5.39 ஸுந்தரகாண்ட - ஏகோநசத்வாரிம்ஶ ஸர்கஃ

5.39 Sundarakanda - Ekonachatvarimsha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே ஸுந்தரகாண்டம் ।
அத ஏகோநசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
மணிம் தத்த்வா ததஃ ஸீதா ஹநூமந்தமதாப்ரவீத் ।
அபிஜ்ஞாநமபிஜ்ஞாதமேதத்ராமஸ்ய தத்த்வதஃ ॥ 1 ॥
மணிம் து த்ரு'ஷ்ட்வா ராமோ வை த்ரயாணாம் ஸம்ஸ்மரிஷ்யதி ।
வீரோ ஜநந்யா மம ச ராஜ்ஞோ தஶரதஸ்ய ச ॥ 2 ॥
ஸ பூயஸ்த்வம் ஸமுத்ஸாஹே சோதிதோ ஹரிஸத்தம ।
அஸ்மிந்கார்யஸமாரம்பே ப்ரசிந்தய யதுத்தரம் ॥ 3 ॥
த்வமஸ்மிந்கார்யநிர்யோகே ப்ரமாணம் ஹரிஸத்தம ।
ஹநுமந்யத்நமாஸ்தாய துஃகக்ஷயகரோ பவ ॥ 4 ॥
தஸ்ய சிந்தயதோ யத்நோ துஃகக்ஷயகரோ பவேத் ।
ஸ ததேதி ப்ரதிஜ்ஞாய மாருதிர்பீமவிக்ரமஃ ॥ 5 ॥
ஶிரஸா வந்த்ய வைதேஹீம் கமநாயோபசக்ரமே ।
ஜ்ஞாத்வா ஸம்ப்ரஸ்திதம் தேவீ வாநரம் மாருதாத்மஜம் ॥ 6 ॥
பாஷ்பகத்கதயா வாசா மைதிலீ வாக்யமப்ரவீத் ।
குஶலம் ஹநுமந்ப்ரூயாஃ ஸஹிதௌ ராமலக்ஷ்மணௌ ॥ 7 ॥
ஸுக்ரீவம் ச ஸஹாமாத்யம் வ்ரு'த்தாந் ஸர்வாம்ஶ்ச வாநராந் ।
ப்ரூயாஸ்த்வம் வாநரஶ்ரேஷ்ட குஶலம் தர்மஸம்ஹிதம் ॥ 8 ॥
யதா ஸ ச மஹாபாஹுர்மாம் தாரயதி ராகவஃ ।
அஸ்மாத்துஃகாம்புஸம்ரோதாத்த்வம் ஸமாதாதுமர்ஹஸி ॥ 9 ॥
ஜீவந்தீம் மாம் யதா ராமஃ ஸம்பாவயதி கீர்திமாந் ।
தத்ததா ஹநுமந்வாச்யம் வாசா தர்மமவாப்நுஹி ॥ 10 ॥
நித்யமுத்ஸாஹயுக்தாஶ்ச வாசஶ்ருத்வா த்வயேரிதாஃ ।
வர்திஷ்யதே தாஶரதேஃ பௌருஷம் மதவாப்தயே ॥ 11 ॥
மத்ஸந்தேஶயுதா வாசஸ்த்வத்தஶ்ஶ்ருத்வா ச ராகவஃ ।
பராக்ரமவிதிம் வீரோ விதிவத்ஸம்விதாஸ்யதி ॥ 12 ॥
ஸீதாயா வசநம் ஶ்ருத்வா ஹநுமாந்மாருதாத்மஜஃ ।
ஶிரஸ்யஞ்ஜலிமாதாய வாக்யமுத்தரமப்ரவீத் ॥ 13 ॥
க்ஷிப்ரமேஷ்யதி காகுத்ஸ்தோ ஹார்ய்ரு'க்ஷப்ரவரைர்வ்ரு'தஃ ।
யஸ்தே யுதி விஜித்யாரீந்ஶோகம் வ்யபநயிஷ்யதி ॥ 14 ॥
ந ஹி பஶ்யாமி மர்த்யேஷு நாஸுரேஷு ஸுரேஷு வா ।
யஸ்தஸ்ய க்ஷிபதோ பாணாந்ஸ்தாதுமுத்ஸஹதேऽக்ரதஃ ॥ 15 ॥
அப்யர்கமபி பர்ஜந்யமபி வைவஸ்வதம் யமம் ।
ஸ ஹி ஸோடும் ரணே ஶக்தஸ்தவ ஹேதோர்விஶேஷதஃ ॥ 16 ॥
ஸ ஹி ஸாகரபர்யந்தாம் மஹீம் ஶாஸிதுமீஹதி ।
த்வந்நிமித்தோ ஹி ராமஸ்ய ஜயோ ஜநகநந்திநி ॥ 17 ॥
தஸ்ய தத்வசநம் ஶ்ருத்வா ஸம்யக்ஸத்யம் ஸுபாஷிதம் ।
ஜாநகீ பஹுமேநேऽத வசநம் சேதமப்ரவீத் ॥ 18 ॥
ததஸ்தம் ப்ரஸ்திதம் ஸீதா வீக்ஷமாணா புநஃ புநஃ ।
பர்த்ரு'ஸ்நேஹாந்விதம் வாக்யம் ஸௌஹார்தாதநுமாநயத் ॥ 19 ॥
யதி வா மந்யஸே வீர வஸைகாஹமரிந்தம ।
கஸ்மிம்ஶ்சித்ஸம்வ்ரு'தே தேஶே விஶ்ராந்தஃஶ்வோ கமிஷ்யஸி ॥ 20 ॥
மம சேதல்பபாக்யாயா ஸாந்நித்யாத்தவ வாநர ।
அஸ்ய ஶோகஸ்ய மஹதோ முஹூர்தம் மோக்ஷணம் பவேத் ॥ 21 ॥
கதே ஹி ஹரிஶார்தூல புநராகமநாய து ।
ப்ராணாநாமபி ஸந்தேஹோ மம ஸ்யாந்நாத்ர ஸம்ஶயஃ ॥ 22 ॥
தவாதர்ஶநஜஃ ஶோகோ பூயோ மாம் பரிதாபயேத் ।
துஃகாத்துஃகபராம்ரு'ஷ்டாம் தீபயந்நிவ வாநர ॥ 23 ॥
அயம் ச வீர ஸந்தேஹஸ்திஷ்டதீவ மமாக்ரதஃ ।
ஸுமஹாம்ஸ்த்வத்ஸஹாயேஷு ஹர்ய்ரு'க்ஷேஷு ஹரீஶ்வரஃ ॥ 24 ॥
கதம் நு கலு துஷ்பாரம் தரிஷ்யந்தி மஹோததிம் ।
தாநி ஹர்ய்ரு'க்ஷஸைந்யாநி தௌ வா நரவராத்மஜௌ ॥ 25 ॥
த்ரயாணாமேவ பூதாநாம் ஸாகரஸ்யாஸ்ய லங்கநே ।
ஶக்திஸ்ஸ்யாத்வைநதேயஸ்ய தவ வா மாருதஸ்ய வா ॥ 26 ॥
ததஸ்மிந்கார்யநிர்யோகே வீரைவம் துரதிக்ரமே ।
கிம் பஶ்யஸி ஸமாதாநம் த்வம் ஹி கார்யவிதாம் வரஃ ॥ 27 ॥
காமமஸ்ய த்வமேவைகஃ கார்யஸ்ய பரிஸாதநே ।
பர்யாப்தஃ பரவீரக்ந யஶஸ்யஸ்தே பலோதயஃ ॥ 28 ॥
பலைஸ்ஸமக்ரைர்யதி மாம் ராவணம் ஜித்ய ஸம்யுகே ।
விஜயீ ஸ்வபுரம் யாயாத்தத்தஸ்ய ஸத்ரு'ஶம் பவேத் ॥ 29 ॥
ஶரைஸ்து ஸங்குலாம் க்ரு'த்வா லங்காம் பரபலார்தநஃ ।
மாம் நயேத்யதி காகுத்ஸ்தஃ தத்தஸ்ய ஸத்ரு'ஶம் பவேத் ॥ 30 ॥
தத்யதா தஸ்ய விக்ராந்தமநுரூபம் மஹாத்மநஃ ।
பவேதாஹவஶூரஸ்ய ததா த்வமுபபாதய ॥ 31 ॥
ததர்தோபஹிதம் வாக்யம் ப்ரஶ்ரிதம் ஹேதுஸம்ஹிதம் ।
நிஶம்ய ஹநுமாந்ஶேஷம் வாக்யமுத்தரமப்ரவீத் ॥ 32 ॥
தேவி ஹர்ய்ரு'க்ஷஸைந்யாநாமீஶ்வரஃ ப்லவதாம் வரஃ ।
ஸுக்ரீவஸ்ஸத்த்வஸம்பந்நஸ்தவார்தே க்ரு'தநிஶ்சயஃ ॥ 33 ॥
ஸ வாநரஸஹஸ்ராணாம் கோடீபிரபிஸம்வ்ரு'தஃ ।
க்ஷிப்ரமேஷ்யதி வைதேஹி ராக்ஷஸாநாம் நிபர்ஹணஃ ॥ 34 ॥
தஸ்ய விக்ரமஸம்பந்நாஸ்ஸத்த்வவந்தோ மஹாபலாஃ ।
மநஸ்ஸங்கல்பஸம்பாதா நிதேஶே ஹரயஃ ஸ்திதாஃ ॥ 35 ॥
யேஷாம் நோபரி நாதஸ்தாந்ந திர்யக்ஸஜ்ஜதே கதிஃ ।
ந ச கர்மஸு ஸீதந்தி மஹத்ஸ்வமிததேஜஸஃ ॥ 36 ॥
அஸக்ரு'த்தைர்மஹோத்ஸாஹைஸ்ஸஸாகரதராதரா ।
ப்ரதக்ஷிணீக்ரு'தா பூமிர்வாயுமார்காநுஸாரிபிஃ ॥ 37 ॥
மத்விஶிஷ்டாஶ்ச துல்யாஶ்ச ஸந்தி தத்ர வநௌகஸஃ ।
மத்தஃ ப்ரத்யவரஃ கஶ்சிந்நாஸ்தி ஸுக்ரீவஸந்நிதௌ ॥ 38 ॥
அஹம் தாவதிஹ ப்ராப்தஃ கிம் புநஸ்தே மஹாபலாஃ ।
ந ஹி ப்ரக்ரு'ஷ்டாஃ ப்ரேஷ்யந்தே ப்ரேஷ்யந்தே ஹீதரே ஜநாஃ ॥ 39 ॥
ததலம் பரிதாபேந தேவி ஶோகோ வ்யபைது தே ।
ஏகோத்பாதேந தே லங்காமேஷ்யந்தி ஹரியூதபாஃ ॥ 40 ॥
மம ப்ரு'ஷ்டகதௌ தௌ ச சந்த்ரஸூர்யாவிவோதிதௌ ।
த்வத்ஸகாஶம் மஹாஸத்த்வௌ ந்ரு'ஸிம்ஹாவாகமிஷ்யதஃ ॥ 41 ॥
ததோ வீரௌ நரவரௌ ஸஹிதௌ ராமலக்ஷ்மணௌ ।
ஆகம்ய நகரீம் லங்காம் ஸாயகைர்விதமிஷ்யதஃ ॥ 42 ॥
ஸகணம் ராவணம் ஹத்த்வா ராகவோ ரகுநந்தநஃ ।
த்வாமாதாய வராரோஹே ஸ்வபுரீம் ப்ரதியாஸ்யதி ॥ 43 ॥
ததாஶ்வஸிஹி பத்ரம் தே பவ த்வம் காலகாங்க்ஷிணீ ।
நசிராத்த்ரக்ஷ்யஸே ராமம் ப்ரஜ்வலந்தமிவாநலம் ॥ 44 ॥
நிஹதே ராக்ஷஸேந்த்ரேऽஸ்மிந்ஸபுத்ராமாத்யபாந்தவே ।
த்வம் ஸமேஷ்வஸி ராமேண ஶஶாங்கேநேவ ரோஹிணீ ॥ 45 ॥
க்ஷிப்ரம் த்வம் தேவி ஶோகஸ்ய பாரம் யாஸ்யஸி மைதிலி ।
ராவணம் சைவ ராமேண நிஹதம் த்ரக்ஷ்யஸேऽசிராத் ॥ 46 ॥
ஏவமாஶ்வாஸ்ய வைதேஹீம் ஹநுமாந்மாருதாத்மஜஃ ।
கமநாய மதிம் க்ரு'த்வா வைதேஹீம் புநரப்ரவீத் ॥ 47 ॥
தமரிக்நம் க்ரு'தாத்மாநம் க்ஷிப்ரம் த்ரக்ஷ்யஸி ராகவம் ।
லக்ஷ்மணம் ச தநுஷ்பாணிம் லங்காத்வாரமுபாகதம் ॥ 48 ॥
நகதம்ஷ்ட்ராயுதாந்வீராந்ஸிம்ஹஶார்தூலவிக்ரமாந் ।
வாநராந்வாரணேந்த்ராபாந்க்ஷிப்ரம் த்ரக்ஷ்யஸி ஸங்கதாந் ॥ 49 ॥
ஶைலாம்புதநிகாஶாநாம் லங்காமலயஸாநுஷு ।
நர்ததாம் கபிமுக்யாநாமார்யே யூதாந்யநேகஶஃ ॥ 50 ॥
ஸ து மர்மணி கோரேண தாடிதோ மந்மதேஷுணா ।
ந ஶர்ம லபதே ராமஸ்ஸிம்ஹார்தித இவ த்விபஃ ॥ 51 ॥
மா ருதோ தேவி ஶோகேந மாபூத்தே மநஸோऽப்ரியம் ।
ஶசீவ பத்யா ஶக்ரேண பர்த்ரா நாதவதீ ஹ்யஸி ॥ 52 ॥
ராமாத்விஶிஷ்டஃ கோऽந்யோऽஸ்தி கஶ்சித்ஸௌமித்ரிணா ஸமஃ ।
அக்நிமாருதகல்பௌ தௌ ப்ராதரௌ தவ ஸம்ஶ்ரயௌ ॥ 53 ॥
நாஸ்மிம்ஶ்சிரம் வத்ஸ்யஸி தேவி தேஶே ரக்ஷோகணைரத்யுஷிதேऽதிரௌத்ரே ।
ந தே சிராதாமகமநம் ப்ரியஸ்ய க்ஷமஸ்வ மத்ஸங்கமகாலமாத்ரம் ॥ 54 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே ஸுந்தரகாண்டே ஏகோநசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |
maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanūmantamathābravīt |
abhijñānamabhijñātametadrāmasya tattvataḥ || 1 ||
maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati |
vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca || 2 ||
sa bhūyastvaṃ samutsāhe codito harisattama |
asminkāryasamārambhe pracintaya yaduttaram || 3 ||
tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama |
hanumanyatnamāsthāya duḥkhakṣayakaro bhava || 4 ||
tasya cintayato yatno duḥkhakṣayakaro bhavet |
sa tatheti pratijñāya mārutirbhīmavikramaḥ || 5 ||
śirasā vandhya vaidehīṃ gamanāyopacakrame |
jñātvā samprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam || 6 ||
bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyamabravīt |
kuśalaṃ hanumanbrūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau || 7 ||
sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃśca vānarān |
brūyāstvaṃ vānaraśreṣṭha kuśalaṃ dharmasaṃhitam || 8 ||
yathā sa ca mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |
asmāddhuḥkhāmbusaṃrodhāttvaṃ samādhātumarhasi || 9 ||
jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ sambhāvayati kīrtimān |
tattathā hanumanvācyaṃ vācā dharmamavāpnuhi || 10 ||
nityamutsāhayuktāśca vācaśrutvā tvayeritāḥ |
vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye || 11 ||
matsandeśayutā vācastvattaśśrutvā ca rāghavaḥ |
parākramavidhiṃ vīro vidhivatsaṃvidhāsyati || 12 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 13 ||
kṣiprameṣyati kākutstho hāryṛkṣapravarairvṛtaḥ |
yaste yudhi vijityārīnśokaṃ vyapanayiṣyati || 14 ||
na hi paśyāmi martyeṣu nāsureṣu sureṣu vā |
yastasya kṣipato bāṇānsthātumutsahate'grataḥ || 15 ||
apyarkamapi parjanyamapi vaivasvataṃ yamam |
sa hi soḍhuṃ raṇe śaktastava hetorviśeṣataḥ || 16 ||
sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitumīhati |
tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini || 17 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā samyaksatyaṃ subhāṣitam |
jānakī bahumene'tha vacanaṃ cedamabravīt || 18 ||
tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |
bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdādanumānayat || 19 ||
yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama |
kasmiṃścitsaṃvṛte deśe viśrāntaḥśvo gamiṣyasi || 20 ||
mama cedalpabhāgyāyā sānnidhyāttava vānara |
asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet || 21 ||
gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu |
prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ || 22 ||
tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |
duḥkhāddhuḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayanniva vānara || 23 ||
ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |
sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvaraḥ || 24 ||
kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |
tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau || 25 ||
trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |
śaktissyādvainateyasya tava vā mārutasya vā || 26 ||
tadasminkāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |
kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ || 27 ||
kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste phalodayaḥ || 28 ||
balaissamagrairyadi māṃ rāvaṇaṃ jitya saṃyuge |
vijayī svapuraṃ yāyāttattasya sadṛśaṃ bhavet || 29 ||
śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayedyadi kākutsthaḥ tattasya sadṛśaṃ bhavet || 30 ||
tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 31 ||
tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamya hanumānśeṣaṃ vākyamuttaramabravīt || 32 ||
devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |
sugrīvassattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ || 33 ||
sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhirabhisaṃvṛtaḥ |
kṣiprameṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ || 34 ||
tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ |
manassaṅkalpasampātā nideśe harayaḥ sthitāḥ || 35 ||
yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryaksajjate gatiḥ |
na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ || 36 ||
asakṛttairmahotsāhaissasāgaradharādharā |
pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ || 37 ||
madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |
mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau || 38 ||
ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |
na hi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ || 39 ||
tadalaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te |
ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ || 40 ||
mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |
tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ || 41 ||
tato vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau |
āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakairvidhamiṣyataḥ || 42 ||
sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hattvā rāghavo raghunandanaḥ |
tvāmādāya varārohe svapurīṃ pratiyāsyati || 43 ||
tadāśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī |
nacirāddrakṣyase rāmaṃ prajvalantamivānalam || 44 ||
nihate rākṣasendre'sminsaputrāmātyabāndhave |
tvaṃ sameṣvasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 45 ||
kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili |
rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase'cirāt || 46 ||
evamāśvāsya vaidehīṃ hanumānmārutātmajaḥ |
gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punarabravīt || 47 ||
tamarighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |
lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupāgatam || 48 ||
nakhadaṃṣṭrāyudhānvīrānsimhaśārdūlavikramān |
vānarānvāraṇendrābhānkṣipraṃ drakṣyasi saṅgatān || 49 ||
śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |
nardatāṃ kapimukhyānāmārye yūdhānyanekaśaḥ || 50 ||
sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā |
na śarma labhate rāmassiṃhārdhita iva dvipaḥ || 51 ||
mā rudo devi śokena mābhūtte manaso'priyam |
śacīva patyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hyasi || 52 ||
rāmādviśiṣṭaḥ ko'nyo'sti kaścitsaumitriṇā samaḥ |
agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau || 53 ||
nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe rakṣogaṇairadhyuṣite'tiraudre |
na te cirādāmagamanaṃ priyasya kṣamasva matsaṅgamakālamātram || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकोनचत्वारिंशस्सर्गः ।
मणिं दत्त्वा ततः सीता हनूमन्तमथाब्रवीत् ।
अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद्रामस्य तत्त्वतः ॥ 1 ॥
मणिं तु दृष्ट्वा रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति ।
वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च ॥ 2 ॥
स भूयस्त्वं समुत्साहे चोदितो हरिसत्तम ।
अस्मिन्कार्यसमारम्भे प्रचिन्तय यदुत्तरम् ॥ 3 ॥
त्वमस्मिन्कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम ।
हनुमन्यत्नमास्थाय दुःखक्षयकरो भव ॥ 4 ॥
तस्य चिन्तयतो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत् ।
स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः ॥ 5 ॥
शिरसा वन्ध्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे ।
ज्ञात्वा सम्प्रस्थितं देवी वानरं मारुतात्मजम् ॥ 6 ॥
बाष्पगद्गदया वाचा मैथिली वाक्यमब्रवीत् ।
कुशलं हनुमन्ब्रूयाः सहितौ रामलक्ष्मणौ ॥ 7 ॥
सुग्रीवं च सहामात्यं वृद्धान् सर्वांश्च वानरान् ।
ब्रूयास्त्वं वानरश्रेष्ठ कुशलं धर्मसंहितम् ॥ 8 ॥
यथा स च महाबाहुर्मां तारयति राघवः ।
अस्माद्धुःखाम्बुसंरोधात्त्वं समाधातुमर्हसि ॥ 9 ॥
जीवन्तीं मां यथा रामः सम्भावयति कीर्तिमान् ।
तत्तथा हनुमन्वाच्यं वाचा धर्ममवाप्नुहि ॥ 10 ॥
नित्यमुत्साहयुक्ताश्च वाचश्रुत्वा त्वयेरिताः ।
वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मदवाप्तये ॥ 11 ॥
मत्सन्देशयुता वाचस्त्वत्तश्श्रुत्वा च राघवः ।
पराक्रमविधिं वीरो विधिवत्संविधास्यति ॥ 12 ॥
सीताया वचनं श्रुत्वा हनुमान्मारुतात्मजः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ 13 ॥
क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हार्यृक्षप्रवरैर्वृतः ।
यस्ते युधि विजित्यारीन्शोकं व्यपनयिष्यति ॥ 14 ॥
न हि पश्यामि मर्त्येषु नासुरेषु सुरेषु वा ।
यस्तस्य क्षिपतो बाणान्स्थातुमुत्सहतेऽग्रतः ॥ 15 ॥
अप्यर्कमपि पर्जन्यमपि वैवस्वतं यमम् ।
स हि सोढुं रणे शक्तस्तव हेतोर्विशेषतः ॥ 16 ॥
स हि सागरपर्यन्तां महीं शासितुमीहति ।
त्वन्निमित्तो हि रामस्य जयो जनकनन्दिनि ॥ 17 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सम्यक्सत्यं सुभाषितम् ।
जानकी बहुमेनेऽथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 18 ॥
ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः ।
भर्तृस्नेहान्वितं वाक्यं सौहार्दादनुमानयत् ॥ 19 ॥
यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिन्दम ।
कस्मिंश्चित्संवृते देशे विश्रान्तःश्वो गमिष्यसि ॥ 20 ॥
मम चेदल्पभाग्याया सान्निध्यात्तव वानर ।
अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत् ॥ 21 ॥
गते हि हरिशार्दूल पुनरागमनाय तु ।
प्राणानामपि सन्देहो मम स्यान्नात्र संशयः ॥ 22 ॥
तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत् ।
दुःखाद्धुःखपरामृष्टां दीपयन्निव वानर ॥ 23 ॥
अयं च वीर सन्देहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः ।
सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वरः ॥ 24 ॥
कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम् ।
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ॥ 25 ॥
त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यास्य लङ्घने ।
शक्तिस्स्याद्वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा ॥ 26 ॥
तदस्मिन्कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे ।
किं पश्यसि समाधानं त्वं हि कार्यविदां वरः ॥ 27 ॥
काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने ।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते फलोदयः ॥ 28 ॥
बलैस्समग्रैर्यदि मां रावणं जित्य संयुगे ।
विजयी स्वपुरं यायात्तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 29 ॥
शरैस्तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।
मां नयेद्यदि काकुत्स्थः तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 30 ॥
तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः ।
भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ॥ 31 ॥
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम् ।
निशम्य हनुमान्शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ 32 ॥
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः ।
सुग्रीवस्सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः ॥ 33 ॥
स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः ।
क्षिप्रमेष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः ॥ 34 ॥
तस्य विक्रमसम्पन्नास्सत्त्ववन्तो महाबलाः ।
मनस्सङ्कल्पसम्पाता निदेशे हरयः स्थिताः ॥ 35 ॥
येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक्सज्जते गतिः ।
न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः ॥ 36 ॥
असकृत्तैर्महोत्साहैस्ससागरधराधरा ।
प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः ॥ 37 ॥
मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः ।
मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसन्निधौ ॥ 38 ॥
अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः ।
न हि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ॥ 39 ॥
तदलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते ।
एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः ॥ 40 ॥
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ ।
त्वत्सकाशं महासत्त्वौ नृसिंहावागमिष्यतः ॥ 41 ॥
ततो वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ ।
आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः ॥ 42 ॥
सगणं रावणं हत्त्वा राघवो रघुनन्दनः ।
त्वामादाय वरारोहे स्वपुरीं प्रतियास्यति ॥ 43 ॥
तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी ।
नचिराद्द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तमिवानलम् ॥ 44 ॥
निहते राक्षसेन्द्रेऽस्मिन्सपुत्रामात्यबान्धवे ।
त्वं समेष्वसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ 45 ॥
क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं यास्यसि मैथिलि ।
रावणं चैव रामेण निहतं द्रक्ष्यसेऽचिरात् ॥ 46 ॥
एवमाश्वास्य वैदेहीं हनुमान्मारुतात्मजः ।
गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत् ॥ 47 ॥
तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ।
लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपागतम् ॥ 48 ॥
नखदंष्ट्रायुधान्वीरान्सिम्हशार्दूलविक्रमान् ।
वानरान्वारणेन्द्राभान्क्षिप्रं द्रक्ष्यसि सङ्गतान् ॥ 49 ॥
शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु ।
नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूधान्यनेकशः ॥ 50 ॥
स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा ।
न शर्म लभते रामस्सिंहार्धित इव द्विपः ॥ 51 ॥
मा रुदो देवि शोकेन माभूत्ते मनसोऽप्रियम् ।
शचीव पत्या शक्रेण भर्त्रा नाथवती ह्यसि ॥ 52 ॥
रामाद्विशिष्टः कोऽन्योऽस्ति कश्चित्सौमित्रिणा समः ।
अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ ॥ 53 ॥
नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे रक्षोगणैरध्युषितेऽतिरौद्रे ।
न ते चिरादामगमनं प्रियस्य क्षमस्व मत्सङ्गमकालमात्रम् ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |
maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanūmantamathābravīt |
abhijñānamabhijñātametadrāmasya tattvataḥ || 1 ||
maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati |
vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca || 2 ||
sa bhūyastvaṃ samutsāhe codito harisattama |
asminkāryasamārambhe pracintaya yaduttaram || 3 ||
tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama |
hanumanyatnamāsthāya duḥkhakṣayakaro bhava || 4 ||
tasya cintayato yatno duḥkhakṣayakaro bhavet |
sa tatheti pratijñāya mārutirbhīmavikramaḥ || 5 ||
śirasā vandhya vaidehīṃ gamanāyopacakrame |
jñātvā samprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam || 6 ||
bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyamabravīt |
kuśalaṃ hanumanbrūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau || 7 ||
sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃśca vānarān |
brūyāstvaṃ vānaraśreṣṭha kuśalaṃ dharmasaṃhitam || 8 ||
yathā sa ca mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |
asmāddhuḥkhāmbusaṃrodhāttvaṃ samādhātumarhasi || 9 ||
jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ sambhāvayati kīrtimān |
tattathā hanumanvācyaṃ vācā dharmamavāpnuhi || 10 ||
nityamutsāhayuktāśca vācaśrutvā tvayeritāḥ |
vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye || 11 ||
matsandeśayutā vācastvattaśśrutvā ca rāghavaḥ |
parākramavidhiṃ vīro vidhivatsaṃvidhāsyati || 12 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 13 ||
kṣiprameṣyati kākutstho hāryṛkṣapravarairvṛtaḥ |
yaste yudhi vijityārīnśokaṃ vyapanayiṣyati || 14 ||
na hi paśyāmi martyeṣu nāsureṣu sureṣu vā |
yastasya kṣipato bāṇānsthātumutsahate'grataḥ || 15 ||
apyarkamapi parjanyamapi vaivasvataṃ yamam |
sa hi soḍhuṃ raṇe śaktastava hetorviśeṣataḥ || 16 ||
sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitumīhati |
tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini || 17 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā samyaksatyaṃ subhāṣitam |
jānakī bahumene'tha vacanaṃ cedamabravīt || 18 ||
tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |
bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdādanumānayat || 19 ||
yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama |
kasmiṃścitsaṃvṛte deśe viśrāntaḥśvo gamiṣyasi || 20 ||
mama cedalpabhāgyāyā sānnidhyāttava vānara |
asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet || 21 ||
gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu |
prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ || 22 ||
tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |
duḥkhāddhuḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayanniva vānara || 23 ||
ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |
sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvaraḥ || 24 ||
kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |
tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau || 25 ||
trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |
śaktissyādvainateyasya tava vā mārutasya vā || 26 ||
tadasminkāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |
kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ || 27 ||
kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste phalodayaḥ || 28 ||
balaissamagrairyadi māṃ rāvaṇaṃ jitya saṃyuge |
vijayī svapuraṃ yāyāttattasya sadṛśaṃ bhavet || 29 ||
śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayedyadi kākutsthaḥ tattasya sadṛśaṃ bhavet || 30 ||
tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 31 ||
tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamya hanumānśeṣaṃ vākyamuttaramabravīt || 32 ||
devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |
sugrīvassattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ || 33 ||
sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhirabhisaṃvṛtaḥ |
kṣiprameṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ || 34 ||
tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ |
manassaṅkalpasampātā nideśe harayaḥ sthitāḥ || 35 ||
yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryaksajjate gatiḥ |
na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ || 36 ||
asakṛttairmahotsāhaissasāgaradharādharā |
pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ || 37 ||
madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |
mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau || 38 ||
ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |
na hi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ || 39 ||
tadalaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te |
ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ || 40 ||
mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |
tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ || 41 ||
tato vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau |
āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakairvidhamiṣyataḥ || 42 ||
sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hattvā rāghavo raghunandanaḥ |
tvāmādāya varārohe svapurīṃ pratiyāsyati || 43 ||
tadāśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī |
nacirāddrakṣyase rāmaṃ prajvalantamivānalam || 44 ||
nihate rākṣasendre'sminsaputrāmātyabāndhave |
tvaṃ sameṣvasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 45 ||
kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili |
rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase'cirāt || 46 ||
evamāśvāsya vaidehīṃ hanumānmārutātmajaḥ |
gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punarabravīt || 47 ||
tamarighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |
lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupāgatam || 48 ||
nakhadaṃṣṭrāyudhānvīrānsimhaśārdūlavikramān |
vānarānvāraṇendrābhānkṣipraṃ drakṣyasi saṅgatān || 49 ||
śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |
nardatāṃ kapimukhyānāmārye yūdhānyanekaśaḥ || 50 ||
sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā |
na śarma labhate rāmassiṃhārdhita iva dvipaḥ || 51 ||
mā rudo devi śokena mābhūtte manaso'priyam |
śacīva patyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hyasi || 52 ||
rāmādviśiṣṭaḥ ko'nyo'sti kaścitsaumitriṇā samaḥ |
agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau || 53 ||
nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe rakṣogaṇairadhyuṣite'tiraudre |
na te cirādāmagamanaṃ priyasya kṣamasva matsaṅgamakālamātram || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in