ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦଶମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯୋପମଂ ମୁଖ୍ଯଂ ସ୍ଫାଟିକଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍ ।
ଅଵେକ୍ଷମାଣୋ ହନୁମାନ୍ ଦଦର୍ଶ ଶଯନାସନମ୍ ॥ 1 ॥
ଦାନ୍ତକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଙ୍ଗୈର୍ଵୈଡୂର୍ଯୈଶ୍ଚ ଵରାସନୈଃ ।
ମହାର୍ହାସ୍ତରଣୋପେତୈରୁପପନ୍ନଂ ମହାଧନୈଃ ॥ 2 ॥
ତସ୍ଯ ଚୈକତମେ ଦେଶେ ସୋଽଗ୍ଯ୍ରମାଲାଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ପାଣ୍ଡୁରଂ ଛତ୍ରଂ ତାରାଧିପତିସନ୍ନିଭମ୍ ॥ 3 ॥
ଜାତରୂପପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଚିତ୍ରଭାନୁସମପ୍ରଭମ୍ ।
ଅଶୋକମାଲାଵିତତଂ ଦଦର୍ଶ ପରମାସନମ୍ ॥ 4 ॥
ଵାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତାଭିର୍ଵୀଜ୍ଯମାନଂ ସମନ୍ତତଃ ।
ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ଵରଧୂପେନ ଧୂପିତମ୍ ॥ 5 ॥
ପରମାସ୍ତରଣାସ୍ତୀର୍ଣମାଵିକାଜିନସଂଵୃତମ୍ ।
ଦାମଭିର୍ଵରମାଲ୍ଯାନାଂ ସମନ୍ତାଦୁପଶୋଭିତମ୍ ॥ 6 ॥
ତସ୍ମିନ୍ ଜୀମୂତସଙ୍କାଶଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତୋତ୍ତମକୁଣ୍ଡଲମ୍ ।
ଲୋହିତାକ୍ଷଂ ମହାବାହୁଂ ମହାରଜତଵାସସମ୍ ॥ 7 ॥
ଲୋହିତେନାନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗଂ ଚନ୍ଦନେନ ସୁଗନ୍ଧିନା ।
ସନ୍ଧ୍ଯାରକ୍ତମିଵାକାଶେ ତୋଯଦଂ ସତଟିଦ୍ଗଣମ୍ ॥ 8 ॥
ଵୃତମାଭରଣୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ ସୁରୂପଂ କାମରୂପିଣମ୍ ।
ସଵୃକ୍ଷଵନଗୁଲ୍ମାଢ୍ଯଂ ପ୍ରସୁପ୍ତମିଵ ମନ୍ଦରମ୍ ॥ 9 ॥
କ୍ରୀଡିତ୍ଵୋପରତଂ ରାତ୍ରୌ ଵରାଭରଣଭୂଷିତମ୍ ।
ପ୍ରିଯଂ ରାକ୍ଷସକନ୍ଯାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ସୁଖାଵହମ୍ ॥ 10 ॥
ପୀତ୍ଵାଽପ୍ଯୁପରତଂ ଚାପି ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ ।
ଭାସ୍ଵରେ ଶଯନେ ଵୀରଂ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ॥ 11 ॥
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଯଥା ନାଗଂ ରାଵଣଂ ଵାନରର୍ଷଭଃ ।
ଆସାଦ୍ଯ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନସ୍ସୋପାସର୍ପତ୍ସୁଭୀତଵତ୍ ॥ 12 ॥
ଅଥାଽଽରୋହଣମାସାଦ୍ଯ ଵେଦିକାଽନ୍ତରମାଶ୍ରିତଃ ।
ସୁପ୍ତଂ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲଂ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ସ୍ମ ମହାକପିଃ ॥ 13 ॥
ଶୁଶୁଭେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଵପତଃ ଶଯନୋତ୍ତମମ୍ ।
ଗନ୍ଧହସ୍ତିନି ସଂଵିଷ୍ଟେ ଯଥା ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ମହତ୍ ॥ 14 ॥
କାଞ୍ଚନାଙ୍ଗଦସନ୍ନଧ୍ଦୈ ଚ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାତ୍ମନଃ ।
ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭୁଜାଵିନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜୋପମୌ ॥ 15 ॥
ଐରାଵତଵିଷାଣାଗ୍ରୈରାପୀଡନକୃତଵ୍ରଣୌ ।
ଵଜ୍ରୋଲ୍ଲିଖିତପୀନାଂସୌ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରପରିକ୍ଷତୌ ॥ 16 ॥
ପୀନୌ ସମସୁଜାତାଂସୌ ସଙ୍ଗତୌ ବଲସଂଯୁତୌ ।
ସୁଲକ୍ଷଣନଖାଙ୍ଗୁଷ୍ଠା ସ୍ଵଙ୍ଗୁଲୀତଲଲକ୍ଷିତୌ ॥ 17 ॥
ସଂହତୌ ପରିଘାକାରୌ ଵୃତ୍ତୌ କରିକରୋପମୌ ।
ଵିକ୍ଷିପ୍ତୌ ଶଯନେ ଶୁଭ୍ରେ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷାଵିଵୋରଗୌ ॥ 18 ॥
ଶଶକ୍ଷତଜକଲ୍ପେନ ସୁଶୀତେନ ସୁଗନ୍ଧିନା ।
ଚନ୍ଦନେନ ପରାର୍ଧ୍ଯେନ ସ୍ଵନୁଲିପ୍ତୌ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତୌ ॥ 19 ॥
ଉତ୍ତମସ୍ତ୍ରୀଵିମୃଦିତୌ ଗନ୍ଧୋତ୍ତମନିଷେଵିତୌ ।
ଯକ୍ଷପନ୍ନଗଗନ୍ଧର୍ଵଦେଵଦାନଵରାଵିଣୌ ॥ 20 ॥
ଦଦର୍ଶ ସ କପିସ୍ତତ୍ର ବାହୂ ଶଯନସଂସ୍ଥିତୌ ।
ମନ୍ଦରସ୍ଯାନ୍ତରେ ସୁପ୍ତୌ ମହାହୀ ରୁଷିତାଵିଵ ॥ 21 ॥
ତାଭ୍ଯାଂ ସ ପରିପୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
ଶୁଶୁଭେଽଚଲସଙ୍କାଶଃ ଶୃଙ୍ଗାଭ୍ଯାମିଵ ମନ୍ଦରଃ ॥ 22 ॥
ଚୂତପୁନ୍ନାଗସୁରଭିର୍ଵକୁଲୋତ୍ତମସଂଯୁତଃ ।
ମୃଷ୍ଟାନ୍ନରସସଂଯୁକ୍ତଃ ପାନଗନ୍ଧପୁରସ୍କୃତଃ ॥ 23 ॥
ତସ୍ଯ ରାକ୍ଷସସିଂହସ୍ଯ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ମହାମୁଖାତ୍ ।
ଶଯାନସ୍ଯ ଵିନିଃଶ୍ଵାସଃ ପୂରଯନ୍ନିଵ ତଦ୍ ଗୃହମ୍ ॥ 24 ॥
ମୁକ୍ତାମଣିଵିଚିତ୍ରେଣ କାଞ୍ଚନେନ ଵିରାଜିତମ୍ ।
ମକୁଟେନାପଵୃତ୍ତେନ କୁଣ୍ଡଲୋଜ୍ଵଲିତାନନମ୍ ॥ 25 ॥
ରକ୍ତଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧେନ ତଥା ହାରେଣ ଶୋଭିନା ।
ପୀନାଯତଵିଶାଲେନ ଵକ୍ଷସାଽଭିଵିରାଜିତମ୍ ॥ 26 ॥
ପାଣ୍ଡରେଣାପଵିଦ୍ଧେନ କ୍ଷୌମେଣ କ୍ଷତଜେକ୍ଷଣମ୍ ।
ମହାର୍ହେଣ ସୁସଂଵୀତଂ ପୀତେନୋତ୍ତମଵାସସା ॥ 27 ॥
ମାଷରାଶିପ୍ରତୀକାଶଂ ନିଶ୍ଶ୍ଵସନ୍ତଂ ଭୁଜଙ୍ଗଵତ୍ ।
ଗାଙ୍ଗେ ମହତି ତୋଯାନ୍ତେ ପ୍ରସୁପ୍ତମିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍ ॥ 28 ॥
ଚତୁର୍ଭିଃ କାଞ୍ଚନୈର୍ଦୀପୈଦ୍ଧୀପ୍ଯମାନଚତୁର୍ଦିଶମ୍ ।
ପ୍ରକାଶୀକୃତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ମେଘଂ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗଣୈରିଵ ॥ 29 ॥
ପାଦମୂଲଗତାଶ୍ଚାପି ଦଦର୍ଶ ସୁମହାତ୍ମନଃ ।
ପତ୍ନୀଃ ସ ପ୍ରିଯଭାର୍ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷଃପତେର୍ଗୃହେ ॥ 30 ॥
ଶଶିପ୍ରକାଶଵଦନାଶ୍ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲଭୂଷିତାଃ ।
ଅମ୍ଲାନମାଲ୍ଯାଭରଣା ଦଦର୍ଶ ହରିଯୂଥପଃ ॥ 31 ॥
ନୃତ୍ତଵାଦିତ୍ରକୁଶଲା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଭୁଜାଙ୍କଗାଃ ।
ଵରାଭରଣଧାରିଣ୍ଯୋ ନିଷଣ୍ଣା ଦଦୃଶେ ହରିଃ ॥ 32 ॥
ଵଜ୍ରଵୈଡୂର୍ଯଗର୍ଭାଣି ଶ୍ରଵଣାନ୍ତେଷୁ ଯୋଷିତାମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ତାପନୀଯାନି କୁଣ୍ଡଲାନ୍ଯଙ୍ଗଦାନି ଚ ॥ 33 ॥
ତାସାଂ ଚନ୍ଦ୍ରୋପମୈର୍ଵକ୍ତ୍ରୈଶ୍ଶୁଭୈର୍ଲଲିତକୁଣ୍ଡଲୈଃ ।
ଵିରରାଜ ଵିମାନଂ ତନ୍ନଭସ୍ତାରାଗଣୈରିଵ ॥ 34 ॥
ମଦଵ୍ଯାଯାମଖିନ୍ନାସ୍ତା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯୋଷିତଃ ।
ତେଷୁ ତେଷ୍ଵଵକାଶେଷୁ ପ୍ରସୁପ୍ତାସ୍ତନୁମଧ୍ଯମାଃ ॥ 35 ॥
ଅଙ୍ଗହାରୈସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯା କୋମଲୈର୍ନୃତ୍ତଶାଲିନୀ ।
ଵିନ୍ଯସ୍ତଶୁଭସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ପ୍ରସୁପ୍ତା ଵରଵର୍ଣିନୀ ॥ 36 ॥
କାଚିଦ୍ଵୀଣାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପ୍ରସୁପ୍ତା ସମ୍ପ୍ରକାଶତେ ।
ମହାନଦୀପ୍ରକୀର୍ଣେଵ ନଲିନୀ ପୋତମାଶ୍ରିତା ॥ 37 ॥
ଅନ୍ଯା କକ୍ଷଗତେନୈଵ ମଡ୍ଡୁକେନାସିତେକ୍ଷଣା ।
ପ୍ରସୁପ୍ତା ଭାମିନୀ ଭାତି ବାଲପୁତ୍ରେଵ ଵତ୍ସଲା ॥ 38 ॥
ପଟହଂ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ପୀଡ୍ଯ ଶେତେ ଶୁଭସ୍ତନୀ ।
ଚିରସ୍ଯ ରମଣଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯେଵ ଭାମିନୀ ॥ 39 ॥
କାଚିଦ୍ଵଂଶଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସୁପ୍ତା କମଲଲୋଚନା ।
ରହଃ ପ୍ରିଯତମଂ ଗୃହ୍ଯ ସକାମେଵ ଚ କାମିନୀ ॥ 40 ॥
ଵିପଞ୍ଚୀଂ ପରିଗୃହ୍ଯାନ୍ଯା ନିଯତା ନୃତ୍ତଶାଲିନୀ ।
ନିଦ୍ରାଵଶମନୁପ୍ରାପ୍ତା ସହ କାନ୍ତେଵ ଭାମିନୀ ॥ 41 ॥
ଅନ୍ଯା କନକସଙ୍କାଶୈର୍ମୃଦୁପୀନୈର୍ମନୋରମୈଃ ।
ମୃଦଙ୍ଗଂ ପରିପୀଡ୍ଯାଙ୍ଗୈଃ ପ୍ରସୁପ୍ତା ମତ୍ତଲୋଚନା ॥ 42 ॥
ଭୁଜପାର୍ଶ୍ଵାନ୍ତରସ୍ଥେନ କକ୍ଷଗେନ କୃଶୋଦରୀ ।
ପଣଵେଵ ସହାନିନ୍ଦ୍ଯା ସୁପ୍ତା ମଦକୃତଶ୍ରମା ॥ 43 ॥
ଡିଣ୍ଡିମଂ ପରିଗୃହ୍ଯାନ୍ଯା ତଥୈଵାସକ୍ତଡିଣ୍ଡିମା ।
ପ୍ରସୁପ୍ତା ତରୁଣଂ ଵତ୍ସମୁପଗୂହ୍ଯେଵ ଭାମିନୀ ॥ 44 ॥
କାଚିଦାଡମ୍ବରଂ ନାରୀ ଭୁଜସଂଯୋଗପୀଡିତମ୍ ।
କୃତ୍ଵା କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀ ପ୍ରସୁପ୍ତା ମଦମୋହିତା ॥ 45 ॥
କଲଶୀମପଵିଧ୍ଯାନ୍ଯା ପ୍ରସୁପ୍ତା ଭାତି ଭାମିନୀ ।
ଵସନ୍ତେ ପୁଷ୍ପଶବଲା ମାଲେଵ ପରିମାର୍ଜିତା ॥ 46 ॥
ପାଣିଭ୍ଯାଂ ଚ କୁଚୌ କାଚିତ୍ସୁଵର୍ଣକଲଶୋପମୌ ।
ଉପଗୂହ୍ଯାବଲା ସୁପ୍ତା ନିଦ୍ରାବଲପରାଜିତା ॥ 47 ॥
ଅନ୍ଯା କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁସଦୃଶାନନା ।
ଅନ୍ଯାମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସୁଶ୍ରୋଣୀଂ ପ୍ରସୁପ୍ତା ମଦଵିହ୍ଵଲା ॥ 48 ॥
ଆତୋଦ୍ଯାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ ।
ନିପୀଡ୍ଯ ଚ କୁଚୈସ୍ସୁପ୍ତା କାମିନ୍ଯଃ କାମୁକାନିଵ ॥ 49 ॥
ତାସାମେକାନ୍ତଵିନ୍ଯସ୍ତେ ଶଯାନାଂ ଶଯନେ ଶୁଭେ ।
ଦଦର୍ଶ ରୂପସମ୍ପନ୍ନାମପରାଂ ସ କପିଃ ସ୍ତ୍ରିଯମ୍ ॥ 50 ॥
ମୁକ୍ତାମଣିସମାଯୁକ୍ତୈର୍ଭୂଷଣୈଃ ସୁଵିଭୂଷିତାମ୍ ।
ଵିଭୂଷଯନ୍ତୀମିଵ ତତ୍ସ୍ଵଶ୍ରିଯା ଭଵନୋତ୍ତମମ୍ ॥ 51 ॥
ଗୌରୀଂ କନକଵର୍ଣାଭାମିଷ୍ଟାମନ୍ତଃ ପୁରେଶ୍ଵରୀମ୍ ।
କପିର୍ମନ୍ଦୋଦରୀଂ ତତ୍ର ଶଯାନାଂ ଚାରୁରୂପିଣୀମ୍ ॥ 52 ॥
ସ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଭୂଷିତାଂ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ତର୍କଯାମାସ ସୀତେତି ରୂପଯୌଵନସମ୍ପଦା ॥ 53 ॥
ହର୍ଷେଣ ମହତା ଯୁକ୍ତୋ ନନନ୍ଦ ହରିଯୂଥପଃ ।
ଆସ୍ଫୋଟଯାମାସ ଚୁଚୁମ୍ବ ପୁଚ୍ଛଂ ନନନ୍ଦ ଚିକ୍ରୀଡ ଜଗୌ ଜଗାମ ।
ସ୍ତମ୍ଭାନରୋହନ୍ନିପପାତ ଭୂମୌ ନିଦର୍ଶଯନ୍ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତିଂ କପୀନାମ୍ ॥ 54 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଦଶମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |
avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam || 1 ||
dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ || 2 ||
tasya caikatame deśe so'gyramālāvibhūṣitam |
dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisannibham || 3 ||
jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham |
aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam || 4 ||
vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ |
gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam || 5 ||
paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam |
dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam || 6 ||
tasmin jīmūtasaṅkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam |
lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam || 7 ||
lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā |
sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam || 8 ||
vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam |
savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram || 9 ||
krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam |
priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham || 10 ||
pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |
bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam || 11 ||
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānararṣabhaḥ |
āsādya paramodvignassopāsarpatsubhītavat || 12 ||
athā''rohaṇamāsādya vedikā'ntaramāśritaḥ |
suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ || 13 ||
śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam |
gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat || 14 ||
kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ |
vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau || 15 ||
airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau |
vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau || 16 ||
pīnau samasujātāṃsau saṅgatau balasaṃyutau |
sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau || 17 ||
saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau |
vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau || 18 ||
śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā |
candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau || 19 ||
uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau |
yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau || 20 ||
dadarśa sa kapistatra bāhū śayanasaṃsthitau |
mandarasyāntare suptau mahāhī ruṣitāviva || 21 ||
tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ || 22 ||
cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ |
mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ || 23 ||
tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt |
śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham || 24 ||
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam |
makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam || 25 ||
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |
pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam || 26 ||
pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |
mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā || 27 ||
māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat |
gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram || 28 ||
caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam |
prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva || 29 ||
pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ |
patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||
śaśiprakāśavadanāścārukuṇḍalabhūṣitāḥ |
amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ || 31 ||
nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ |
varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe hariḥ || 32 ||
vajravaiḍūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām |
dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca || 33 ||
tāsāṃ candropamairvaktraiśśubhairlalitakuṇḍalaiḥ |
virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇairiva || 34 ||
madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |
teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ || 35 ||
aṅgahāraistathaivānyā komalairnṛttaśālinī |
vinyastaśubhasarvāṅgī prasuptā varavarṇinī || 36 ||
kācidvīṇāṃ pariṣvajya prasuptā samprakāśate |
mahānadīprakīrṇeva nalinī potamāśritā || 37 ||
anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā |
prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā || 38 ||
paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī |
cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva bhāminī || 39 ||
kācidvaṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā |
rahaḥ priyatamaṃ gṛhya sakāmeva ca kāminī || 40 ||
vipañcīṃ parigṛhyānyā niyatā nṛttaśālinī |
nidrāvaśamanuprāptā saha kānteva bhāminī || 41 ||
anyā kanakasaṅkāśairmṛdupīnairmanoramaiḥ |
mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā || 42 ||
bhujapārśvāntarasthena kakṣagena kṛśodarī |
paṇaveva sahānindyā suptā madakṛtaśramā || 43 ||
ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā |
prasuptā taruṇaṃ vatsamupagūhyeva bhāminī || 44 ||
kācidāḍambaraṃ nārī bhujasaṃyogapīḍitam |
kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā || 45 ||
kalaśīmapavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī |
vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā || 46 ||
pāṇibhyāṃ ca kucau kācitsuvarṇakalaśopamau |
upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā || 47 ||
anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
anyāmāliṅgya suśroṇīṃ prasuptā madavihvalā || 48 ||
ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ |
nipīḍya ca kucaissuptā kāminyaḥ kāmukāniva || 49 ||
tāsāmekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe |
dadarśa rūpasampannāmaparāṃ sa kapiḥ striyam || 50 ||
muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām |
vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam || 51 ||
gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm |
kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm || 52 ||
sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhurbhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |
tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasampadā || 53 ||
harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ |
āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma |
stambhānarohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe daśamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ दशमस्सर्गः ।
तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम् ।
अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम् ॥ 1 ॥
दान्तकाञ्चनचित्राङ्गैर्वैडूर्यैश्च वरासनैः ।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः ॥ 2 ॥
तस्य चैकतमे देशे सोऽग्य्रमालाविभूषितम् ।
ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसन्निभम् ॥ 3 ॥
जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानुसमप्रभम् ।
अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम् ॥ 4 ॥
वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः ।
गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥ 5 ॥
परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम् ।
दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम् ॥ 6 ॥
तस्मिन् जीमूतसङ्काशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम् ।
लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम् ॥ 7 ॥
लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना ।
सन्ध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतटिद्गणम् ॥ 8 ॥
वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम् ।
सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम् ॥ 9 ॥
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम् ।
प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥ 10 ॥
पीत्वाऽप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः ।
भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥ 11 ॥
निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरर्षभः ।
आसाद्य परमोद्विग्नस्सोपासर्पत्सुभीतवत् ॥ 12 ॥
अथाऽऽरोहणमासाद्य वेदिकाऽन्तरमाश्रितः ।
सुप्तं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥ 13 ॥
शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनोत्तमम् ।
गन्धहस्तिनि संविष्टे यथा प्रस्रवणं महत् ॥ 14 ॥
काञ्चनाङ्गदसन्नध्दै च ददर्श स महात्मनः ।
विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ ॥ 15 ॥
ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ ।
वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ ॥ 16 ॥
पीनौ समसुजातांसौ सङ्गतौ बलसंयुतौ ।
सुलक्षणनखाङ्गुष्ठा स्वङ्गुलीतललक्षितौ ॥ 17 ॥
संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ ।
विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥ 18 ॥
शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना ।
चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलङ्कृतौ ॥ 19 ॥
उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ ।
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥ 20 ॥
ददर्श स कपिस्तत्र बाहू शयनसंस्थितौ ।
मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महाही रुषिताविव ॥ 21 ॥
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसेश्वरः ।
शुशुभेऽचलसङ्काशः शृङ्गाभ्यामिव मन्दरः ॥ 22 ॥
चूतपुन्नागसुरभिर्वकुलोत्तमसंयुतः ।
मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरस्कृतः ॥ 23 ॥
तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम महामुखात् ।
शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम् ॥ 24 ॥
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम् ।
मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम् ॥ 25 ॥
रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना ।
पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम् ॥ 26 ॥
पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम् ।
महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा ॥ 27 ॥
माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत् ।
गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ 28 ॥
चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम् ।
प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव ॥ 29 ॥
पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः ।
पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ 30 ॥
शशिप्रकाशवदनाश्चारुकुण्डलभूषिताः ।
अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥ 31 ॥
नृत्तवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः ।
वराभरणधारिण्यो निषण्णा ददृशे हरिः ॥ 32 ॥
वज्रवैडूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम् ।
ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यङ्गदानि च ॥ 33 ॥
तासां चन्द्रोपमैर्वक्त्रैश्शुभैर्ललितकुण्डलैः ।
विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैरिव ॥ 34 ॥
मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः ।
तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः ॥ 35 ॥
अङ्गहारैस्तथैवान्या कोमलैर्नृत्तशालिनी ।
विन्यस्तशुभसर्वाङ्गी प्रसुप्ता वरवर्णिनी ॥ 36 ॥
काचिद्वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते ।
महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतमाश्रिता ॥ 37 ॥
अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा ।
प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला ॥ 38 ॥
पटहं चारुसर्वाङ्गी पीड्य शेते शुभस्तनी ।
चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव भामिनी ॥ 39 ॥
काचिद्वंशं परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना ।
रहः प्रियतमं गृह्य सकामेव च कामिनी ॥ 40 ॥
विपञ्चीं परिगृह्यान्या नियता नृत्तशालिनी ।
निद्रावशमनुप्राप्ता सह कान्तेव भामिनी ॥ 41 ॥
अन्या कनकसङ्काशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः ।
मृदङ्गं परिपीड्याङ्गैः प्रसुप्ता मत्तलोचना ॥ 42 ॥
भुजपार्श्वान्तरस्थेन कक्षगेन कृशोदरी ।
पणवेव सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा ॥ 43 ॥
डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा ।
प्रसुप्ता तरुणं वत्समुपगूह्येव भामिनी ॥ 44 ॥
काचिदाडम्बरं नारी भुजसंयोगपीडितम् ।
कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता ॥ 45 ॥
कलशीमपविध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी ।
वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता ॥ 46 ॥
पाणिभ्यां च कुचौ काचित्सुवर्णकलशोपमौ ।
उपगूह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ 47 ॥
अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना ।
अन्यामालिङ्ग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला ॥ 48 ॥
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः ।
निपीड्य च कुचैस्सुप्ता कामिन्यः कामुकानिव ॥ 49 ॥
तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे ।
ददर्श रूपसम्पन्नामपरां स कपिः स्त्रियम् ॥ 50 ॥
मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम् ।
विभूषयन्तीमिव तत्स्वश्रिया भवनोत्तमम् ॥ 51 ॥
गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तः पुरेश्वरीम् ।
कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम् ॥ 52 ॥
स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः ।
तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा ॥ 53 ॥
हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः ।
आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम ।
स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम् ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे दशमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |
avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam || 1 ||
dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ || 2 ||
tasya caikatame deśe so'gyramālāvibhūṣitam |
dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisannibham || 3 ||
jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham |
aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam || 4 ||
vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ |
gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam || 5 ||
paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam |
dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam || 6 ||
tasmin jīmūtasaṅkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam |
lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam || 7 ||
lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā |
sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam || 8 ||
vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam |
savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram || 9 ||
krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam |
priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham || 10 ||
pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |
bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam || 11 ||
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānararṣabhaḥ |
āsādya paramodvignassopāsarpatsubhītavat || 12 ||
athā''rohaṇamāsādya vedikā'ntaramāśritaḥ |
suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ || 13 ||
śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam |
gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat || 14 ||
kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ |
vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau || 15 ||
airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau |
vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau || 16 ||
pīnau samasujātāṃsau saṅgatau balasaṃyutau |
sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau || 17 ||
saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau |
vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau || 18 ||
śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā |
candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau || 19 ||
uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau |
yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau || 20 ||
dadarśa sa kapistatra bāhū śayanasaṃsthitau |
mandarasyāntare suptau mahāhī ruṣitāviva || 21 ||
tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ || 22 ||
cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ |
mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ || 23 ||
tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt |
śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham || 24 ||
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam |
makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam || 25 ||
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |
pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam || 26 ||
pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |
mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā || 27 ||
māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat |
gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram || 28 ||
caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam |
prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva || 29 ||
pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ |
patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||
śaśiprakāśavadanāścārukuṇḍalabhūṣitāḥ |
amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ || 31 ||
nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ |
varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe hariḥ || 32 ||
vajravaiḍūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām |
dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca || 33 ||
tāsāṃ candropamairvaktraiśśubhairlalitakuṇḍalaiḥ |
virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇairiva || 34 ||
madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |
teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ || 35 ||
aṅgahāraistathaivānyā komalairnṛttaśālinī |
vinyastaśubhasarvāṅgī prasuptā varavarṇinī || 36 ||
kācidvīṇāṃ pariṣvajya prasuptā samprakāśate |
mahānadīprakīrṇeva nalinī potamāśritā || 37 ||
anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā |
prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā || 38 ||
paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī |
cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva bhāminī || 39 ||
kācidvaṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā |
rahaḥ priyatamaṃ gṛhya sakāmeva ca kāminī || 40 ||
vipañcīṃ parigṛhyānyā niyatā nṛttaśālinī |
nidrāvaśamanuprāptā saha kānteva bhāminī || 41 ||
anyā kanakasaṅkāśairmṛdupīnairmanoramaiḥ |
mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā || 42 ||
bhujapārśvāntarasthena kakṣagena kṛśodarī |
paṇaveva sahānindyā suptā madakṛtaśramā || 43 ||
ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā |
prasuptā taruṇaṃ vatsamupagūhyeva bhāminī || 44 ||
kācidāḍambaraṃ nārī bhujasaṃyogapīḍitam |
kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā || 45 ||
kalaśīmapavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī |
vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā || 46 ||
pāṇibhyāṃ ca kucau kācitsuvarṇakalaśopamau |
upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā || 47 ||
anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
anyāmāliṅgya suśroṇīṃ prasuptā madavihvalā || 48 ||
ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ |
nipīḍya ca kucaissuptā kāminyaḥ kāmukāniva || 49 ||
tāsāmekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe |
dadarśa rūpasampannāmaparāṃ sa kapiḥ striyam || 50 ||
muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām |
vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam || 51 ||
gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm |
kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm || 52 ||
sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhurbhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |
tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasampadā || 53 ||
harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ |
āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma |
stambhānarohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe daśamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.