ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ସପ୍ତଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ସୀତଯା ଘୋରଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତାଃ ।
କାଶ୍ଚିଜ୍ଜଗ୍ମୁସ୍ତଦାଖ୍ଯାତୁଂ ରାଵଣସ୍ଯ ତରସ୍ଵିନଃ ॥ 1 ॥
ତତଃ ସୀତାମୁପାଗମ୍ଯ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଘୋରଦର୍ଶନାଃ ।
ପୁନଃ ପରୁଷମେକାର୍ଥମନର୍ଥାର୍ଥମଥାବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 2 ॥
ଅଦ୍ଯେଦାନୀଂ ତଵାନାର୍ଯେ ସୀତେ ପାପଵିନିଶ୍ଚଯେ ।
ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାଂସମେତଦ୍ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 3 ॥
ସୀତାଂ ତାଭିରନାର୍ଯାଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଵା ସନ୍ତର୍ଜିତାଂ ତଦା ।
ରାକ୍ଷସୀ ତ୍ରିଜଟା ଵୃଦ୍ଧା ଶଯାନା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 4 ॥
ଆତ୍ମାନଂ ଖାଦତାନାର୍ଯା ନ ସୀତାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯଥ ।
ଜନକସ୍ଯ ସୁତାମିଷ୍ଟାଂ ସ୍ନୁଷାଂ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ ॥ 5 ॥
ସ୍ଵପ୍ନୋ ହ୍ଯଦ୍ଯ ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଦାରୁଣୋ ରୋମହର୍ଷଣଃ ।
ରାକ୍ଷସାନାମଭାଵାଯ ଭର୍ତୁରସ୍ଯା ଭଵାଯ ଚ ॥ 6 ॥
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତ୍ରିଜଟଯା ରାକ୍ଷସ୍ଯଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତାଃ ।
ସର୍ଵା ଏଵାବ୍ରୁଵନ୍ଭୀତାସ୍ତ୍ରିଜଟାଂ ତାମିଦଂ ଵଚଃ ॥ 7 ॥
କଥଯସ୍ଵ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵପ୍ନୋଽଯଂ କୀଦୃଶୋ ନିଶି ।
ତାସାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ରାକ୍ଷସୀନାଂ ମୁଖାଚ୍ଯୁତମ୍ ॥ 8 ॥
ଉଵଚ ଵଚନଂ କାଲେ ତ୍ରିଜଟା ସ୍ଵପ୍ନସଂଶ୍ରିତମ୍ ।
ଗଜଦନ୍ତମଯୀଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଶିବିକାମନ୍ତରିକ୍ଷଗାମ୍ ॥ 9 ॥
ଯୁକ୍ତାଂ ହଂସସହସ୍ରେଣ ସ୍ଵଯମାସ୍ଥାଯ ରାଘଵଃ ।
ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହାଗତଃ ॥ 10 ॥
ସ୍ଵପ୍ନେ ଚାଦ୍ଯ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ସୀତା ଶୁକ୍ଲାମ୍ବରାଵୃତା ।
ସାଗରେଣ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ଶ୍ଵେତଂ ପର୍ଵତମାସ୍ଥିତା ॥ 11 ॥
ରାମେଣ ସଙ୍ଗତା ସୀତା ଭାସ୍କରେଣ ପ୍ରଭା ଯଥା ।
ରାଘଵଶ୍ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚତୁର୍ଦଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାଗଜମ୍ ॥ 12 ॥
ଆରୂଢ ଶ୍ଶୈଲସଙ୍କାଶଂ ଚଚାର ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ତତସ୍ତୌ ନରଶାର୍ଦୂଲୌ ଦୀପ୍ଯମାନୌ ସ୍ଵତେଜସା ॥ 13 ॥
ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରୌ ଜାନକୀଂ ପର୍ଯୁପସ୍ଥିତୌ ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ନଗସ୍ଯାଗ୍ରେ ହ୍ଯାକାଶସ୍ଥସ୍ଯ ଦନ୍ତିନଃ ॥ 14 ॥
ଭର୍ତ୍ରା ପରିଗୃହୀତସ୍ଯ ଜାନକୀ ସ୍କନ୍ଧମାଶ୍ରିତା ।
ଭର୍ତୁରଙ୍କାତ୍ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ତତଃ କମଲଲୋଚନା ॥ 15 ॥
ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ପାଣିନା ପରିମାର୍ଜତୀ ।
ତତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ କୁମାରାଭ୍ଯାମାସ୍ଥିତଃ ସ ଗଜୋତ୍ତମଃ ॥ 16 ॥
ସୀତଯା ଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯା ଲଙ୍କାଯା ଉପରିସ୍ଥିତଃ ।
ପାଣ୍ଡୁରର୍ଷଭଯୁକ୍ତେନ ରଥେନାଷ୍ଟଯୁଜା ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 17 ॥
ଇହୋପଯାତଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସ୍ସୀତଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସୀତଯା ସହ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 18 ॥
ଆରୁହ୍ଯ ପୁଷ୍ପକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନଂ ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭମ୍ ।
ଉତ୍ତରାଂ ଦିଶମାଲୋକ୍ଯ ଜଗାମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ॥ 19 ॥
ଏଵଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ରାମୋ ଵିଷ୍ଣୁପରାକ୍ରମଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସୀତଯା ସହ ରାଘଵଃ ॥ 20 ॥
ନ ହି ରାମୋ ମହାତେଜାଶ୍ଶକ୍ଯୋ ଜେତୁଂ ସୁରାସୁରୈଃ ।
ରାକ୍ଷସୈର୍ଵାପି ଚାନ୍ଯୈର୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଃ ପାପଜନୈରିଵ ॥ 21 ॥
ରାଵଣଶ୍ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ କ୍ଷିତୌ ତୈଲସମୁକ୍ଷିତଃ ।
ରକ୍ତଵାସାଃ ପିବନ୍ମତ୍ତଃ କରଵୀରକୃତସ୍ରଜଃ ॥ 22 ॥
ଵିମାନାତ୍ପୁଷ୍ପକାଦଦ୍ଯ ରାଵଣଃ ପତିତୋ ଭୁଵି ।
କୃଷ୍ଯମାଣଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ମୁଣ୍ଡଃ କୃଷ୍ଣାମ୍ବରଃ ପୁନଃ ॥ 23 ॥
ରଥେନ ଖରଯୁକ୍ତେନ ରକ୍ତମାଲ୍ଯାନୁଲେପନଃ ।
ପିପଂସ୍ତୈଲଂ ହସନ୍ନୃତ୍ଯନ୍ ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ 24 ॥
ଗର୍ଦଭେନ ଯଯୌ ଶୀଘ୍ରଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାସ୍ଥିତଃ ।
ପୁନରେଵ ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ॥ 25 ॥
ପତିତୋଽ ଵାକ୍ଚିରା ରା ଭୂମୌ ଗର୍ଦଭାଦ୍ଭଯମୋହିତଃ ।
ସହସୋତ୍ଥାଯ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଭଯାର୍ତୋ ମଦଵିହ୍ଵଲଃ ॥ 26 ॥
ଉନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ଦିଗ୍ଵାସା ଦୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଲପନ୍ବହୁ ।
ଦୁର୍ଗନ୍ଧଂ ଦୁସ୍ସହଂ ଘୋରଂ ତିମିରଂ ନରକୋପମମ୍ ॥ 27 ॥
ମଲପଙ୍କଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶୁ ମଗ୍ନସ୍ତତ୍ର ସ ରାଵଣଃ ।
କଣ୍ଠେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରମଦା ରକ୍ତଵାସିନୀ ॥ 28 ॥
କାଲୀ କର୍ଦମଲିପ୍ତାଙ୍ଗୀ ଦିଶଂ ଯାମ୍ଯାଂ ପ୍ରକର୍ଷତି ।
ଏଵଂ ତତ୍ର ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ନିଶାଚରଃ ॥ 29 ॥
ରାଵଣସ୍ଯ ସୁତାସ୍ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟାସ୍ତୈଲସମୁକ୍ଷିତାଃ ।
ଵରାହେଣ ଦଶଗ୍ରୀଵଶ୍ଶିଂଶୁମାରେଣ ଚେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ॥ 30 ॥
ଉଷ୍ଟ୍ରେଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣଶ୍ଚ ପ୍ରଯାତା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ।
ଏକସ୍ତତ୍ର ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରୋ ଵିଭୀଷଣଃ ॥ 31 ॥
ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରଃ ଶୁକ୍ଲଗନ୍ଧାନୁଲେପନଃ ।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଧୁଭିନିର୍ଘୋଷୈର୍ନୃତ୍ତଗୀତୈରଲଙ୍କୃତଃ ॥ 32 ॥
ଆରୁହ୍ଯ ଶୈଲସଙ୍କାଶଂ ମେଘସ୍ତନିତନିସ୍ସ୍ଵନମ୍ ।
ଚତୁର୍ଦନ୍ତଂ ଗଜଂ ଦିଵ୍ଯମାସ୍ତେ ତତ୍ର ଵିଭୀଷଣଃ ॥ 33 ॥
ଚତୁର୍ଭିସ୍ସଚିଵୈଃ ସାର୍ଥଂ ଵୈହାଯସମୁପସ୍ଥିତଃ ।
ସମାଜଶ୍ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଗୀତଵାଦିତ୍ରନିଃସ୍ଵନଃ ॥ 34 ॥
ପିବତାଂ ରକ୍ତମାଲ୍ଯାନାଂ ରକ୍ଷସାଂ ରକ୍ତଵାସସାମ୍ ।
ଲଙ୍କା ଚେଯଂ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ସଵାଜିରଥକୁଞ୍ଜରାଃ ॥ 35 ॥
ସାଗରେ ପତିତା ଦୃଷ୍ଟା ଭଗ୍ନଗୋପୁରତୋରଣା ।
ଲଙ୍କା ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ସ୍ଵପ୍ନେ ରାଵଣେନାଭିରକ୍ଷିତା ॥ 36 ॥
ଦଗ୍ଧା ରାମସ୍ଯ ଦୂତେନ ଵାନରେଣ ତରସ୍ଵିନା ।
ପୀତ୍ଵା ତୈଲଂ ପ୍ରନୃତ୍ତାଶ୍ଚ ପ୍ରହସନ୍ତ୍ଯୋ ମହାସ୍ଵନାଃ ॥ 37 ॥
ଲଙ୍କାଯାଂ ଭସ୍ମରୂକ୍ଷାଯାଂ ସର୍ଵା ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ରିଯଃ ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣାଦଯଶ୍ଚେମେ ସର୍ଵେ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵାଃ ॥ 38 ॥
ରକ୍ତଂ ନିଵସନଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଗୋମଯହ୍ରଦେ ।
ଅପଗଚ୍ଛତ ନଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ସୀତାମାପ୍ନୋତି ରାଘଵଃ ॥ 39 ॥
ଘାତଯେତ୍ପରମାମର୍ଷୀ ଯୁଷ୍ମାନ୍ସାର୍ଥଂ ହି ରାକ୍ଷସୈଃ ।
ପ୍ରିଯାଂ ବହୁମତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵନଵାସମନୁଵ୍ରତାମ୍ ॥ 40 ॥
ଭର୍ତ୍ସିତାଂ ତର୍ଜିତାଂ ଵାପି ନାନୁମଂସ୍ଯତି ରାଘଵଃ ।
ତଦଲଂ କ୍ରୂରଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ସାନ୍ତ୍ଵମେଵାଭିଧୀଯତାମ୍ ॥ 41 ॥
ଅଭିଯାଚାମ ଵୈଦେହୀମେତଦ୍ଧି ମମ ରୋଚତେ ।
ଯସ୍ଯାମେଵଂଵିଧଃ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଦୁଃଖିତାଯାଂ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 42 ॥
ସା ଦୁଃଖୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ମୁକ୍ତା ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ ।
ଭର୍ତ୍ସିତାମପି ଯାଚଧ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯଃ କିଂ ଵିଵକ୍ଷଯା ॥ 43 ॥
ରାଘଵାଦ୍ଧି ଭଯଂ ଘୋରଂ ରାକ୍ଷସାନାମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।
ପ୍ରଣିପାତପ୍ରସନ୍ନା ହି ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା ॥ 44 ॥
ଅଲମେଷା ପରିତ୍ରାତୁଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ମହତୋ ଭଯାତ୍ ।
ଅପି ଚାସ୍ଯା ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯା ନ କିଞ୍ଚିଦୁପଲକ୍ଷଯେ ॥ 45 ॥
ଵିରୂପମପି ଚାଙ୍ଗେଷୁ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମମପି ଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ଛାଯାଵୈଗୁଣ୍ଯମାତ୍ରଂ ତୁ ଶଙ୍କେ ଦୁଃଖମୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ 46 ॥
ଅଦୁଃଖାର୍ହାମିମାଂ ଦେଵୀଂ ଵୈହାଯସମୁପସ୍ଥିତାମ୍ ।
ଅର୍ଥସିଦ୍ଧିଂ ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହମୁପସ୍ଥିତାମ୍ ॥ 47 ॥
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଵିନାଶଂ ଚ ଵିଜଯଂ ରାଘଵସ୍ଯ ଚ ।
ନିମିତ୍ତଭୂତମେତତ୍ତୁ ଶ୍ରୋତୁମସ୍ଯା ମହତ୍ପ୍ରିଯମ୍ ॥ 48 ॥
ଦୃଶ୍ଯତେ ଚ ସ୍ଫୁରଚ୍ଚକ୍ଷୁଃ ପଦ୍ମପତ୍ରମିଵାଯତମ୍ ।
ଈଷଚ୍ଛ ହୃଷିତୋ ଵାସ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣାଯା ହ୍ଯଦକ୍ଷିଣଃ ॥ 49 ॥
ଅକସ୍ମାଦେଵ ଵୈଦେହ୍ଯା ବାହୁରେକଃ ପ୍ରକମ୍ପତେ ।
କରେଣୁହସ୍ତପ୍ରତିମ ସ୍ସଵ୍ଯଶ୍ଚୋରୁରନୁତ୍ତମଃ ॥ 50 ॥
ଵେପମାନଃ ସୂଚଯତି ରାଘଵଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ।
ପକ୍ଷୀ ଚ ଶାଖାନିଲଯଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପୁନଃ ପୁନଶ୍ଚୋତ୍ତମସାନ୍ତ୍ଵଵାଦୀ ।
ସୁସ୍ଵାଗତାଂ ଵାଚମୁଦୀରଯାନଃ ପୁନଃ ପୁନଶ୍ଚୋଦଯତୀଵ ହୃଷ୍ଟଃ ॥ 51 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptaviṃśassargaḥ |
ityuktāssītayā ghoraṃ rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |
kāścijjagmustadākhyātuṃ rāvaṇasya tarasvinaḥ || 1 ||
tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyo ghoradarśanāḥ |
punaḥ paruṣamekārthamanarthārthamathābruvan || 2 ||
adyedānīṃ tavānārye sīte pāpaviniścaye |
rākṣasyo bhakṣayiṣyanti māṃsametadyathāsukham || 3 ||
sītāṃ tābhiranāryābhirdṛṣṭavā santarjitāṃ tadā |
rākṣasī trijaṭā vṛddhā śayānā vākyamabravīt || 4 ||
ātmānaṃ khādatānāryā na sītāṃ bhakṣayiṣyatha |
janakasya sutāmiṣṭāṃ snuṣāṃ daśarathasya ca || 5 ||
svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |
rākṣasānāmabhāvāya bharturasyā bhavāya ca || 6 ||
evamuktāstrijaṭayā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |
sarvā evābruvanbhītāstrijaṭāṃ tāmidaṃ vacaḥ || 7 ||
kathayasva tvayā dṛṣṭaḥ svapno'yaṃ kīdṛśo niśi |
tāsāṃ śrutvā tu vacanaṃ rākṣasīnāṃ mukhācyutam || 8 ||
uvaca vacanaṃ kāle trijaṭā svapnasaṃśritam |
gajadantamayīṃ divyāṃ śibikāmantarikṣagām || 9 ||
yuktāṃ haṃsasahasreṇa svayamāsthāya rāghavaḥ |
śuklamālyāmbaradharo lakṣmaṇena sahāgataḥ || 10 ||
svapne cādya mayā dṛṣṭā sītā śuklāmbarāvṛtā |
sāgareṇa parikṣiptaṃ śvetaṃ parvatamāsthitā || 11 ||
rāmeṇa saṅgatā sītā bhāskareṇa prabhā yathā |
rāghavaśca mayā dṛṣṭaścaturdaṣṭraṃ mahāgajam || 12 ||
ārūḍha śśailasaṅkāśaṃ cacāra sahalakṣmaṇaḥ |
tatastau naraśārdūlau dīpyamānau svatejasā || 13 ||
śuklamālyāmbaradharau jānakīṃ paryupasthitau |
tatastasya nagasyāgre hyākāśasthasya dantinaḥ || 14 ||
bhartrā parigṛhītasya jānakī skandhamāśritā |
bharturaṅkātsamutpatya tataḥ kamalalocanā || 15 ||
candrasūryau mayā dṛṣṭā pāṇinā parimārjatī |
tatastābhyāṃ kumārābhyāmāsthitaḥ sa gajottamaḥ || 16 ||
sītayā ca viśālākṣyā laṅkāyā uparisthitaḥ |
pāṇḍurarṣabhayuktena rathenāṣṭayujā svayam || 17 ||
ihopayātaḥ kākutstha ssītayā saha bhāryayā |
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha vīryavān || 18 ||
āruhya puṣpakaṃ divyaṃ vimānaṃ sūryasannibham |
uttarāṃ diśamālokya jagāma puruṣottamaḥ || 19 ||
evaṃ svapne mayā dṛṣṭo rāmo viṣṇuparākramaḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha rāghavaḥ || 20 ||
na hi rāmo mahātejāśśakyo jetuṃ surāsuraiḥ |
rākṣasairvāpi cānyairvā svargaḥ pāpajanairiva || 21 ||
rāvaṇaśca mayā dṛṣṭaḥ kṣitau tailasamukṣitaḥ |
raktavāsāḥ pibanmattaḥ karavīrakṛtasrajaḥ || 22 ||
vimānātpuṣpakādadya rāvaṇaḥ patito bhuvi |
kṛṣyamāṇaḥ striyā dṛṣṭo muṇḍaḥ kṛṣṇāmbaraḥ punaḥ || 23 ||
rathena kharayuktena raktamālyānulepanaḥ |
pipaṃstailaṃ hasannṛtyan bhrāntacittākulendriyaḥ || 24 ||
gardabhena yayau śīghraṃ dakṣiṇāṃ diśamāsthitaḥ |
punareva mayā dṛṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 25 ||
patito' vākcirā rā bhūmau gardabhādbhayamohitaḥ |
sahasotthāya sambhrānto bhayārto madavihvalaḥ || 26 ||
unmatta iva digvāsā durvākyaṃ pralapanbahu |
durgandhaṃ dussahaṃ ghoraṃ timiraṃ narakopamam || 27 ||
malapaṅkaṃ praviśyāśu magnastatra sa rāvaṇaḥ |
kaṇṭhe baddhvā daśagrīvaṃ pramadā raktavāsinī || 28 ||
kālī kardamaliptāṅgī diśaṃ yāmyāṃ prakarṣati |
evaṃ tatra mayā dṛṣṭaḥ kumbhakarṇo niśācaraḥ || 29 ||
rāvaṇasya sutāssarve dṛṣṭāstailasamukṣitāḥ |
varāheṇa daśagrīvaśśiṃśumāreṇa cendrajit || 30 ||
uṣṭreṇa kumbhakarṇaśca prayātā dakṣiṇāṃ diśam |
ekastatra mayā dṛṣṭaḥ śvetacchatro vibhīṣaṇaḥ || 31 ||
śuklamālyāmbaradharaḥ śuklagandhānulepanaḥ |
śaṅkhadundhubhinirghoṣairnṛttagītairalaṅkṛtaḥ || 32 ||
āruhya śailasaṅkāśaṃ meghastanitanissvanam |
caturdantaṃ gajaṃ divyamāste tatra vibhīṣaṇaḥ || 33 ||
caturbhissacivaiḥ sārthaṃ vaihāyasamupasthitaḥ |
samājaśca mayā dṛṣṭo gītavāditraniḥsvanaḥ || 34 ||
pibatāṃ raktamālyānāṃ rakṣasāṃ raktavāsasām |
laṅkā ceyaṃ purī ramyā savājirathakuñjarāḥ || 35 ||
sāgare patitā dṛṣṭā bhagnagopuratoraṇā |
laṅkā dṛṣṭā mayā svapne rāvaṇenābhirakṣitā || 36 ||
dagdhā rāmasya dūtena vānareṇa tarasvinā |
pītvā tailaṃ pranṛttāśca prahasantyo mahāsvanāḥ || 37 ||
laṅkāyāṃ bhasmarūkṣāyāṃ sarvā rākṣasastriyaḥ |
kumbhakarṇādayaśceme sarve rākṣasapuṅgavāḥ || 38 ||
raktaṃ nivasanaṃ gṛhya praviṣṭā gomayahrade |
apagacchata naśyadhvaṃ sītāmāpnoti rāghavaḥ || 39 ||
ghātayetparamāmarṣī yuṣmānsārthaṃ hi rākṣasaiḥ |
priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ vanavāsamanuvratām || 40 ||
bhartsitāṃ tarjitāṃ vāpi nānumaṃsyati rāghavaḥ |
tadalaṃ krūravākyaiśca sāntvamevābhidhīyatām || 41 ||
abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate |
yasyāmevaṃvidhaḥ svapno duḥkhitāyāṃ pradṛśyate || 42 ||
sā duḥkhairvividhairmuktā priyaṃ prāpnotyanuttamam |
bhartsitāmapi yācadhvaṃ rākṣasyaḥ kiṃ vivakṣayā || 43 ||
rāghavāddhi bhayaṃ ghoraṃ rākṣasānāmupasthitam |
praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā || 44 ||
alameṣā paritrātuṃ rākṣasyo mahato bhayāt |
api cāsyā viśālākṣyā na kiñcidupalakṣaye || 45 ||
virūpamapi cāṅgeṣu susūkṣmamapi lakṣaṇam |
chāyāvaiguṇyamātraṃ tu śaṅke duḥkhamupasthitam || 46 ||
aduḥkhārhāmimāṃ devīṃ vaihāyasamupasthitām |
arthasiddhiṃ tu vaidehyāḥ paśyāmyahamupasthitām || 47 ||
rākṣasendravināśaṃ ca vijayaṃ rāghavasya ca |
nimittabhūtametattu śrotumasyā mahatpriyam || 48 ||
dṛśyate ca sphuraccakṣuḥ padmapatramivāyatam |
īṣaccha hṛṣito vāsyā dakṣiṇāyā hyadakṣiṇaḥ || 49 ||
akasmādeva vaidehyā bāhurekaḥ prakampate |
kareṇuhastapratima ssavyaścoruranuttamaḥ || 50 ||
vepamānaḥ sūcayati rāghavaṃ purataḥ sthitam |
pakṣī ca śākhānilayaṃ praviṣṭaḥ punaḥ punaścottamasāntvavādī |
susvāgatāṃ vācamudīrayānaḥ punaḥ punaścodayatīva hṛṣṭaḥ || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ सप्तविंशस्सर्गः ।
इत्युक्तास्सीतया घोरं राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।
काश्चिज्जग्मुस्तदाख्यातुं रावणस्य तरस्विनः ॥ 1 ॥
ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो घोरदर्शनाः ।
पुनः परुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन् ॥ 2 ॥
अद्येदानीं तवानार्ये सीते पापविनिश्चये ।
राक्षस्यो भक्षयिष्यन्ति मांसमेतद्यथासुखम् ॥ 3 ॥
सीतां ताभिरनार्याभिर्दृष्टवा सन्तर्जितां तदा ।
राक्षसी त्रिजटा वृद्धा शयाना वाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥
आत्मानं खादतानार्या न सीतां भक्षयिष्यथ ।
जनकस्य सुतामिष्टां स्नुषां दशरथस्य च ॥ 5 ॥
स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः ।
राक्षसानामभावाय भर्तुरस्या भवाय च ॥ 6 ॥
एवमुक्तास्त्रिजटया राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।
सर्वा एवाब्रुवन्भीतास्त्रिजटां तामिदं वचः ॥ 7 ॥
कथयस्व त्वया दृष्टः स्वप्नोऽयं कीदृशो निशि ।
तासां श्रुत्वा तु वचनं राक्षसीनां मुखाच्युतम् ॥ 8 ॥
उवच वचनं काले त्रिजटा स्वप्नसंश्रितम् ।
गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम् ॥ 9 ॥
युक्तां हंससहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः ।
शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः ॥ 10 ॥
स्वप्ने चाद्य मया दृष्टा सीता शुक्लाम्बरावृता ।
सागरेण परिक्षिप्तं श्वेतं पर्वतमास्थिता ॥ 11 ॥
रामेण सङ्गता सीता भास्करेण प्रभा यथा ।
राघवश्च मया दृष्टश्चतुर्दष्ट्रं महागजम् ॥ 12 ॥
आरूढ श्शैलसङ्काशं चचार सहलक्ष्मणः ।
ततस्तौ नरशार्दूलौ दीप्यमानौ स्वतेजसा ॥ 13 ॥
शुक्लमाल्याम्बरधरौ जानकीं पर्युपस्थितौ ।
ततस्तस्य नगस्याग्रे ह्याकाशस्थस्य दन्तिनः ॥ 14 ॥
भर्त्रा परिगृहीतस्य जानकी स्कन्धमाश्रिता ।
भर्तुरङ्कात्समुत्पत्य ततः कमललोचना ॥ 15 ॥
चन्द्रसूर्यौ मया दृष्टा पाणिना परिमार्जती ।
ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यामास्थितः स गजोत्तमः ॥ 16 ॥
सीतया च विशालाक्ष्या लङ्काया उपरिस्थितः ।
पाण्डुरर्षभयुक्तेन रथेनाष्टयुजा स्वयम् ॥ 17 ॥
इहोपयातः काकुत्स्थ स्सीतया सह भार्यया ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान् ॥ 18 ॥
आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम् ।
उत्तरां दिशमालोक्य जगाम पुरुषोत्तमः ॥ 19 ॥
एवं स्वप्ने मया दृष्टो रामो विष्णुपराक्रमः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह राघवः ॥ 20 ॥
न हि रामो महातेजाश्शक्यो जेतुं सुरासुरैः ।
राक्षसैर्वापि चान्यैर्वा स्वर्गः पापजनैरिव ॥ 21 ॥
रावणश्च मया दृष्टः क्षितौ तैलसमुक्षितः ।
रक्तवासाः पिबन्मत्तः करवीरकृतस्रजः ॥ 22 ॥
विमानात्पुष्पकादद्य रावणः पतितो भुवि ।
कृष्यमाणः स्त्रिया दृष्टो मुण्डः कृष्णाम्बरः पुनः ॥ 23 ॥
रथेन खरयुक्तेन रक्तमाल्यानुलेपनः ।
पिपंस्तैलं हसन्नृत्यन् भ्रान्तचित्ताकुलेन्द्रियः ॥ 24 ॥
गर्दभेन ययौ शीघ्रं दक्षिणां दिशमास्थितः ।
पुनरेव मया दृष्टो रावणो राक्षसेश्वरः ॥ 25 ॥
पतितोऽ वाक्चिरा रा भूमौ गर्दभाद्भयमोहितः ।
सहसोत्थाय सम्भ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः ॥ 26 ॥
उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन्बहु ।
दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम् ॥ 27 ॥
मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः ।
कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिनी ॥ 28 ॥
काली कर्दमलिप्ताङ्गी दिशं याम्यां प्रकर्षति ।
एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णो निशाचरः ॥ 29 ॥
रावणस्य सुतास्सर्वे दृष्टास्तैलसमुक्षिताः ।
वराहेण दशग्रीवश्शिंशुमारेण चेन्द्रजित् ॥ 30 ॥
उष्ट्रेण कुम्भकर्णश्च प्रयाता दक्षिणां दिशम् ।
एकस्तत्र मया दृष्टः श्वेतच्छत्रो विभीषणः ॥ 31 ॥
शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः ।
शङ्खदुन्धुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलङ्कृतः ॥ 32 ॥
आरुह्य शैलसङ्काशं मेघस्तनितनिस्स्वनम् ।
चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः ॥ 33 ॥
चतुर्भिस्सचिवैः सार्थं वैहायसमुपस्थितः ।
समाजश्च मया दृष्टो गीतवादित्रनिःस्वनः ॥ 34 ॥
पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम् ।
लङ्का चेयं पुरी रम्या सवाजिरथकुञ्जराः ॥ 35 ॥
सागरे पतिता दृष्टा भग्नगोपुरतोरणा ।
लङ्का दृष्टा मया स्वप्ने रावणेनाभिरक्षिता ॥ 36 ॥
दग्धा रामस्य दूतेन वानरेण तरस्विना ।
पीत्वा तैलं प्रनृत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः ॥ 37 ॥
लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसस्त्रियः ।
कुम्भकर्णादयश्चेमे सर्वे राक्षसपुङ्गवाः ॥ 38 ॥
रक्तं निवसनं गृह्य प्रविष्टा गोमयह्रदे ।
अपगच्छत नश्यध्वं सीतामाप्नोति राघवः ॥ 39 ॥
घातयेत्परमामर्षी युष्मान्सार्थं हि राक्षसैः ।
प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम् ॥ 40 ॥
भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः ।
तदलं क्रूरवाक्यैश्च सान्त्वमेवाभिधीयताम् ॥ 41 ॥
अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते ।
यस्यामेवंविधः स्वप्नो दुःखितायां प्रदृश्यते ॥ 42 ॥
सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ।
भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया ॥ 43 ॥
राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम् ।
प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा ॥ 44 ॥
अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात् ।
अपि चास्या विशालाक्ष्या न किञ्चिदुपलक्षये ॥ 45 ॥
विरूपमपि चाङ्गेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षणम् ।
छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम् ॥ 46 ॥
अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम् ।
अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम् ॥ 47 ॥
राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च ।
निमित्तभूतमेतत्तु श्रोतुमस्या महत्प्रियम् ॥ 48 ॥
दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम् ।
ईषच्छ हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः ॥ 49 ॥
अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते ।
करेणुहस्तप्रतिम स्सव्यश्चोरुरनुत्तमः ॥ 50 ॥
वेपमानः सूचयति राघवं पुरतः स्थितम् ।
पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टः पुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी ।
सुस्वागतां वाचमुदीरयानः पुनः पुनश्चोदयतीव हृष्टः ॥ 51 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptaviṃśassargaḥ |
ityuktāssītayā ghoraṃ rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |
kāścijjagmustadākhyātuṃ rāvaṇasya tarasvinaḥ || 1 ||
tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyo ghoradarśanāḥ |
punaḥ paruṣamekārthamanarthārthamathābruvan || 2 ||
adyedānīṃ tavānārye sīte pāpaviniścaye |
rākṣasyo bhakṣayiṣyanti māṃsametadyathāsukham || 3 ||
sītāṃ tābhiranāryābhirdṛṣṭavā santarjitāṃ tadā |
rākṣasī trijaṭā vṛddhā śayānā vākyamabravīt || 4 ||
ātmānaṃ khādatānāryā na sītāṃ bhakṣayiṣyatha |
janakasya sutāmiṣṭāṃ snuṣāṃ daśarathasya ca || 5 ||
svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |
rākṣasānāmabhāvāya bharturasyā bhavāya ca || 6 ||
evamuktāstrijaṭayā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |
sarvā evābruvanbhītāstrijaṭāṃ tāmidaṃ vacaḥ || 7 ||
kathayasva tvayā dṛṣṭaḥ svapno'yaṃ kīdṛśo niśi |
tāsāṃ śrutvā tu vacanaṃ rākṣasīnāṃ mukhācyutam || 8 ||
uvaca vacanaṃ kāle trijaṭā svapnasaṃśritam |
gajadantamayīṃ divyāṃ śibikāmantarikṣagām || 9 ||
yuktāṃ haṃsasahasreṇa svayamāsthāya rāghavaḥ |
śuklamālyāmbaradharo lakṣmaṇena sahāgataḥ || 10 ||
svapne cādya mayā dṛṣṭā sītā śuklāmbarāvṛtā |
sāgareṇa parikṣiptaṃ śvetaṃ parvatamāsthitā || 11 ||
rāmeṇa saṅgatā sītā bhāskareṇa prabhā yathā |
rāghavaśca mayā dṛṣṭaścaturdaṣṭraṃ mahāgajam || 12 ||
ārūḍha śśailasaṅkāśaṃ cacāra sahalakṣmaṇaḥ |
tatastau naraśārdūlau dīpyamānau svatejasā || 13 ||
śuklamālyāmbaradharau jānakīṃ paryupasthitau |
tatastasya nagasyāgre hyākāśasthasya dantinaḥ || 14 ||
bhartrā parigṛhītasya jānakī skandhamāśritā |
bharturaṅkātsamutpatya tataḥ kamalalocanā || 15 ||
candrasūryau mayā dṛṣṭā pāṇinā parimārjatī |
tatastābhyāṃ kumārābhyāmāsthitaḥ sa gajottamaḥ || 16 ||
sītayā ca viśālākṣyā laṅkāyā uparisthitaḥ |
pāṇḍurarṣabhayuktena rathenāṣṭayujā svayam || 17 ||
ihopayātaḥ kākutstha ssītayā saha bhāryayā |
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha vīryavān || 18 ||
āruhya puṣpakaṃ divyaṃ vimānaṃ sūryasannibham |
uttarāṃ diśamālokya jagāma puruṣottamaḥ || 19 ||
evaṃ svapne mayā dṛṣṭo rāmo viṣṇuparākramaḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha rāghavaḥ || 20 ||
na hi rāmo mahātejāśśakyo jetuṃ surāsuraiḥ |
rākṣasairvāpi cānyairvā svargaḥ pāpajanairiva || 21 ||
rāvaṇaśca mayā dṛṣṭaḥ kṣitau tailasamukṣitaḥ |
raktavāsāḥ pibanmattaḥ karavīrakṛtasrajaḥ || 22 ||
vimānātpuṣpakādadya rāvaṇaḥ patito bhuvi |
kṛṣyamāṇaḥ striyā dṛṣṭo muṇḍaḥ kṛṣṇāmbaraḥ punaḥ || 23 ||
rathena kharayuktena raktamālyānulepanaḥ |
pipaṃstailaṃ hasannṛtyan bhrāntacittākulendriyaḥ || 24 ||
gardabhena yayau śīghraṃ dakṣiṇāṃ diśamāsthitaḥ |
punareva mayā dṛṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 25 ||
patito' vākcirā rā bhūmau gardabhādbhayamohitaḥ |
sahasotthāya sambhrānto bhayārto madavihvalaḥ || 26 ||
unmatta iva digvāsā durvākyaṃ pralapanbahu |
durgandhaṃ dussahaṃ ghoraṃ timiraṃ narakopamam || 27 ||
malapaṅkaṃ praviśyāśu magnastatra sa rāvaṇaḥ |
kaṇṭhe baddhvā daśagrīvaṃ pramadā raktavāsinī || 28 ||
kālī kardamaliptāṅgī diśaṃ yāmyāṃ prakarṣati |
evaṃ tatra mayā dṛṣṭaḥ kumbhakarṇo niśācaraḥ || 29 ||
rāvaṇasya sutāssarve dṛṣṭāstailasamukṣitāḥ |
varāheṇa daśagrīvaśśiṃśumāreṇa cendrajit || 30 ||
uṣṭreṇa kumbhakarṇaśca prayātā dakṣiṇāṃ diśam |
ekastatra mayā dṛṣṭaḥ śvetacchatro vibhīṣaṇaḥ || 31 ||
śuklamālyāmbaradharaḥ śuklagandhānulepanaḥ |
śaṅkhadundhubhinirghoṣairnṛttagītairalaṅkṛtaḥ || 32 ||
āruhya śailasaṅkāśaṃ meghastanitanissvanam |
caturdantaṃ gajaṃ divyamāste tatra vibhīṣaṇaḥ || 33 ||
caturbhissacivaiḥ sārthaṃ vaihāyasamupasthitaḥ |
samājaśca mayā dṛṣṭo gītavāditraniḥsvanaḥ || 34 ||
pibatāṃ raktamālyānāṃ rakṣasāṃ raktavāsasām |
laṅkā ceyaṃ purī ramyā savājirathakuñjarāḥ || 35 ||
sāgare patitā dṛṣṭā bhagnagopuratoraṇā |
laṅkā dṛṣṭā mayā svapne rāvaṇenābhirakṣitā || 36 ||
dagdhā rāmasya dūtena vānareṇa tarasvinā |
pītvā tailaṃ pranṛttāśca prahasantyo mahāsvanāḥ || 37 ||
laṅkāyāṃ bhasmarūkṣāyāṃ sarvā rākṣasastriyaḥ |
kumbhakarṇādayaśceme sarve rākṣasapuṅgavāḥ || 38 ||
raktaṃ nivasanaṃ gṛhya praviṣṭā gomayahrade |
apagacchata naśyadhvaṃ sītāmāpnoti rāghavaḥ || 39 ||
ghātayetparamāmarṣī yuṣmānsārthaṃ hi rākṣasaiḥ |
priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ vanavāsamanuvratām || 40 ||
bhartsitāṃ tarjitāṃ vāpi nānumaṃsyati rāghavaḥ |
tadalaṃ krūravākyaiśca sāntvamevābhidhīyatām || 41 ||
abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate |
yasyāmevaṃvidhaḥ svapno duḥkhitāyāṃ pradṛśyate || 42 ||
sā duḥkhairvividhairmuktā priyaṃ prāpnotyanuttamam |
bhartsitāmapi yācadhvaṃ rākṣasyaḥ kiṃ vivakṣayā || 43 ||
rāghavāddhi bhayaṃ ghoraṃ rākṣasānāmupasthitam |
praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā || 44 ||
alameṣā paritrātuṃ rākṣasyo mahato bhayāt |
api cāsyā viśālākṣyā na kiñcidupalakṣaye || 45 ||
virūpamapi cāṅgeṣu susūkṣmamapi lakṣaṇam |
chāyāvaiguṇyamātraṃ tu śaṅke duḥkhamupasthitam || 46 ||
aduḥkhārhāmimāṃ devīṃ vaihāyasamupasthitām |
arthasiddhiṃ tu vaidehyāḥ paśyāmyahamupasthitām || 47 ||
rākṣasendravināśaṃ ca vijayaṃ rāghavasya ca |
nimittabhūtametattu śrotumasyā mahatpriyam || 48 ||
dṛśyate ca sphuraccakṣuḥ padmapatramivāyatam |
īṣaccha hṛṣito vāsyā dakṣiṇāyā hyadakṣiṇaḥ || 49 ||
akasmādeva vaidehyā bāhurekaḥ prakampate |
kareṇuhastapratima ssavyaścoruranuttamaḥ || 50 ||
vepamānaḥ sūcayati rāghavaṃ purataḥ sthitam |
pakṣī ca śākhānilayaṃ praviṣṭaḥ punaḥ punaścottamasāntvavādī |
susvāgatāṃ vācamudīrayānaḥ punaḥ punaścodayatīva hṛṣṭaḥ || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.