ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ହନୁମାନପି ଵିକ୍ରାନ୍ତଃ ସର୍ଵଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।
ସୀତାଯାସ୍ତ୍ରିଜଟାଯାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଚ ତର୍ଜନମ୍ ॥ 1 ॥
ଅଵେକ୍ଷମାଣସ୍ତାଂ ଦେଵୀଂ ଦେଵତାମିଵ ନନ୍ଦନେ ।
ତତୋ ବହୁଵିଧାଂ ଚିନ୍ତାଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ ॥ 2 ॥
ଯାଂ କପୀନାଂ ସହସ୍ରାଣି ସୁବହୂନ୍ଯଯୁତାନି ଚ ।
ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ମାର୍ଗନ୍ତେ ସେଯମାସାଦିତା ମଯା ॥ 3 ॥
ଚାରେଣ ତୁ ସୁଯୁକ୍ତେନ ଶତ୍ରୋଶ୍ଶକ୍ତିମଵେକ୍ଷତା ।
ଗୂଢେନ ଚରତା ତାଵଦଵେକ୍ଷିତମିଦଂ ମଯା ॥ 4 ॥
ରାକ୍ଷସାନାଂ ଵିଶେଷଶ୍ଚ ପୁରୀ ଚେଯମଵେକ୍ଷିତା ।
ରାକ୍ଷସାଧିପତେରସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵୋ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ॥ 5 ॥
ଯୁକ୍ତଂ ତସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵଦଯାଵତଃ ।
ସମାଶ୍ଵାସଯିତୁଂ ଭାର୍ଯାଂ ପତିଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷିଣୀମ୍ ॥ 6 ॥
ଅହମାଶ୍ଵାସଯାମ୍ଯେନାଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍ ।
ଅଦୃଷ୍ଟଦୁଃଖାଂ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତମଗଚ୍ଛତୀମ୍ ॥ 7 ॥
ଯଦ୍ଯପ୍ଯହମିମାଂ ଦେଵୀଂ ଶୋକୋପହତଚେତନାମ୍ ।
ଅନାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଗମିଷ୍ଯାମି ଦୋଷଵଦ୍ଗମନଂ ଭଵେତ୍ ॥ 8 ॥
ଗତେ ହି ମଯି ତତ୍ରେଯଂ ରାଜପୁତ୍ରୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ ।
ପରିତ୍ରାଣମଵିନ୍ଦନ୍ତୀ ଜାନକୀ ଜୀଵିତଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ॥ 9 ॥
ମଯା ଚ ସ ମହାବାହୁଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନଃ ।
ସମାଶ୍ଯାସଯିତୁଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯସ୍ସୀତାଦର୍ଶନଲାଲସଃ ॥ 10 ॥
ନିଶାଚରୀଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମନର୍ହଂ ଚାଭିଭାଷିତମ୍ ।
କଥନ୍ନୁ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯମିଦଂ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତୋ ହ୍ଯହମ୍ ॥ 11 ॥
ଅନେନ ରାତ୍ରିଶେଷେଣ ଯଦି ନାଶ୍ଵାସ୍ଯତେ ମଯା ।
ସର୍ଵଥା ନାସ୍ତି ସନ୍ଦେହଃ ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍ ॥ 12 ॥
ରାମଶ୍ଚ ଯଦି ପୃଚ୍ଛେନ୍ମାଂ କିଂ ମାଂ ସୀତାବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ ।
କିମହଂ ତଂ ପ୍ରତି ବ୍ରୂଯାମସମ୍ଭାଷ୍ଯ ସୁମଧ୍ଯମାମ୍ ॥ 13 ॥
ସୀତାସନ୍ଦେଶରହିତଂ ମାମିତସ୍ତ୍ଵରଯାଽଗତମ୍ ।
ନିର୍ଦହେଦପି କାକୁତ୍ସ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୀଵ୍ରେଣ ଚକ୍ଷୁଷା ॥ 14 ॥
ଯଦି ଚୋଦ୍ଯୋଜଯିଷ୍ଯାମି ଭର୍ତାରଂ ରାମକାରଣାତ୍ ।
ଵ୍ଯର୍ଥମାଗମନଂ ତସ୍ଯ ସସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 15 ॥
ଅନ୍ତରଂ ତୁ ଅହଂ ଆସାଦ୍ଯ ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଇହ ସ୍ଥିତଃ ।
ଶନୈଃ ଆଶ୍ଵାସଯିଷ୍ଯାମି ସମ୍ତାପ ବହୁଲାଂ ଇମାମ୍ ॥ 16 ॥
ଅହଂ ତ୍ଵତିତନୁଶ୍ଚୈଵ ଵାନରଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ ।
ଵାଚଂ ଚୋଦାହରିଷ୍ଯାମି ମାନୁଷୀମିହ ସଂସ୍କୃତାମ୍ ॥ 17 ॥
ଯଦି ଵାଚଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଜାତିରିଵ ସଂସ୍କୃତାମ୍ ।
ରାଵଣଂ ମନ୍ଯମାନା ମାଂ ସୀତା ଭୀତା ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 18 ॥
ଵାନରସ୍ଯ ଵିଶେଷେଣ କଥଂ ସ୍ଯାଦଭିଭାଷଣମ୍ ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମାନୁଷଂ ଵାକ୍ଯମର୍ଥଵତ୍ ॥ 19 ॥
ମଯା ସାନ୍ତ୍ଵଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ନାନ୍ଯଥେଯମନିନ୍ଦିତା ।
ସେଯମାଲୋକ୍ଯ ମେ ରୂପଂ ଜାନକୀ ଭାଷିତଂ ତଥା ॥ 20 ॥
ରକ୍ଷୋଭିସ୍ତ୍ରାସିତା ପୂର୍ଵଂ ଭୂଯସ୍ତ୍ରାସଂ ଗମିଷ୍ଯତି ।
ତତୋ ଜାତପରିତ୍ରାସା ଶବ୍ଦଂ କୁର୍ଯାନ୍ମନସ୍ଵିନୀ ॥ 21 ॥
ଜାନମାନା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ରାଵଣଂ କାମରୂପିଣମ୍ ।
ସୀତଯା ଚ କୃତେ ଶବ୍ଦେ ସହସା ରାକ୍ଷସୀଗଣାଃ ।
ନାନାପ୍ରହରଣୋ ଘୋରଃ ସମେଯାଦନ୍ତକୋପମଃ ॥ 22 ॥
ତତୋ ମାଂ ସମ୍ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଵିକୃତାନନାଃ ॥ 23 ॥
ଵଧେ ଚ ଗ୍ରହଣେ ଚୈଵ କୁର୍ଯୁର୍ଯତ୍ନଂ ଯଥାବଲମ୍ ।
ଗୃହ୍ଯ ଶାଖାଃ ପ୍ରଶାଖାଶ୍ଚ ସ୍କନ୍ଧାଂଶ୍ଚୋତ୍ତମଶାଖିନାମ୍ ॥ 24 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପରିଧାଵନ୍ତଂ ଭଵେଯୁର୍ଭଯଶଙ୍କିତାଃ ।
ମମ ରୂପଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵନେ ଵିଚରତୋ ମହତ୍ ॥ 25 ॥
ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଭଯଵିତ୍ରସ୍ତା ଭଵେଯୁର୍ଵିକୃତାନନାଃ ।
ତତଃ କୁର୍ଯୁସ୍ସମାହ୍ଵାନଂ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ରକ୍ଷସାମପି ॥ 26 ॥
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରନିଯୁକ୍ତାନାଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରନିଵେଶନେ ।
ତେ ଶୂଲଶକ୍ତିନିସ୍ତ୍ରିଂଶଵିଵିଧାଯୁଧପାଣଯଃ ॥ 27 ॥
ଆପତେଯୁର୍ଵିମର୍ଦେଽସ୍ମିନ୍ଵେଗେନୋଦ୍ଵେଗକାରଣାତ୍ ।
ସମୃଦ୍ଧସ୍ତୈସ୍ତୁ ପରିତୋ ଵିଧମନ୍ ରକ୍ଷସାଂ ବଲମ୍ ॥ 28 ॥
ଶକ୍ନୁଯାଂ ନ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପରଂ ପାରଂ ମହୋଦଧେଃ ।
ମାଂ ଵା ଗୃହ୍ଣୀଯୁରାପ୍ଲୁତ୍ଯ ବହଵଶ୍ଶୀଘ୍ରକାରିଣଃ ॥ 29 ॥
ସ୍ଯାଦିଯଂ ଚାଗୃହୀତାର୍ଥା ମମ ଚ ଗ୍ରହଣଂ ଭଵେତ୍ ।
ହିଂସାଭିରୁଚଯୋ ହିଂସ୍ଯୁରିମାଂ ଵା ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 30 ॥
ଵିପନ୍ନଂ ସ୍ଯାତ୍ତତଃ କାର୍ଯଂ ରାମସୁଗ୍ରୀଵଯୋରିଦମ୍ ।
ଉଦ୍ଦେଶେ ନଷ୍ଟମାର୍ଗେଽସ୍ମିନ୍ ରାକ୍ଷସୈଃ ପରିଵାରିତେ ॥ 31 ॥
ସାଗରେଣ ପରିକ୍ଷିପ୍ତେ ଗୁପ୍ତେ ଵସତି ଜାନକୀ ।
ଵିଶସ୍ତେ ଵା ଗୃହୀତେ ଵା ରକ୍ଷୋଭିର୍ମଯି ସଂଯୁଗେ ॥ 32 ॥
ନାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ରାମସ୍ଯ ସହାଯଂ କାର୍ଯସାଧନେ ।
ଵିମୃଶଂଶ୍ଚ ନ ପଶ୍ଯାମି ଯୋ ହତେ ମଯି ଵାନରଃ ॥ 33 ॥
ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଲଙ୍ଘଯେତ ମହୋଦଧିମ୍ ।
କାମଂ ହନ୍ତୁଂ ସମର୍ଥୋଽସ୍ମି ସହସ୍ରାଣ୍ଯପି ରକ୍ଷସାମ୍ ॥ 34 ॥
ନ ତୁ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପରଂ ପାରଂ ମହୋଦଧେଃ ।
ଅସତ୍ଯାନି ଚ ଯୁଦ୍ଧାନି ସଂଶଯୋ ମେ ନ ରୋଚତେ ॥ 35 ॥
କଶ୍ଚ ନିସ୍ସଂଶଯଂ କାର୍ଯଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସସଂଶଯମ୍ ।
ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗଶ୍ଚ ଵୈଦେହ୍ଯା ଭଵେଦନଭିଭାଷଣେ ॥ 36 ॥
ଏଷ ଦୋଷୋ ମହାନ୍ହି ସ୍ଯାନ୍ମମ ସୀତାଭିଭାଷଣେ ।
ଭୂତାଶ୍ଚାର୍ଥା ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ଦେଶକାଲଵିରୋଧିତାଃ ॥ 37 ॥
ଵିକ୍ଲବଂ ଦୂତମାସାଦ୍ଯ ତମଃ ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଯଥା ।
ଅର୍ଥାନର୍ଥାନ୍ତରେ ବୁଦ୍ଧିନିଶ୍ଚିତାପି ନ ଶୋଭତେ ॥ 38 ॥
ଘାତଯନ୍ତି ହି କାର୍ଯାଣି ଦୂତାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ ।
ନ ଵିନଶ୍ଯେତ୍କଥଂ କାର୍ଯଂ ଵୈକ୍ଲବ୍ଯଂ ନ କଥଂ ଭଵେତ୍ ॥ 39 ॥
ଲଙ୍ଘନଂ ଚ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ କଥଂ ନୁ ନ ଵୃଥା ଭଵେତ୍ ।
କଥଂ ନୁ ଖଲୁ ଵାକ୍ଯଂ ମେ ଶୃଣୁଯାନ୍ନୋଦ୍ଵିଜେତ ଵା ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ହନୁମାଂଶ୍ଚକାର ମତିମାନ୍ମତିମ୍ ॥ 40 ॥
ରାମମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମାଣଂ ସୁବନ୍ଧୁମନୁକୀର୍ତଯନ୍ ॥ 41 ॥
ନୈନାମୁଦ୍ଵେଜଯିଷ୍ଯାମି ତଦ୍ବନ୍ଧୁଗତମାନସାମ୍ ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ଵରିଷ୍ଠସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ ॥ 42 ॥
ଶୁଭାନି ଧର୍ମଯୁକ୍ତାନି ଵଚନାନି ସମର୍ପଯନ୍ ।
ଶ୍ରାଵଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାଣି ମଧୁରାଂ ପ୍ରବ୍ରୁଵନ୍ ଗିରମ୍ ॥ 43 ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାସ୍ଯତି ଯଥାହୀଯଂ ତଥା ସର୍ଵଂ ସମାଦଧେ ।
ଇତି ସ ବହୁଵିଧଂ ମହାନୁଭାଵୋ ଜଗତିପତେଃ ପ୍ରମଦାମଵେକ୍ଷମାଣଃ ।
ମଧୁରମଵିତଥଂ ଜଗାଦ ଵାକ୍ଯଂ ଦ୍ରୁମଵିଟପାନ୍ତରମାସ୍ଥିତୋ ହନୂମାନ୍ ॥ 44 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha triṃśassargaḥ |
hanumānapi vikrāntaḥ sarvaṃ śuśrāva tattvataḥ |
sītāyāstrijaṭāyāśca rākṣasīnāṃ ca tarjanam || 1 ||
avekṣamāṇastāṃ devīṃ devatāmiva nandane |
tato bahuvidhāṃ cintāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 2 ||
yāṃ kapīnāṃ sahasrāṇi subahūnyayutāni ca |
dikṣu sarvāsu mārgante seyamāsāditā mayā || 3 ||
cāreṇa tu suyuktena śatrośśaktimavekṣatā |
gūḍhena caratā tāvadavekṣitamidaṃ mayā || 4 ||
rākṣasānāṃ viśeṣaśca purī ceyamavekṣitā |
rākṣasādhipaterasya prabhāvo rāvaṇasya ca || 5 ||
yuktaṃ tasyāprameyasya sarvasattvadayāvataḥ |
samāśvāsayituṃ bhāryāṃ patidarśanakāṅkṣiṇīm || 6 ||
ahamāśvāsayāmyenāṃ pūrṇacandranibhānanām |
adṛṣṭaduḥkhāṃ duḥkhārtāṃ duḥkhasyāntamagacchatīm || 7 ||
yadyapyahamimāṃ devīṃ śokopahatacetanām |
anāśvāsya gamiṣyāmi doṣavadgamanaṃ bhavet || 8 ||
gate hi mayi tatreyaṃ rājaputrī yaśasvinī |
paritrāṇamavindantī jānakī jīvitaṃ tyajet || 9 ||
mayā ca sa mahābāhuḥ pūrṇacandranibhānanaḥ |
samāśyāsayituṃ nyāyyassītādarśanalālasaḥ || 10 ||
niśācarīṇāṃ pratyakṣamanarhaṃ cābhibhāṣitam |
kathannu khalu kartavyamidaṃ kṛcchragato hyaham || 11 ||
anena rātriśeṣeṇa yadi nāśvāsyate mayā |
sarvathā nāsti sandehaḥ parityakṣyati jīvitam || 12 ||
rāmaśca yadi pṛcchenmāṃ kiṃ māṃ sītābravīdvacaḥ |
kimahaṃ taṃ prati brūyāmasambhāṣya sumadhyamām || 13 ||
sītāsandeśarahitaṃ māmitastvarayā'gatam |
nirdahedapi kākutsya kruddhastīvreṇa cakṣuṣā || 14 ||
yadi codyojayiṣyāmi bhartāraṃ rāmakāraṇāt |
vyarthamāgamanaṃ tasya sasainyasya bhaviṣyati || 15 ||
antaraṃ tu ahaṃ āsādya rākṣasīnāṃ iha sthitaḥ |
śanaiḥ āśvāsayiṣyāmi samtāpa bahulāṃ imām || 16 ||
ahaṃ tvatitanuścaiva vānaraśca viśeṣataḥ |
vācaṃ codāhariṣyāmi mānuṣīmiha saṃskṛtām || 17 ||
yadi vācaṃ pradāsyāmi dvijātiriva saṃskṛtām |
rāvaṇaṃ manyamānā māṃ sītā bhītā bhaviṣyati || 18 ||
vānarasya viśeṣeṇa kathaṃ syādabhibhāṣaṇam |
avaśyameva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyamarthavat || 19 ||
mayā sāntvayituṃ śakyā nānyatheyamaninditā |
seyamālokya me rūpaṃ jānakī bhāṣitaṃ tathā || 20 ||
rakṣobhistrāsitā pūrvaṃ bhūyastrāsaṃ gamiṣyati |
tato jātaparitrāsā śabdaṃ kuryānmanasvinī || 21 ||
jānamānā viśālākṣī rāvaṇaṃ kāmarūpiṇam |
sītayā ca kṛte śabde sahasā rākṣasīgaṇāḥ |
nānāpraharaṇo ghoraḥ sameyādantakopamaḥ || 22 ||
tato māṃ samparikṣipya sarvato vikṛtānanāḥ || 23 ||
vadhe ca grahaṇe caiva kuryuryatnaṃ yathābalam |
gṛhya śākhāḥ praśākhāśca skandhāṃścottamaśākhinām || 24 ||
dṛṣṭvā viparidhāvantaṃ bhaveyurbhayaśaṅkitāḥ |
mama rūpaṃ ca samprekṣya vane vicarato mahat || 25 ||
rākṣasyo bhayavitrastā bhaveyurvikṛtānanāḥ |
tataḥ kuryussamāhvānaṃ rākṣasyo rakṣasāmapi || 26 ||
rākṣasendraniyuktānāṃ rākṣasendraniveśane |
te śūlaśaktinistriṃśavividhāyudhapāṇayaḥ || 27 ||
āpateyurvimarde'sminvegenodvegakāraṇāt |
samṛddhastaistu parito vidhaman rakṣasāṃ balam || 28 ||
śaknuyāṃ na tu samprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ |
māṃ vā gṛhṇīyurāplutya bahavaśśīghrakāriṇaḥ || 29 ||
syādiyaṃ cāgṛhītārthā mama ca grahaṇaṃ bhavet |
hiṃsābhirucayo hiṃsyurimāṃ vā janakātmajām || 30 ||
vipannaṃ syāttataḥ kāryaṃ rāmasugrīvayoridam |
uddeśe naṣṭamārge'smin rākṣasaiḥ parivārite || 31 ||
sāgareṇa parikṣipte gupte vasati jānakī |
viśaste vā gṛhīte vā rakṣobhirmayi saṃyuge || 32 ||
nānyaṃ paśyāmi rāmasya sahāyaṃ kāryasādhane |
vimṛśaṃśca na paśyāmi yo hate mayi vānaraḥ || 33 ||
śatayojanavistīrṇaṃ laṅghayeta mahodadhim |
kāmaṃ hantuṃ samartho'smi sahasrāṇyapi rakṣasām || 34 ||
na tu śakṣyāmi samprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ |
asatyāni ca yuddhāni saṃśayo me na rocate || 35 ||
kaśca nissaṃśayaṃ kāryaṃ kuryātprājñaḥ sasaṃśayam |
prāṇatyāgaśca vaidehyā bhavedanabhibhāṣaṇe || 36 ||
eṣa doṣo mahānhi syānmama sītābhibhāṣaṇe |
bhūtāścārthā vinaśyanti deśakālavirodhitāḥ || 37 ||
viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā |
arthānarthāntare buddhiniścitāpi na śobhate || 38 ||
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ |
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet || 39 ||
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet |
kathaṃ nu khalu vākyaṃ me śṛṇuyānnodvijeta vā |
iti sañcintya hanumāṃścakāra matimānmatim || 40 ||
rāmamakliṣṭakarmāṇaṃ subandhumanukīrtayan || 41 ||
naināmudvejayiṣyāmi tadbandhugatamānasām |
ikṣvākūṇāṃ variṣṭhasya rāmasya viditātmanaḥ || 42 ||
śubhāni dharmayuktāni vacanāni samarpayan |
śrāvayiṣyāmi sarvāṇi madhurāṃ prabruvan giram || 43 ||
śraddhāsyati yathāhīyaṃ tathā sarvaṃ samādadhe |
iti sa bahuvidhaṃ mahānubhāvo jagatipateḥ pramadāmavekṣamāṇaḥ |
madhuramavitathaṃ jagāda vākyaṃ drumaviṭapāntaramāsthito hanūmān || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe triṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ त्रिंशस्सर्गः ।
हनुमानपि विक्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः ।
सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जनम् ॥ 1 ॥
अवेक्षमाणस्तां देवीं देवतामिव नन्दने ।
ततो बहुविधां चिन्तां चिन्तयामास वानरः ॥ 2 ॥
यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च ।
दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया ॥ 3 ॥
चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोश्शक्तिमवेक्षता ।
गूढेन चरता तावदवेक्षितमिदं मया ॥ 4 ॥
राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयमवेक्षिता ।
राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च ॥ 5 ॥
युक्तं तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः ।
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम् ॥ 6 ॥
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
अदृष्टदुःखां दुःखार्तां दुःखस्यान्तमगच्छतीम् ॥ 7 ॥
यद्यप्यहमिमां देवीं शोकोपहतचेतनाम् ।
अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद्गमनं भवेत् ॥ 8 ॥
गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी ।
परित्राणमविन्दन्ती जानकी जीवितं त्यजेत् ॥ 9 ॥
मया च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः ।
समाश्यासयितुं न्याय्यस्सीतादर्शनलालसः ॥ 10 ॥
निशाचरीणां प्रत्यक्षमनर्हं चाभिभाषितम् ।
कथन्नु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्रगतो ह्यहम् ॥ 11 ॥
अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया ।
सर्वथा नास्ति सन्देहः परित्यक्ष्यति जीवितम् ॥ 12 ॥
रामश्च यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताब्रवीद्वचः ।
किमहं तं प्रति ब्रूयामसम्भाष्य सुमध्यमाम् ॥ 13 ॥
सीतासन्देशरहितं मामितस्त्वरयाऽगतम् ।
निर्दहेदपि काकुत्स्य क्रुद्धस्तीव्रेण चक्षुषा ॥ 14 ॥
यदि चोद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात् ।
व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति ॥ 15 ॥
अन्तरं तु अहं आसाद्य राक्षसीनां इह स्थितः ।
शनैः आश्वासयिष्यामि सम्ताप बहुलां इमाम् ॥ 16 ॥
अहं त्वतितनुश्चैव वानरश्च विशेषतः ।
वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम् ॥ 17 ॥
यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम् ।
रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति ॥ 18 ॥
वानरस्य विशेषेण कथं स्यादभिभाषणम् ।
अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत् ॥ 19 ॥
मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता ।
सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा ॥ 20 ॥
रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासं गमिष्यति ।
ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी ॥ 21 ॥
जानमाना विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम् ।
सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणाः ।
नानाप्रहरणो घोरः समेयादन्तकोपमः ॥ 22 ॥
ततो मां सम्परिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः ॥ 23 ॥
वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं यथाबलम् ।
गृह्य शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम् ॥ 24 ॥
दृष्ट्वा विपरिधावन्तं भवेयुर्भयशङ्किताः ।
मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वने विचरतो महत् ॥ 25 ॥
राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृताननाः ।
ततः कुर्युस्समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि ॥ 26 ॥
राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने ।
ते शूलशक्तिनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः ॥ 27 ॥
आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन्वेगेनोद्वेगकारणात् ।
समृद्धस्तैस्तु परितो विधमन् रक्षसां बलम् ॥ 28 ॥
शक्नुयां न तु सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः ।
मां वा गृह्णीयुराप्लुत्य बहवश्शीघ्रकारिणः ॥ 29 ॥
स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत् ।
हिंसाभिरुचयो हिंस्युरिमां वा जनकात्मजाम् ॥ 30 ॥
विपन्नं स्यात्ततः कार्यं रामसुग्रीवयोरिदम् ।
उद्देशे नष्टमार्गेऽस्मिन् राक्षसैः परिवारिते ॥ 31 ॥
सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी ।
विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि संयुगे ॥ 32 ॥
नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने ।
विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः ॥ 33 ॥
शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महोदधिम् ।
कामं हन्तुं समर्थोऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम् ॥ 34 ॥
न तु शक्ष्यामि सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः ।
असत्यानि च युद्धानि संशयो मे न रोचते ॥ 35 ॥
कश्च निस्संशयं कार्यं कुर्यात्प्राज्ञः ससंशयम् ।
प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेदनभिभाषणे ॥ 36 ॥
एष दोषो महान्हि स्यान्मम सीताभिभाषणे ।
भूताश्चार्था विनश्यन्ति देशकालविरोधिताः ॥ 37 ॥
विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ।
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिनिश्चितापि न शोभते ॥ 38 ॥
घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ।
न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यं न कथं भवेत् ॥ 39 ॥
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ।
कथं नु खलु वाक्यं मे शृणुयान्नोद्विजेत वा ।
इति सञ्चिन्त्य हनुमांश्चकार मतिमान्मतिम् ॥ 40 ॥
राममक्लिष्टकर्माणं सुबन्धुमनुकीर्तयन् ॥ 41 ॥
नैनामुद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतमानसाम् ।
इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः ॥ 42 ॥
शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन् ।
श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम् ॥ 43 ॥
श्रद्धास्यति यथाहीयं तथा सर्वं समादधे ।
इति स बहुविधं महानुभावो जगतिपतेः प्रमदामवेक्षमाणः ।
मधुरमवितथं जगाद वाक्यं द्रुमविटपान्तरमास्थितो हनूमान् ॥ 44 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha triṃśassargaḥ |
hanumānapi vikrāntaḥ sarvaṃ śuśrāva tattvataḥ |
sītāyāstrijaṭāyāśca rākṣasīnāṃ ca tarjanam || 1 ||
avekṣamāṇastāṃ devīṃ devatāmiva nandane |
tato bahuvidhāṃ cintāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 2 ||
yāṃ kapīnāṃ sahasrāṇi subahūnyayutāni ca |
dikṣu sarvāsu mārgante seyamāsāditā mayā || 3 ||
cāreṇa tu suyuktena śatrośśaktimavekṣatā |
gūḍhena caratā tāvadavekṣitamidaṃ mayā || 4 ||
rākṣasānāṃ viśeṣaśca purī ceyamavekṣitā |
rākṣasādhipaterasya prabhāvo rāvaṇasya ca || 5 ||
yuktaṃ tasyāprameyasya sarvasattvadayāvataḥ |
samāśvāsayituṃ bhāryāṃ patidarśanakāṅkṣiṇīm || 6 ||
ahamāśvāsayāmyenāṃ pūrṇacandranibhānanām |
adṛṣṭaduḥkhāṃ duḥkhārtāṃ duḥkhasyāntamagacchatīm || 7 ||
yadyapyahamimāṃ devīṃ śokopahatacetanām |
anāśvāsya gamiṣyāmi doṣavadgamanaṃ bhavet || 8 ||
gate hi mayi tatreyaṃ rājaputrī yaśasvinī |
paritrāṇamavindantī jānakī jīvitaṃ tyajet || 9 ||
mayā ca sa mahābāhuḥ pūrṇacandranibhānanaḥ |
samāśyāsayituṃ nyāyyassītādarśanalālasaḥ || 10 ||
niśācarīṇāṃ pratyakṣamanarhaṃ cābhibhāṣitam |
kathannu khalu kartavyamidaṃ kṛcchragato hyaham || 11 ||
anena rātriśeṣeṇa yadi nāśvāsyate mayā |
sarvathā nāsti sandehaḥ parityakṣyati jīvitam || 12 ||
rāmaśca yadi pṛcchenmāṃ kiṃ māṃ sītābravīdvacaḥ |
kimahaṃ taṃ prati brūyāmasambhāṣya sumadhyamām || 13 ||
sītāsandeśarahitaṃ māmitastvarayā'gatam |
nirdahedapi kākutsya kruddhastīvreṇa cakṣuṣā || 14 ||
yadi codyojayiṣyāmi bhartāraṃ rāmakāraṇāt |
vyarthamāgamanaṃ tasya sasainyasya bhaviṣyati || 15 ||
antaraṃ tu ahaṃ āsādya rākṣasīnāṃ iha sthitaḥ |
śanaiḥ āśvāsayiṣyāmi samtāpa bahulāṃ imām || 16 ||
ahaṃ tvatitanuścaiva vānaraśca viśeṣataḥ |
vācaṃ codāhariṣyāmi mānuṣīmiha saṃskṛtām || 17 ||
yadi vācaṃ pradāsyāmi dvijātiriva saṃskṛtām |
rāvaṇaṃ manyamānā māṃ sītā bhītā bhaviṣyati || 18 ||
vānarasya viśeṣeṇa kathaṃ syādabhibhāṣaṇam |
avaśyameva vaktavyaṃ mānuṣaṃ vākyamarthavat || 19 ||
mayā sāntvayituṃ śakyā nānyatheyamaninditā |
seyamālokya me rūpaṃ jānakī bhāṣitaṃ tathā || 20 ||
rakṣobhistrāsitā pūrvaṃ bhūyastrāsaṃ gamiṣyati |
tato jātaparitrāsā śabdaṃ kuryānmanasvinī || 21 ||
jānamānā viśālākṣī rāvaṇaṃ kāmarūpiṇam |
sītayā ca kṛte śabde sahasā rākṣasīgaṇāḥ |
nānāpraharaṇo ghoraḥ sameyādantakopamaḥ || 22 ||
tato māṃ samparikṣipya sarvato vikṛtānanāḥ || 23 ||
vadhe ca grahaṇe caiva kuryuryatnaṃ yathābalam |
gṛhya śākhāḥ praśākhāśca skandhāṃścottamaśākhinām || 24 ||
dṛṣṭvā viparidhāvantaṃ bhaveyurbhayaśaṅkitāḥ |
mama rūpaṃ ca samprekṣya vane vicarato mahat || 25 ||
rākṣasyo bhayavitrastā bhaveyurvikṛtānanāḥ |
tataḥ kuryussamāhvānaṃ rākṣasyo rakṣasāmapi || 26 ||
rākṣasendraniyuktānāṃ rākṣasendraniveśane |
te śūlaśaktinistriṃśavividhāyudhapāṇayaḥ || 27 ||
āpateyurvimarde'sminvegenodvegakāraṇāt |
samṛddhastaistu parito vidhaman rakṣasāṃ balam || 28 ||
śaknuyāṃ na tu samprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ |
māṃ vā gṛhṇīyurāplutya bahavaśśīghrakāriṇaḥ || 29 ||
syādiyaṃ cāgṛhītārthā mama ca grahaṇaṃ bhavet |
hiṃsābhirucayo hiṃsyurimāṃ vā janakātmajām || 30 ||
vipannaṃ syāttataḥ kāryaṃ rāmasugrīvayoridam |
uddeśe naṣṭamārge'smin rākṣasaiḥ parivārite || 31 ||
sāgareṇa parikṣipte gupte vasati jānakī |
viśaste vā gṛhīte vā rakṣobhirmayi saṃyuge || 32 ||
nānyaṃ paśyāmi rāmasya sahāyaṃ kāryasādhane |
vimṛśaṃśca na paśyāmi yo hate mayi vānaraḥ || 33 ||
śatayojanavistīrṇaṃ laṅghayeta mahodadhim |
kāmaṃ hantuṃ samartho'smi sahasrāṇyapi rakṣasām || 34 ||
na tu śakṣyāmi samprāptuṃ paraṃ pāraṃ mahodadheḥ |
asatyāni ca yuddhāni saṃśayo me na rocate || 35 ||
kaśca nissaṃśayaṃ kāryaṃ kuryātprājñaḥ sasaṃśayam |
prāṇatyāgaśca vaidehyā bhavedanabhibhāṣaṇe || 36 ||
eṣa doṣo mahānhi syānmama sītābhibhāṣaṇe |
bhūtāścārthā vinaśyanti deśakālavirodhitāḥ || 37 ||
viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā |
arthānarthāntare buddhiniścitāpi na śobhate || 38 ||
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ |
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet || 39 ||
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet |
kathaṃ nu khalu vākyaṃ me śṛṇuyānnodvijeta vā |
iti sañcintya hanumāṃścakāra matimānmatim || 40 ||
rāmamakliṣṭakarmāṇaṃ subandhumanukīrtayan || 41 ||
naināmudvejayiṣyāmi tadbandhugatamānasām |
ikṣvākūṇāṃ variṣṭhasya rāmasya viditātmanaḥ || 42 ||
śubhāni dharmayuktāni vacanāni samarpayan |
śrāvayiṣyāmi sarvāṇi madhurāṃ prabruvan giram || 43 ||
śraddhāsyati yathāhīyaṃ tathā sarvaṃ samādadhe |
iti sa bahuvidhaṃ mahānubhāvo jagatipateḥ pramadāmavekṣamāṇaḥ |
madhuramavitathaṃ jagāda vākyaṃ drumaviṭapāntaramāsthito hanūmān || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe triṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.