rāmo bhāmini lokasya cāturvarṇyasya rakṣitā |
maryādānāṃ ca lokasya kartā kārayitā ca saḥ || 11 ||
arciṣmānarcito'tyarthaṃ brahmacaryavrate sthitaḥ |
sādhūnāmupakārajñaḥ pracārajñaśca karmaṇām || 12 ||
rājavidyāvinītaśca brāhmaṇānāmupāsitā |
śrutavānśīlasampanno vinītaśca parantapaḥ || 13 ||
yajurvedavinītaśca vedavidbhissupūjitaḥ |
dhanurvede ca vedeṣu vedāṅgeṣu ca niṣṭhitaḥ || 14 ||
vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvaśśubhānanaḥ |
gūḍhajatrussutāmrākṣo rāmo devi janai śśrutaḥ || 15 ||
dundubhisvananirghoṣa ssnigdhavarṇaḥ pratāpavān |
sama ssamavibhaktāṅgo varṇaṃ śyāmaṃ samāśritaḥ || 16 ||
tristhirastripralambaśca trisamastriṣu connataḥ |
tritāmrastriṣu ca snigdho gambhīrastriṣu nityaśaḥ || 17 ||
trivalīvāṃstryavanataścaturvyaṅgastriśīrṣavān |
catuṣkalaścaturlekhaścatuṣkiṣkuścatu ssamaḥ || 18 ||
caturdaśasamadvandvaścaturdaṃṣṭraścaturgatiḥ |
mahoṣṭhahanunāsaśca pañcasnigdho'ṣṭavaṃśavān || 19 ||
daśapadmo daśabṛhattribhirvyāpto dviśuklavān |
ṣaḍunnato navatanustribhirvyāpnoti rāghavaḥ || 20 ||
satyadharmaparaśśrīmān saṅgrahānugrahe rataḥ |
deśakālavibhāgajñassarvalokapriyaṃvadaḥ || 21 ||
bhrātā tasya ca dvaimātrassaumitriraparājitaḥ |
anurāgeṇa rūpeṇa guṇaiścaiva tathāvidhaḥ || 22 ||
tāvubhau naraśārdūlau tvaddarśanasamutsukau |
vicinvantau mahīṃ kṛtsnāmasmābhirabhisaṅgatau || 23 ||
tvāmeva mārgamāṇau tau vicarantau vasundharām |
dadarśaturmṛgapatiṃ pūrvajenāvaropitam || 24 ||
ṛśyamūkasya pṛṣṭhe tu bahupādapasaṅkule |
bhrāturbhayārtamāsīnaṃ sugrīvaṃ priyadarśanam || 25 ||
vayaṃ tu harirājaṃ taṃ sugrīvaṃ satyasaṅgaram |
paricaryāmahe rājyātpūrvajenāvaropitam || 26 ||
tatastau cīravasanau dhanuḥ pravarapāṇinau |
ṛśyamūkasya śailasya ramyaṃ deśamupāgatau || 27 ||
sa tau dṛṣṭvā naravyāghrau dhanvinau vānararṣabhaḥ |
avapluto girestasya śikharaṃ bhayamohitaḥ || 28 ||
tatassa śikhare tasminvānarendro vyavasthitaḥ |
tayossamīpaṃ māmeva preṣayāmāsa satvaram || 29 ||
tāvahaṃ puruṣavyāghrau sugrīvavacanātprabhū |
rūpalakṣaṇasampannau kṛtāñjalirupasthitaḥ || 30 ||
tau parijñātatattvārthau mayā prītisamanvitau |
pṛṣṭhamāropya taṃ deśaṃ prāpitau puruṣarṣabhau || 31 ||
niveditau ca tattvena sugrīvāya mahātmane |
tayoranyonyasallāpādbhṛśaṃ prītirajāyata || 32 ||
tatastau prītisampannau harīśvaranareśvarau |
parasparakṛtāśvāsau kathayā pūrvavṛttayā || 33 ||
tatassa sāntvayāmāsa sugrīvaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |
strīhetorvālinā bhrātrā nirastamurutejasā || 34 ||
tatastvannāśajaṃ śokaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
lakṣmaṇo vānarendrāya sugrīvāya nyavedayat || 35 ||
sa śrutvā vānarendrastu lakṣmaṇeneritaṃ vacaḥ |
tadāsīnniṣprabho'tyarthaṃ grahagrasta ivāṃśumān || 36 ||
tatastvadgātraśobhīni rakṣasā hriyamāṇayā |
yānyābharaṇajālāni pātitāni mahītale || 37 ||
tāni sarvāṇi rāmāya ānīya hariyūthapāḥ |
saṃhṛṣṭā darśayāmāsurgatiṃ tu na vidustava || 38 ||
tāni rāmāya dattāni mayaivopahṛtāni ca |
svanavantyavakīrṇāni tasminvigatacetasi || 39 ||
tānyaṅke darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tava |
tena devaprakāśena devena paridevitam || 40 ||
paśyatastāni rudatastāmyataśca punaḥ punaḥ |
prādīpayandāśarathestāni śokahutāśanam || 41 ||
śayitaṃ ca ciraṃ tena duḥkhārtena mahātmanā |
mayāpi vividhairvākyaiḥ kṛcchrādutthāpitaḥ punaḥ || 42 ||
tāni dṛṣṭvā mahābāhurdarśayitvā muhurmuhuḥ |
rāghavassaha saumitrissugrīve sa nyavedayat || 43 ||
sa tavādarśanādārye rāghavaḥ paritapyate |
mahatā jvalatā nityamagninevāgniparvataḥ || 44 ||
tvatkṛte tamanidrā ca śokaścintā ca rāghavam |
tāpayanti mahātmānamagnyagāramivāgnayaḥ || 45 ||
tavādarśanaśokena rāghavaḥ pravicālyate |
mahatā bhūmikampena mahāniva śiloccayaḥ || 46 ||
kānanāni suramyāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |
caranna ratimāpnoti tvāmapaśyannṛpātmaje || 47 ||
sa tvāṃ manujaśārdūlaḥ kṣipraṃ prāpsyati rāghavaḥ |
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ janakātmaje || 48 ||
sahitau rāmasugrīvāvubhāvakurutāṃ tadā |
samayaṃ vālinaṃ hantuṃ tava cānveṣaṇaṃ tathā || 49 ||
tatastābhyāṃ kumārābhyāṃ vīrābhyāṃ sa harīśvaraḥ |
kiṣkindhāṃ samupāgamya vālī yuddhe nipātitaḥ || 50 ||
tato nihatya tarasā rāmo vālinamāhave |
sarvarkṣaharisaṅghānāṃ sugrīvamakarotpatim || 51 ||
rāmasugrīvayoraikyaṃ devyevaṃ samajāyata |
hanumantaṃ ca māṃ viddhi tayordūtamihāgatam || 52 ||
svarājyaṃ prāpya sugrīvassamānīya harīśvarān |
tvadarthaṃ preṣayāmāsa diśo daśa mahābalān || 53 ||
ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahaujasā |
adrirājapratīkāśāssarvataḥ prasthitau mahīm || 54 ||
tataste mārgamāṇā vai sugrīvavacanāturāḥ |
caranti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ || 55 ||
aṅgado nāma lakṣmīvānvālisūnurmahābalaḥ |
prasthitaḥ kapiśārdūlastribhāgabalasaṃvṛtaḥ || 56 ||
teṣāṃ no vipraṇaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame |
bhṛśaṃ śokaparītānāmahorātragaṇā gatāḥ || 57 ||
te vayaṃ kāryanairāśyātkālasyātikrameṇa ca |
bhayācca kapirājasya prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ || 58 ||
vicitya vanadurgāṇi giriprasravaṇāni ca |
anāsādya padaṃ devyāḥ prāṇāṃstyaktuṃ samudyatāḥ || 59 ||
dṛṣṭvā prāyopaviṣṭāṃśca sarvānvānarapuṅgavān |
bhṛśaṃ śokārṇave magnaḥ paryadevayadaṅgadaḥ || 60 ||
tava nāśaṃ ca vaidehi vālinaśca vadhaṃ tathā |
prāyopaveśamasmākaṃ maraṇaṃ ca jaṭāyuṣaḥ || 61 ||
teṣāṃ nasvāmisandeśānnirāśānāṃ mumūrṣatām |
kāryahetorivāyātaśśakunirvīryavānmahān || 62 ||
gṛdhrarājasya sodaryaḥ sampātirnāma gṛdhrarāṭ |
śrutvā bhrātṛvadhaṃ kopādidaṃ vacanamabravīt || 63 ||
yavīyānkena me bhrātā hataḥ kva ca nipātitaḥ |
etadākhyātumicchāmi bhavadbhirvānarottamāḥ || 64 ||
aṅgado'kathayattasya janasthāne mahadvadham |
rakṣasā bhīmarūpeṇa tvāmuddiśya yathātatham || 65 ||
jaṭāyuṣo vadhaṃ śrutvā duḥkhitasso'ruṇātmajaḥ |
tvāṃ śaśaṃsa varārohe vasantīṃ rāvaṇālaye || 66 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā sampāteḥ prītivardhanam |
aṅgadapramukhāstūrṇaṃ tatassamprasthitā vayam || 67 ||
vindhyādutthāya samprāptā ssāgarasyāntamuttaram |
tvaddharśanakṛtotsāhā hṛṣṭāstuṣṭāḥ plavaṅgamāḥ || 68 ||
aṅgadapramukhāssarve velopāntamupasthitāḥ |
cintāṃ jagmuḥ punarbhītāstvaddarśanasamutsukāḥ || 69 ||
athāhaṃ harisainyasya sāgaraṃ prekṣya sīdataḥ |
vyavadhūya bhayaṃ tīvraṃ yojanānāṃ śataṃ plutaḥ || 70 ||
laṅkā cāpi mayā rātrau praviṣṭā rākṣasākulā |
rāvaṇaśca mayā dṛṣṭastvaṃ ca śokapariplutā || 71 ||
etatte sarvamākhyātaṃ yathāvṛttamanandite |
abhibhāṣasva māṃ devi dūto dāśaratheraham || 72 ||
taṃ māṃ rāmakṛtodyogaṃ tvannimittamihāgatam |
sugrīvasacivaṃ devi buddhyasva pavanātmajam || 73 ||
kuśalī tava kākutsthassarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
gurorārādhane yukto lakṣmaṇaśca sulakṣaṇaḥ || 74 ||
tasya vīryavato devi bhartustava hite rataḥ |
ahamekastu samprāpta ssugrīvavacanādiha || 75 ||
mayeyamasahāyena caratā kāmarūpiṇā |
dakṣiṇā diganukrāntā tvanmārgavicayaiṣiṇā || 76 ||
diṣṭyāhaṃ harisainyānāṃ tvannāśamanuśocatām |
apaneṣyāmi santāpaṃ tavābhigamaśaṃsanāt || 77 ||
diṣṭyā hi mama na vyarthaṃ devi sāgaralaṅghanam |
prāpsyāmyahamidaṃ diṣṭyā tvaddarśanakṛtaṃ yaśaḥ || 78 ||
rāghavaśca mahāvīryaḥ kṣipraṃ tvāmabhipatsyate |
samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam || 79 ||
mālyavānnāma vaidehi girīṇāmuttamo giriḥ |
tato gacchati gokarṇaṃ parvataṃ kesarī hariḥ || 80 ||
sa ca devarṣibhirdiṣṭaḥ pitā mama mahākapiḥ |
tīrthe nadīpateḥ puṇye śambasādanamuddharat || 81 ||
tasyāhaṃ hariṇaḥ kṣetre jāto vātena maithili |
hanumāniti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā || 82 ||
viśvāsārthaṃ tu vaidehi bharturuktā mayā guṇāḥ |
acirādrāghavo devi tvāmito nayitā'naghe || 83 ||
evaṃ viśvāsitā sītā hetubhiśśokakarśitā |
upapannairabhijñānairdūtaṃ tamavagacchati || 84 ||
atulaṃ ca gatā harṣaṃ praharṣeṇa ca jānakī |
netrābhyāṃ vakrapakṣmābhyāṃ mumocānandajaṃ jalam || 85 ||
cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 86 ||
hanumantaṃ kapiṃ vyaktaṃ manyate nānyatheti sā |
athovāca hanūmāṃstāmuttaraṃ priyadarśanām || 87 ||
etatte sarvamākhyātaṃ samāśvasihi maithili |
kiṃ karomi kathaṃ vā te rocate pratiyāmyaham || 88 ||
hate'sure saṃyati śambasādane kapipravīreṇa maharṣicodanāt |
tato'smi vāyuprabhavo hi maithili prabhāvatastatpratimaśca vānaraḥ || 89 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in