Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 55 — Gurmukhi Script

Meaning —

ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।

ਅਥ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।

ਲਙ੍ਕਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਂ ਸਨ੍ਦੀਪ੍ਯ ਲਾਙ੍ਗੂਲਾਗ੍ਨਿਂ ਮਹਾਬਲਃ ।

ਨਿਰ੍ਵਾਪਯਾਮਾਸ ਤਦਾ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਹਰਿਸਤ੍ਤਮਃ ।

Shloka 1

ਸਨ੍ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਾਂ ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਾਂ ਤ੍ਰਸ੍ਤਰਕ੍षੋਗਣਾਂ ਪੁਰੀਮ੍ ।
ਆਵੇਕ੍ष੍ਯ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਲਙ੍ਕਾਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵਾਨਰਃ ॥ 1 ॥

sandīpyamānāṃ vidhvastāṃ trastarakṣogaṇāṃ purīm |
āvekṣya hanumān laṅkāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 1 ||

Shloka 2

ਤਸ੍ਯਾਭੂਤ੍ਸੁਮਹਾਂਸ੍ਤ੍ਰਾਸਃ ਕੁਤ੍ਸਾ ਚਾਤ੍ਮਨ੍ਯਜਾਯਤ ।
ਲਙ੍ਕਾਂ ਪ੍ਰਦਹਤਾ ਕਰ੍ਮ ਕਿਂਸ੍ਵਿਤ੍ਕृਤਮਿਦਂ ਮਯਾ ॥ 2 ॥

tasyābhūtsumahāṃstrāsaḥ kutsā cātmanyajāyata |
laṅkāṃ pradahatā karma kiṃsvitkṛtamidaṃ mayā || 2 ||

Shloka 3

ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਪੁਰੁषਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯੇ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕੋਪਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਨਿਰੁਨ੍ਧਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਦੀਪ੍ਤਮਗ੍ਨਿਮਿਵਾਮ੍ਭਸਾ ॥ 3 ॥

dhanyāste puruṣaśreṣṭhā ye buddhyā kopamutthitam |
nirundhanti mahātmāno dīptamagnimivāmbhasā || 3 ||

Shloka 4

ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਪਾਪਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੂਨਪਿ ।
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਪਰੁषਯਾ ਵਾਚਾ ਨਰਸ੍ਸਾਧੂਨਧਿਕ੍षਿਪੇਤ੍ ॥ 4 ॥

kruddhaḥ pāpaṃ na kuryātkaḥ kruddho hanyādgurūnapi |
kruddhaḥ paruṣayā vācā narassādhūnadhikṣipet || 4 ||

Shloka 5

ਵਾਚ੍ਯਾਵਾਚ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਨ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ ।
ਨਾਕਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨਾਵਾਚ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ 5 ॥

vācyāvācyaṃ prakupito na vijānāti karhicit |
nākāryamasti kruddhasya nāvācyaṃ vidyate kvacit || 5 ||

Shloka 6

ਯਸ੍ਸਮੁਤ੍ਪਤਿਤਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਕ੍षਮਯੈਵ ਨਿਰਸ੍ਯਤਿ ।
ਯਥੋਰਗਸ੍ਤ੍ਵਚਂ ਜੀਰ੍ਣਾਂ ਸ ਵੈ ਪੁਰੁष ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 6 ॥

yassamutpatitaṃ krodhaṃ kṣamayaiva nirasyati |
yathoragastvacaṃ jīrṇāṃ sa vai puruṣa ucyate || 6 ||

Shloka 7

ਧਿਗਸ੍ਤੁ ਮਾਂ ਸੁਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਨਿਰ੍ਲਜ੍ਜਂ ਪਾਪਕृਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਅਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਸੀਤਾਮਗ੍ਨਿਦਂ ਸ੍ਵਾਮਿਘਾਤੁਕਮ੍ ॥ 7 ॥

dhigastu māṃ sudurbuddhiṃ nirlajjaṃ pāpakṛttamam |
acintayitvā tāṃ sītāmagnidaṃ svāmighātukam || 7 ||

Shloka 8

ਯਦਿ ਦਗ੍ਧਾ ਤ੍ਵਿਯਂ ਲਙ੍ਕਾ ਨੂਨਮਾਰ੍ਯਾऽਪਿ ਜਾਨਕੀ ।
ਦਗ੍ਧਾ ਤੇਨ ਮਯਾ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਹਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮਜਾਨਤਾ ॥ 8 ॥

yadi dagdhā tviyaṃ laṅkā nūnamāryā'pi jānakī |
dagdhā tena mayā bharturhitaṃ kāryamajānatā || 8 ||

Shloka 9

ਯਦਰ੍ਥਮਯਮਾਰਮ੍ਭਸ੍ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮਵਸਾਦਿਤਮ੍ ।
ਮਯਾ ਹਿ ਦਹਤਾ ਲਙ੍ਕਾਂ ਨ ਸੀਤਾ ਪਰਿਰਕ੍षਿਤਾ ॥ 9 ॥

yadarthamayamārambhastatkāryamavasāditam |
mayā hi dahatā laṅkāṃ na sītā parirakṣitā || 9 ||

Shloka 10

ਈषਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮਿਦਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕृਤਮਾਸੀਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧਾਭਿਭੂਤੇਨ ਮਯਾ ਮੂਲਕ੍षਯਃ ਕृਤਃ ॥ 10 ॥

īṣatkāryamidaṃ kāryaṃ kṛtamāsīnna saṃśayaḥ |
tasya krodhābhibhūtena mayā mūlakṣayaḥ kṛtaḥ || 10 ||

Shloka 11

ਵਿਨष੍ਟਾ ਜਾਨਕੀ ਨੂਨਂ ਨ ਹ੍ਯਦਗ੍ਧਃ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।
ਲਙ੍ਕਾਯਾਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦੁਦ੍ਧੇਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਵਾ ਭਸ੍ਮੀਕृਤਾ ਪੁਰੀ ॥ 11 ॥

vinaṣṭā jānakī nūnaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate |
laṅkāyāṃ kaściduddheśassarvā bhasmīkṛtā purī || 11 ||

Shloka 12

ਯਦਿ ਤਦ੍ਵਿਹਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਮ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ ।
ਇਹੈਵ ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੋ ਮਮਾਪਿ ਹ੍ਯਦ੍ਯ ਰੋਚਤੇ ॥ 12 ॥

yadi tadvihataṃ kāryaṃ mama prajñāviparyayāt |
ihaiva prāṇasannyāso mamāpi hyadya rocate || 12 ||

Shloka 13

ਕਿਮਗ੍ਨੌ ਨਿਪਤਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਆਹੋਸ੍ਵਿਦ੍ਬਡਬਾਮੁਖੇ ।
ਸ਼ਰੀਰਮਾਹੋ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਦਦ੍ਮਿ ਸਾਗਰਵਾਸਿਨਾਮ੍ ॥ 13 ॥

kimagnau nipatāmyadya āhosvidbaḍabāmukhe |
śarīramāho sattvānāṃ dadmi sāgaravāsinām || 13 ||

Shloka 14

ਕਥਂ ਹਿ ਜੀਵਤਾ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਮਯਾ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਤੌ ਵਾ ਪੁਰੁषਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੌ ਕਾਰ੍ਯਸਰ੍ਵਸ੍ਵਘਾਤਿਨਾ ॥ 14 ॥

kathaṃ hi jīvatā śakyo mayā draṣṭuṃ harīśvaraḥ |
tau vā puruṣaśārdūlau kāryasarvasvaghātinā || 14 ||

Shloka 15

ਮਯਾ ਖਲੁ ਤਦੇਵੇਦਂ ਰੋषਦੋषਾਤ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਥਿਤਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਕਪਿਤ੍ਵਮਨਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ 15 ॥

mayā khalu tadevedaṃ roṣadoṣātpradarśitam |
prathitaṃ triṣu lokeṣu kapitvamanavasthitam || 15 ||

Shloka 16

ਧਿਗਸ੍ਤੁ ਰਾਜਸਂ ਭਾਵਮਨੀਸ਼ਮਨਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਈਸ਼੍ਵਰੇਣਾਪਿ ਯਦ੍ਰਾਗਾਨ੍ਮਯਾ ਸੀਤਾ ਨ ਰਕ੍षਿਤਾ ॥ 16 ॥

dhigastu rājasaṃ bhāvamanīśamanavasthitam |
īśvareṇāpi yadrāgānmayā sītā na rakṣitā || 16 ||

Shloka 17

ਵਿਨष੍ਟਾਯਾਂ ਤੁ ਸੀਤਾਯਾਂ ਤਾਵੁਭੌ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਃ ।
ਤਯੋਰ੍ਵਿਨਾਸ਼ੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸਬਨ੍ਧੁਰ੍ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ॥ 17 ॥

vinaṣṭāyāṃ tu sītāyāṃ tāvubhau vinaśiṣyataḥ |
tayorvināśe sugrīvaḥ sabandhurvinaśiṣyati || 17 ||

Shloka 18

ਏਤਦੇਵ ਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਃ ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਹਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਃ ਕਥਂ ਸ਼ਕ੍ष੍ਯਤਿ ਜੀਵਿਤੁਮ੍ ॥ 18 ॥

etadeva vacaśśrutvā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
dharmātmā sahaśatrughnaḥ kathaṃ śakṣyati jīvitum || 18 ||

Shloka 19

ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ੇ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠੇ ਗਤੇ ਨਾਸ਼ਮਸਂਸ਼ਯਮ੍ ।
ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਾਪਪੀਡਿਤਾਃ ॥ 19 ॥

ikṣvākuvaṃśe dharmiṣṭhe gate nāśamasaṃśayam |
bhaviṣyanti prajāssarvāśśokasantāpapīḍitāḥ || 19 ||

Shloka 20

ਤਦਹਂ ਭਾਗ੍ਯਰਹਿਤੋ ਲੁਪ੍ਤਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ॥ 20 ॥

tadahaṃ bhāgyarahito luptadharmārthasaṅgrahaḥ || 20 ||

ਰੋषਦੋषਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਲੋਕਵਿਨਾਸ਼ਨਃ ।

roṣadoṣaparītātmā vyaktaṃ lokavināśanaḥ |

ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯੁਪਪੇਦਿਰੇ ।
ਪੂਰ੍ਵਮਪ੍ਯੁਪਲਬ੍ਧਾਨਿ ਸਾਕ੍षਾਤ੍ਪੁਨਰਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ॥ 21 ॥

Shloka 22

ਅਥਵਾ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀ ਰਕ੍षਿਤਾ ਸ੍ਵੇਨ ਤੇਜਸਾ ।
ਨ ਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਨਾਗ੍ਨਿਰਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 22 ॥

athavā cārusarvāṅgī rakṣitā svena tejasā |
na naśiṣyati kalyāṇī nāgniragnau pravartate || 22 ||

Shloka 23

ਨ ਹਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾਮਮਿਤਤੇਜਸਃ ।
ਸ੍ਵਚਾਰਿਤ੍ਰਾਭਿਗੁਪ੍ਤਾਂ ਤਾਂ ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਰ੍ਹਤਿ ਪਾਵਕਃ ॥ 23 ॥

na hi dharmātmanastasya bhāryāmamitatejasaḥ |
svacāritrābhiguptāṃ tāṃ spraṣṭumarhati pāvakaḥ || 23 ||

Shloka 24

ਨੂਨਂ ਰਾਮਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾਸ੍ਸੁਕृਤੇਨ ਚ ।
ਯਨ੍ਮਾਂ ਦਹਨਕਰ੍ਮਾਯਂ ਨਾਦਹਦ੍ਧਵ੍ਯਵਾਹਨਃ ॥ 24 ॥

nūnaṃ rāmaprabhāveṇa vaidehyāssukṛtena ca |
yanmāṃ dahanakarmāyaṃ nādahaddhavyavāhanaḥ || 24 ||

Shloka 25

ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਭਰਤਾਦੀਨਾਂ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੂਣਾਂ ਦੇਵਤਾ ਚ ਯਾ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਚ ਮਨਃ ਕਾਨ੍ਤਾ ਸਾ ਕਥਂ ਵਿਨਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ॥ 25 ॥

trayāṇāṃ bharatādīnāṃ bhrātrūṇāṃ devatā ca yā |
rāmasya ca manaḥ kāntā sā kathaṃ vinaśiṣyati || 25 ||

Shloka 26

ਯਦ੍ਵਾ ਦਹਨਕਰ੍ਮਾਯਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੁਰਵ੍ਯਯਃ ।
ਨ ਮੇ ਦਹਤਿ ਲਾਙ੍ਗੂਲਂ ਕਥਮਾਰ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਧਕ੍ष੍ਯਤਿ ॥ 26 ॥

yadvā dahanakarmāyaṃ sarvatra prabhuravyayaḥ |
na me dahati lāṅgūlaṃ kathamāryāṃ pradhakṣyati || 26 ||

Shloka 27

ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ਤਤ੍ਰ ਹਨੁਮਾਨ੍ਵਿਸ੍ਮਿਤਸ੍ਤਦਾ ।
ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭਸ੍ਯ ਗਿਰੇਰ੍ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ 27 ॥

punaścācintayattatra hanumānvismitastadā |
hiraṇyanābhasya girerjalamadhye pradarśanam || 27 ||

Shloka 28

ਤਪਸਾ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯੇਨ ਅਨਨ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਭਰ੍ਤਰਿ ।
ਅਪਿ ਸਾ ਨਿਰ੍ਦਹੇਦਗ੍ਨਿਂ ਨ ਤਾਮਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਧਕ੍ष੍ਯਤਿ ॥ 28 ॥

tapasā satyavākyena ananyatvācca bhartari |
api sā nirdahedagniṃ na tāmagniḥ pradhakṣyati || 28 ||

Shloka 29

ਸ ਤਥਾ ਚਿਨ੍ਤਯਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ ।
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਹਨੁਮਾਨ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਚਾਰਣਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 29 ॥

sa tathā cintayaṃstatra devyā dharmaparigraham |
śuśrāva hanumānvākyaṃ cāraṇānāṃ mahātmanām || 29 ||

Shloka 30

ਅਹੋ ਖਲੁ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਦੁष੍ਕਰਂ ਹਿ ਹਨੂਮਤਾ ।
ਅਗ੍ਨਿਂ ਵਿਸृਜਤਾऽਭੀਕ੍ष੍ਣਂ ਭੀਮਂ ਰਾਕ੍षਸਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ॥ 30 ॥

aho khalu kṛtaṃ karma duṣkaraṃ hi hanūmatā |
agniṃ visṛjatā'bhīkṣṇaṃ bhīmaṃ rākṣasaveśmani || 30 ||

Shloka 31

ਪ੍ਰਪਲਾਯਿਤਰਕ੍षਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਵृਦ੍ਧਸਮਾਕੁਲਾ ।
ਜਨਕੋਲਾਹਲਾਧ੍ਮਾਤਾ ਕ੍ਰਨ੍ਦਨ੍ਤੀਵਾਦ੍ਰਿਕਨ੍ਦਰੈਃ ॥ 31 ॥

prapalāyitarakṣaḥ strībālavṛddhasamākulā |
janakolāhalādhmātā krandantīvādrikandaraiḥ || 31 ||

Shloka 32

ਦਗ੍ਧੇਯਂ ਨਗਰੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਾਟ੍ਟਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਾ ।
ਜਾਨਕੀ ਨ ਚ ਦਗ੍ਧੇਤਿ ਵਿਸ੍ਮਯੋऽਦ੍ਭੁਤ ਏਵ ਨਃ ॥ 32 ॥

dagdheyaṃ nagarī sarvā sāṭṭaprākāratoraṇā |
jānakī na ca dagdheti vismayo'dbhuta eva naḥ || 32 ||

Shloka 33

ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟਾਰ੍ਥੈਃ ਕਾਰਣੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਗੁਣੈਃ ।
ऋषਿਵਾਕ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਹਨੁਮਾਨਭਵਤ੍ਪ੍ਰੀਤਮਾਨਸਃ ॥ 33 ॥

sa nimittaiśca dṛṣṭārthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |
ṛṣivākyaiśca hanumānabhavatprītamānasaḥ || 33 ||

Shloka 34

ਤਤਃ ਕਪਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਨੋਰਥਾਰ੍ਥਸ੍ਤਾਮਕ੍षਤਾਂ ਰਾਜਸੁਤਾਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षਤਸ੍ਤਾਂ ਪੁਨਰੇਵ ਦृष੍ਟਵਾ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਯਾਣਾਯ ਮਤਿਂ ਚਕਾਰ ॥ 34 ॥

tataḥ kapiḥ prāptamanorathārthastāmakṣatāṃ rājasutāṃ viditvā |
pratyakṣatastāṃ punareva dṛṣṭavā pratiprayāṇāya matiṃ cakāra || 34 ||

ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ।

लङ्कां समस्तां सन्दीप्य लाङ्गूलाग्निं महाबलः ।

निर्वापयामास तदा समुद्रे हरिसत्तमः ।

सन्दीप्यमानां विध्वस्तां त्रस्तरक्षोगणां पुरीम् ।

आवेक्ष्य हनुमान् लङ्कां चिन्तयामास वानरः ॥ 1 ॥

तस्याभूत्सुमहांस्त्रासः कुत्सा चात्मन्यजायत ।

लङ्कां प्रदहता कर्म किंस्वित्कृतमिदं मया ॥ 2 ॥

धन्यास्ते पुरुषश्रेष्ठा ये बुद्ध्या कोपमुत्थितम् ।

निरुन्धन्ति महात्मानो दीप्तमग्निमिवाम्भसा ॥ 3 ॥

क्रुद्धः पापं न कुर्यात्कः क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि ।

क्रुद्धः परुषया वाचा नरस्साधूनधिक्षिपेत् ॥ 4 ॥

वाच्यावाच्यं प्रकुपितो न विजानाति कर्हिचित् ।

नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते क्वचित् ॥ 5 ॥

यस्समुत्पतितं क्रोधं क्षमयैव निरस्यति ।

यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते ॥ 6 ॥

धिगस्तु मां सुदुर्बुद्धिं निर्लज्जं पापकृत्तमम् ।

अचिन्तयित्वा तां सीतामग्निदं स्वामिघातुकम् ॥ 7 ॥

यदि दग्धा त्वियं लङ्का नूनमार्याऽपि जानकी ।

दग्धा तेन मया भर्तुर्हितं कार्यमजानता ॥ 8 ॥

यदर्थमयमारम्भस्तत्कार्यमवसादितम् ।

मया हि दहता लङ्कां न सीता परिरक्षिता ॥ 9 ॥

ईषत्कार्यमिदं कार्यं कृतमासीन्न संशयः ।

तस्य क्रोधाभिभूतेन मया मूलक्षयः कृतः ॥ 10 ॥

विनष्टा जानकी नूनं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते ।

लङ्कायां कश्चिदुद्धेशस्सर्वा भस्मीकृता पुरी ॥ 11 ॥

यदि तद्विहतं कार्यं मम प्रज्ञाविपर्ययात् ।

इहैव प्राणसन्न्यासो ममापि ह्यद्य रोचते ॥ 12 ॥

किमग्नौ निपताम्यद्य आहोस्विद्बडबामुखे ।

शरीरमाहो सत्त्वानां दद्मि सागरवासिनाम् ॥ 13 ॥

कथं हि जीवता शक्यो मया द्रष्टुं हरीश्वरः ।

तौ वा पुरुषशार्दूलौ कार्यसर्वस्वघातिना ॥ 14 ॥

मया खलु तदेवेदं रोषदोषात्प्रदर्शितम् ।

प्रथितं त्रिषु लोकेषु कपित्वमनवस्थितम् ॥ 15 ॥

धिगस्तु राजसं भावमनीशमनवस्थितम् ।

ईश्वरेणापि यद्रागान्मया सीता न रक्षिता ॥ 16 ॥

विनष्टायां तु सीतायां तावुभौ विनशिष्यतः ।

तयोर्विनाशे सुग्रीवः सबन्धुर्विनशिष्यति ॥ 17 ॥

एतदेव वचश्श्रुत्वा भरतो भ्रातृवत्सलः ।

धर्मात्मा सहशत्रुघ्नः कथं शक्ष्यति जीवितुम् ॥ 18 ॥

इक्ष्वाकुवंशे धर्मिष्ठे गते नाशमसंशयम् ।

भविष्यन्ति प्रजास्सर्वाश्शोकसन्तापपीडिताः ॥ 19 ॥

तदहं भाग्यरहितो लुप्तधर्मार्थसङ्ग्रहः ॥ 20 ॥

रोषदोषपरीतात्मा व्यक्तं लोकविनाशनः ।

इति चिन्तयतस्तस्य निमित्तान्युपपेदिरे ।

पूर्वमप्युपलब्धानि साक्षात्पुनरचिन्तयत् ॥ 21 ॥

अथवा चारुसर्वाङ्गी रक्षिता स्वेन तेजसा ।

न नशिष्यति कल्याणी नाग्निरग्नौ प्रवर्तते ॥ 22 ॥

न हि धर्मात्मनस्तस्य भार्याममिततेजसः ।

स्वचारित्राभिगुप्तां तां स्प्रष्टुमर्हति पावकः ॥ 23 ॥

नूनं रामप्रभावेण वैदेह्यास्सुकृतेन च ।

यन्मां दहनकर्मायं नादहद्धव्यवाहनः ॥ 24 ॥

त्रयाणां भरतादीनां भ्रात्रूणां देवता च या ।

रामस्य च मनः कान्ता सा कथं विनशिष्यति ॥ 25 ॥

यद्वा दहनकर्मायं सर्वत्र प्रभुरव्ययः ।

न मे दहति लाङ्गूलं कथमार्यां प्रधक्ष्यति ॥ 26 ॥

पुनश्चाचिन्तयत्तत्र हनुमान्विस्मितस्तदा ।

हिरण्यनाभस्य गिरेर्जलमध्ये प्रदर्शनम् ॥ 27 ॥

तपसा सत्यवाक्येन अनन्यत्वाच्च भर्तरि ।

अपि सा निर्दहेदग्निं न तामग्निः प्रधक्ष्यति ॥ 28 ॥

स तथा चिन्तयंस्तत्र देव्या धर्मपरिग्रहम् ।

शुश्राव हनुमान्वाक्यं चारणानां महात्मनाम् ॥ 29 ॥

अहो खलु कृतं कर्म दुष्करं हि हनूमता ।

अग्निं विसृजताऽभीक्ष्णं भीमं राक्षसवेश्मनि ॥ 30 ॥

प्रपलायितरक्षः स्त्रीबालवृद्धसमाकुला ।

जनकोलाहलाध्माता क्रन्दन्तीवाद्रिकन्दरैः ॥ 31 ॥

दग्धेयं नगरी सर्वा साट्टप्राकारतोरणा ।

जानकी न च दग्धेति विस्मयोऽद्भुत एव नः ॥ 32 ॥

स निमित्तैश्च दृष्टार्थैः कारणैश्च महागुणैः ।

ऋषिवाक्यैश्च हनुमानभवत्प्रीतमानसः ॥ 33 ॥

ततः कपिः प्राप्तमनोरथार्थस्तामक्षतां राजसुतां विदित्वा ।

प्रत्यक्षतस्तां पुनरेव दृष्टवा प्रतिप्रयाणाय मतिं चकार ॥ 34 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.55 ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡ - ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ ਸਰ੍ਗਃ