ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਨੁਮਾਨ੍ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ।
ਦੁਃਖਾਦ੍ਦੁਃਖਾਭਿਭੂਤਾਯਾ ਸ੍ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਅਹਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਨ੍ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦੇਵਿ ਦੂਤਸ੍ਤਵਾਗਤਃ ।
ਵੈਦੇਹਿ ਕੁਸ਼ਲੀ ਰਾਮਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਕੌਸ਼ਲਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 2 ॥
ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਵੇਦ ਵੇਦਵਿਦਾਂਵਰਃ ।
ਸ ਤ੍ਵਾਂ ਦਾਸ਼ਰਥੀ ਰਾਮੋ ਦੇਵਿ ਕੌਸ਼ਲਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 3 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਭਰ੍ਤੁਸ੍ਤੇऽਨੁਚਰਃ ਪ੍ਰਿਯਃ ।
ਕृਤਵਾਨ੍ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ਿਰਸਾ ਤੇऽਭਿਵਾਦਨਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸਾ ਤਯੋਃ ਕੁਸ਼ਲਂ ਦੇਵੀ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਨਰਸਿਂਹਯੋਃ ।
ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਹृष੍ਟਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀ ਹਨੁਮਨ੍ਤਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 5 ॥
ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਬਤ ਗਾਥੇਯਂ ਲੌਕਿਕੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ ।
ਏਤਿ ਜੀਵਨ੍ਤਮਾਨਨ੍ਦੋ ਨਰਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਦਪਿ ॥ 6 ॥
ਤਯਾ ਸਮਾਗਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰੀਤਿਰੁਤ੍ਪਾਦਿਤਾऽਦ੍ਭੁਤਾ ।
ਪਰਸ੍ਪਰੇਣ ਚਾਲਾਪਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੌ ਤੌ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਤੁਃ ॥ 7 ॥
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹਨੁਮਾਨ੍ਹਰਿਯੂਥਪਃ ।
ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਸ਼ੋਕਦੀਨਾਯਾਸ੍ਸਮੀਪਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ 8 ॥
ਯਥਾ ਯਥਾ ਸਮੀਪਂ ਸ ਹਨੁਮਾਨੁਪਸਰ੍ਪਤਿ ।
ਤਥਾ ਤਥਾ ਰਾਵਣਂ ਸਾ ਤਂ ਸੀਤਾ ਪਰਿਸ਼ਙ੍ਕਤੇ ॥ 9 ॥
ਅਹੋ ਧਿਗ੍ਦੁष੍ਕृਤਮਿਦਂ ਕਥਿਤਂ ਹਿ ਯਦਸ੍ਯ ਮੇ ।
ਰੂਪਾਨ੍ਤਰਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਸ ਏਵਾਯਂ ਹਿ ਰਾਵਣਃ ॥ 10 ॥
ਤਾਮਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾਂ ਸਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ ।
ਤਸ੍ਯਾਮੇਵਾਨਵਦ੍ਯਾਙ੍ਗੀ ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਸਮੁਪਾਵਿਸ਼ਤ੍ ॥ 11 ॥
ਹਨੁਮਾਨਪਿ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾਂ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਯਮੋਹਿਤਾਮ੍ ।
ਅਵਨ੍ਦਤ ਮਹਾਬਾਹੁਸ੍ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ॥ 12 ॥
ਸਾ ਚੈਨਂ ਭਯਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਭੂਯੋ ਨੈਵਾਭ੍ਯੁਦੈਕ੍षਤ ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਨ੍ਦਮਾਨਂ ਤੁ ਸੀਤਾ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿਭਾਨਨਾ ॥ 13 ॥
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧੀਰ੍ਘਮੁਚ੍ਛਵਸ੍ਯ ਵਾਨਰਂ ਮਧੁਰਸ੍ਵਰਾ ।
ਮਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਮਾਯਾਵੀ ਯਦਿ ਤ੍ਵਂ ਰਾਵਣਸ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 14 ॥
ਉਤ੍ਪਾਦਯਸਿ ਮੇ ਭੂਯਸ੍ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਤਨ੍ਨ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ ।
ਸ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਰੂਪਂ ਯਃ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕਰੂਪਧ੍ਰੁਤ੍ ।
ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ ਏਵਾਸਿ ਰਾਵਣਃ ॥ 15 ॥
ਉਪਵਾਸਕृਸ਼ਾਂ ਦੀਨਾਂ ਕਾਮਰੂਪ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ।
ਸਨ੍ਤਾਪਯਸਿ ਮਾਂ ਭੂਯਸ੍ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਂ ਤਨ੍ਨ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ ॥ 16 ॥
ਅਥਵਾ ਨੈਤਦੇਵਂ ਹਿ ਯਨ੍ਮਯਾ ਪਰਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤਮ੍ ॥ 17 ॥
ਮਨਸੋ ਹਿ ਮਮ ਪ੍ਰੀਤਿਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ।
ਯਦਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਦੂਤਸ੍ਤ੍ਵਮਾਗਤੋ ਭਦ੍ਰਮਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥ 18 ॥
ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਮਕਥਾ ਹਿ ਮੇ ।
ਗੁਣਾਨ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਕਥਯ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਮਮ ਵਾਨਰ ॥ 19 ॥
ਚਿਤ੍ਤਂ ਹਰਸਿ ਮੇ ਸੌਮ੍ਯ ਨਦੀਕੂਲਂ ਯਥਾ ਰਯਃ ।
ਅਹੋ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯ ਸੁਖਤਾ ਯਾਹਮੇਵਂ ਚਿਰਾਹृਤਾ ॥ 20 ॥
ਪ੍ਰੇषਿਤਂ ਨਾਮ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਾਘਵੇਣ ਵਨੌਕਸਮ੍ ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇऽਪਿ ਯਦ੍ਯਹਂ ਵੀਰਂ ਰਾਘਵਂ ਸਹਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 21 ॥
ਪਸ਼੍ਯੇਯਂ ਨਾਵਸੀਦੇਯਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋऽਪਿ ਮਮ ਮਤ੍ਸਰੀ ।
ਨਾਹਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮਿਮਂ ਮਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਿ ਵਾਨਰਮ੍ ॥ 22 ॥
ਨ ਸ਼ਕ੍ਯੋऽਭ੍ਯੁਦਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯੁਦਯੋ ਮਮ ।
ਕਿਨ੍ਨੁ ਸ੍ਯਾਚਿਤ੍ਤਮੋਹੋऽਯਂ ਭਵੇਦ੍ਵਾਤਗਤਿਸ੍ਤ੍ਵਿਯਮ੍ ॥ 23 ॥
ਉਨ੍ਮਾਦਜੋ ਵਿਕਾਰੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦਿਯਂ ਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾ ।
ਅਥਵਾ ਨਾਯਮੁਨ੍ਮਾਦੋ ਮੋਹੋऽਪ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਲਕ੍षਣਃ ॥ 24 ॥
ਸਮ੍ਬੁਧ੍ਯੇ ਚਾਹਮਾਤ੍ਮਾਨਮਿਯਂ ਚਾਪਿ ਵਨੌਕਸਮ੍ ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਬਹੁਧਾ ਸੀਤਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯ ਬਲਾਬਲਮ੍ ॥ 25 ॥
ਰਕ੍षਸਾਂ ਕਾਮਰੂਪਤ੍ਵਾਨ੍ਮੇਨੇ ਤਂ ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਮ੍ ।
ਏਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਤਦਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੀਤਾ ਸਾ ਤਨੁਮਧ੍ਯਮਾ ॥ 26 ॥
ਨ ਪ੍ਰਤਿਵ੍ਯਾਜਹਾਰਾਥ ਵਾਨਰਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ ।
ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਹਨੁਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 27 ॥
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਨੁਕੂਲੈਰ੍ਵਚਨੈਸ੍ਤਦਾ ਤਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍षਯਤ੍ ।
ਆਦਿਤ੍ਯ ਇਵ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਲੋਕਕਾਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ਸ਼ੀ ਯਥਾ ॥ 28 ॥
ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਦੇਵੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੋ ਯਥਾ ।
ਵਿਕ੍ਰਮੇਣੋਪਪਨ੍ਨਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 29 ॥
ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਮਧੁਰਵਾਗ੍ਦੇਵੋ ਵਾਚਸ੍ਪਤਿਰ੍ਯਥਾ ।
ਰੂਪਵਾਨ੍ਸੁਭਗ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਕਨ੍ਦਰ੍ਪ ਇਵ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ॥ 30 ॥
ਸ੍ਥਾਨਕ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਹਰ੍ਤਾ ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਲੋਕੇ ਮਹਾਰਥਃ ।
ਬਾਹੁਚ੍ਛਾਯਾਮਵष੍ਟਬ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯ ਲੋਕੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 31 ॥
ਅਪਕृष੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਪਦਾਨ੍ਮृਗਰੂਪੇਣ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਯੇਨਾਪਨੀਤਾਸਿ ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ ॥ 32 ॥
ਨ ਚਿਰਾਦ੍ਰਾਵਣਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਯੋ ਵਧਿष੍ਯਤਿ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਰੋषਪ੍ਰਮੁਕ੍ਤੈਰਿषੁਭਿਰ੍ਜ੍ਵਲਦ੍ਭਿਰਿਵ ਪਾਵਕੈਃ ॥ 33 ॥
ਤੇਨਾਹਂ ਪ੍ਰੇषਿਤੋ ਦੂਤ ਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਸਕਾਸ਼ਮਿਹਾਗਤਃ ।
ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਯੋਗੇਨ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤ ਸ੍ਸ ਤ੍ਵਾਂ ਕੌਸ਼ਲਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 34 ॥
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ।
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੁਸ੍ਸ ਤ੍ਵਾਂ ਕੌਸ਼ਲਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 35 ॥
ਰਾਮਸ੍ਯ ਚ ਸਖਾ ਦੇਵਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਨਾਮ ਵਾਨਰਃ ।
ਰਾਜਾ ਵਾਨਰਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਸ ਤ੍ਵਾਂ ਕੌਸ਼ਲਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 36 ॥
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਮਰਤਿ ਰਾਮਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸ੍ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ।
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਜੀਵਸਿ ਵੈਦੇਹਿ ਰਾਕ੍षਸੀਵਸ਼ਮਾਗਤਾ ॥ 37 ॥
ਨਚਿਰਾਦ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸੇ ਰਾਮਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਚ ਮਹਾਬਲਮ੍ ।
ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਨਰਕੋਟੀਨਾਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਚਾਮਿਤੌਜਸਮ੍ ॥ 38 ॥
ਅਹਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਚਿਵੋ ਹਨੁਮਾਨ੍ਨਾਮ ਵਾਨਰਃ ।
ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਨਗਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹੋਦਧਿਮ੍ ॥ 39 ॥
ਕृਤ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਦਨ੍ਯਾਸਂ ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮੁਪਯਾਤੋऽਹਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 40 ॥
ਨਾਹਮਸ੍ਮਿ ਤਥਾ ਦੇਵਿ ਯਥਾ ਮਾਮਵਗਚ੍ਛਸਿ ।
ਵਿਸ਼ਙ੍ਕਾ ਤ੍ਯਜ੍ਯਤਾਮੇषਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਤ੍ਸ੍ਵ ਵਦਤੋ ਮਮ ॥ 41 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānharipuṅgavaḥ |
duḥkhādduḥkhābhibhūtāyā ssāntvamuttaramabravīt || 1 ||
ahaṃ rāmasya sandeśāddevi dūtastavāgataḥ |
vaidehi kuśalī rāmastvāṃ ca kauśalamabravīt || 2 ||
yo brahmamastraṃ vedāṃśca veda vedavidāṃvaraḥ |
sa tvāṃ dāśarathī rāmo devi kauśalamabravīt || 3 ||
lakṣmaṇaśca mahātejā bhartuste'nucaraḥ priyaḥ |
kṛtavānśokasantaptaśśirasā te'bhivādanam || 4 ||
sā tayoḥ kuśalaṃ devī niśamya narasiṃhayoḥ |
prītisaṃhṛṣṭasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 5 ||
kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti mā |
eti jīvantamānando naraṃ varṣaśatādapi || 6 ||
tayā samāgate tasminprītirutpāditā'dbhutā |
paraspareṇa cālāpaṃ viśvastau tau pracakratuḥ || 7 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānhariyūthapaḥ |
sītāyāśśokadīnāyāssamīpamupacakrame || 8 ||
yathā yathā samīpaṃ sa hanumānupasarpati |
tathā tathā rāvaṇaṃ sā taṃ sītā pariśaṅkate || 9 ||
aho dhigduṣkṛtamidaṃ kathitaṃ hi yadasya me |
rūpāntaramupāgamya sa evāyaṃ hi rāvaṇaḥ || 10 ||
tāmaśokasya śākhāṃ sā vimuktvā śokakarśitā |
tasyāmevānavadyāṅgī dharaṇyāṃ samupāviśat || 11 ||
hanumānapi duḥkhārtāṃ tāṃ dṛṣṭvā bhayamohitām |
avandata mahābāhustatastāṃ janakātmajām || 12 ||
sā cainaṃ bhayavitrastā bhūyo naivābhyudaikṣata |
taṃ dṛṣṭvā vandamānaṃ tu sītā śaśinibhānanā || 13 ||
abravīddhīrghamucchavasya vānaraṃ madhurasvarā |
māyāṃ praviṣṭo māyāvī yadi tvaṃ rāvaṇassvayam || 14 ||
utpādayasi me bhūyassantāpaṃ tanna śobhanam |
svaṃ parityajya rūpaṃ yaḥ parivrājakarūpadhrut |
janasthāne mayā dṛṣṭastvaṃ sa evāsi rāvaṇaḥ || 15 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ kāmarūpa niśācara |
santāpayasi māṃ bhūyassantaptāṃ tanna śobhanam || 16 ||
athavā naitadevaṃ hi yanmayā pariśaṅkitam || 17 ||
manaso hi mama prītirutpannā tava darśanāt |
yadi rāmasya dūtastvamāgato bhadramastu te || 18 ||
pṛcchāmi tvāṃ hariśreṣṭha priyā rāmakathā hi me |
guṇānrāmasya kathaya priyasya mama vānara || 19 ||
cittaṃ harasi me saumya nadīkūlaṃ yathā rayaḥ |
aho svapnasya sukhatā yāhamevaṃ cirāhṛtā || 20 ||
preṣitaṃ nāma paśyāmi rāghaveṇa vanaukasam |
svapne'pi yadyahaṃ vīraṃ rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 21 ||
paśyeyaṃ nāvasīdeyaṃ svapno'pi mama matsarī |
nāhaṃ svapnamimaṃ manye svapne dṛṣṭvā hi vānaram || 22 ||
na śakyo'bhyudayaḥ prāptuṃ prāptaścābhyudayo mama |
kinnu syācittamoho'yaṃ bhavedvātagatistviyam || 23 ||
unmādajo vikāro vā syādiyaṃ mṛgatṛṣṇikā |
athavā nāyamunmādo moho'pyunmādalakṣaṇaḥ || 24 ||
sambudhye cāhamātmānamiyaṃ cāpi vanaukasam |
ityevaṃ bahudhā sītā sampradhārya balābalam || 25 ||
rakṣasāṃ kāmarūpatvānmene taṃ rākṣasādhipam |
etāṃ buddhiṃ tadā kṛtvā sītā sā tanumadhyamā || 26 ||
na prativyājahārātha vānaraṃ janakātmajā |
sītāyāścintitaṃ buddhvā hanumānmārutātmajaḥ || 27 ||
śrotrānukūlairvacanaistadā tāṃ sampraharṣayat |
āditya iva tejasvī lokakāntaśśaśī yathā || 28 ||
rājā sarvasya lokasya devo vaiśravaṇo yathā |
vikrameṇopapannaśca yathā viṣṇurmahāyaśāḥ || 29 ||
satyavādī madhuravāgdevo vācaspatiryathā |
rūpavānsubhaga śrīmān kandarpa iva mūrtimān || 30 ||
sthānakrodhaḥ prahartā ca śreṣṭho loke mahārathaḥ |
bāhucchāyāmavaṣṭabdho yasya loko mahātmanaḥ || 31 ||
apakṛṣyāśramapadānmṛgarūpeṇa rāghavam |
śūnye yenāpanītāsi tasya drakṣyasi yatphalam || 32 ||
na cirādrāvaṇaṃ saṅkhye yo vadhiṣyati vīryavān |
roṣapramuktairiṣubhirjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 33 ||
tenāhaṃ preṣito dūta stvatsakāśamihāgataḥ |
tvadviyogena duḥkhārta ssa tvāṃ kauśalamabravīt || 34 ||
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ |
abhivādya mahābāhussa tvāṃ kauśalamabravīt || 35 ||
rāmasya ca sakhā devi sugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ sa tvāṃ kauśalamabravīt || 36 ||
nityaṃ smarati rāmastvāṃ sasugrīva ssalakṣmaṇaḥ |
diṣṭyā jīvasi vaidehi rākṣasīvaśamāgatā || 37 ||
nacirāddrakṣyase rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
madhye vānarakoṭīnāṃ sugrīvaṃ cāmitaujasam || 38 ||
ahaṃ sugrīvasacivo hanumānnāma vānaraḥ |
praviṣṭo nagarīṃ laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 39 ||
kṛtvā mūrdhni padanyāsaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |
tvāṃ draṣṭumupayāto'haṃ samāśritya parākramam || 40 ||
nāhamasmi tathā devi yathā māmavagacchasi |
viśaṅkā tyajyatāmeṣā śraddhatsva vadato mama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ चतुस्त्रिंशस्सर्गः ।
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनुमान्हरिपुङ्गवः ।
दुःखाद्दुःखाभिभूताया स्सान्त्वमुत्तरमब्रवीत् ॥ 1 ॥
अहं रामस्य सन्देशाद्देवि दूतस्तवागतः ।
वैदेहि कुशली रामस्त्वां च कौशलमब्रवीत् ॥ 2 ॥
यो ब्रह्ममस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदांवरः ।
स त्वां दाशरथी रामो देवि कौशलमब्रवीत् ॥ 3 ॥
लक्ष्मणश्च महातेजा भर्तुस्तेऽनुचरः प्रियः ।
कृतवान्शोकसन्तप्तश्शिरसा तेऽभिवादनम् ॥ 4 ॥
सा तयोः कुशलं देवी निशम्य नरसिंहयोः ।
प्रीतिसंहृष्टसर्वाङ्गी हनुमन्तमथाब्रवीत् ॥ 5 ॥
कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मा ।
एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि ॥ 6 ॥
तया समागते तस्मिन्प्रीतिरुत्पादिताऽद्भुता ।
परस्परेण चालापं विश्वस्तौ तौ प्रचक्रतुः ॥ 7 ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनुमान्हरियूथपः ।
सीतायाश्शोकदीनायास्समीपमुपचक्रमे ॥ 8 ॥
यथा यथा समीपं स हनुमानुपसर्पति ।
तथा तथा रावणं सा तं सीता परिशङ्कते ॥ 9 ॥
अहो धिग्दुष्कृतमिदं कथितं हि यदस्य मे ।
रूपान्तरमुपागम्य स एवायं हि रावणः ॥ 10 ॥
तामशोकस्य शाखां सा विमुक्त्वा शोककर्शिता ।
तस्यामेवानवद्याङ्गी धरण्यां समुपाविशत् ॥ 11 ॥
हनुमानपि दुःखार्तां तां दृष्ट्वा भयमोहिताम् ।
अवन्दत महाबाहुस्ततस्तां जनकात्मजाम् ॥ 12 ॥
सा चैनं भयवित्रस्ता भूयो नैवाभ्युदैक्षत ।
तं दृष्ट्वा वन्दमानं तु सीता शशिनिभानना ॥ 13 ॥
अब्रवीद्धीर्घमुच्छवस्य वानरं मधुरस्वरा ।
मायां प्रविष्टो मायावी यदि त्वं रावणस्स्वयम् ॥ 14 ॥
उत्पादयसि मे भूयस्सन्तापं तन्न शोभनम् ।
स्वं परित्यज्य रूपं यः परिव्राजकरूपध्रुत् ।
जनस्थाने मया दृष्टस्त्वं स एवासि रावणः ॥ 15 ॥
उपवासकृशां दीनां कामरूप निशाचर ।
सन्तापयसि मां भूयस्सन्तप्तां तन्न शोभनम् ॥ 16 ॥
अथवा नैतदेवं हि यन्मया परिशङ्कितम् ॥ 17 ॥
मनसो हि मम प्रीतिरुत्पन्ना तव दर्शनात् ।
यदि रामस्य दूतस्त्वमागतो भद्रमस्तु ते ॥ 18 ॥
पृच्छामि त्वां हरिश्रेष्ठ प्रिया रामकथा हि मे ।
गुणान्रामस्य कथय प्रियस्य मम वानर ॥ 19 ॥
चित्तं हरसि मे सौम्य नदीकूलं यथा रयः ।
अहो स्वप्नस्य सुखता याहमेवं चिराहृता ॥ 20 ॥
प्रेषितं नाम पश्यामि राघवेण वनौकसम् ।
स्वप्नेऽपि यद्यहं वीरं राघवं सहलक्ष्मणम् ॥ 21 ॥
पश्येयं नावसीदेयं स्वप्नोऽपि मम मत्सरी ।
नाहं स्वप्नमिमं मन्ये स्वप्ने दृष्ट्वा हि वानरम् ॥ 22 ॥
न शक्योऽभ्युदयः प्राप्तुं प्राप्तश्चाभ्युदयो मम ।
किन्नु स्याचित्तमोहोऽयं भवेद्वातगतिस्त्वियम् ॥ 23 ॥
उन्मादजो विकारो वा स्यादियं मृगतृष्णिका ।
अथवा नायमुन्मादो मोहोऽप्युन्मादलक्षणः ॥ 24 ॥
सम्बुध्ये चाहमात्मानमियं चापि वनौकसम् ।
इत्येवं बहुधा सीता सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ 25 ॥
रक्षसां कामरूपत्वान्मेने तं राक्षसाधिपम् ।
एतां बुद्धिं तदा कृत्वा सीता सा तनुमध्यमा ॥ 26 ॥
न प्रतिव्याजहाराथ वानरं जनकात्मजा ।
सीतायाश्चिन्तितं बुद्ध्वा हनुमान्मारुतात्मजः ॥ 27 ॥
श्रोत्रानुकूलैर्वचनैस्तदा तां सम्प्रहर्षयत् ।
आदित्य इव तेजस्वी लोककान्तश्शशी यथा ॥ 28 ॥
राजा सर्वस्य लोकस्य देवो वैश्रवणो यथा ।
विक्रमेणोपपन्नश्च यथा विष्णुर्महायशाः ॥ 29 ॥
सत्यवादी मधुरवाग्देवो वाचस्पतिर्यथा ।
रूपवान्सुभग श्रीमान् कन्दर्प इव मूर्तिमान् ॥ 30 ॥
स्थानक्रोधः प्रहर्ता च श्रेष्ठो लोके महारथः ।
बाहुच्छायामवष्टब्धो यस्य लोको महात्मनः ॥ 31 ॥
अपकृष्याश्रमपदान्मृगरूपेण राघवम् ।
शून्ये येनापनीतासि तस्य द्रक्ष्यसि यत्फलम् ॥ 32 ॥
न चिराद्रावणं सङ्ख्ये यो वधिष्यति वीर्यवान् ।
रोषप्रमुक्तैरिषुभिर्ज्वलद्भिरिव पावकैः ॥ 33 ॥
तेनाहं प्रेषितो दूत स्त्वत्सकाशमिहागतः ।
त्वद्वियोगेन दुःखार्त स्स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ 34 ॥
लक्ष्मणश्च महातेजास्सुमित्रानन्दवर्धनः ।
अभिवाद्य महाबाहुस्स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ 35 ॥
रामस्य च सखा देवि सुग्रीवो नाम वानरः ।
राजा वानरमुख्यानां स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ 36 ॥
नित्यं स्मरति रामस्त्वां ससुग्रीव स्सलक्ष्मणः ।
दिष्ट्या जीवसि वैदेहि राक्षसीवशमागता ॥ 37 ॥
नचिराद्द्रक्ष्यसे रामं लक्ष्मणं च महाबलम् ।
मध्ये वानरकोटीनां सुग्रीवं चामितौजसम् ॥ 38 ॥
अहं सुग्रीवसचिवो हनुमान्नाम वानरः ।
प्रविष्टो नगरीं लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ 39 ॥
कृत्वा मूर्ध्नि पदन्यासं रावणस्य दुरात्मनः ।
त्वां द्रष्टुमुपयातोऽहं समाश्रित्य पराक्रमम् ॥ 40 ॥
नाहमस्मि तथा देवि यथा मामवगच्छसि ।
विशङ्का त्यज्यतामेषा श्रद्धत्स्व वदतो मम ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुस्त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānharipuṅgavaḥ |
duḥkhādduḥkhābhibhūtāyā ssāntvamuttaramabravīt || 1 ||
ahaṃ rāmasya sandeśāddevi dūtastavāgataḥ |
vaidehi kuśalī rāmastvāṃ ca kauśalamabravīt || 2 ||
yo brahmamastraṃ vedāṃśca veda vedavidāṃvaraḥ |
sa tvāṃ dāśarathī rāmo devi kauśalamabravīt || 3 ||
lakṣmaṇaśca mahātejā bhartuste'nucaraḥ priyaḥ |
kṛtavānśokasantaptaśśirasā te'bhivādanam || 4 ||
sā tayoḥ kuśalaṃ devī niśamya narasiṃhayoḥ |
prītisaṃhṛṣṭasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 5 ||
kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti mā |
eti jīvantamānando naraṃ varṣaśatādapi || 6 ||
tayā samāgate tasminprītirutpāditā'dbhutā |
paraspareṇa cālāpaṃ viśvastau tau pracakratuḥ || 7 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānhariyūthapaḥ |
sītāyāśśokadīnāyāssamīpamupacakrame || 8 ||
yathā yathā samīpaṃ sa hanumānupasarpati |
tathā tathā rāvaṇaṃ sā taṃ sītā pariśaṅkate || 9 ||
aho dhigduṣkṛtamidaṃ kathitaṃ hi yadasya me |
rūpāntaramupāgamya sa evāyaṃ hi rāvaṇaḥ || 10 ||
tāmaśokasya śākhāṃ sā vimuktvā śokakarśitā |
tasyāmevānavadyāṅgī dharaṇyāṃ samupāviśat || 11 ||
hanumānapi duḥkhārtāṃ tāṃ dṛṣṭvā bhayamohitām |
avandata mahābāhustatastāṃ janakātmajām || 12 ||
sā cainaṃ bhayavitrastā bhūyo naivābhyudaikṣata |
taṃ dṛṣṭvā vandamānaṃ tu sītā śaśinibhānanā || 13 ||
abravīddhīrghamucchavasya vānaraṃ madhurasvarā |
māyāṃ praviṣṭo māyāvī yadi tvaṃ rāvaṇassvayam || 14 ||
utpādayasi me bhūyassantāpaṃ tanna śobhanam |
svaṃ parityajya rūpaṃ yaḥ parivrājakarūpadhrut |
janasthāne mayā dṛṣṭastvaṃ sa evāsi rāvaṇaḥ || 15 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ kāmarūpa niśācara |
santāpayasi māṃ bhūyassantaptāṃ tanna śobhanam || 16 ||
athavā naitadevaṃ hi yanmayā pariśaṅkitam || 17 ||
manaso hi mama prītirutpannā tava darśanāt |
yadi rāmasya dūtastvamāgato bhadramastu te || 18 ||
pṛcchāmi tvāṃ hariśreṣṭha priyā rāmakathā hi me |
guṇānrāmasya kathaya priyasya mama vānara || 19 ||
cittaṃ harasi me saumya nadīkūlaṃ yathā rayaḥ |
aho svapnasya sukhatā yāhamevaṃ cirāhṛtā || 20 ||
preṣitaṃ nāma paśyāmi rāghaveṇa vanaukasam |
svapne'pi yadyahaṃ vīraṃ rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 21 ||
paśyeyaṃ nāvasīdeyaṃ svapno'pi mama matsarī |
nāhaṃ svapnamimaṃ manye svapne dṛṣṭvā hi vānaram || 22 ||
na śakyo'bhyudayaḥ prāptuṃ prāptaścābhyudayo mama |
kinnu syācittamoho'yaṃ bhavedvātagatistviyam || 23 ||
unmādajo vikāro vā syādiyaṃ mṛgatṛṣṇikā |
athavā nāyamunmādo moho'pyunmādalakṣaṇaḥ || 24 ||
sambudhye cāhamātmānamiyaṃ cāpi vanaukasam |
ityevaṃ bahudhā sītā sampradhārya balābalam || 25 ||
rakṣasāṃ kāmarūpatvānmene taṃ rākṣasādhipam |
etāṃ buddhiṃ tadā kṛtvā sītā sā tanumadhyamā || 26 ||
na prativyājahārātha vānaraṃ janakātmajā |
sītāyāścintitaṃ buddhvā hanumānmārutātmajaḥ || 27 ||
śrotrānukūlairvacanaistadā tāṃ sampraharṣayat |
āditya iva tejasvī lokakāntaśśaśī yathā || 28 ||
rājā sarvasya lokasya devo vaiśravaṇo yathā |
vikrameṇopapannaśca yathā viṣṇurmahāyaśāḥ || 29 ||
satyavādī madhuravāgdevo vācaspatiryathā |
rūpavānsubhaga śrīmān kandarpa iva mūrtimān || 30 ||
sthānakrodhaḥ prahartā ca śreṣṭho loke mahārathaḥ |
bāhucchāyāmavaṣṭabdho yasya loko mahātmanaḥ || 31 ||
apakṛṣyāśramapadānmṛgarūpeṇa rāghavam |
śūnye yenāpanītāsi tasya drakṣyasi yatphalam || 32 ||
na cirādrāvaṇaṃ saṅkhye yo vadhiṣyati vīryavān |
roṣapramuktairiṣubhirjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 33 ||
tenāhaṃ preṣito dūta stvatsakāśamihāgataḥ |
tvadviyogena duḥkhārta ssa tvāṃ kauśalamabravīt || 34 ||
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ |
abhivādya mahābāhussa tvāṃ kauśalamabravīt || 35 ||
rāmasya ca sakhā devi sugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ sa tvāṃ kauśalamabravīt || 36 ||
nityaṃ smarati rāmastvāṃ sasugrīva ssalakṣmaṇaḥ |
diṣṭyā jīvasi vaidehi rākṣasīvaśamāgatā || 37 ||
nacirāddrakṣyase rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
madhye vānarakoṭīnāṃ sugrīvaṃ cāmitaujasam || 38 ||
ahaṃ sugrīvasacivo hanumānnāma vānaraḥ |
praviṣṭo nagarīṃ laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 39 ||
kṛtvā mūrdhni padanyāsaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |
tvāṃ draṣṭumupayāto'haṃ samāśritya parākramam || 40 ||
nāhamasmi tathā devi yathā māmavagacchasi |
viśaṅkā tyajyatāmeṣā śraddhatsva vadato mama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.