ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଥ ତାସାଂ ଵଦନ୍ତୀନାଂ ପରୁଷଂ ଦାରୁଣଂ ବହୁ ।
ରାକ୍ଷସୀନାମାସୌମ୍ଯାନାଂ ରୁରୋଦ ଜନକାତ୍ମଜା ॥ 1 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ରାକ୍ଷସୀଭିର୍ମନସ୍ଵିନୀ ।
ଉଵାଚ ପରମତ୍ରସ୍ତା ଭାଷ୍ପଗ୍ଦ୍ଗଦଯା ଗିରା ॥ 2 ॥
ନ ମାନୁଷୀ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଭଵିତୁମର୍ହତି ।
କାମଂ ଖାଦତ ମାଂ ସର୍ଵା ନ କରିଷ୍ଯାମି ଵୋ ଵଚଃ ॥ 3 ॥
ସା ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯଗତା ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା ।
ନ ଶର୍ମ ଲେଭେ ଦୁଃଖାର୍ତା ରାଵଣେନ ଚ ତର୍ଜିତା ॥ 4 ॥
ଵେପତେ ସ୍ମାଧିକଂ ସୀତା ଵିଶନ୍ତୀ ଵାଙ୍ଗମାତ୍ମନଃ ।
ଵନେ ଯୂଥପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ମୃଗୀ କୋକୈରିଵାର୍ଦିତା ॥ 5 ॥
ସା ତ୍ଵଶୋକସ୍ଯ ଵିପୁଲାଂ ଶାଖାମାଲମ୍ବ୍ଯ ପୁଷ୍ପିତାମ୍ ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଶୋକେନ ଭର୍ତାରଂ ଭଗ୍ନମାନସା ॥ 6 ॥
ସା ସ୍ନାପଯନ୍ତୀ ଵିପୁଲୌ ସ୍ତନୌ ନେତ୍ରଜଲସ୍ରଵୈଃ ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ନ ଶୋକସ୍ଯ ତଦାନ୍ତମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 7 ॥
ସା ଵେପମାନା ପତିତା ପ୍ରଵାତେ କଦଲୀ ଯଥା ।
ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଭଯତ୍ରସ୍ତା ଵିଵର୍ଣଵଦନାଭଵତ୍ ॥ 8 ॥
ତସ୍ଯାଃ ସା ଦୀର୍ଘଵିପୁଲା ଵେପନ୍ତ୍ଯା ସୀତଯା ତଦା ।
ଦଦୃଶେ କମ୍ପିନୀ ଵେଣୀ ଵ୍ଯାଲୀଵ ପରିସର୍ପତୀ ॥ 9 ॥
ସା ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀ ଦୁଃଖାର୍ତା ଶୋକୋପହତଚେତନା ।
ଆର୍ତା ଵ୍ଯସୃଜଦଶ୍ରୂଣି ମୈଥିଲୀ ଵିଲଲାପ ଚ ॥ 10 ॥
ହା ରାମେତି ଚ ଦୁଃଖାର୍ତା ହା ପୁନର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ।
ହା ଶ୍ଵଶ୍ରୁ ମମ କୌସଲ୍ଯେ ହା ସୁମିତ୍ରେତି ଭାମିନୀ ॥ 11 ॥
ଲୋକପ୍ରଵାଦଃ ସତ୍ଯୋଽଯଂ ପଣ୍ଡିତୈଃ ସମୁଦାହୃତଃ ।
ଅକାଲେ ଦୁର୍ଲଭୋ ମୃତ୍ଯୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ଵା ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା ॥ 12 ॥
ଯଦହମେଵଂ କ୍ରୂରାଭୀ ରାକ୍ଷସୀଭିରିହାର୍ଦିତା ।
ଜୀଵାମି ହୀନା ରାମେଣ ମୁହୂର୍ତମପି ଦୁଃଖିତା ॥ 13 ॥
ଏଷାଲ୍ପପୁଣ୍ଯା କୃପଣା ଵିନଶିଷ୍ଯାମ୍ଯନାଥଵତ୍ ।
ସମୁଦ୍ରମଧ୍ଯେ ନୌଃ ପୂର୍ଣା ଵାଯୁଵେଗୈରିଵାହତା ॥ 14 ॥
ଭର୍ତାରଂ ତମପଶ୍ଯନ୍ତୀ ରାକ୍ଷସୀଵଶମାଗତା ।
ସୀଦାମି ଖଲୁ ଶୋକେନ କୂଲଂ ତୋଯହତଂ ଯଥା ॥ 15 ॥
ତଂ ପଦ୍ମଦଲପତ୍ରାକ୍ଷଂ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଗାମିନମ୍ ।
ଧନ୍ଯାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମେ ନାଥଂ କୃତଜ୍ଞଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍ ॥ 16 ॥
ସର୍ଵଥା ତେନ ହୀନାଯା ରାମେଣ ଵିଦିତାତ୍ମନା ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଵିଷମିଵାସ୍ଵାଦ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭଂ ମମ ଜୀଵିତମ୍ ॥ 17 ॥
କୀଦୃଶଂ ତୁ ମହାପାପଂ ମଯା ଜନ୍ମାନ୍ତରେ କୃତମ୍ ।
ଯନେଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଦୁଃଖଂ ମଯା ଘୋରଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ॥ 18 ॥
ଜୀଵିତଂ ତ୍ଯକ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଶୋକେନ ମହତା ଵୃତା ।
ରାକ୍ଷସୀଭିଶ୍ଚ ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଯା ରାମୋ ନାସାଦ୍ଯତେ ମଯା ॥ 19 ॥
ଧିଗସ୍ତୁ ଖଲୁ ମାନୁଷ୍ଯଂ ଧିଗସ୍ତୁ ପରଵଶ୍ଯତାମ୍ ।
ନ ଶକ୍ଯଂ ଯତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମାତ୍ମଚ୍ଛନ୍ଦେନ ଜୀଵିତମ୍ ॥ 20 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcaviṃśassargaḥ |
atha tāsāṃ vadantīnāṃ paruṣaṃ dāruṇaṃ bahu |
rākṣasīnāmāsaumyānāṃ ruroda janakātmajā || 1 ||
evamuktā tu vaidehī rākṣasībhirmanasvinī |
uvāca paramatrastā bhāṣpagdgadayā girā || 2 ||
na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitumarhati |
kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ || 3 ||
sā rākṣasīmadhyagatā sītā surasutopamā |
na śarma lebhe duḥkhārtā rāvaṇena ca tarjitā || 4 ||
vepate smādhikaṃ sītā viśantī vāṅgamātmanaḥ |
vane yūthaparibhraṣṭā mṛgī kokairivārditā || 5 ||
sā tvaśokasya vipulāṃ śākhāmālambya puṣpitām |
cintayāmāsa śokena bhartāraṃ bhagnamānasā || 6 ||
sā snāpayantī vipulau stanau netrajalasravaiḥ |
cintayantī na śokasya tadāntamadhigacchati || 7 ||
sā vepamānā patitā pravāte kadalī yathā |
rākṣasīnāṃ bhayatrastā vivarṇavadanābhavat || 8 ||
tasyāḥ sā dīrghavipulā vepantyā sītayā tadā |
dadṛśe kampinī veṇī vyālīva parisarpatī || 9 ||
sā niḥśvasantī duḥkhārtā śokopahatacetanā |
ārtā vyasṛjadaśrūṇi maithilī vilalāpa ca || 10 ||
hā rāmeti ca duḥkhārtā hā punarlakṣmaṇeti ca |
hā śvaśru mama kausalye hā sumitreti bhāminī || 11 ||
lokapravādaḥ satyo'yaṃ paṇḍitaiḥ samudāhṛtaḥ |
akāle durlabho mṛtyuḥ striyā vā puruṣasya vā || 12 ||
yadahamevaṃ krūrābhī rākṣasībhirihārditā |
jīvāmi hīnā rāmeṇa muhūrtamapi duḥkhitā || 13 ||
eṣālpapuṇyā kṛpaṇā vinaśiṣyāmyanāthavat |
samudramadhye nauḥ pūrṇā vāyuvegairivāhatā || 14 ||
bhartāraṃ tamapaśyantī rākṣasīvaśamāgatā |
sīdāmi khalu śokena kūlaṃ toyahataṃ yathā || 15 ||
taṃ padmadalapatrākṣaṃ siṃhavikrāntagāminam |
dhanyāḥ paśyanti me nāthaṃ kṛtajñaṃ priyavādinam || 16 ||
sarvathā tena hīnāyā rāmeṇa viditātmanā |
tīkṣṇaṃ viṣamivāsvādya durlabhaṃ mama jīvitam || 17 ||
kīdṛśaṃ tu mahāpāpaṃ mayā janmāntare kṛtam |
yanedaṃ prāpyate duḥkhaṃ mayā ghoraṃ sudāruṇam || 18 ||
jīvitaṃ tyaktumicchāmi śokena mahatā vṛtā |
rākṣasībhiśca rakṣantyā rāmo nāsādyate mayā || 19 ||
dhigastu khalu mānuṣyaṃ dhigastu paravaśyatām |
na śakyaṃ yatparityaktumātmacchandena jīvitam || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चविंशस्सर्गः ।
अथ तासां वदन्तीनां परुषं दारुणं बहु ।
राक्षसीनामासौम्यानां रुरोद जनकात्मजा ॥ 1 ॥
एवमुक्ता तु वैदेही राक्षसीभिर्मनस्विनी ।
उवाच परमत्रस्ता भाष्पग्द्गदया गिरा ॥ 2 ॥
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति ।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ॥ 3 ॥
सा राक्षसीमध्यगता सीता सुरसुतोपमा ।
न शर्म लेभे दुःखार्ता रावणेन च तर्जिता ॥ 4 ॥
वेपते स्माधिकं सीता विशन्ती वाङ्गमात्मनः ।
वने यूथपरिभ्रष्टा मृगी कोकैरिवार्दिता ॥ 5 ॥
सा त्वशोकस्य विपुलां शाखामालम्ब्य पुष्पिताम् ।
चिन्तयामास शोकेन भर्तारं भग्नमानसा ॥ 6 ॥
सा स्नापयन्ती विपुलौ स्तनौ नेत्रजलस्रवैः ।
चिन्तयन्ती न शोकस्य तदान्तमधिगच्छति ॥ 7 ॥
सा वेपमाना पतिता प्रवाते कदली यथा ।
राक्षसीनां भयत्रस्ता विवर्णवदनाभवत् ॥ 8 ॥
तस्याः सा दीर्घविपुला वेपन्त्या सीतया तदा ।
ददृशे कम्पिनी वेणी व्यालीव परिसर्पती ॥ 9 ॥
सा निःश्वसन्ती दुःखार्ता शोकोपहतचेतना ।
आर्ता व्यसृजदश्रूणि मैथिली विललाप च ॥ 10 ॥
हा रामेति च दुःखार्ता हा पुनर्लक्ष्मणेति च ।
हा श्वश्रु मम कौसल्ये हा सुमित्रेति भामिनी ॥ 11 ॥
लोकप्रवादः सत्योऽयं पण्डितैः समुदाहृतः ।
अकाले दुर्लभो मृत्युः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा ॥ 12 ॥
यदहमेवं क्रूराभी राक्षसीभिरिहार्दिता ।
जीवामि हीना रामेण मुहूर्तमपि दुःखिता ॥ 13 ॥
एषाल्पपुण्या कृपणा विनशिष्याम्यनाथवत् ।
समुद्रमध्ये नौः पूर्णा वायुवेगैरिवाहता ॥ 14 ॥
भर्तारं तमपश्यन्ती राक्षसीवशमागता ।
सीदामि खलु शोकेन कूलं तोयहतं यथा ॥ 15 ॥
तं पद्मदलपत्राक्षं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
धन्याः पश्यन्ति मे नाथं कृतज्ञं प्रियवादिनम् ॥ 16 ॥
सर्वथा तेन हीनाया रामेण विदितात्मना ।
तीक्ष्णं विषमिवास्वाद्य दुर्लभं मम जीवितम् ॥ 17 ॥
कीदृशं तु महापापं मया जन्मान्तरे कृतम् ।
यनेदं प्राप्यते दुःखं मया घोरं सुदारुणम् ॥ 18 ॥
जीवितं त्यक्तुमिच्छामि शोकेन महता वृता ।
राक्षसीभिश्च रक्षन्त्या रामो नासाद्यते मया ॥ 19 ॥
धिगस्तु खलु मानुष्यं धिगस्तु परवश्यताम् ।
न शक्यं यत्परित्यक्तुमात्मच्छन्देन जीवितम् ॥ 20 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcaviṃśassargaḥ |
atha tāsāṃ vadantīnāṃ paruṣaṃ dāruṇaṃ bahu |
rākṣasīnāmāsaumyānāṃ ruroda janakātmajā || 1 ||
evamuktā tu vaidehī rākṣasībhirmanasvinī |
uvāca paramatrastā bhāṣpagdgadayā girā || 2 ||
na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitumarhati |
kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ || 3 ||
sā rākṣasīmadhyagatā sītā surasutopamā |
na śarma lebhe duḥkhārtā rāvaṇena ca tarjitā || 4 ||
vepate smādhikaṃ sītā viśantī vāṅgamātmanaḥ |
vane yūthaparibhraṣṭā mṛgī kokairivārditā || 5 ||
sā tvaśokasya vipulāṃ śākhāmālambya puṣpitām |
cintayāmāsa śokena bhartāraṃ bhagnamānasā || 6 ||
sā snāpayantī vipulau stanau netrajalasravaiḥ |
cintayantī na śokasya tadāntamadhigacchati || 7 ||
sā vepamānā patitā pravāte kadalī yathā |
rākṣasīnāṃ bhayatrastā vivarṇavadanābhavat || 8 ||
tasyāḥ sā dīrghavipulā vepantyā sītayā tadā |
dadṛśe kampinī veṇī vyālīva parisarpatī || 9 ||
sā niḥśvasantī duḥkhārtā śokopahatacetanā |
ārtā vyasṛjadaśrūṇi maithilī vilalāpa ca || 10 ||
hā rāmeti ca duḥkhārtā hā punarlakṣmaṇeti ca |
hā śvaśru mama kausalye hā sumitreti bhāminī || 11 ||
lokapravādaḥ satyo'yaṃ paṇḍitaiḥ samudāhṛtaḥ |
akāle durlabho mṛtyuḥ striyā vā puruṣasya vā || 12 ||
yadahamevaṃ krūrābhī rākṣasībhirihārditā |
jīvāmi hīnā rāmeṇa muhūrtamapi duḥkhitā || 13 ||
eṣālpapuṇyā kṛpaṇā vinaśiṣyāmyanāthavat |
samudramadhye nauḥ pūrṇā vāyuvegairivāhatā || 14 ||
bhartāraṃ tamapaśyantī rākṣasīvaśamāgatā |
sīdāmi khalu śokena kūlaṃ toyahataṃ yathā || 15 ||
taṃ padmadalapatrākṣaṃ siṃhavikrāntagāminam |
dhanyāḥ paśyanti me nāthaṃ kṛtajñaṃ priyavādinam || 16 ||
sarvathā tena hīnāyā rāmeṇa viditātmanā |
tīkṣṇaṃ viṣamivāsvādya durlabhaṃ mama jīvitam || 17 ||
kīdṛśaṃ tu mahāpāpaṃ mayā janmāntare kṛtam |
yanedaṃ prāpyate duḥkhaṃ mayā ghoraṃ sudāruṇam || 18 ||
jīvitaṃ tyaktumicchāmi śokena mahatā vṛtā |
rākṣasībhiśca rakṣantyā rāmo nāsādyate mayā || 19 ||
dhigastu khalu mānuṣyaṃ dhigastu paravaśyatām |
na śakyaṃ yatparityaktumātmacchandena jīvitam || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.