ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰੁਮੁਖੀਤ੍ਯਵਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੀ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ।
ਆਧੋਗਤਮੁਖੀ ਬਾਲਾ ਵਿਲਪ੍ਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 1 ॥
ਉਨ੍ਮਤ੍ਤੇਵ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਵ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੇਵ ਸ਼ੋਚਤੀ ।
ਉਪਾਵृਤ੍ਤਾ ਕਿਸ਼ੋਰੀਵ ਵਿਵੇष੍ਟਨ੍ਤੀ ਮਹੀਤਲੇ ॥ 2 ॥
ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍षਸਾ ਕਾਮਰੂਪਿਣਾ ।
ਰਾਵਣੇਨ ਪ੍ਰਮਥ੍ਯਾਹਮਾਨੀਤਾ ਕ੍ਰੋਸ਼ਤੀ ਬਲਾਤ੍ ॥ 3 ॥
ਰਾਕ੍षਸੀਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਾ ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਾ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ।
ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਸੁਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਨਾਹਂ ਜੀਵਿਤੁਮੁਤ੍ਸੁਹੇ ॥ 4 ॥
ਨ ਹਿ ਮੇ ਜੀਵਿਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨੈਵਾਰ੍ਥੇਰ੍ਨ ਚ ਭੂषਣੈਃ ।
ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਾ ਰਾਕ੍षਸੀਮਧ੍ਯੇ ਵਿਨਾ ਰਾਮਂ ਮਹਾਰਥਮ੍ ॥ 5 ॥
ਅਸ਼੍ਮਸਾਰਮਿਦਂ ਨੂਨਮਥਵਾਪ੍ਯਜਰਾਮਰਮ੍ ।
ਹृਦਯਂ ਮਮ ਯੇਨੇਦਂ ਨ ਦੁਃਖੇਨਾਵਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ॥ 6 ॥
ਧਿਙ੍ਮਾਮਨਾਰ੍ਯਾਮਸਤੀਂ ਯਾਹਂ ਤੇਨਾ ਵਿਨਾ ਕृਤਾ ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਰਕ੍षਾਮਿ ਜੀਵਿਤਂ ਪਾਪਜੀਵਿਤਾ ॥ 7 ॥
ਕਾ ਚ ਮੇ ਜੀਵਿਤੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਸੁਖੇ ਵਾ ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਿਨਾ ।
ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾਯਾ ਵਸੁਧਾਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਮ੍ ॥ 8 ॥
ਭਿਦ੍ਯਤਾਂ ਭਕ੍ष੍ਯਤਾਂ ਵਾਪਿ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਸृਜਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।
ਨ ਚਾਪ੍ਯਹਂ ਚਿਰਂ ਦੁਃਖਂ ਸਹੇਯਂ ਪ੍ਰਿਯਵਰ੍ਜਿਤਾ ॥ 9 ॥
ਚਰਣੇਨਾਪਿ ਸਵ੍ਯੇਨ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਯਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰਮ੍ ।
ਰਾਵਣਂ ਕਿਂ ਪੁਨਰਹਂ ਕਾਮਮੇਯਂ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਤ੍ਮਨਃ ਕੁਲਮ੍ ।
ਯੋ ਨृਸ਼ਂਸਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਮਾਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ॥ 11 ॥
ਛਿਨ੍ਨਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਵਿਭਕ੍ਤਾ ਵਾ ਦੀਪ੍ਤੇਵਾਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਦੀਪਿਤਾ ।
ਰਾਵਣਂ ਨੋਪਤਿष੍ਠੇਯਂ ਕਿਂ ਪ੍ਰਲਾਪੇਨ ਵਸ਼੍ਚਿਰਮ੍ ॥ 12 ॥
ਖ੍ਯਾਤਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਕृਤਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸਾਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵਃ ।
ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤੋ ਨਿਰਨੁਕ੍ਰੋਸ਼ਸ਼੍ਸ਼ਙ੍ਕੇ ਮਦ੍ਭਾਗ੍ਯਸਙ੍ਕ੍षਯਾਤ੍ ॥ 13 ॥
ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ।
ਯੇਨੈਕੇਨ ਨਿਰਸ੍ਤਾਨਿ ਸ ਮਾਂ ਕਿਂ ਨਾਭਿਪਦ੍ਯਤੇ ॥ 14 ॥
ਨਿਰੁਦ੍ਧਾ ਰਾਵਣੇਨਾਹਮਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯੇਣ ਰਕ੍षਸਾ ।
ਸਮਰ੍ਥਃ ਖਲੁ ਮੇ ਭਰ੍ਤਾ ਰਾਵਣਂ ਹਨ੍ਤੁਮਾਹਵੇ ॥ 15 ॥
ਵਿਰਾਧੋ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯੇ ਯੇਨ ਰਾਕ੍षਸਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਰਣੇ ਰਾਮੇਣ ਨਿਹਤਸ੍ਸ ਮਾਂ ਕਿਂ ਨਾਭਿਪਦ੍ਯਤੇ ॥ 16 ॥
ਕਾਮਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਲਙ੍ਕੇਯਂ ਦੁष੍ਪ੍ਰਧਰ੍षਣਾ ।
ਨ ਤੁ ਰਾਘਵਬਾਣਾਨਾਂ ਗਤਿਰੋਧੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 17 ॥
ਕਿਨ੍ਨੁ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਯੇਨ ਰਾਮੋ ਦृਢਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ।
ਰਕ੍षਸਾਪਹृਤਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਿष੍ਟਾਂ ਨਾਭ੍ਯਵਪਦ੍ਯਤੇ ॥ 18 ॥
ਇਹਸ੍ਥਾਂ ਮਾਂ ਨ ਜਾਨੀਤੇ ਸ਼ਙ੍ਕੇ ਲਕ੍ष੍ਮਣਪੂਰ੍ਵਜਃ ।
ਜਾਨਨ੍ਨਪਿ ਹਿ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਧਰ੍षਣਂ ਮਰ੍षਯਿष੍ਯਤਿ ॥ 19 ॥
ਹृਤੇਤਿ ਯੋऽਧਿਗਤ੍ਵਾ ਮਾਂ ਰਾਘਵਾਯ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ ।
ਗृਧ੍ਰਰਾਜੋऽਪਿ ਸ ਰਣੇ ਰਾਵਣੇਨ ਨਿਪਾਤਿਤਃ ॥ 20 ॥
ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਮਹਤ੍ਤੇਨ ਮਾਂ ਤਥਾऽਭ੍ਯਵਪਦ੍ਯਤਾ ।
ਤਿष੍ਠਤਾ ਰਾਵਣਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇ ਵृਦ੍ਧੇਨਾਪਿ ਜਟਾਯੁषਾ ॥ 21 ॥
ਯਦਿ ਮਾਮਿਹ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਂ ਸ ਰਾਘਵਃ ।
ਅਦ੍ਯ ਬਾਣੈਰਭਿਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕੁਰ੍ਯਾਲ੍ਲੋਕਮਰਾਕ੍षਸਮ੍ ॥ 22 ॥
ਵਿਧਮੇਚ੍ਚ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸ਼ੋषਯੇਚ੍ਚ ਮਹੋਦਧਿਮ੍ ।
ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਚ ਨੀਚਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਨਾਮ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ 23 ॥
ਤਤੋ ਨਿਹਤਨਾਥਾਨਾਂ ਰਾਕ੍षਸੀਨਾਂ ਗृਹੇ ਗृਹੇ ।
ਯਥਾਹਮੇਵਂ ਰੁਦਤੀ ਤਥਾ ਭੂਯੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 24 ॥
ਅਨ੍ਵਿष੍ਯ ਰਕ੍षਸਾਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਾਮਸ੍ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਨ ਹਿ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਰਿਪੁਰ੍ਦृष੍ਟੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਜੀਵਤਿ ॥ 25 ॥
ਚਿਤਾਧੂਮਾਕੁਲਪਥਾ ਗृਧ੍ਰਮਣ੍ਡਲਸਙ੍ਕੁਲਾ ।
ਅਚਿਰੇਣ ਤੁ ਲਙ੍ਕੇਯਂ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਸਦृਸ਼ੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ 26 ॥
ਅਚਿਰੇਣੈਵ ਕਾਲੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯੇਵ ਮਨੋਰਥਮ੍ ।
ਦੁष੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋऽਯਾਮਾਖ੍ਯਾਤਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍ ॥ 27 ॥
ਯਾਦृਸ਼ਾਨੀਹ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਲਙ੍ਕਾਯਾਮਸ਼ੁਭਾਨਿ ਵੈ ।
ਅਚਿਰੇਣੈਵ ਕਾਲੇਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਹਤਪ੍ਰਭਾ ॥ 28 ॥
ਨੂਨਂ ਲਙ੍ਕਾ ਹਤੇ ਪਾਪੇ ਰਾਵਣੇ ਰਾਕ੍षਸਾਧਮੇ ।
ਸ਼ੋषਂ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षਾ ਪ੍ਰਮਦਾ ਵਿਧਵਾ ਯਥਾ ॥ 29 ॥
ਪੁਣ੍ਯੋਤ੍ਸਵਸਮੁਤ੍ਥਾ ਚ ਨष੍ਟਭਰ੍ਤ੍ਰੀ ਸਰਾਕ੍षਸੀ ।
ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਪੁਰੀ ਲਙ੍ਕਾ ਨष੍ਟਭਰ੍ਤ੍ਰੀ ਯਥਾਙ੍ਗਨਾ ॥ 30 ॥
ਨੂਨਂ ਰਾਕ੍षਸਕਨ੍ਯਾਨਾਂ ਰੁਦਨ੍ਤੀਨਾਂ ਗृਹੇ ਗृਹੇ ।
ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਾਮਿ ਨਚਿਰਾਦੇਵ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾਨਾਮਿਹ ਧ੍ਵਨਿਮ੍ ॥ 31 ॥
ਸਾਨ੍ਥਕਾਰਾ ਹਤਦ੍ਯੋਤਾ ਹਤਰਾਕ੍षਸਪੁਙ੍ਗਵਾ ।
ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਪੁਰੀ ਲਙ੍ਕਾ ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਾ ਰਾਮਸਾਯਕੈਃ ॥ 32 ॥
ਯਦਿ ਨਾਮ ਸ ਸ਼ੂਰੋ ਮਾਂ ਰਾਮੋ ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਤਲੋਚਨਃ ।
ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਂ ਹਿ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਨਿਵੇਸ਼ਨੇ ॥ 33 ॥
ਅਨੇਨ ਤੁ ਨृਸ਼ਂਸੇਨ ਰਾਵਣੇਨਾਧਮੇਨ ਮੇ ।
ਸਮਯੋ ਯਸ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਲੋऽਯਮਾਗਤਃ ॥ 34 ॥
ਸ ਚ ਮੇ ਵਿਹਿਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੁष੍ਟੇ ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਅਕਾਰ੍ਯਂ ਯੇ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਨੈਰृਤਾਃ ਪਾਪਕਾਰਿਣਃ ॥ 35 ॥
ਅਧਰ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਮਹੋਤ੍ਪਾਤੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਹਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ ।
ਨੈਤੇ ਧਰ੍ਮਂ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਰਾਕ੍षਸਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਃ ॥ 36 ॥
ਧ੍ਰੁਵਂ ਮਾਂ ਪ੍ਰਾਤਰਾਸ਼ਾਰ੍ਥੇ ਰਾਕ੍षਸਃ ਕਲ੍ਪਯਿष੍ਯਤਿ ।
ਸਾਹਂ ਕਥਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਂ ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ 37 ॥
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਦੇਵਂ ਪਸ਼੍ਯੇਯਂ ਪਤਿਨਾ ਵਿਨਾ ।
ਨਾਜਾਨਾਜ੍ਜੀਵਤੀਂ ਰਾਮਸ੍ਸ ਮਾਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਪੂਰ੍ਵਜਃ ॥ 38 ॥
ਜਾਨਨ੍ਤੌ ਤੌ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤਾਂ ਨੋਰ੍ਯ੍ਵਾਂ ਹਿ ਮਮ ਮਾਰ੍ਗਣਮ੍ ।
ਨੂਨਂ ਮਮੈਵ ਸ਼ੋਕੇਨ ਸ ਵੀਰੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਾਗ੍ਰਜਃ ॥ 39 ॥
ਦੇਵਲੋਕਮਿਤੋ ਯਾਤਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਮਹੀਤਲੇ ।
ਧਨ੍ਯਾ ਦੇਵਾਸ੍ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਯਃ ॥ 40 ॥
ਮਮ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਨਾਥਂ ਰਾਮਂ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਮ੍ ।
ਅਥਵਾ ਨ ਹਿ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਧਰ੍ਮਕਾਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ॥ 41 ॥
ਮਯਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨੇ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿ ਸ੍ਸੌਹृਦਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਪਸ਼੍ਯਤਃ ॥ 42 ॥
ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਕृਤਘ੍ਨਾਸ੍ਤੁ ਨ ਰਾਮੋ ਨਾਸ਼ਯਿष੍ਯਤਿ ।
ਕਿਂ ਨੁ ਮੇ ਨ ਗੁਣਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਕਿਂ ਵਾ ਭਾਗ੍ਯਕ੍षਯੋ ਮਮ ॥ 43 ॥
ਯਾਹਂ ਸੀਦਾਮਿ ਰਾਮੇਣ ਹੀਨਾ ਮੁਖ੍ਯੇਨ ਭਾਮਿਨੀ ।
ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਮੇ ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਮਰ੍ਤੁਂ ਵਿਹੀਨਾਯਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 44 ॥
ਰਾਮਾਦਕ੍ਲਿष੍ਟਚਾਰਿਤ੍ਰਾਚ੍ਛੂਰਾਚ੍ਛਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਾਤ੍ ।
ਅਥਵਾ ਨ੍ਯਸ੍ਤਸ਼ਤ੍ਰੌ ਤੌ ਵਨੇ ਮੂਲਫਲਾਸ਼ਿਨੌ ॥ 45 ॥
ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਹਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਸਂਵृਤ੍ਤੌ ਵਨਗੋਚਰੌ ।
ਅਥਵਾ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਰਾਵਣੇਨ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 46 ॥
ਛਦ੍ਮਨਾ ਘਾਤਿਤੌ ਸ਼ੂਰੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ।
ਸਾऽਹਮੇਵਙ੍ਗਤੇ ਕਾਲੇ ਮਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ॥ 47 ॥
ਨ ਚ ਮੇ ਵਿਹਿਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੁਃਖੇऽਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਧਨ੍ਯਾਃ ਖਲੁ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮੁਨਯਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਕਿਲ੍ਬਿषਾਃ ॥ 48 ॥
ਜਿਤਾਤ੍ਮਨੋ ਮਹਾਭਾਗਾ ਯੇषਾਂ ਨ ਸ੍ਤਃ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ ।
ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ਨ ਸਮ੍ਭਵੇਦ੍ਦੁਃਖਮਪ੍ਰਿਯਾਦਧਿਕਂ ਭਯਮ੍ ॥ 49 ॥
ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਹਿ ਯੇ ਵਿਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।
ਸਾਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਹੇਣ ਰਾਮੇਣ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 50 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
prasaktāśrumukhītyavaṃ bruvantī janakātmajā |
ādhogatamukhī bālā vilaptumupacakrame || 1 ||
unmatteva pramatteva bhrāntacitteva śocatī |
upāvṛttā kiśorīva viveṣṭantī mahītale || 2 ||
rāghavasya pramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā |
rāvaṇena pramathyāhamānītā krośatī balāt || 3 ||
rākṣasīvaśamāpannā bhartsyamānā sudāruṇam |
cintayantī suduḥkhārtā nāhaṃ jīvitumutsuhe || 4 ||
na hi me jīvitenārtho naivārtherna ca bhūṣaṇaiḥ |
vasantyā rākṣasīmadhye vinā rāmaṃ mahāratham || 5 ||
aśmasāramidaṃ nūnamathavāpyajarāmaram |
hṛdayaṃ mama yenedaṃ na duḥkhenāvaśīryate || 6 ||
dhiṅmāmanāryāmasatīṃ yāhaṃ tenā vinā kṛtā |
muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā || 7 ||
kā ca me jīvite śraddhā sukhe vā taṃ priyaṃ vinā |
bhartāraṃ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṃvadam || 8 ||
bhidyatāṃ bhakṣyatāṃ vāpi śarīraṃ visṛjāmyaham |
na cāpyahaṃ ciraṃ duḥkhaṃ saheyaṃ priyavarjitā || 9 ||
caraṇenāpi savyena na spṛśeyaṃ niśācaram |
rāvaṇaṃ kiṃ punarahaṃ kāmameyaṃ vigarhitam || 10 ||
pratyākhyātaṃ na jānāti nātmānaṃ nātmanaḥ kulam |
yo nṛśaṃsasvabhāvena māṃ prārthayitumicchati || 11 ||
chinnā bhinnā vibhaktā vā dīptevāgnau pradīpitā |
rāvaṇaṃ nopatiṣṭheyaṃ kiṃ pralāpena vaściram || 12 ||
khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrośaśca rāghavaḥ |
sadvṛtto niranukrośaśśaṅke madbhāgyasaṅkṣayāt || 13 ||
rākṣasānāṃ sahasrāṇi janasthāne caturdaśa |
yenaikena nirastāni sa māṃ kiṃ nābhipadyate || 14 ||
niruddhā rāvaṇenāhamalpavīryeṇa rakṣasā |
samarthaḥ khalu me bhartā rāvaṇaṃ hantumāhave || 15 ||
virādho daṇḍakāraṇye yena rākṣasapuṅgavaḥ |
raṇe rāmeṇa nihatassa māṃ kiṃ nābhipadyate || 16 ||
kāmaṃ madhye samudrasya laṅkeyaṃ duṣpradharṣaṇā |
na tu rāghavabāṇānāṃ gatirodho bhaviṣyati || 17 ||
kinnu tatkāraṇaṃ yena rāmo dṛḍhaparākramaḥ |
rakṣasāpahṛtāṃ bhāryāmiṣṭāṃ nābhyavapadyate || 18 ||
ihasthāṃ māṃ na jānīte śaṅke lakṣmaṇapūrvajaḥ |
jānannapi hi tejasvī dharṣaṇaṃ marṣayiṣyati || 19 ||
hṛteti yo'dhigatvā māṃ rāghavāya nivedayet |
gṛdhrarājo'pi sa raṇe rāvaṇena nipātitaḥ || 20 ||
kṛtaṃ karma mahattena māṃ tathā'bhyavapadyatā |
tiṣṭhatā rāvaṇadvandve vṛddhenāpi jaṭāyuṣā || 21 ||
yadi māmiha jānīyādvartamānāṃ sa rāghavaḥ |
adya bāṇairabhikruddhaḥ kuryāllokamarākṣasam || 22 ||
vidhamecca purīṃ laṅkāṃ śoṣayecca mahodadhim |
rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṃ nāma ca nāśayet || 23 ||
tato nihatanāthānāṃ rākṣasīnāṃ gṛhe gṛhe |
yathāhamevaṃ rudatī tathā bhūyo na saṃśayaḥ || 24 ||
anviṣya rakṣasāṃ laṅkāṃ kuryādrāmassalakṣmaṇaḥ |
na hi tābhyāṃ ripurdṛṣṭo muhūrtamapi jīvati || 25 ||
citādhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṅkulā |
acireṇa tu laṅkeyaṃ śmaśānasadṛśī bhavet || 26 ||
acireṇaiva kālena prāpsyāmyeva manoratham |
duṣprasthāno'yāmākhyāti sarveṣāṃ vo viparyayam || 27 ||
yādṛśānīha dṛśyante laṅkāyāmaśubhāni vai |
acireṇaiva kālena bhaviṣyati hataprabhā || 28 ||
nūnaṃ laṅkā hate pāpe rāvaṇe rākṣasādhame |
śoṣaṃ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā || 29 ||
puṇyotsavasamutthā ca naṣṭabhartrī sarākṣasī |
bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathāṅganā || 30 ||
nūnaṃ rākṣasakanyānāṃ rudantīnāṃ gṛhe gṛhe |
śroṣyāmi nacirādeva duḥkhārtānāmiha dhvanim || 31 ||
sānthakārā hatadyotā hatarākṣasapuṅgavā |
bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ || 32 ||
yadi nāma sa śūro māṃ rāmo raktāntalocanaḥ |
jānīyādvartamānāṃ hi rāvaṇasya niveśane || 33 ||
anena tu nṛśaṃsena rāvaṇenādhamena me |
samayo yastu nirdiṣṭastasya kālo'yamāgataḥ || 34 ||
sa ca me vihito mṛtyurasmin duṣṭe na vartate |
akāryaṃ ye na jānanti nairṛtāḥ pāpakāriṇaḥ || 35 ||
adharmāttu mahotpāto bhaviṣyati hi sāmpratam |
naite dharmaṃ vijānanti rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 36 ||
dhruvaṃ māṃ prātarāśārthe rākṣasaḥ kalpayiṣyati |
sāhaṃ kathaṃ kariṣyāmi taṃ vinā priyadarśanam || 37 ||
kṣipraṃ vaivasvataṃ devaṃ paśyeyaṃ patinā vinā |
nājānājjīvatīṃ rāmassa māṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ || 38 ||
jānantau tau na kuryātāṃ noryvāṃ hi mama mārgaṇam |
nūnaṃ mamaiva śokena sa vīro lakṣmaṇāgrajaḥ || 39 ||
devalokamito yātastyaktvā dehaṃ mahītale |
dhanyā devāssagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ || 40 ||
mama paśyanti ye nāthaṃ rāmaṃ rājīvalocanam |
athavā na hi tasyārtho dharmakāmasya dhīmataḥ || 41 ||
mayā rāmasya rājarṣerbhāryayā paramātmanaḥ |
dṛśyamāne bhavetprīti ssauhṛdaṃ nāstyapaśyataḥ || 42 ||
nāśayanti kṛtaghnāstu na rāmo nāśayiṣyati |
kiṃ nu me na guṇāḥ kecitkiṃ vā bhāgyakṣayo mama || 43 ||
yāhaṃ sīdāmi rāmeṇa hīnā mukhyena bhāminī |
śreyo me jīvitānmartuṃ vihīnāyā mahātmanaḥ || 44 ||
rāmādakliṣṭacāritrācchūrācchatrunibarhaṇāt |
athavā nyastaśatrau tau vane mūlaphalāśinau || 45 ||
bhrātarau hi naraśreṣṭhau saṃvṛttau vanagocarau |
athavā rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 46 ||
chadmanā ghātitau śūrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sā'hamevaṅgate kāle martumicchāmi sarvathā || 47 ||
na ca me vihito mṛtyurasmin duḥkhe'pi vartate |
dhanyāḥ khalu mahātmāno munayastyaktakilbiṣāḥ || 48 ||
jitātmano mahābhāgā yeṣāṃ na staḥ priyāpriye |
priyānna sambhavedduḥkhamapriyādadhikaṃ bhayam || 49 ||
tābhyāṃ hi ye viyujyante namasteṣāṃ mahātmanām |
sāhaṃ tyaktā priyārheṇa rāmeṇa viditātmanā || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ षड्विंशस्सर्गः ।
प्रसक्ताश्रुमुखीत्यवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा ।
आधोगतमुखी बाला विलप्तुमुपचक्रमे ॥ 1 ॥
उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती ।
उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले ॥ 2 ॥
राघवस्य प्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा ।
रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात् ॥ 3 ॥
राक्षसीवशमापन्ना भर्त्स्यमाना सुदारुणम् ।
चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुमुत्सुहे ॥ 4 ॥
न हि मे जीवितेनार्थो नैवार्थेर्न च भूषणैः ।
वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं महारथम् ॥ 5 ॥
अश्मसारमिदं नूनमथवाप्यजरामरम् ।
हृदयं मम येनेदं न दुःखेनावशीर्यते ॥ 6 ॥
धिङ्मामनार्यामसतीं याहं तेना विना कृता ।
मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं पापजीविता ॥ 7 ॥
का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना ।
भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियंवदम् ॥ 8 ॥
भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्यहम् ।
न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता ॥ 9 ॥
चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम् ।
रावणं किं पुनरहं काममेयं विगर्हितम् ॥ 10 ॥
प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम् ।
यो नृशंसस्वभावेन मां प्रार्थयितुमिच्छति ॥ 11 ॥
छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्तेवाग्नौ प्रदीपिता ।
रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम् ॥ 12 ॥
ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः ।
सद्वृत्तो निरनुक्रोशश्शङ्के मद्भाग्यसङ्क्षयात् ॥ 13 ॥
राक्षसानां सहस्राणि जनस्थाने चतुर्दश ।
येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते ॥ 14 ॥
निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा ।
समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे ॥ 15 ॥
विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुङ्गवः ।
रणे रामेण निहतस्स मां किं नाभिपद्यते ॥ 16 ॥
कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा ।
न तु राघवबाणानां गतिरोधो भविष्यति ॥ 17 ॥
किन्नु तत्कारणं येन रामो दृढपराक्रमः ।
रक्षसापहृतां भार्यामिष्टां नाभ्यवपद्यते ॥ 18 ॥
इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः ।
जानन्नपि हि तेजस्वी धर्षणं मर्षयिष्यति ॥ 19 ॥
हृतेति योऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत् ।
गृध्रराजोऽपि स रणे रावणेन निपातितः ॥ 20 ॥
कृतं कर्म महत्तेन मां तथाऽभ्यवपद्यता ।
तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा ॥ 21 ॥
यदि मामिह जानीयाद्वर्तमानां स राघवः ।
अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम् ॥ 22 ॥
विधमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च महोदधिम् ।
रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत् ॥ 23 ॥
ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे ।
यथाहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः ॥ 24 ॥
अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद्रामस्सलक्ष्मणः ।
न हि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति ॥ 25 ॥
चिताधूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसङ्कुला ।
अचिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत् ॥ 26 ॥
अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येव मनोरथम् ।
दुष्प्रस्थानोऽयामाख्याति सर्वेषां वो विपर्ययम् ॥ 27 ॥
यादृशानीह दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि वै ।
अचिरेणैव कालेन भविष्यति हतप्रभा ॥ 28 ॥
नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधमे ।
शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा ॥ 29 ॥
पुण्योत्सवसमुत्था च नष्टभर्त्री सराक्षसी ।
भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथाङ्गना ॥ 30 ॥
नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे ।
श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ध्वनिम् ॥ 31 ॥
सान्थकारा हतद्योता हतराक्षसपुङ्गवा ।
भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः ॥ 32 ॥
यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः ।
जानीयाद्वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने ॥ 33 ॥
अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे ।
समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालोऽयमागतः ॥ 34 ॥
स च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुष्टे न वर्तते ।
अकार्यं ये न जानन्ति नैरृताः पापकारिणः ॥ 35 ॥
अधर्मात्तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम् ।
नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ 36 ॥
ध्रुवं मां प्रातराशार्थे राक्षसः कल्पयिष्यति ।
साहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम् ॥ 37 ॥
क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना ।
नाजानाज्जीवतीं रामस्स मां लक्ष्मणपूर्वजः ॥ 38 ॥
जानन्तौ तौ न कुर्यातां नोर्य्वां हि मम मार्गणम् ।
नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः ॥ 39 ॥
देवलोकमितो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले ।
धन्या देवास्सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ 40 ॥
मम पश्यन्ति ये नाथं रामं राजीवलोचनम् ।
अथवा न हि तस्यार्थो धर्मकामस्य धीमतः ॥ 41 ॥
मया रामस्य राजर्षेर्भार्यया परमात्मनः ।
दृश्यमाने भवेत्प्रीति स्सौहृदं नास्त्यपश्यतः ॥ 42 ॥
नाशयन्ति कृतघ्नास्तु न रामो नाशयिष्यति ।
किं नु मे न गुणाः केचित्किं वा भाग्यक्षयो मम ॥ 43 ॥
याहं सीदामि रामेण हीना मुख्येन भामिनी ।
श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीनाया महात्मनः ॥ 44 ॥
रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात् ।
अथवा न्यस्तशत्रौ तौ वने मूलफलाशिनौ ॥ 45 ॥
भ्रातरौ हि नरश्रेष्ठौ संवृत्तौ वनगोचरौ ।
अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥ 46 ॥
छद्मना घातितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
साऽहमेवङ्गते काले मर्तुमिच्छामि सर्वथा ॥ 47 ॥
न च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुःखेऽपि वर्तते ।
धन्याः खलु महात्मानो मुनयस्त्यक्तकिल्बिषाः ॥ 48 ॥
जितात्मनो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये ।
प्रियान्न सम्भवेद्दुःखमप्रियादधिकं भयम् ॥ 49 ॥
ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम् ।
साहं त्यक्ता प्रियार्हेण रामेण विदितात्मना ॥ 50 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षड्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
prasaktāśrumukhītyavaṃ bruvantī janakātmajā |
ādhogatamukhī bālā vilaptumupacakrame || 1 ||
unmatteva pramatteva bhrāntacitteva śocatī |
upāvṛttā kiśorīva viveṣṭantī mahītale || 2 ||
rāghavasya pramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā |
rāvaṇena pramathyāhamānītā krośatī balāt || 3 ||
rākṣasīvaśamāpannā bhartsyamānā sudāruṇam |
cintayantī suduḥkhārtā nāhaṃ jīvitumutsuhe || 4 ||
na hi me jīvitenārtho naivārtherna ca bhūṣaṇaiḥ |
vasantyā rākṣasīmadhye vinā rāmaṃ mahāratham || 5 ||
aśmasāramidaṃ nūnamathavāpyajarāmaram |
hṛdayaṃ mama yenedaṃ na duḥkhenāvaśīryate || 6 ||
dhiṅmāmanāryāmasatīṃ yāhaṃ tenā vinā kṛtā |
muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā || 7 ||
kā ca me jīvite śraddhā sukhe vā taṃ priyaṃ vinā |
bhartāraṃ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṃvadam || 8 ||
bhidyatāṃ bhakṣyatāṃ vāpi śarīraṃ visṛjāmyaham |
na cāpyahaṃ ciraṃ duḥkhaṃ saheyaṃ priyavarjitā || 9 ||
caraṇenāpi savyena na spṛśeyaṃ niśācaram |
rāvaṇaṃ kiṃ punarahaṃ kāmameyaṃ vigarhitam || 10 ||
pratyākhyātaṃ na jānāti nātmānaṃ nātmanaḥ kulam |
yo nṛśaṃsasvabhāvena māṃ prārthayitumicchati || 11 ||
chinnā bhinnā vibhaktā vā dīptevāgnau pradīpitā |
rāvaṇaṃ nopatiṣṭheyaṃ kiṃ pralāpena vaściram || 12 ||
khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrośaśca rāghavaḥ |
sadvṛtto niranukrośaśśaṅke madbhāgyasaṅkṣayāt || 13 ||
rākṣasānāṃ sahasrāṇi janasthāne caturdaśa |
yenaikena nirastāni sa māṃ kiṃ nābhipadyate || 14 ||
niruddhā rāvaṇenāhamalpavīryeṇa rakṣasā |
samarthaḥ khalu me bhartā rāvaṇaṃ hantumāhave || 15 ||
virādho daṇḍakāraṇye yena rākṣasapuṅgavaḥ |
raṇe rāmeṇa nihatassa māṃ kiṃ nābhipadyate || 16 ||
kāmaṃ madhye samudrasya laṅkeyaṃ duṣpradharṣaṇā |
na tu rāghavabāṇānāṃ gatirodho bhaviṣyati || 17 ||
kinnu tatkāraṇaṃ yena rāmo dṛḍhaparākramaḥ |
rakṣasāpahṛtāṃ bhāryāmiṣṭāṃ nābhyavapadyate || 18 ||
ihasthāṃ māṃ na jānīte śaṅke lakṣmaṇapūrvajaḥ |
jānannapi hi tejasvī dharṣaṇaṃ marṣayiṣyati || 19 ||
hṛteti yo'dhigatvā māṃ rāghavāya nivedayet |
gṛdhrarājo'pi sa raṇe rāvaṇena nipātitaḥ || 20 ||
kṛtaṃ karma mahattena māṃ tathā'bhyavapadyatā |
tiṣṭhatā rāvaṇadvandve vṛddhenāpi jaṭāyuṣā || 21 ||
yadi māmiha jānīyādvartamānāṃ sa rāghavaḥ |
adya bāṇairabhikruddhaḥ kuryāllokamarākṣasam || 22 ||
vidhamecca purīṃ laṅkāṃ śoṣayecca mahodadhim |
rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṃ nāma ca nāśayet || 23 ||
tato nihatanāthānāṃ rākṣasīnāṃ gṛhe gṛhe |
yathāhamevaṃ rudatī tathā bhūyo na saṃśayaḥ || 24 ||
anviṣya rakṣasāṃ laṅkāṃ kuryādrāmassalakṣmaṇaḥ |
na hi tābhyāṃ ripurdṛṣṭo muhūrtamapi jīvati || 25 ||
citādhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṅkulā |
acireṇa tu laṅkeyaṃ śmaśānasadṛśī bhavet || 26 ||
acireṇaiva kālena prāpsyāmyeva manoratham |
duṣprasthāno'yāmākhyāti sarveṣāṃ vo viparyayam || 27 ||
yādṛśānīha dṛśyante laṅkāyāmaśubhāni vai |
acireṇaiva kālena bhaviṣyati hataprabhā || 28 ||
nūnaṃ laṅkā hate pāpe rāvaṇe rākṣasādhame |
śoṣaṃ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā || 29 ||
puṇyotsavasamutthā ca naṣṭabhartrī sarākṣasī |
bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathāṅganā || 30 ||
nūnaṃ rākṣasakanyānāṃ rudantīnāṃ gṛhe gṛhe |
śroṣyāmi nacirādeva duḥkhārtānāmiha dhvanim || 31 ||
sānthakārā hatadyotā hatarākṣasapuṅgavā |
bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ || 32 ||
yadi nāma sa śūro māṃ rāmo raktāntalocanaḥ |
jānīyādvartamānāṃ hi rāvaṇasya niveśane || 33 ||
anena tu nṛśaṃsena rāvaṇenādhamena me |
samayo yastu nirdiṣṭastasya kālo'yamāgataḥ || 34 ||
sa ca me vihito mṛtyurasmin duṣṭe na vartate |
akāryaṃ ye na jānanti nairṛtāḥ pāpakāriṇaḥ || 35 ||
adharmāttu mahotpāto bhaviṣyati hi sāmpratam |
naite dharmaṃ vijānanti rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 36 ||
dhruvaṃ māṃ prātarāśārthe rākṣasaḥ kalpayiṣyati |
sāhaṃ kathaṃ kariṣyāmi taṃ vinā priyadarśanam || 37 ||
kṣipraṃ vaivasvataṃ devaṃ paśyeyaṃ patinā vinā |
nājānājjīvatīṃ rāmassa māṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ || 38 ||
jānantau tau na kuryātāṃ noryvāṃ hi mama mārgaṇam |
nūnaṃ mamaiva śokena sa vīro lakṣmaṇāgrajaḥ || 39 ||
devalokamito yātastyaktvā dehaṃ mahītale |
dhanyā devāssagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ || 40 ||
mama paśyanti ye nāthaṃ rāmaṃ rājīvalocanam |
athavā na hi tasyārtho dharmakāmasya dhīmataḥ || 41 ||
mayā rāmasya rājarṣerbhāryayā paramātmanaḥ |
dṛśyamāne bhavetprīti ssauhṛdaṃ nāstyapaśyataḥ || 42 ||
nāśayanti kṛtaghnāstu na rāmo nāśayiṣyati |
kiṃ nu me na guṇāḥ kecitkiṃ vā bhāgyakṣayo mama || 43 ||
yāhaṃ sīdāmi rāmeṇa hīnā mukhyena bhāminī |
śreyo me jīvitānmartuṃ vihīnāyā mahātmanaḥ || 44 ||
rāmādakliṣṭacāritrācchūrācchatrunibarhaṇāt |
athavā nyastaśatrau tau vane mūlaphalāśinau || 45 ||
bhrātarau hi naraśreṣṭhau saṃvṛttau vanagocarau |
athavā rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 46 ||
chadmanā ghātitau śūrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sā'hamevaṅgate kāle martumicchāmi sarvathā || 47 ||
na ca me vihito mṛtyurasmin duḥkhe'pi vartate |
dhanyāḥ khalu mahātmāno munayastyaktakilbiṣāḥ || 48 ||
jitātmano mahābhāgā yeṣāṃ na staḥ priyāpriye |
priyānna sambhavedduḥkhamapriyādadhikaṃ bhayam || 49 ||
tābhyāṃ hi ye viyujyante namasteṣāṃ mahātmanām |
sāhaṃ tyaktā priyārheṇa rāmeṇa viditātmanā || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.