ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਥ ਤਾਸਾਂ ਵਦਨ੍ਤੀਨਾਂ ਪਰੁषਂ ਦਾਰੁਣਂ ਬਹੁ ।
ਰਾਕ੍षਸੀਨਾਮਾਸੌਮ੍ਯਾਨਾਂ ਰੁਰੋਦ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ॥ 1 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਵੈਦੇਹੀ ਰਾਕ੍षਸੀਭਿਰ੍ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ ।
ਉਵਾਚ ਪਰਮਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਭਾष੍ਪਗ੍ਦ੍ਗਦਯਾ ਗਿਰਾ ॥ 2 ॥
ਨ ਮਾਨੁषੀ ਰਾਕ੍षਸਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ।
ਕਾਮਂ ਖਾਦਤ ਮਾਂ ਸਰ੍ਵਾ ਨ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਵੋ ਵਚਃ ॥ 3 ॥
ਸਾ ਰਾਕ੍षਸੀਮਧ੍ਯਗਤਾ ਸੀਤਾ ਸੁਰਸੁਤੋਪਮਾ ।
ਨ ਸ਼ਰ੍ਮ ਲੇਭੇ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਰਾਵਣੇਨ ਚ ਤਰ੍ਜਿਤਾ ॥ 4 ॥
ਵੇਪਤੇ ਸ੍ਮਾਧਿਕਂ ਸੀਤਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀ ਵਾਙ੍ਗਮਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਵਨੇ ਯੂਥਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾ ਮृਗੀ ਕੋਕੈਰਿਵਾਰ੍ਦਿਤਾ ॥ 5 ॥
ਸਾ ਤ੍ਵਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਵਿਪੁਲਾਂ ਸ਼ਾਖਾਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਪੁष੍ਪਿਤਾਮ੍ ।
ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਸ਼ੋਕੇਨ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਭਗ੍ਨਮਾਨਸਾ ॥ 6 ॥
ਸਾ ਸ੍ਨਾਪਯਨ੍ਤੀ ਵਿਪੁਲੌ ਸ੍ਤਨੌ ਨੇਤ੍ਰਜਲਸ੍ਰਵੈਃ ।
ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਨ ਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਤਦਾਨ੍ਤਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥ 7 ॥
ਸਾ ਵੇਪਮਾਨਾ ਪਤਿਤਾ ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਕਦਲੀ ਯਥਾ ।
ਰਾਕ੍षਸੀਨਾਂ ਭਯਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਵਿਵਰ੍ਣਵਦਨਾਭਵਤ੍ ॥ 8 ॥
ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਦੀਰ੍ਘਵਿਪੁਲਾ ਵੇਪਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸੀਤਯਾ ਤਦਾ ।
ਦਦृਸ਼ੇ ਕਮ੍ਪਿਨੀ ਵੇਣੀ ਵ੍ਯਾਲੀਵ ਪਰਿਸਰ੍ਪਤੀ ॥ 9 ॥
ਸਾ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤੀ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਸ਼ੋਕੋਪਹਤਚੇਤਨਾ ।
ਆਰ੍ਤਾ ਵ੍ਯਸृਜਦਸ਼੍ਰੂਣਿ ਮੈਥਿਲੀ ਵਿਲਲਾਪ ਚ ॥ 10 ॥
ਹਾ ਰਾਮੇਤਿ ਚ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਹਾ ਪੁਨਰ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਤਿ ਚ ।
ਹਾ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੁ ਮਮ ਕੌਸਲ੍ਯੇ ਹਾ ਸੁਮਿਤ੍ਰੇਤਿ ਭਾਮਿਨੀ ॥ 11 ॥
ਲੋਕਪ੍ਰਵਾਦਃ ਸਤ੍ਯੋऽਯਂ ਪਣ੍ਡਿਤੈਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ ।
ਅਕਾਲੇ ਦੁਰ੍ਲਭੋ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਵਾ ॥ 12 ॥
ਯਦਹਮੇਵਂ ਕ੍ਰੂਰਾਭੀ ਰਾਕ੍षਸੀਭਿਰਿਹਾਰ੍ਦਿਤਾ ।
ਜੀਵਾਮਿ ਹੀਨਾ ਰਾਮੇਣ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਦੁਃਖਿਤਾ ॥ 13 ॥
ਏषਾਲ੍ਪਪੁਣ੍ਯਾ ਕृਪਣਾ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਾਮ੍ਯਨਾਥਵਤ੍ ।
ਸਮੁਦ੍ਰਮਧ੍ਯੇ ਨੌਃ ਪੂਰ੍ਣਾ ਵਾਯੁਵੇਗੈਰਿਵਾਹਤਾ ॥ 14 ॥
ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਤਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਰਾਕ੍षਸੀਵਸ਼ਮਾਗਤਾ ।
ਸੀਦਾਮਿ ਖਲੁ ਸ਼ੋਕੇਨ ਕੂਲਂ ਤੋਯਹਤਂ ਯਥਾ ॥ 15 ॥
ਤਂ ਪਦ੍ਮਦਲਪਤ੍ਰਾਕ੍षਂ ਸਿਂਹਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਗਾਮਿਨਮ੍ ।
ਧਨ੍ਯਾਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੇ ਨਾਥਂ ਕृਤਜ੍ਞਂ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਮ੍ ॥ 16 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਤੇਨ ਹੀਨਾਯਾ ਰਾਮੇਣ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਤੀਕ੍ष੍ਣਂ ਵਿषਮਿਵਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਮਮ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 17 ॥
ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤੁ ਮਹਾਪਾਪਂ ਮਯਾ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ ਕृਤਮ੍ ।
ਯਨੇਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਮਯਾ ਘੋਰਂ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ॥ 18 ॥
ਜੀਵਿਤਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਹਤਾ ਵृਤਾ ।
ਰਾਕ੍षਸੀਭਿਸ਼੍ਚ ਰਕ੍षਨ੍ਤ੍ਯਾ ਰਾਮੋ ਨਾਸਾਦ੍ਯਤੇ ਮਯਾ ॥ 19 ॥
ਧਿਗਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਧਿਗਸ੍ਤੁ ਪਰਵਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ।
ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਯਤ੍ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮਾਤ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਦੇਨ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 20 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcaviṃśassargaḥ |
atha tāsāṃ vadantīnāṃ paruṣaṃ dāruṇaṃ bahu |
rākṣasīnāmāsaumyānāṃ ruroda janakātmajā || 1 ||
evamuktā tu vaidehī rākṣasībhirmanasvinī |
uvāca paramatrastā bhāṣpagdgadayā girā || 2 ||
na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitumarhati |
kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ || 3 ||
sā rākṣasīmadhyagatā sītā surasutopamā |
na śarma lebhe duḥkhārtā rāvaṇena ca tarjitā || 4 ||
vepate smādhikaṃ sītā viśantī vāṅgamātmanaḥ |
vane yūthaparibhraṣṭā mṛgī kokairivārditā || 5 ||
sā tvaśokasya vipulāṃ śākhāmālambya puṣpitām |
cintayāmāsa śokena bhartāraṃ bhagnamānasā || 6 ||
sā snāpayantī vipulau stanau netrajalasravaiḥ |
cintayantī na śokasya tadāntamadhigacchati || 7 ||
sā vepamānā patitā pravāte kadalī yathā |
rākṣasīnāṃ bhayatrastā vivarṇavadanābhavat || 8 ||
tasyāḥ sā dīrghavipulā vepantyā sītayā tadā |
dadṛśe kampinī veṇī vyālīva parisarpatī || 9 ||
sā niḥśvasantī duḥkhārtā śokopahatacetanā |
ārtā vyasṛjadaśrūṇi maithilī vilalāpa ca || 10 ||
hā rāmeti ca duḥkhārtā hā punarlakṣmaṇeti ca |
hā śvaśru mama kausalye hā sumitreti bhāminī || 11 ||
lokapravādaḥ satyo'yaṃ paṇḍitaiḥ samudāhṛtaḥ |
akāle durlabho mṛtyuḥ striyā vā puruṣasya vā || 12 ||
yadahamevaṃ krūrābhī rākṣasībhirihārditā |
jīvāmi hīnā rāmeṇa muhūrtamapi duḥkhitā || 13 ||
eṣālpapuṇyā kṛpaṇā vinaśiṣyāmyanāthavat |
samudramadhye nauḥ pūrṇā vāyuvegairivāhatā || 14 ||
bhartāraṃ tamapaśyantī rākṣasīvaśamāgatā |
sīdāmi khalu śokena kūlaṃ toyahataṃ yathā || 15 ||
taṃ padmadalapatrākṣaṃ siṃhavikrāntagāminam |
dhanyāḥ paśyanti me nāthaṃ kṛtajñaṃ priyavādinam || 16 ||
sarvathā tena hīnāyā rāmeṇa viditātmanā |
tīkṣṇaṃ viṣamivāsvādya durlabhaṃ mama jīvitam || 17 ||
kīdṛśaṃ tu mahāpāpaṃ mayā janmāntare kṛtam |
yanedaṃ prāpyate duḥkhaṃ mayā ghoraṃ sudāruṇam || 18 ||
jīvitaṃ tyaktumicchāmi śokena mahatā vṛtā |
rākṣasībhiśca rakṣantyā rāmo nāsādyate mayā || 19 ||
dhigastu khalu mānuṣyaṃ dhigastu paravaśyatām |
na śakyaṃ yatparityaktumātmacchandena jīvitam || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चविंशस्सर्गः ।
अथ तासां वदन्तीनां परुषं दारुणं बहु ।
राक्षसीनामासौम्यानां रुरोद जनकात्मजा ॥ 1 ॥
एवमुक्ता तु वैदेही राक्षसीभिर्मनस्विनी ।
उवाच परमत्रस्ता भाष्पग्द्गदया गिरा ॥ 2 ॥
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति ।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ॥ 3 ॥
सा राक्षसीमध्यगता सीता सुरसुतोपमा ।
न शर्म लेभे दुःखार्ता रावणेन च तर्जिता ॥ 4 ॥
वेपते स्माधिकं सीता विशन्ती वाङ्गमात्मनः ।
वने यूथपरिभ्रष्टा मृगी कोकैरिवार्दिता ॥ 5 ॥
सा त्वशोकस्य विपुलां शाखामालम्ब्य पुष्पिताम् ।
चिन्तयामास शोकेन भर्तारं भग्नमानसा ॥ 6 ॥
सा स्नापयन्ती विपुलौ स्तनौ नेत्रजलस्रवैः ।
चिन्तयन्ती न शोकस्य तदान्तमधिगच्छति ॥ 7 ॥
सा वेपमाना पतिता प्रवाते कदली यथा ।
राक्षसीनां भयत्रस्ता विवर्णवदनाभवत् ॥ 8 ॥
तस्याः सा दीर्घविपुला वेपन्त्या सीतया तदा ।
ददृशे कम्पिनी वेणी व्यालीव परिसर्पती ॥ 9 ॥
सा निःश्वसन्ती दुःखार्ता शोकोपहतचेतना ।
आर्ता व्यसृजदश्रूणि मैथिली विललाप च ॥ 10 ॥
हा रामेति च दुःखार्ता हा पुनर्लक्ष्मणेति च ।
हा श्वश्रु मम कौसल्ये हा सुमित्रेति भामिनी ॥ 11 ॥
लोकप्रवादः सत्योऽयं पण्डितैः समुदाहृतः ।
अकाले दुर्लभो मृत्युः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा ॥ 12 ॥
यदहमेवं क्रूराभी राक्षसीभिरिहार्दिता ।
जीवामि हीना रामेण मुहूर्तमपि दुःखिता ॥ 13 ॥
एषाल्पपुण्या कृपणा विनशिष्याम्यनाथवत् ।
समुद्रमध्ये नौः पूर्णा वायुवेगैरिवाहता ॥ 14 ॥
भर्तारं तमपश्यन्ती राक्षसीवशमागता ।
सीदामि खलु शोकेन कूलं तोयहतं यथा ॥ 15 ॥
तं पद्मदलपत्राक्षं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
धन्याः पश्यन्ति मे नाथं कृतज्ञं प्रियवादिनम् ॥ 16 ॥
सर्वथा तेन हीनाया रामेण विदितात्मना ।
तीक्ष्णं विषमिवास्वाद्य दुर्लभं मम जीवितम् ॥ 17 ॥
कीदृशं तु महापापं मया जन्मान्तरे कृतम् ।
यनेदं प्राप्यते दुःखं मया घोरं सुदारुणम् ॥ 18 ॥
जीवितं त्यक्तुमिच्छामि शोकेन महता वृता ।
राक्षसीभिश्च रक्षन्त्या रामो नासाद्यते मया ॥ 19 ॥
धिगस्तु खलु मानुष्यं धिगस्तु परवश्यताम् ।
न शक्यं यत्परित्यक्तुमात्मच्छन्देन जीवितम् ॥ 20 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcaviṃśassargaḥ |
atha tāsāṃ vadantīnāṃ paruṣaṃ dāruṇaṃ bahu |
rākṣasīnāmāsaumyānāṃ ruroda janakātmajā || 1 ||
evamuktā tu vaidehī rākṣasībhirmanasvinī |
uvāca paramatrastā bhāṣpagdgadayā girā || 2 ||
na mānuṣī rākṣasasya bhāryā bhavitumarhati |
kāmaṃ khādata māṃ sarvā na kariṣyāmi vo vacaḥ || 3 ||
sā rākṣasīmadhyagatā sītā surasutopamā |
na śarma lebhe duḥkhārtā rāvaṇena ca tarjitā || 4 ||
vepate smādhikaṃ sītā viśantī vāṅgamātmanaḥ |
vane yūthaparibhraṣṭā mṛgī kokairivārditā || 5 ||
sā tvaśokasya vipulāṃ śākhāmālambya puṣpitām |
cintayāmāsa śokena bhartāraṃ bhagnamānasā || 6 ||
sā snāpayantī vipulau stanau netrajalasravaiḥ |
cintayantī na śokasya tadāntamadhigacchati || 7 ||
sā vepamānā patitā pravāte kadalī yathā |
rākṣasīnāṃ bhayatrastā vivarṇavadanābhavat || 8 ||
tasyāḥ sā dīrghavipulā vepantyā sītayā tadā |
dadṛśe kampinī veṇī vyālīva parisarpatī || 9 ||
sā niḥśvasantī duḥkhārtā śokopahatacetanā |
ārtā vyasṛjadaśrūṇi maithilī vilalāpa ca || 10 ||
hā rāmeti ca duḥkhārtā hā punarlakṣmaṇeti ca |
hā śvaśru mama kausalye hā sumitreti bhāminī || 11 ||
lokapravādaḥ satyo'yaṃ paṇḍitaiḥ samudāhṛtaḥ |
akāle durlabho mṛtyuḥ striyā vā puruṣasya vā || 12 ||
yadahamevaṃ krūrābhī rākṣasībhirihārditā |
jīvāmi hīnā rāmeṇa muhūrtamapi duḥkhitā || 13 ||
eṣālpapuṇyā kṛpaṇā vinaśiṣyāmyanāthavat |
samudramadhye nauḥ pūrṇā vāyuvegairivāhatā || 14 ||
bhartāraṃ tamapaśyantī rākṣasīvaśamāgatā |
sīdāmi khalu śokena kūlaṃ toyahataṃ yathā || 15 ||
taṃ padmadalapatrākṣaṃ siṃhavikrāntagāminam |
dhanyāḥ paśyanti me nāthaṃ kṛtajñaṃ priyavādinam || 16 ||
sarvathā tena hīnāyā rāmeṇa viditātmanā |
tīkṣṇaṃ viṣamivāsvādya durlabhaṃ mama jīvitam || 17 ||
kīdṛśaṃ tu mahāpāpaṃ mayā janmāntare kṛtam |
yanedaṃ prāpyate duḥkhaṃ mayā ghoraṃ sudāruṇam || 18 ||
jīvitaṃ tyaktumicchāmi śokena mahatā vṛtā |
rākṣasībhiśca rakṣantyā rāmo nāsādyate mayā || 19 ||
dhigastu khalu mānuṣyaṃ dhigastu paravaśyatām |
na śakyaṃ yatparityaktumātmacchandena jīvitam || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.