શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।
અથ ચતુસ્ત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્હરિપુઙ્ગવઃ ।
દુઃખાદ્દુઃખાભિભૂતાયા સ્સાન્ત્વમુત્તરમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
અહં રામસ્ય સન્દેશાદ્દેવિ દૂતસ્તવાગતઃ ।
વૈદેહિ કુશલી રામસ્ત્વાં ચ કૌશલમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥
યો બ્રહ્મમસ્ત્રં વેદાંશ્ચ વેદ વેદવિદાંવરઃ ।
સ ત્વાં દાશરથી રામો દેવિ કૌશલમબ્રવીત્ ॥ 3 ॥
લક્ષ્મણશ્ચ મહાતેજા ભર્તુસ્તેઽનુચરઃ પ્રિયઃ ।
કૃતવાન્શોકસન્તપ્તશ્શિરસા તેઽભિવાદનમ્ ॥ 4 ॥
સા તયોઃ કુશલં દેવી નિશમ્ય નરસિંહયોઃ ।
પ્રીતિસંહૃષ્ટસર્વાઙ્ગી હનુમન્તમથાબ્રવીત્ ॥ 5 ॥
કલ્યાણી બત ગાથેયં લૌકિકી પ્રતિભાતિ મા ।
એતિ જીવન્તમાનન્દો નરં વર્ષશતાદપિ ॥ 6 ॥
તયા સમાગતે તસ્મિન્પ્રીતિરુત્પાદિતાઽદ્ભુતા ।
પરસ્પરેણ ચાલાપં વિશ્વસ્તૌ તૌ પ્રચક્રતુઃ ॥ 7 ॥
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્હરિયૂથપઃ ।
સીતાયાશ્શોકદીનાયાસ્સમીપમુપચક્રમે ॥ 8 ॥
યથા યથા સમીપં સ હનુમાનુપસર્પતિ ।
તથા તથા રાવણં સા તં સીતા પરિશઙ્કતે ॥ 9 ॥
અહો ધિગ્દુષ્કૃતમિદં કથિતં હિ યદસ્ય મે ।
રૂપાન્તરમુપાગમ્ય સ એવાયં હિ રાવણઃ ॥ 10 ॥
તામશોકસ્ય શાખાં સા વિમુક્ત્વા શોકકર્શિતા ।
તસ્યામેવાનવદ્યાઙ્ગી ધરણ્યાં સમુપાવિશત્ ॥ 11 ॥
હનુમાનપિ દુઃખાર્તાં તાં દૃષ્ટ્વા ભયમોહિતામ્ ।
અવન્દત મહાબાહુસ્તતસ્તાં જનકાત્મજામ્ ॥ 12 ॥
સા ચૈનં ભયવિત્રસ્તા ભૂયો નૈવાભ્યુદૈક્ષત ।
તં દૃષ્ટ્વા વન્દમાનં તુ સીતા શશિનિભાનના ॥ 13 ॥
અબ્રવીદ્ધીર્ઘમુચ્છવસ્ય વાનરં મધુરસ્વરા ।
માયાં પ્રવિષ્ટો માયાવી યદિ ત્વં રાવણસ્સ્વયમ્ ॥ 14 ॥
ઉત્પાદયસિ મે ભૂયસ્સન્તાપં તન્ન શોભનમ્ ।
સ્વં પરિત્યજ્ય રૂપં યઃ પરિવ્રાજકરૂપધ્રુત્ ।
જનસ્થાને મયા દૃષ્ટસ્ત્વં સ એવાસિ રાવણઃ ॥ 15 ॥
ઉપવાસકૃશાં દીનાં કામરૂપ નિશાચર ।
સન્તાપયસિ માં ભૂયસ્સન્તપ્તાં તન્ન શોભનમ્ ॥ 16 ॥
અથવા નૈતદેવં હિ યન્મયા પરિશઙ્કિતમ્ ॥ 17 ॥
મનસો હિ મમ પ્રીતિરુત્પન્ના તવ દર્શનાત્ ।
યદિ રામસ્ય દૂતસ્ત્વમાગતો ભદ્રમસ્તુ તે ॥ 18 ॥
પૃચ્છામિ ત્વાં હરિશ્રેષ્ઠ પ્રિયા રામકથા હિ મે ।
ગુણાન્રામસ્ય કથય પ્રિયસ્ય મમ વાનર ॥ 19 ॥
ચિત્તં હરસિ મે સૌમ્ય નદીકૂલં યથા રયઃ ।
અહો સ્વપ્નસ્ય સુખતા યાહમેવં ચિરાહૃતા ॥ 20 ॥
પ્રેષિતં નામ પશ્યામિ રાઘવેણ વનૌકસમ્ ।
સ્વપ્નેઽપિ યદ્યહં વીરં રાઘવં સહલક્ષ્મણમ્ ॥ 21 ॥
પશ્યેયં નાવસીદેયં સ્વપ્નોઽપિ મમ મત્સરી ।
નાહં સ્વપ્નમિમં મન્યે સ્વપ્ને દૃષ્ટ્વા હિ વાનરમ્ ॥ 22 ॥
ન શક્યોઽભ્યુદયઃ પ્રાપ્તું પ્રાપ્તશ્ચાભ્યુદયો મમ ।
કિન્નુ સ્યાચિત્તમોહોઽયં ભવેદ્વાતગતિસ્ત્વિયમ્ ॥ 23 ॥
ઉન્માદજો વિકારો વા સ્યાદિયં મૃગતૃષ્ણિકા ।
અથવા નાયમુન્માદો મોહોઽપ્યુન્માદલક્ષણઃ ॥ 24 ॥
સમ્બુધ્યે ચાહમાત્માનમિયં ચાપિ વનૌકસમ્ ।
ઇત્યેવં બહુધા સીતા સમ્પ્રધાર્ય બલાબલમ્ ॥ 25 ॥
રક્ષસાં કામરૂપત્વાન્મેને તં રાક્ષસાધિપમ્ ।
એતાં બુદ્ધિં તદા કૃત્વા સીતા સા તનુમધ્યમા ॥ 26 ॥
ન પ્રતિવ્યાજહારાથ વાનરં જનકાત્મજા ।
સીતાયાશ્ચિન્તિતં બુદ્ધ્વા હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 27 ॥
શ્રોત્રાનુકૂલૈર્વચનૈસ્તદા તાં સમ્પ્રહર્ષયત્ ।
આદિત્ય ઇવ તેજસ્વી લોકકાન્તશ્શશી યથા ॥ 28 ॥
રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય દેવો વૈશ્રવણો યથા ।
વિક્રમેણોપપન્નશ્ચ યથા વિષ્ણુર્મહાયશાઃ ॥ 29 ॥
સત્યવાદી મધુરવાગ્દેવો વાચસ્પતિર્યથા ।
રૂપવાન્સુભગ શ્રીમાન્ કન્દર્પ ઇવ મૂર્તિમાન્ ॥ 30 ॥
સ્થાનક્રોધઃ પ્રહર્તા ચ શ્રેષ્ઠો લોકે મહારથઃ ।
બાહુચ્છાયામવષ્ટબ્ધો યસ્ય લોકો મહાત્મનઃ ॥ 31 ॥
અપકૃષ્યાશ્રમપદાન્મૃગરૂપેણ રાઘવમ્ ।
શૂન્યે યેનાપનીતાસિ તસ્ય દ્રક્ષ્યસિ યત્ફલમ્ ॥ 32 ॥
ન ચિરાદ્રાવણં સઙ્ખ્યે યો વધિષ્યતિ વીર્યવાન્ ।
રોષપ્રમુક્તૈરિષુભિર્જ્વલદ્ભિરિવ પાવકૈઃ ॥ 33 ॥
તેનાહં પ્રેષિતો દૂત સ્ત્વત્સકાશમિહાગતઃ ।
ત્વદ્વિયોગેન દુઃખાર્ત સ્સ ત્વાં કૌશલમબ્રવીત્ ॥ 34 ॥
લક્ષ્મણશ્ચ મહાતેજાસ્સુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ ।
અભિવાદ્ય મહાબાહુસ્સ ત્વાં કૌશલમબ્રવીત્ ॥ 35 ॥
રામસ્ય ચ સખા દેવિ સુગ્રીવો નામ વાનરઃ ।
રાજા વાનરમુખ્યાનાં સ ત્વાં કૌશલમબ્રવીત્ ॥ 36 ॥
નિત્યં સ્મરતિ રામસ્ત્વાં સસુગ્રીવ સ્સલક્ષ્મણઃ ।
દિષ્ટ્યા જીવસિ વૈદેહિ રાક્ષસીવશમાગતા ॥ 37 ॥
નચિરાદ્દ્રક્ષ્યસે રામં લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્ ।
મધ્યે વાનરકોટીનાં સુગ્રીવં ચામિતૌજસમ્ ॥ 38 ॥
અહં સુગ્રીવસચિવો હનુમાન્નામ વાનરઃ ।
પ્રવિષ્ટો નગરીં લઙ્કાં લઙ્ઘયિત્વા મહોદધિમ્ ॥ 39 ॥
કૃત્વા મૂર્ધ્નિ પદન્યાસં રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ ।
ત્વાં દ્રષ્ટુમુપયાતોઽહં સમાશ્રિત્ય પરાક્રમમ્ ॥ 40 ॥
નાહમસ્મિ તથા દેવિ યથા મામવગચ્છસિ ।
વિશઙ્કા ત્યજ્યતામેષા શ્રદ્ધત્સ્વ વદતો મમ ॥ 41 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે ચતુસ્ત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānharipuṅgavaḥ |
duḥkhādduḥkhābhibhūtāyā ssāntvamuttaramabravīt || 1 ||
ahaṃ rāmasya sandeśāddevi dūtastavāgataḥ |
vaidehi kuśalī rāmastvāṃ ca kauśalamabravīt || 2 ||
yo brahmamastraṃ vedāṃśca veda vedavidāṃvaraḥ |
sa tvāṃ dāśarathī rāmo devi kauśalamabravīt || 3 ||
lakṣmaṇaśca mahātejā bhartuste'nucaraḥ priyaḥ |
kṛtavānśokasantaptaśśirasā te'bhivādanam || 4 ||
sā tayoḥ kuśalaṃ devī niśamya narasiṃhayoḥ |
prītisaṃhṛṣṭasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 5 ||
kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti mā |
eti jīvantamānando naraṃ varṣaśatādapi || 6 ||
tayā samāgate tasminprītirutpāditā'dbhutā |
paraspareṇa cālāpaṃ viśvastau tau pracakratuḥ || 7 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānhariyūthapaḥ |
sītāyāśśokadīnāyāssamīpamupacakrame || 8 ||
yathā yathā samīpaṃ sa hanumānupasarpati |
tathā tathā rāvaṇaṃ sā taṃ sītā pariśaṅkate || 9 ||
aho dhigduṣkṛtamidaṃ kathitaṃ hi yadasya me |
rūpāntaramupāgamya sa evāyaṃ hi rāvaṇaḥ || 10 ||
tāmaśokasya śākhāṃ sā vimuktvā śokakarśitā |
tasyāmevānavadyāṅgī dharaṇyāṃ samupāviśat || 11 ||
hanumānapi duḥkhārtāṃ tāṃ dṛṣṭvā bhayamohitām |
avandata mahābāhustatastāṃ janakātmajām || 12 ||
sā cainaṃ bhayavitrastā bhūyo naivābhyudaikṣata |
taṃ dṛṣṭvā vandamānaṃ tu sītā śaśinibhānanā || 13 ||
abravīddhīrghamucchavasya vānaraṃ madhurasvarā |
māyāṃ praviṣṭo māyāvī yadi tvaṃ rāvaṇassvayam || 14 ||
utpādayasi me bhūyassantāpaṃ tanna śobhanam |
svaṃ parityajya rūpaṃ yaḥ parivrājakarūpadhrut |
janasthāne mayā dṛṣṭastvaṃ sa evāsi rāvaṇaḥ || 15 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ kāmarūpa niśācara |
santāpayasi māṃ bhūyassantaptāṃ tanna śobhanam || 16 ||
athavā naitadevaṃ hi yanmayā pariśaṅkitam || 17 ||
manaso hi mama prītirutpannā tava darśanāt |
yadi rāmasya dūtastvamāgato bhadramastu te || 18 ||
pṛcchāmi tvāṃ hariśreṣṭha priyā rāmakathā hi me |
guṇānrāmasya kathaya priyasya mama vānara || 19 ||
cittaṃ harasi me saumya nadīkūlaṃ yathā rayaḥ |
aho svapnasya sukhatā yāhamevaṃ cirāhṛtā || 20 ||
preṣitaṃ nāma paśyāmi rāghaveṇa vanaukasam |
svapne'pi yadyahaṃ vīraṃ rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 21 ||
paśyeyaṃ nāvasīdeyaṃ svapno'pi mama matsarī |
nāhaṃ svapnamimaṃ manye svapne dṛṣṭvā hi vānaram || 22 ||
na śakyo'bhyudayaḥ prāptuṃ prāptaścābhyudayo mama |
kinnu syācittamoho'yaṃ bhavedvātagatistviyam || 23 ||
unmādajo vikāro vā syādiyaṃ mṛgatṛṣṇikā |
athavā nāyamunmādo moho'pyunmādalakṣaṇaḥ || 24 ||
sambudhye cāhamātmānamiyaṃ cāpi vanaukasam |
ityevaṃ bahudhā sītā sampradhārya balābalam || 25 ||
rakṣasāṃ kāmarūpatvānmene taṃ rākṣasādhipam |
etāṃ buddhiṃ tadā kṛtvā sītā sā tanumadhyamā || 26 ||
na prativyājahārātha vānaraṃ janakātmajā |
sītāyāścintitaṃ buddhvā hanumānmārutātmajaḥ || 27 ||
śrotrānukūlairvacanaistadā tāṃ sampraharṣayat |
āditya iva tejasvī lokakāntaśśaśī yathā || 28 ||
rājā sarvasya lokasya devo vaiśravaṇo yathā |
vikrameṇopapannaśca yathā viṣṇurmahāyaśāḥ || 29 ||
satyavādī madhuravāgdevo vācaspatiryathā |
rūpavānsubhaga śrīmān kandarpa iva mūrtimān || 30 ||
sthānakrodhaḥ prahartā ca śreṣṭho loke mahārathaḥ |
bāhucchāyāmavaṣṭabdho yasya loko mahātmanaḥ || 31 ||
apakṛṣyāśramapadānmṛgarūpeṇa rāghavam |
śūnye yenāpanītāsi tasya drakṣyasi yatphalam || 32 ||
na cirādrāvaṇaṃ saṅkhye yo vadhiṣyati vīryavān |
roṣapramuktairiṣubhirjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 33 ||
tenāhaṃ preṣito dūta stvatsakāśamihāgataḥ |
tvadviyogena duḥkhārta ssa tvāṃ kauśalamabravīt || 34 ||
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ |
abhivādya mahābāhussa tvāṃ kauśalamabravīt || 35 ||
rāmasya ca sakhā devi sugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ sa tvāṃ kauśalamabravīt || 36 ||
nityaṃ smarati rāmastvāṃ sasugrīva ssalakṣmaṇaḥ |
diṣṭyā jīvasi vaidehi rākṣasīvaśamāgatā || 37 ||
nacirāddrakṣyase rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
madhye vānarakoṭīnāṃ sugrīvaṃ cāmitaujasam || 38 ||
ahaṃ sugrīvasacivo hanumānnāma vānaraḥ |
praviṣṭo nagarīṃ laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 39 ||
kṛtvā mūrdhni padanyāsaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |
tvāṃ draṣṭumupayāto'haṃ samāśritya parākramam || 40 ||
nāhamasmi tathā devi yathā māmavagacchasi |
viśaṅkā tyajyatāmeṣā śraddhatsva vadato mama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ चतुस्त्रिंशस्सर्गः ।
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनुमान्हरिपुङ्गवः ।
दुःखाद्दुःखाभिभूताया स्सान्त्वमुत्तरमब्रवीत् ॥ 1 ॥
अहं रामस्य सन्देशाद्देवि दूतस्तवागतः ।
वैदेहि कुशली रामस्त्वां च कौशलमब्रवीत् ॥ 2 ॥
यो ब्रह्ममस्त्रं वेदांश्च वेद वेदविदांवरः ।
स त्वां दाशरथी रामो देवि कौशलमब्रवीत् ॥ 3 ॥
लक्ष्मणश्च महातेजा भर्तुस्तेऽनुचरः प्रियः ।
कृतवान्शोकसन्तप्तश्शिरसा तेऽभिवादनम् ॥ 4 ॥
सा तयोः कुशलं देवी निशम्य नरसिंहयोः ।
प्रीतिसंहृष्टसर्वाङ्गी हनुमन्तमथाब्रवीत् ॥ 5 ॥
कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मा ।
एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि ॥ 6 ॥
तया समागते तस्मिन्प्रीतिरुत्पादिताऽद्भुता ।
परस्परेण चालापं विश्वस्तौ तौ प्रचक्रतुः ॥ 7 ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हनुमान्हरियूथपः ।
सीतायाश्शोकदीनायास्समीपमुपचक्रमे ॥ 8 ॥
यथा यथा समीपं स हनुमानुपसर्पति ।
तथा तथा रावणं सा तं सीता परिशङ्कते ॥ 9 ॥
अहो धिग्दुष्कृतमिदं कथितं हि यदस्य मे ।
रूपान्तरमुपागम्य स एवायं हि रावणः ॥ 10 ॥
तामशोकस्य शाखां सा विमुक्त्वा शोककर्शिता ।
तस्यामेवानवद्याङ्गी धरण्यां समुपाविशत् ॥ 11 ॥
हनुमानपि दुःखार्तां तां दृष्ट्वा भयमोहिताम् ।
अवन्दत महाबाहुस्ततस्तां जनकात्मजाम् ॥ 12 ॥
सा चैनं भयवित्रस्ता भूयो नैवाभ्युदैक्षत ।
तं दृष्ट्वा वन्दमानं तु सीता शशिनिभानना ॥ 13 ॥
अब्रवीद्धीर्घमुच्छवस्य वानरं मधुरस्वरा ।
मायां प्रविष्टो मायावी यदि त्वं रावणस्स्वयम् ॥ 14 ॥
उत्पादयसि मे भूयस्सन्तापं तन्न शोभनम् ।
स्वं परित्यज्य रूपं यः परिव्राजकरूपध्रुत् ।
जनस्थाने मया दृष्टस्त्वं स एवासि रावणः ॥ 15 ॥
उपवासकृशां दीनां कामरूप निशाचर ।
सन्तापयसि मां भूयस्सन्तप्तां तन्न शोभनम् ॥ 16 ॥
अथवा नैतदेवं हि यन्मया परिशङ्कितम् ॥ 17 ॥
मनसो हि मम प्रीतिरुत्पन्ना तव दर्शनात् ।
यदि रामस्य दूतस्त्वमागतो भद्रमस्तु ते ॥ 18 ॥
पृच्छामि त्वां हरिश्रेष्ठ प्रिया रामकथा हि मे ।
गुणान्रामस्य कथय प्रियस्य मम वानर ॥ 19 ॥
चित्तं हरसि मे सौम्य नदीकूलं यथा रयः ।
अहो स्वप्नस्य सुखता याहमेवं चिराहृता ॥ 20 ॥
प्रेषितं नाम पश्यामि राघवेण वनौकसम् ।
स्वप्नेऽपि यद्यहं वीरं राघवं सहलक्ष्मणम् ॥ 21 ॥
पश्येयं नावसीदेयं स्वप्नोऽपि मम मत्सरी ।
नाहं स्वप्नमिमं मन्ये स्वप्ने दृष्ट्वा हि वानरम् ॥ 22 ॥
न शक्योऽभ्युदयः प्राप्तुं प्राप्तश्चाभ्युदयो मम ।
किन्नु स्याचित्तमोहोऽयं भवेद्वातगतिस्त्वियम् ॥ 23 ॥
उन्मादजो विकारो वा स्यादियं मृगतृष्णिका ।
अथवा नायमुन्मादो मोहोऽप्युन्मादलक्षणः ॥ 24 ॥
सम्बुध्ये चाहमात्मानमियं चापि वनौकसम् ।
इत्येवं बहुधा सीता सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ 25 ॥
रक्षसां कामरूपत्वान्मेने तं राक्षसाधिपम् ।
एतां बुद्धिं तदा कृत्वा सीता सा तनुमध्यमा ॥ 26 ॥
न प्रतिव्याजहाराथ वानरं जनकात्मजा ।
सीतायाश्चिन्तितं बुद्ध्वा हनुमान्मारुतात्मजः ॥ 27 ॥
श्रोत्रानुकूलैर्वचनैस्तदा तां सम्प्रहर्षयत् ।
आदित्य इव तेजस्वी लोककान्तश्शशी यथा ॥ 28 ॥
राजा सर्वस्य लोकस्य देवो वैश्रवणो यथा ।
विक्रमेणोपपन्नश्च यथा विष्णुर्महायशाः ॥ 29 ॥
सत्यवादी मधुरवाग्देवो वाचस्पतिर्यथा ।
रूपवान्सुभग श्रीमान् कन्दर्प इव मूर्तिमान् ॥ 30 ॥
स्थानक्रोधः प्रहर्ता च श्रेष्ठो लोके महारथः ।
बाहुच्छायामवष्टब्धो यस्य लोको महात्मनः ॥ 31 ॥
अपकृष्याश्रमपदान्मृगरूपेण राघवम् ।
शून्ये येनापनीतासि तस्य द्रक्ष्यसि यत्फलम् ॥ 32 ॥
न चिराद्रावणं सङ्ख्ये यो वधिष्यति वीर्यवान् ।
रोषप्रमुक्तैरिषुभिर्ज्वलद्भिरिव पावकैः ॥ 33 ॥
तेनाहं प्रेषितो दूत स्त्वत्सकाशमिहागतः ।
त्वद्वियोगेन दुःखार्त स्स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ 34 ॥
लक्ष्मणश्च महातेजास्सुमित्रानन्दवर्धनः ।
अभिवाद्य महाबाहुस्स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ 35 ॥
रामस्य च सखा देवि सुग्रीवो नाम वानरः ।
राजा वानरमुख्यानां स त्वां कौशलमब्रवीत् ॥ 36 ॥
नित्यं स्मरति रामस्त्वां ससुग्रीव स्सलक्ष्मणः ।
दिष्ट्या जीवसि वैदेहि राक्षसीवशमागता ॥ 37 ॥
नचिराद्द्रक्ष्यसे रामं लक्ष्मणं च महाबलम् ।
मध्ये वानरकोटीनां सुग्रीवं चामितौजसम् ॥ 38 ॥
अहं सुग्रीवसचिवो हनुमान्नाम वानरः ।
प्रविष्टो नगरीं लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ 39 ॥
कृत्वा मूर्ध्नि पदन्यासं रावणस्य दुरात्मनः ।
त्वां द्रष्टुमुपयातोऽहं समाश्रित्य पराक्रमम् ॥ 40 ॥
नाहमस्मि तथा देवि यथा मामवगच्छसि ।
विशङ्का त्यज्यतामेषा श्रद्धत्स्व वदतो मम ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुस्त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānharipuṅgavaḥ |
duḥkhādduḥkhābhibhūtāyā ssāntvamuttaramabravīt || 1 ||
ahaṃ rāmasya sandeśāddevi dūtastavāgataḥ |
vaidehi kuśalī rāmastvāṃ ca kauśalamabravīt || 2 ||
yo brahmamastraṃ vedāṃśca veda vedavidāṃvaraḥ |
sa tvāṃ dāśarathī rāmo devi kauśalamabravīt || 3 ||
lakṣmaṇaśca mahātejā bhartuste'nucaraḥ priyaḥ |
kṛtavānśokasantaptaśśirasā te'bhivādanam || 4 ||
sā tayoḥ kuśalaṃ devī niśamya narasiṃhayoḥ |
prītisaṃhṛṣṭasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 5 ||
kalyāṇī bata gātheyaṃ laukikī pratibhāti mā |
eti jīvantamānando naraṃ varṣaśatādapi || 6 ||
tayā samāgate tasminprītirutpāditā'dbhutā |
paraspareṇa cālāpaṃ viśvastau tau pracakratuḥ || 7 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hanumānhariyūthapaḥ |
sītāyāśśokadīnāyāssamīpamupacakrame || 8 ||
yathā yathā samīpaṃ sa hanumānupasarpati |
tathā tathā rāvaṇaṃ sā taṃ sītā pariśaṅkate || 9 ||
aho dhigduṣkṛtamidaṃ kathitaṃ hi yadasya me |
rūpāntaramupāgamya sa evāyaṃ hi rāvaṇaḥ || 10 ||
tāmaśokasya śākhāṃ sā vimuktvā śokakarśitā |
tasyāmevānavadyāṅgī dharaṇyāṃ samupāviśat || 11 ||
hanumānapi duḥkhārtāṃ tāṃ dṛṣṭvā bhayamohitām |
avandata mahābāhustatastāṃ janakātmajām || 12 ||
sā cainaṃ bhayavitrastā bhūyo naivābhyudaikṣata |
taṃ dṛṣṭvā vandamānaṃ tu sītā śaśinibhānanā || 13 ||
abravīddhīrghamucchavasya vānaraṃ madhurasvarā |
māyāṃ praviṣṭo māyāvī yadi tvaṃ rāvaṇassvayam || 14 ||
utpādayasi me bhūyassantāpaṃ tanna śobhanam |
svaṃ parityajya rūpaṃ yaḥ parivrājakarūpadhrut |
janasthāne mayā dṛṣṭastvaṃ sa evāsi rāvaṇaḥ || 15 ||
upavāsakṛśāṃ dīnāṃ kāmarūpa niśācara |
santāpayasi māṃ bhūyassantaptāṃ tanna śobhanam || 16 ||
athavā naitadevaṃ hi yanmayā pariśaṅkitam || 17 ||
manaso hi mama prītirutpannā tava darśanāt |
yadi rāmasya dūtastvamāgato bhadramastu te || 18 ||
pṛcchāmi tvāṃ hariśreṣṭha priyā rāmakathā hi me |
guṇānrāmasya kathaya priyasya mama vānara || 19 ||
cittaṃ harasi me saumya nadīkūlaṃ yathā rayaḥ |
aho svapnasya sukhatā yāhamevaṃ cirāhṛtā || 20 ||
preṣitaṃ nāma paśyāmi rāghaveṇa vanaukasam |
svapne'pi yadyahaṃ vīraṃ rāghavaṃ sahalakṣmaṇam || 21 ||
paśyeyaṃ nāvasīdeyaṃ svapno'pi mama matsarī |
nāhaṃ svapnamimaṃ manye svapne dṛṣṭvā hi vānaram || 22 ||
na śakyo'bhyudayaḥ prāptuṃ prāptaścābhyudayo mama |
kinnu syācittamoho'yaṃ bhavedvātagatistviyam || 23 ||
unmādajo vikāro vā syādiyaṃ mṛgatṛṣṇikā |
athavā nāyamunmādo moho'pyunmādalakṣaṇaḥ || 24 ||
sambudhye cāhamātmānamiyaṃ cāpi vanaukasam |
ityevaṃ bahudhā sītā sampradhārya balābalam || 25 ||
rakṣasāṃ kāmarūpatvānmene taṃ rākṣasādhipam |
etāṃ buddhiṃ tadā kṛtvā sītā sā tanumadhyamā || 26 ||
na prativyājahārātha vānaraṃ janakātmajā |
sītāyāścintitaṃ buddhvā hanumānmārutātmajaḥ || 27 ||
śrotrānukūlairvacanaistadā tāṃ sampraharṣayat |
āditya iva tejasvī lokakāntaśśaśī yathā || 28 ||
rājā sarvasya lokasya devo vaiśravaṇo yathā |
vikrameṇopapannaśca yathā viṣṇurmahāyaśāḥ || 29 ||
satyavādī madhuravāgdevo vācaspatiryathā |
rūpavānsubhaga śrīmān kandarpa iva mūrtimān || 30 ||
sthānakrodhaḥ prahartā ca śreṣṭho loke mahārathaḥ |
bāhucchāyāmavaṣṭabdho yasya loko mahātmanaḥ || 31 ||
apakṛṣyāśramapadānmṛgarūpeṇa rāghavam |
śūnye yenāpanītāsi tasya drakṣyasi yatphalam || 32 ||
na cirādrāvaṇaṃ saṅkhye yo vadhiṣyati vīryavān |
roṣapramuktairiṣubhirjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 33 ||
tenāhaṃ preṣito dūta stvatsakāśamihāgataḥ |
tvadviyogena duḥkhārta ssa tvāṃ kauśalamabravīt || 34 ||
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ |
abhivādya mahābāhussa tvāṃ kauśalamabravīt || 35 ||
rāmasya ca sakhā devi sugrīvo nāma vānaraḥ |
rājā vānaramukhyānāṃ sa tvāṃ kauśalamabravīt || 36 ||
nityaṃ smarati rāmastvāṃ sasugrīva ssalakṣmaṇaḥ |
diṣṭyā jīvasi vaidehi rākṣasīvaśamāgatā || 37 ||
nacirāddrakṣyase rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
madhye vānarakoṭīnāṃ sugrīvaṃ cāmitaujasam || 38 ||
ahaṃ sugrīvasacivo hanumānnāma vānaraḥ |
praviṣṭo nagarīṃ laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 39 ||
kṛtvā mūrdhni padanyāsaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |
tvāṃ draṣṭumupayāto'haṃ samāśritya parākramam || 40 ||
nāhamasmi tathā devi yathā māmavagacchasi |
viśaṅkā tyajyatāmeṣā śraddhatsva vadato mama || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.