ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਹਨੁਮਾਨਪਿ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।
ਸੀਤਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਜਟਾਯਾਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍षਸੀਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਜਨਮ੍ ॥ 1 ॥
ਅਵੇਕ੍षਮਾਣਸ੍ਤਾਂ ਦੇਵੀਂ ਦੇਵਤਾਮਿਵ ਨਨ੍ਦਨੇ ।
ਤਤੋ ਬਹੁਵਿਧਾਂ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵਾਨਰਃ ॥ 2 ॥
ਯਾਂ ਕਪੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸੁਬਹੂਨ੍ਯਯੁਤਾਨਿ ਚ ।
ਦਿਕ੍षੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਮਾਰ੍ਗਨ੍ਤੇ ਸੇਯਮਾਸਾਦਿਤਾ ਮਯਾ ॥ 3 ॥
ਚਾਰੇਣ ਤੁ ਸੁਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸ਼ਤ੍ਰੋਸ਼੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਵੇਕ੍षਤਾ ।
ਗੂਢੇਨ ਚਰਤਾ ਤਾਵਦਵੇਕ੍षਿਤਮਿਦਂ ਮਯਾ ॥ 4 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਸ਼੍ਚ ਪੁਰੀ ਚੇਯਮਵੇਕ੍षਿਤਾ ।
ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਤੇਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੋ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਚ ॥ 5 ॥
ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਦਯਾਵਤਃ ।
ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਿਤੁਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਪਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਙ੍ਕ੍षਿਣੀਮ੍ ॥ 6 ॥
ਅਹਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮ੍ਯੇਨਾਂ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾਮ੍ ।
ਅਦृष੍ਟਦੁਃਖਾਂ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾਂ ਦੁਃਖਸ੍ਯਾਨ੍ਤਮਗਚ੍ਛਤੀਮ੍ ॥ 7 ॥
ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਹਮਿਮਾਂ ਦੇਵੀਂ ਸ਼ੋਕੋਪਹਤਚੇਤਨਾਮ੍ ।
ਅਨਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਦੋषਵਦ੍ਗਮਨਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ 8 ॥
ਗਤੇ ਹਿ ਮਯਿ ਤਤ੍ਰੇਯਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ।
ਪਰਿਤ੍ਰਾਣਮਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤੀ ਜਾਨਕੀ ਜੀਵਿਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ 9 ॥
ਮਯਾ ਚ ਸ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਃ ।
ਸਮਾਸ਼੍ਯਾਸਯਿਤੁਂ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਸ੍ਸੀਤਾਦਰ੍ਸ਼ਨਲਾਲਸਃ ॥ 10 ॥
ਨਿਸ਼ਾਚਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षਮਨਰ੍ਹਂ ਚਾਭਿਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਕਥਨ੍ਨੁ ਖਲੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਦਂ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਗਤੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ ॥ 11 ॥
ਅਨੇਨ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼ੇषੇਣ ਯਦਿ ਨਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਤੇ ਮਯਾ ।
ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ष੍ਯਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 12 ॥
ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਯਦਿ ਪृਚ੍ਛੇਨ੍ਮਾਂ ਕਿਂ ਮਾਂ ਸੀਤਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਚਃ ।
ਕਿਮਹਂ ਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਬ੍ਰੂਯਾਮਸਮ੍ਭਾष੍ਯ ਸੁਮਧ੍ਯਮਾਮ੍ ॥ 13 ॥
ਸੀਤਾਸਨ੍ਦੇਸ਼ਰਹਿਤਂ ਮਾਮਿਤਸ੍ਤ੍ਵਰਯਾऽਗਤਮ੍ ।
ਨਿਰ੍ਦਹੇਦਪਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਯ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤੀਵ੍ਰੇਣ ਚਕ੍षੁषਾ ॥ 14 ॥
ਯਦਿ ਚੋਦ੍ਯੋਜਯਿष੍ਯਾਮਿ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਰਾਮਕਾਰਣਾਤ੍ ।
ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਾਗਮਨਂ ਤਸ੍ਯ ਸਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 15 ॥
ਅਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਅਹਂ ਆਸਾਦ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸੀਨਾਂ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਸ਼ਨੈਃ ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸਮ੍ਤਾਪ ਬਹੁਲਾਂ ਇਮਾਮ੍ ॥ 16 ॥
ਅਹਂ ਤ੍ਵਤਿਤਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਨਰਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।
ਵਾਚਂ ਚੋਦਾਹਰਿष੍ਯਾਮਿ ਮਾਨੁषੀਮਿਹ ਸਂਸ੍ਕृਤਾਮ੍ ॥ 17 ॥
ਯਦਿ ਵਾਚਂ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਰਿਵ ਸਂਸ੍ਕृਤਾਮ੍ ।
ਰਾਵਣਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨਾ ਮਾਂ ਸੀਤਾ ਭੀਤਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 18 ॥
ਵਾਨਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਦਭਿਭਾषਣਮ੍ ।
ਅਵਸ਼੍ਯਮੇਵ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਾਨੁषਂ ਵਾਕ੍ਯਮਰ੍ਥਵਤ੍ ॥ 19 ॥
ਮਯਾ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਨਾਨ੍ਯਥੇਯਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾ ।
ਸੇਯਮਾਲੋਕ੍ਯ ਮੇ ਰੂਪਂ ਜਾਨਕੀ ਭਾषਿਤਂ ਤਥਾ ॥ 20 ॥
ਰਕ੍षੋਭਿਸ੍ਤ੍ਰਾਸਿਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਰਾਸਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ।
ਤਤੋ ਜਾਤਪਰਿਤ੍ਰਾਸਾ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਨਸ੍ਵਿਨੀ ॥ 21 ॥
ਜਾਨਮਾਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੀ ਰਾਵਣਂ ਕਾਮਰੂਪਿਣਮ੍ ।
ਸੀਤਯਾ ਚ ਕृਤੇ ਸ਼ਬ੍ਦੇ ਸਹਸਾ ਰਾਕ੍षਸੀਗਣਾਃ ।
ਨਾਨਾਪ੍ਰਹਰਣੋ ਘੋਰਃ ਸਮੇਯਾਦਨ੍ਤਕੋਪਮਃ ॥ 22 ॥
ਤਤੋ ਮਾਂ ਸਮ੍ਪਰਿਕ੍षਿਪ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਿਕृਤਾਨਨਾਃ ॥ 23 ॥
ਵਧੇ ਚ ਗ੍ਰਹਣੇ ਚੈਵ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਯਤ੍ਨਂ ਯਥਾਬਲਮ੍ ।
ਗृਹ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਮਸ਼ਾਖਿਨਾਮ੍ ॥ 24 ॥
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਪਰਿਧਾਵਨ੍ਤਂ ਭਵੇਯੁਰ੍ਭਯਸ਼ਙ੍ਕਿਤਾਃ ।
ਮਮ ਰੂਪਂ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਵਨੇ ਵਿਚਰਤੋ ਮਹਤ੍ ॥ 25 ॥
ਰਾਕ੍षਸ੍ਯੋ ਭਯਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਭਵੇਯੁਰ੍ਵਿਕृਤਾਨਨਾਃ ।
ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਸਮਾਹ੍ਵਾਨਂ ਰਾਕ੍षਸ੍ਯੋ ਰਕ੍षਸਾਮਪਿ ॥ 26 ॥
ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਨਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਨਿਵੇਸ਼ਨੇ ।
ਤੇ ਸ਼ੂਲਸ਼ਕ੍ਤਿਨਿਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਵਿਵਿਧਾਯੁਧਪਾਣਯਃ ॥ 27 ॥
ਆਪਤੇਯੁਰ੍ਵਿਮਰ੍ਦੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਵੇਗੇਨੋਦ੍ਵੇਗਕਾਰਣਾਤ੍ ।
ਸਮृਦ੍ਧਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਪਰਿਤੋ ਵਿਧਮਨ੍ ਰਕ੍षਸਾਂ ਬਲਮ੍ ॥ 28 ॥
ਸ਼ਕ੍ਨੁਯਾਂ ਨ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਪਰਂ ਪਾਰਂ ਮਹੋਦਧੇਃ ।
ਮਾਂ ਵਾ ਗृਹ੍ਣੀਯੁਰਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਬਹਵਸ਼੍ਸ਼ੀਘ੍ਰਕਾਰਿਣਃ ॥ 29 ॥
ਸ੍ਯਾਦਿਯਂ ਚਾਗृਹੀਤਾਰ੍ਥਾ ਮਮ ਚ ਗ੍ਰਹਣਂ ਭਵੇਤ੍ ।
ਹਿਂਸਾਭਿਰੁਚਯੋ ਹਿਂਸ੍ਯੁਰਿਮਾਂ ਵਾ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ॥ 30 ॥
ਵਿਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਾਮਸੁਗ੍ਰੀਵਯੋਰਿਦਮ੍ ।
ਉਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਨष੍ਟਮਾਰ੍ਗੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਾਕ੍षਸੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤੇ ॥ 31 ॥
ਸਾਗਰੇਣ ਪਰਿਕ੍षਿਪ੍ਤੇ ਗੁਪ੍ਤੇ ਵਸਤਿ ਜਾਨਕੀ ।
ਵਿਸ਼ਸ੍ਤੇ ਵਾ ਗृਹੀਤੇ ਵਾ ਰਕ੍षੋਭਿਰ੍ਮਯਿ ਸਂਯੁਗੇ ॥ 32 ॥
ਨਾਨ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਹਾਯਂ ਕਾਰ੍ਯਸਾਧਨੇ ।
ਵਿਮृਸ਼ਂਸ਼੍ਚ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯੋ ਹਤੇ ਮਯਿ ਵਾਨਰਃ ॥ 33 ॥
ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਲਙ੍ਘਯੇਤ ਮਹੋਦਧਿਮ੍ ।
ਕਾਮਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸ੍ਮਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ ਰਕ੍षਸਾਮ੍ ॥ 34 ॥
ਨ ਤੁ ਸ਼ਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਪਰਂ ਪਾਰਂ ਮਹੋਦਧੇਃ ।
ਅਸਤ੍ਯਾਨਿ ਚ ਯੁਦ੍ਧਾਨਿ ਸਂਸ਼ਯੋ ਮੇ ਨ ਰੋਚਤੇ ॥ 35 ॥
ਕਸ਼੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਂਸ਼ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸਸਂਸ਼ਯਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਣਤ੍ਯਾਗਸ਼੍ਚ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਭਵੇਦਨਭਿਭਾषਣੇ ॥ 36 ॥
ਏष ਦੋषੋ ਮਹਾਨ੍ਹਿ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਮ ਸੀਤਾਭਿਭਾषਣੇ ।
ਭੂਤਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਰੋਧਿਤਾਃ ॥ 37 ॥
ਵਿਕ੍ਲਬਂ ਦੂਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਮਃ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਯਥਾ ।
ਅਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰੇ ਬੁਦ੍ਧਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਪਿ ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ ॥ 38 ॥
ਘਾਤਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਦੂਤਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨਃ ।
ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯੇਤ੍ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵੈਕ੍ਲਬ੍ਯਂ ਨ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ 39 ॥
ਲਙ੍ਘਨਂ ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਥਂ ਨੁ ਨ ਵृਥਾ ਭਵੇਤ੍ ।
ਕਥਂ ਨੁ ਖਲੁ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮੇ ਸ਼ृਣੁਯਾਨ੍ਨੋਦ੍ਵਿਜੇਤ ਵਾ ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਹਨੁਮਾਂਸ਼੍ਚਕਾਰ ਮਤਿਮਾਨ੍ਮਤਿਮ੍ ॥ 40 ॥
ਰਾਮਮਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਾਣਂ ਸੁਬਨ੍ਧੁਮਨੁਕੀਰ੍ਤਯਨ੍ ॥ 41 ॥
ਨੈਨਾਮੁਦ੍ਵੇਜਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਦ੍ਬਨ੍ਧੁਗਤਮਾਨਸਾਮ੍ ।
ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਵਰਿष੍ਠਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 42 ॥
ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਚਨਾਨਿ ਸਮਰ੍ਪਯਨ੍ ।
ਸ਼੍ਰਾਵਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮਧੁਰਾਂ ਪ੍ਰਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਗਿਰਮ੍ ॥ 43 ॥
ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਸ੍ਯਤਿ ਯਥਾਹੀਯਂ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਦਧੇ ।
ਇਤਿ ਸ ਬਹੁਵਿਧਂ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਜਗਤਿਪਤੇਃ ਪ੍ਰਮਦਾਮਵੇਕ੍षਮਾਣਃ ।
ਮਧੁਰਮਵਿਤਥਂ ਜਗਾਦ ਵਾਕ੍ਯਂ ਦ੍ਰੁਮਵਿਟਪਾਨ੍ਤਰਮਾਸ੍ਥਿਤੋ ਹਨੂਮਾਨ੍ ॥ 44 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha triṃśassargaḥ |
hanumānapi vikrāntaḥ sarvaṃ śuśrāva tattvataḥ |
sītāyāstrijaṭāyāśca rākṣasīnāṃ ca tarjanam || 1 ||
avekṣamāṇastāṃ devīṃ devatāmiva nandane |
tato bahuvidhāṃ cintāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 2 ||
yāṃ kapīnāṃ sahasrāṇi subahūnyayutāni ca |
dikṣu sarvāsu mārgante seyamāsāditā mayā || 3 ||
cāreṇa tu suyuktena śatrośśaktimavekṣatā |
gūḍhena caratā tāvadavekṣitamidaṃ mayā || 4 ||
rākṣasānāṃ viśeṣaśca purī ceyamavekṣitā |
rākṣasādhipaterasya prabhāvo rāvaṇasya ca || 5 ||
yuktaṃ tasyāprameyasya sarvasattvadayāvataḥ |
samāśvāsayituṃ bhāryāṃ patidarśanakāṅkṣiṇīm || 6 ||
ahamāśvāsayāmyenāṃ pūrṇacandranibhānanām |
adṛṣṭaduḥkhāṃ duḥkhārtāṃ duḥkhasyāntamagacchatīm || 7 ||
yadyapyahamimāṃ devīṃ śokopahatacetanām |
anāśvāsya gamiṣyāmi doṣavadgamanaṃ bhavet || 8 ||
gate hi mayi tatreyaṃ rājaputrī yaśasvinī |
paritrāṇamavindantī jānakī jīvitaṃ tyajet || 9 ||
mayā ca sa mahābāhuḥ pūrṇacandranibhānanaḥ |
samāśyāsayituṃ nyāyyassītādarśanalālasaḥ || 10 ||
niśācarīṇāṃ pratyakṣamanarhaṃ cābhibhāṣitam |
kathannu khalu kartavyamidaṃ kṛcchragato hyaham || 11 ||
anena rātriśeṣeṇa yadi nāśvāsyate mayā |
sarvathā nāsti sandehaḥ parityakṣyati jīvitam || 12 ||
rāmaśca yadi pṛcchenmāṃ kiṃ māṃ sītābravīdvacaḥ |
kimahaṃ taṃ prati brūyāmasambhāṣya sumadhyamām || 13 ||
sītāsandeśarahitaṃ māmitastvarayā'gatam |
nirdahedapi kākutsya kruddhastīvreṇa cakṣuṣā || 14 ||
yadi codyojayiṣyāmi bhartāraṃ rāmakāraṇāt |
vyarthamāgamanaṃ tasya sasainyasya bhaviṣyati || 15 ||
antaraṃ tu ahaṃ āsādya rākṣasīnāṃ iha sthitaḥ |
śanaiḥ āśvāsayiṣyāmi samtāpa bahulāṃ imām || 16 ||
ahaṃ tvatitanuścaiva vānaraśca viśeṣataḥ |
vācaṃ codāhariṣyāmi mānuṣīmiha saṃskṛtām || 17 ||
yadi vācaṃ pradāsyāmi dvijātiriva saṃskṛtām |
rāvaṇaṃ manyamānā māṃ sītā bhītā bhaviṣyati || 18 ||
vānarasya viśeṣeṇa kathaṃ syādabhibhāṣaṇam |
avaśyameva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyamarthavat || 19 ||
mayā sāntvayituṃ śakyā nānyatheyamaninditā |
seyamālokya me rūpaṃ jānakī bhāṣitaṃ tathā || 20 ||
rakṣobhistrāsitā pūrvaṃ bhūyastrāsaṃ gamiṣyati |
tato jātaparitrāsā śabdaṃ kuryānmanasvinī || 21 ||
jānamānā viśālākṣī rāvaṇaṃ kāmarūpiṇam |
sītayā ca kṛte śabde sahasā rākṣasīgaṇāḥ |
nānāpraharaṇo ghoraḥ sameyādantakopamaḥ || 22 ||
tato māṃ samparikṣipya sarvato vikṛtānanāḥ || 23 ||
vadhe ca grahaṇe caiva kuryuryatnaṃ yathābalam |
gṛhya śākhāḥ praśākhāśca skandhāṃścottamaśākhinām || 24 ||
dṛṣṭvā viparidhāvantaṃ bhaveyurbhayaśaṅkitāḥ |
mama rūpaṃ ca samprekṣya vane vicarato mahat || 25 ||
rākṣasyo bhayavitrastā bhaveyurvikṛtānanāḥ |
tataḥ kuryussamāhvānaṃ rākṣasyo rakṣasāmapi || 26 ||
rākṣasendraniyuktānāṃ rākṣasendraniveśane |
te śūlaśaktinistriṃśavividhāyudhapāṇayaḥ || 27 ||
āpateyurvimarde'sminvegenodvegakāraṇāt |
samṛddhastaistu parito vidhaman rakṣasāṃ balam || 28 ||
śaknuyāṃ na tu samprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ |
māṃ vā gṛhṇīyurāplutya bahavaśśīghrakāriṇaḥ || 29 ||
syādiyaṃ cāgṛhītārthā mama ca grahaṇaṃ bhavet |
hiṃsābhirucayo hiṃsyurimāṃ vā janakātmajām || 30 ||
vipannaṃ syāttataḥ kāryaṃ rāmasugrīvayoridam |
uddeśe naṣṭamārge'smin rākṣasaiḥ parivārite || 31 ||
sāgareṇa parikṣipte gupte vasati jānakī |
viśaste vā gṛhīte vā rakṣobhirmayi saṃyuge || 32 ||
nānyaṃ paśyāmi rāmasya sahāyaṃ kāryasādhane |
vimṛśaṃśca na paśyāmi yo hate mayi vānaraḥ || 33 ||
śatayojanavistīrṇaṃ laṅghayeta mahodadhim |
kāmaṃ hantuṃ samartho'smi sahasrāṇyapi rakṣasām || 34 ||
na tu śakṣyāmi samprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ |
asatyāni ca yuddhāni saṃśayo me na rocate || 35 ||
kaśca nissaṃśayaṃ kāryaṃ kuryātprājñaḥ sasaṃśayam |
prāṇatyāgaśca vaidehyā bhavedanabhibhāṣaṇe || 36 ||
eṣa doṣo mahānhi syānmama sītābhibhāṣaṇe |
bhūtāścārthā vinaśyanti deśakālavirodhitāḥ || 37 ||
viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā |
arthānarthāntare buddhiniścitāpi na śobhate || 38 ||
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ |
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet || 39 ||
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet |
kathaṃ nu khalu vākyaṃ me śṛṇuyānnodvijeta vā |
iti sañcintya hanumāṃścakāra matimānmatim || 40 ||
rāmamakliṣṭakarmāṇaṃ subandhumanukīrtayan || 41 ||
naināmudvejayiṣyāmi tadbandhugatamānasām |
ikṣvākūṇāṃ variṣṭhasya rāmasya viditātmanaḥ || 42 ||
śubhāni dharmayuktāni vacanāni samarpayan |
śrāvayiṣyāmi sarvāṇi madhurāṃ prabruvan giram || 43 ||
śraddhāsyati yathāhīyaṃ tathā sarvaṃ samādadhe |
iti sa bahuvidhaṃ mahānubhāvo jagatipateḥ pramadāmavekṣamāṇaḥ |
madhuramavitathaṃ jagāda vākyaṃ drumaviṭapāntaramāsthito hanūmān || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe triṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ त्रिंशस्सर्गः ।
हनुमानपि विक्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः ।
सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जनम् ॥ 1 ॥
अवेक्षमाणस्तां देवीं देवतामिव नन्दने ।
ततो बहुविधां चिन्तां चिन्तयामास वानरः ॥ 2 ॥
यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च ।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया ॥ 3 ॥
चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोश्शक्तिमवेक्षता ।
गूढेन चरता तावदवेक्षितमिदं मया ॥ 4 ॥
राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयमवेक्षिता ।
राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च ॥ 5 ॥
युक्तं तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः ।
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम् ॥ 6 ॥
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
अदृष्टदुःखां दुःखार्तां दुःखस्यान्तमगच्छतीम् ॥ 7 ॥
यद्यप्यहमिमां देवीं शोकोपहतचेतनाम् ।
अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद्गमनं भवेत् ॥ 8 ॥
गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी ।
परित्राणमविन्दन्ती जानकी जीवितं त्यजेत् ॥ 9 ॥
मया च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः ।
समाश्यासयितुं न्याय्यस्सीतादर्शनलालसः ॥ 10 ॥
निशाचरीणां प्रत्यक्षमनर्हं चाभिभाषितम् ।
कथन्नु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्रगतो ह्यहम् ॥ 11 ॥
अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया ।
सर्वथा नास्ति सन्देहः परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ 12 ॥
रामश्च यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताब्रवीद्वचः ।
किमहं तं प्रति ब्रूयामसम्भाष्य सुमध्यमाम् ॥ 13 ॥
सीतासन्देशरहितं मामितस्त्वरयाऽगतम् ।
निर्दहेदपि काकुत्स्य क्रुद्धस्तीव्रेण चक्षुषा ॥ 14 ॥
यदि चोद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात् ।
व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति ॥ 15 ॥
अन्तरं तु अहं आसाद्य राक्षसीनां इह स्थितः ।
शनैः आश्वासयिष्यामि सम्ताप बहुलां इमाम् ॥ 16 ॥
अहं त्वतितनुश्चैव वानरश्च विशेषतः ।
वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम् ॥ 17 ॥
यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम् ।
रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति ॥ 18 ॥
वानरस्य विशेषेण कथं स्यादभिभाषणम् ।
अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत् ॥ 19 ॥
मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता ।
सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा ॥ 20 ॥
रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासं गमिष्यति ।
ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी ॥ 21 ॥
जानमाना विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम् ।
सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणाः ।
नानाप्रहरणो घोरः समेयादन्तकोपमः ॥ 22 ॥
ततो मां सम्परिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः ॥ 23 ॥
वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं यथाबलम् ।
गृह्य शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम् ॥ 24 ॥
दृष्ट्वा विपरिधावन्तं भवेयुर्भयशङ्किताः ।
मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वने विचरतो महत् ॥ 25 ॥
राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृताननाः ।
ततः कुर्युस्समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि ॥ 26 ॥
राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने ।
ते शूलशक्तिनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः ॥ 27 ॥
आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन्वेगेनोद्वेगकारणात् ।
समृद्धस्तैस्तु परितो विधमन् रक्षसां बलम् ॥ 28 ॥
शक्नुयां न तु सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः ।
मां वा गृह्णीयुराप्लुत्य बहवश्शीघ्रकारिणः ॥ 29 ॥
स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत् ।
हिंसाभिरुचयो हिंस्युरिमां वा जनकात्मजाम् ॥ 30 ॥
विपन्नं स्यात्ततः कार्यं रामसुग्रीवयोरिदम् ।
उद्देशे नष्टमार्गेऽस्मिन् राक्षसैः परिवारिते ॥ 31 ॥
सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी ।
विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि संयुगे ॥ 32 ॥
नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने ।
विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः ॥ 33 ॥
शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महोदधिम् ।
कामं हन्तुं समर्थोऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम् ॥ 34 ॥
न तु शक्ष्यामि सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः ।
असत्यानि च युद्धानि संशयो मे न रोचते ॥ 35 ॥
कश्च निस्संशयं कार्यं कुर्यात्प्राज्ञः ससंशयम् ।
प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेदनभिभाषणे ॥ 36 ॥
एष दोषो महान्हि स्यान्मम सीताभिभाषणे ।
भूताश्चार्था विनश्यन्ति देशकालविरोधिताः ॥ 37 ॥
विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ।
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिनिश्चितापि न शोभते ॥ 38 ॥
घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ।
न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यं न कथं भवेत् ॥ 39 ॥
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ।
कथं नु खलु वाक्यं मे शृणुयान्नोद्विजेत वा ।
इति सञ्चिन्त्य हनुमांश्चकार मतिमान्मतिम् ॥ 40 ॥
राममक्लिष्टकर्माणं सुबन्धुमनुकीर्तयन् ॥ 41 ॥
नैनामुद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतमानसाम् ।
इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः ॥ 42 ॥
शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन् ।
श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम् ॥ 43 ॥
श्रद्धास्यति यथाहीयं तथा सर्वं समादधे ।
इति स बहुविधं महानुभावो जगतिपतेः प्रमदामवेक्षमाणः ।
मधुरमवितथं जगाद वाक्यं द्रुमविटपान्तरमास्थितो हनूमान् ॥ 44 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha triṃśassargaḥ |
hanumānapi vikrāntaḥ sarvaṃ śuśrāva tattvataḥ |
sītāyāstrijaṭāyāśca rākṣasīnāṃ ca tarjanam || 1 ||
avekṣamāṇastāṃ devīṃ devatāmiva nandane |
tato bahuvidhāṃ cintāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 2 ||
yāṃ kapīnāṃ sahasrāṇi subahūnyayutāni ca |
dikṣu sarvāsu mārgante seyamāsāditā mayā || 3 ||
cāreṇa tu suyuktena śatrośśaktimavekṣatā |
gūḍhena caratā tāvadavekṣitamidaṃ mayā || 4 ||
rākṣasānāṃ viśeṣaśca purī ceyamavekṣitā |
rākṣasādhipaterasya prabhāvo rāvaṇasya ca || 5 ||
yuktaṃ tasyāprameyasya sarvasattvadayāvataḥ |
samāśvāsayituṃ bhāryāṃ patidarśanakāṅkṣiṇīm || 6 ||
ahamāśvāsayāmyenāṃ pūrṇacandranibhānanām |
adṛṣṭaduḥkhāṃ duḥkhārtāṃ duḥkhasyāntamagacchatīm || 7 ||
yadyapyahamimāṃ devīṃ śokopahatacetanām |
anāśvāsya gamiṣyāmi doṣavadgamanaṃ bhavet || 8 ||
gate hi mayi tatreyaṃ rājaputrī yaśasvinī |
paritrāṇamavindantī jānakī jīvitaṃ tyajet || 9 ||
mayā ca sa mahābāhuḥ pūrṇacandranibhānanaḥ |
samāśyāsayituṃ nyāyyassītādarśanalālasaḥ || 10 ||
niśācarīṇāṃ pratyakṣamanarhaṃ cābhibhāṣitam |
kathannu khalu kartavyamidaṃ kṛcchragato hyaham || 11 ||
anena rātriśeṣeṇa yadi nāśvāsyate mayā |
sarvathā nāsti sandehaḥ parityakṣyati jīvitam || 12 ||
rāmaśca yadi pṛcchenmāṃ kiṃ māṃ sītābravīdvacaḥ |
kimahaṃ taṃ prati brūyāmasambhāṣya sumadhyamām || 13 ||
sītāsandeśarahitaṃ māmitastvarayā'gatam |
nirdahedapi kākutsya kruddhastīvreṇa cakṣuṣā || 14 ||
yadi codyojayiṣyāmi bhartāraṃ rāmakāraṇāt |
vyarthamāgamanaṃ tasya sasainyasya bhaviṣyati || 15 ||
antaraṃ tu ahaṃ āsādya rākṣasīnāṃ iha sthitaḥ |
śanaiḥ āśvāsayiṣyāmi samtāpa bahulāṃ imām || 16 ||
ahaṃ tvatitanuścaiva vānaraśca viśeṣataḥ |
vācaṃ codāhariṣyāmi mānuṣīmiha saṃskṛtām || 17 ||
yadi vācaṃ pradāsyāmi dvijātiriva saṃskṛtām |
rāvaṇaṃ manyamānā māṃ sītā bhītā bhaviṣyati || 18 ||
vānarasya viśeṣeṇa kathaṃ syādabhibhāṣaṇam |
avaśyameva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyamarthavat || 19 ||
mayā sāntvayituṃ śakyā nānyatheyamaninditā |
seyamālokya me rūpaṃ jānakī bhāṣitaṃ tathā || 20 ||
rakṣobhistrāsitā pūrvaṃ bhūyastrāsaṃ gamiṣyati |
tato jātaparitrāsā śabdaṃ kuryānmanasvinī || 21 ||
jānamānā viśālākṣī rāvaṇaṃ kāmarūpiṇam |
sītayā ca kṛte śabde sahasā rākṣasīgaṇāḥ |
nānāpraharaṇo ghoraḥ sameyādantakopamaḥ || 22 ||
tato māṃ samparikṣipya sarvato vikṛtānanāḥ || 23 ||
vadhe ca grahaṇe caiva kuryuryatnaṃ yathābalam |
gṛhya śākhāḥ praśākhāśca skandhāṃścottamaśākhinām || 24 ||
dṛṣṭvā viparidhāvantaṃ bhaveyurbhayaśaṅkitāḥ |
mama rūpaṃ ca samprekṣya vane vicarato mahat || 25 ||
rākṣasyo bhayavitrastā bhaveyurvikṛtānanāḥ |
tataḥ kuryussamāhvānaṃ rākṣasyo rakṣasāmapi || 26 ||
rākṣasendraniyuktānāṃ rākṣasendraniveśane |
te śūlaśaktinistriṃśavividhāyudhapāṇayaḥ || 27 ||
āpateyurvimarde'sminvegenodvegakāraṇāt |
samṛddhastaistu parito vidhaman rakṣasāṃ balam || 28 ||
śaknuyāṃ na tu samprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ |
māṃ vā gṛhṇīyurāplutya bahavaśśīghrakāriṇaḥ || 29 ||
syādiyaṃ cāgṛhītārthā mama ca grahaṇaṃ bhavet |
hiṃsābhirucayo hiṃsyurimāṃ vā janakātmajām || 30 ||
vipannaṃ syāttataḥ kāryaṃ rāmasugrīvayoridam |
uddeśe naṣṭamārge'smin rākṣasaiḥ parivārite || 31 ||
sāgareṇa parikṣipte gupte vasati jānakī |
viśaste vā gṛhīte vā rakṣobhirmayi saṃyuge || 32 ||
nānyaṃ paśyāmi rāmasya sahāyaṃ kāryasādhane |
vimṛśaṃśca na paśyāmi yo hate mayi vānaraḥ || 33 ||
śatayojanavistīrṇaṃ laṅghayeta mahodadhim |
kāmaṃ hantuṃ samartho'smi sahasrāṇyapi rakṣasām || 34 ||
na tu śakṣyāmi samprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ |
asatyāni ca yuddhāni saṃśayo me na rocate || 35 ||
kaśca nissaṃśayaṃ kāryaṃ kuryātprājñaḥ sasaṃśayam |
prāṇatyāgaśca vaidehyā bhavedanabhibhāṣaṇe || 36 ||
eṣa doṣo mahānhi syānmama sītābhibhāṣaṇe |
bhūtāścārthā vinaśyanti deśakālavirodhitāḥ || 37 ||
viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā |
arthānarthāntare buddhiniścitāpi na śobhate || 38 ||
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ |
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet || 39 ||
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet |
kathaṃ nu khalu vākyaṃ me śṛṇuyānnodvijeta vā |
iti sañcintya hanumāṃścakāra matimānmatim || 40 ||
rāmamakliṣṭakarmāṇaṃ subandhumanukīrtayan || 41 ||
naināmudvejayiṣyāmi tadbandhugatamānasām |
ikṣvākūṇāṃ variṣṭhasya rāmasya viditātmanaḥ || 42 ||
śubhāni dharmayuktāni vacanāni samarpayan |
śrāvayiṣyāmi sarvāṇi madhurāṃ prabruvan giram || 43 ||
śraddhāsyati yathāhīyaṃ tathā sarvaṃ samādadhe |
iti sa bahuvidhaṃ mahānubhāvo jagatipateḥ pramadāmavekṣamāṇaḥ |
madhuramavitathaṃ jagāda vākyaṃ drumaviṭapāntaramāsthito hanūmān || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe triṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.