ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸੇਨਾਪਤੀਨ੍ਪਞ੍ਚ ਸ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਪਿਤਾਨ੍ ਹਨੂਮਤਾ ਸਾਨੁਚਰਾਨ੍ਸਵਾਹਨਾਨ੍ ।
ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਰਾਜਾ ਸਮਰੋਦ੍ਧਤੋਨ੍ਮੁਖਂ ਕੁਮਾਰਮਕ੍षਂ ਪ੍ਰਸਮੈਕ੍षਤਾਗ੍ਰਤਃ ॥ 1 ॥
ਸ ਤਸ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਪਣਸਮ੍ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ਕਾਞ੍ਚਨਚਿਤ੍ਰਕਾਰ੍ਮੁਕਃ ।
ਸਮੁਤ੍ਪਪਾਤਾਥ ਸਦਸ੍ਯੁਦੀਰਿਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਮੁਖ੍ਯੈਰ੍ਹਵਿषੇਵ ਪਾਵਕਃ ॥ 2 ॥
ਤਤੋ ਮਹਦ੍ਬਾਲਦਿਵਾਕਰਪ੍ਰਭਂ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਜਾਮ੍ਬੂਨਦਜਾਲਸਨ੍ਤਤਮ੍ ।
ਰਥਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਯਯੌ ਸ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ਮਹਾਹਰਿਂ ਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਨੈਰृਤਰ੍षਭਃ ॥ 3 ॥
ਤਤਸ੍ਤਪਸ੍ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸਞ੍ਚਯਾਰ੍ਜਿਤਂ ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਜਾਮ੍ਬੂਨਦਜਾਲਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ ।
ਪਤਾਕਿਨਂ ਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਧ੍ਵਜਂ ਮਨੋਜਵਾष੍ਟਾਸ਼੍ਵਵਰੈਃ ਸੁਯੋਜਿਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸੁਰਾਸੁਰਾਧृष੍ਯਮਸਙ੍ਗਚਾਰਿਣਂ ਰਵਿਪ੍ਰਭਂ ਵ੍ਯੋਮਚਰਂ ਸਮਾਹਿਤਮ੍ ।
ਸਤੂਣਮष੍ਟਾਸਿਨਿਬਦ੍ਧਬਨ੍ਧੁਰਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਾਵੇਸ਼ਿਤਸ਼ਕ੍ਤਿਤੋਮਰਮ੍ ॥ 5 ॥
ਵਿਰਾਜਮਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿਪੂਰ੍ਣਵਸ੍ਤੁਨਾ ਸਹੇਮਦਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ਸ਼ਿਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਚਸਾ ।
ਦਿਵਾਕਰਾਭਂ ਰਥਮਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤਸ੍ਸ ਨਿਰ੍ਜਗਾਮਾਮਰਤੁਲ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 6 ॥
ਸ ਪੂਰਯਨ੍ਖਂ ਚ ਮਹੀਂ ਚ ਸਾਚਲਾਂ ਤੁਰਙ੍ਗਮਾਤਙ੍ਗਮਹਾਰਥਸ੍ਵਨੈਃ ।
ਬਲੈਸ੍ਸਮੇਤੈਸ੍ਸਹਿ ਤੋਰਣਸ੍ਥਿਤਂ ਸਮਰ੍ਥਮਾਸੀਨਮੁਪਾਗਮਤ੍ਕਪਿਮ੍ ॥ 7 ॥
ਸ ਤਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹਰਿਂ ਹਰੀਕ੍षਣੋ ਯੁਗਾਨ੍ਤਕਾਲਾਗ੍ਨਿਮਿਵ ਪ੍ਰਜਾਕ੍षਯੇ ।
ਅਵਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿਸ੍ਮਿਤਜਾਤਸਮ੍ਭ੍ਰਮ ਸ੍ਸਮੈਕ੍षਤਾਕ੍षੋ ਬਹੁਮਾਨਚਕ੍षੁषਾ ॥ 8 ॥
ਸ ਤਸ੍ਯ ਵੇਗਂ ਚ ਕਪੇਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮਂ ਚਾਰਿषੁ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਵਿਚਾਰਯਨ੍ਸ੍ਵਂ ਚ ਬਲਂ ਮਹਾਬਲੋ ਹਿਮਕ੍षਯੇ ਸੂਰ੍ਯ ਇਵਾਭਿਵਰ੍ਧਤੇ ॥ 9 ॥
ਸ ਜਾਤਮਨ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਮਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਸ੍ਥਿਰਸ੍ਸਮ੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਣਮ੍ ।
ਸਮਾਹਿਤਾਤ੍ਮਾ ਹਨੁਮਨ੍ਤਮਾਹਵੇ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਮਾਸ ਸ਼ਰੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿ ਸ਼੍ਸ਼ਿਤੈਃ ॥ 10 ॥
ਤਤਃ ਕਪਿਂ ਤਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਗਰ੍ਵਿਤਂ ਜਿਤਸ਼੍ਰਮਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਪਰਾਜਯੋਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।
ਅਵੈਕ੍षਤਾਕ੍षਸ੍ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਮਾਨਸਸ੍ਸਬਾਣਪਾਣਿਃ ਪ੍ਰਗृਹੀਤਕਾਰ੍ਮੁਕਃ ॥ 11 ॥
ਸ ਹੇਮਨਿष੍ਕਾਙ੍ਗਦਚਾਰੁਕੁਣ੍ਡਲ ਸ੍ਸਮਾਸਸਾਦਾऽਸ਼ੁਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ਕਪਿਮ੍ ।
ਤਯੋਰ੍ਬਭੂਵਾਪ੍ਰਤਿਮਸ੍ਸਮਾਗਮ ਸ੍ਸੁਰਾਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਪ੍ਰਦਃ ॥ 12 ॥
ਰਰਾਸ ਭੂਮਿਰ੍ਨ ਤਤਾਪ ਭਾਨੁਮਾ ਨ੍ਵਨੌ ਨ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਚਾਚਲ ਚਾਚਲਃ ।
ਕਪੇਃ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਚ ਵੀਕ੍ष੍ਯ ਸਂਯੁਗਂ ਨਨਾਦ ਚ ਦ੍ਯੌਰੁਦਧਿਸ਼੍ਚ ਚੁਕ੍षੁਭੇ ॥ 13 ॥
ਤਤਸ੍ਸ ਵੀਰਸ੍ਸੁਮੁਖਾਨ੍ ਪਤਤ੍ਰਿਣਸ੍ਸੁਵਰ੍ਣਪੁਙ੍ਖਾਨ੍ਸਵਿषਾਨਿਵੋਰਗਾਨ੍ ।
ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਯੋਗਵਿਮੋਕ੍षਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਚ੍ਛਰਾਨਥ ਤ੍ਰੀਨ੍ਕਪਿਮੂਰ੍ਧ੍ਨ੍ਯਪਾਤਯਤ੍ ॥ 14 ॥
ਸ ਤੈ ਸ਼੍ਸ਼ਰੈਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸਮਂ ਨਿਪਾਤਿਤੈਃ ਕ੍षਰਨ੍ਨਸृਗ੍ਦਿਗ੍ਧਵਿਵृਤ੍ਤਲੋਚਨਃ ।
ਨਵੋਦਿਤਾਦਿਤ੍ਯਨਿਭ ਸ਼੍ਸ਼ਰਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਵ੍ਯਰਾਜਤਾਦਿਤ੍ਯ ਇਵਾਂਸ਼ੁਮਾਲਿਕਃ ॥ 15 ॥
ਤਤਸ੍ਸ ਪਿਙ੍ਗਾਧਿਪਮਨ੍ਤ੍ਰਿਸਤ੍ਤਮਃ ਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਤਂ ਰਾਜਵਰਾਤ੍ਮਜਂ ਰਣੇ ।
ਉਦਗ੍ਰਚਿਤ੍ਰਾਯੁਧਚਿਤ੍ਰਕਾਰ੍ਮੁਕਂ ਜਹਰ੍ष ਚਾਪੂਰ੍ਯਤ ਚਾਹਵੋਨ੍ਮੁਖਃ ॥ 16 ॥
ਸ ਮਨ੍ਦਰਾਗ੍ਰਸ੍ਥ ਇਵਾਂਸ਼ੁਮਾਲਿਕੋ ਵਿਵृਦ੍ਧਕੋਪੋ ਬਲਵੀਰ੍ਯਸਂਯੁਤਃ ।
ਕੁਮਾਰਮਕ੍षਂ ਸਬਲਂ ਸਵਾਹਨਂ ਦਦਾਹ ਨੇਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਮਰੀਚਿਭਿਸ੍ਤਦਾ ॥ 17 ॥
ਤਤਸ੍ਸ ਬਾਣਾਸਨਚਿਤ੍ਰਕਾਰ੍ਮੁਕ ਸ਼੍ਸ਼ਰਪ੍ਰਵਰ੍षੋ ਯੁਧਿ ਰਾਕ੍षਸਾਮ੍ਬੁਦਃ ।
ਸ਼ਰਾਨ੍ਮੁਮੋਚਾਸ਼ੁ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਾਚਲੇ ਵਲਾਹਕੋ ਵृष੍ਟਿਮਿਵਾਚਲੋਤ੍ਤਮੇ ॥ 18 ॥
ਤਤਃ ਕਪਿਸ੍ਤਂ ਰਣਚਣ੍ਡਵਿਕ੍ਰਮਂ ਵਿਵृਦ੍ਧਤੇਜੋਬਲਵੀਰ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍ ।
ਕੁਮਾਰਮਕ੍षਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ष੍ਯ ਸਂਯੁਗੇ ਨਨਾਦ ਹਰ੍षਾਦ੍ ਘਨਤੁਲ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 19 ॥
ਸ ਬਾਲਭਾਵਾਦ੍ਯੁਧਿ ਵੀਰ੍ਯਦਰ੍ਪਿਤਃ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਮਨ੍ਯੁਃ ਕ੍षਤਜੋਪਮੇਕ੍षਣਃ ।
ਸਮਾਸਸਾਦਾਪ੍ਰਤਿਮਂ ਕਪਿਂ ਰਣੇ ਗਜੋ ਮਹਾਕੂਪਮਿਵਾਵृਤਂ ਤृਣੈਃ ॥ 20 ॥
ਸ ਤੇਨ ਬਾਣੈਃ ਪ੍ਰਸਭਂ ਨਿਪਾਤਿਤੈਸ਼੍ਚਕਾਰ ਨਾਦਂ ਘਨਨਾਦਨਿਸ੍ਸ੍ਵਨਃ ।
ਸਮੁਤ੍ਪਪਾਤਾਸ਼ੁ ਨਭਸ੍ਸ ਮਾਰੁਤਿਰ੍ਭੁਜੋਰੁਵਿਕ੍षੇਪਣਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 21 ॥
ਸਮੁਤ੍ਪਤਨ੍ਤਂ ਸਮਭਿਦ੍ਰਵਦ੍ਬਲੀ ਸ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।
ਰਥੀ ਰਥਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਮਃ ਕਿਰਨ੍ਸ਼ਰੈਃ ਪਯੋਧਰਸ਼੍ਸ਼ੈਲਮਿਵਾਸ਼੍ਮਵृष੍ਟਿਭਿਃ ॥ 22 ॥
ਸ ਤਾਨ੍ਸ਼ਰਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹਰਿਰ੍ਵਿਮੋਕ੍षਯਂਸ਼੍ਚਚਾਰ ਵੀਰਃ ਪਥਿ ਵਾਯੁਸੇਵਿਤੇ ।
ਸ਼ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਮਾਰੁਤਵਦ੍ਵਿਨਿष੍ਪਤਨ੍ਮਨੋਜਵਸ੍ਸਂਯਤਿ ਚਣ੍ਡਵਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 23 ॥
ਤਮਾਤ੍ਤਬਾਣਾਸਨਮਾਹਵੋਨ੍ਮੁਖਂ ਖਮਾਸ੍ਤृਣਨ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ਿਖੈਸ਼੍ਸ਼ਰੋਤ੍ਤਮੈਃ ।
ਅਵੈਕ੍षਤਾਕ੍षਂ ਬਹੁਮਾਨਚਕ੍षੁषਾ ਜਗਾਮ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਚ ਸ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 24 ॥
ਤਤਸ਼੍ਸ਼ਰੈਰ੍ਭਿਨ੍ਨਭੁਜਾਨ੍ਤਰਃ ਕਪਿਃ ਕੁਮਾਰਵੀਰੇਣ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਨਦਨ੍ ।
ਮਹਾਭੁਜਃ ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇषਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿ ਦ੍ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਰਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 25 ॥
ਅਬਾਲਵਦ੍ਬਾਲਦਿਵਾਕਰਪ੍ਰਭਃ ਕਰੋਤ੍ਯਯਂ ਕਰ੍ਮ ਮਹਨ੍ਮਹਾਬਲਃ ।
ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਹਵਕਰ੍ਮਸ਼ੋਭਿਨਃ ਪ੍ਰਮਾਪਣੇ ਮੇ ਮਤਿਰਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ ॥ 26 ॥
ਅਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਚ ਮਹਾਂਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਤ ਸ੍ਸਮਾਹਿਤਸ਼੍ਚਾਤਿਸਹਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਗੇ ।
ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਕਰ੍ਮਗੁਣੋਦਯਾਦਯਂ ਸਨਾਗਯਕ੍षੈਰ੍ਮੁਨਿਭਿਸ਼੍ਚ ਪੂਜਿਤਃ ॥ 27 ॥
ਪਰਾਕ੍ਰਮੋਤ੍ਸਾਹਵਿਵृਦ੍ਧਮਾਨਸ ਸ੍ਸਮੀਕ੍षਤੇ ਮਾਂ ਪ੍ਰਮੁਖਾਗ੍ਰਤਃਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਪਰਾਕ੍ਰਮੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਮਨਾਂਸਿ ਕਮ੍ਪਯੇਤ੍ਸੁਰਾਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਮਿਨਃ ॥ 28 ॥
ਨ ਖਲ੍ਵਯਂ ਨਾਭਿਭਵੇਦੁਪੇਕ੍षਿਤਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਰਣੇ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ ।
ਪ੍ਰਮਾਪਣਂ ਤ੍ਵੇਵ ਮਮਾਦ੍ਯ ਰੋਚਤੇ ਨ ਵਰ੍ਧਮਾਨੋऽਗ੍ਨਿਰੁਪੇਕ੍षਿਤੁਂ ਕ੍षਮਃ ॥ 29 ॥
ਇਤਿ ਪ੍ਰਵੇਗਂ ਤੁ ਪਰਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਯੋਗਂ ਚ ਵਿਧਾਯ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਚਕਾਰ ਵੇਗਂ ਤੁ ਮਹਾਬਲਸ੍ਤਦਾ ਮਤਿਂ ਚ ਚਕ੍ਰੇऽਸ੍ਯ ਵਧੇ ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 30 ॥
ਸ ਤਸ੍ਯ ਤਾਨष੍ਟਹਯਾਨ੍ਮਹਾਜਵਾਨ੍ ਸਮਾਹਿਤਾਨ੍ਭਾਰਸਹਾਨ੍ਵਿਵਰ੍ਤਨੇ ।
ਜਘਾਨ ਵੀਰਃ ਪਥਿ ਵਾਯੁਸੇਵਿਤੇ ਤਲਪ੍ਰਹਾਰੈਃ ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਃ ਕਪਿਃ ॥ 31 ॥
ਤਤਸ੍ਤਲੇਨਾਭਿਹਤੋ ਮਹਾਰਥ ਸ੍ਸ ਤਸ੍ਯ ਪਿਙ੍ਗਾਧਿਪਮਨ੍ਤ੍ਰਿਨਿਰ੍ਜਿਤਃ ।
ਪ੍ਰਭਗ੍ਨਨੀਡਃ ਪਰਿਮੁਕ੍ਤਕੂਬਰਃ ਪਪਾਤ ਭੂਮੌ ਹਤਵਾਜਿਰਮ੍ਬਰਾਤ੍ ॥ 32 ॥
ਸ ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮਹਾਰਥੋ ਰਥਂ ਸਕਾਰ੍ਮੁਕਃ ਖਙ੍ਗਧਰਃ ਖਮੁਤ੍ਪਤਨ੍ ।
ਤਪੋऽਭਿਯੋਗਾਦृषਿਰੁਗ੍ਰਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ਵਿਹਾਯ ਦੇਹਂ ਮਰੁਤਾਮਿਵਾਲਯਮ੍ ॥ 33 ॥
ਤਤਃ ਕਪਿਸ੍ਤਂ ਵਿਚਰਨ੍ਤਮਮ੍ਬਰੇ ਪਤਤ੍ਰਿਰਾਜਾਨਿਲਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤੇ ।
ਸਮੇਤ੍ਯ ਤਂ ਮਾਰੁਤਤੁਲ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਜਗ੍ਰਾਹ ਸ ਪਾਦਯੋਰ੍ਦृਢਮ੍ ॥ 34 ॥
ਸ ਤਂ ਸਮਾਵਿਧ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਕਪਿਰ੍ਮਹੋਰਗਂ ਗृਹ੍ਯ ਇਵਾਣ੍ਡਜੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਮੁਮੋਚ ਵੇਗਾਤ੍ਪਿਤृਤੁਲ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮੋ ਮਹੀਤਲੇ ਸਂਯਤਿ ਵਾਨਰੋਤ੍ਤਮਃ ॥ 35 ॥
ਸ ਭਗ੍ਨਬਾਹੂਰੁਕਟੀਸ਼ਿਰੋਧਰਃ ਕ੍षਰਨ੍ਨਸृਙਿਨਰ੍ਮਥਿਤਾਸ੍ਥਿਲੋਚਨਃ ।
ਸਮ੍ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਵਿਕੀਰ੍ਣਬਨ੍ਧਨੋ ਹਤਃ ਕ੍षਿਤੌ ਵਾਯੁਸੁਤੇਨ ਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 36 ॥
ਮਹਾਕਪਿਰ੍ਭੂਮਿਤਲੇ ਨਿਪੀਡ੍ਯ ਤਂ ਚਕਾਰ ਰਕ੍षੋਧਿਪਤੇਰ੍ਮਹਦ੍ਭਯਮ੍ ।
ਮਹਰ੍षਿਭਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਚਰੈਰ੍ਮਹਾਵ੍ਰਤੈ ਸ੍ਸਮੇਤ੍ਯ ਭੂਤੈਸ਼੍ਚ ਸਯਕ੍षਪਨ੍ਨਗੈਃ ॥ 37 ॥
ਸੁਰੈਸ਼੍ਚ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰੈਰ੍ਭृਸ਼ਜਾਤਵਿਸ੍ਮਯੈ ਰ੍ਹਤੇ ਕੁਮਾਰੇ ਸ ਕਪਿਰ੍ਨਿਰੀਕ੍षਿਤਃ ।
ਨਿਹਤ੍ਯ ਤਂ ਵਜ੍ਰਿਸੁਤੋਪਮਪ੍ਰਭਂ ਕੁਮਾਰਮਕ੍षਂ ਕ੍षਤਜੋਪਮੇਕ੍षਣਮ੍ ।
ਤਮੇਵ ਵੀਰੋऽਭਿਜਗਾਮ ਤੋਰਣਂ ਕृਤਕ੍षਣਃ ਕਾਲ ਇਵ ਪ੍ਰਜਾਕ੍षਯੇ ॥ 38 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
senāpatīnpañca sa tu pramāpitān hanūmatā sānucarānsavāhanān |
samīkṣya rājā samaroddhatonmukhaṃ kumāramakṣaṃ prasamaikṣatāgrataḥ || 1 ||
sa tasya dṛṣṭyarpaṇasampracoditaḥ pratāpavānkāñcanacitrakārmukaḥ |
samutpapātātha sadasyudīrito dvijātimukhyairhaviṣeva pāvakaḥ || 2 ||
tato mahadbāladivākaraprabhaṃ prataptajāmbūnadajālasantatam |
rathaṃ samāsthāya yayau sa vīryavānmahāhariṃ taṃ prati nairṛtarṣabhaḥ || 3 ||
tatastapassaṅgrahasañcayārjitaṃ prataptajāmbūnadajālaśobhitam |
patākinaṃ ratnavibhūṣitadhvajaṃ manojavāṣṭāśvavaraiḥ suyojitam || 4 ||
surāsurādhṛṣyamasaṅgacāriṇaṃ raviprabhaṃ vyomacaraṃ samāhitam |
satūṇamaṣṭāsinibaddhabandhuraṃ yathākramāveśitaśaktitomaram || 5 ||
virājamānaṃ pratipūrṇavastunā sahemadāmnā śaśisūryavarcasā |
divākarābhaṃ rathamāsthitastatassa nirjagāmāmaratulyavikramaḥ || 6 ||
sa pūrayankhaṃ ca mahīṃ ca sācalāṃ turaṅgamātaṅgamahārathasvanaiḥ |
balaissametaissahi toraṇasthitaṃ samarthamāsīnamupāgamatkapim || 7 ||
sa taṃ samāsādya hariṃ harīkṣaṇo yugāntakālāgnimiva prajākṣaye |
avasthitaṃ vismitajātasambhrama ssamaikṣatākṣo bahumānacakṣuṣā || 8 ||
sa tasya vegaṃ ca kapermahātmanaḥ parākramaṃ cāriṣu pārthivātmajaḥ |
vicārayansvaṃ ca balaṃ mahābalo himakṣaye sūrya ivābhivardhate || 9 ||
sa jātamanyuḥ prasamīkṣya vikramaṃ sthiraṃ sthirassamyati durnivāraṇam |
samāhitātmā hanumantamāhave pracodayāmāsa śaraistribhi śśitaiḥ || 10 ||
tataḥ kapiṃ taṃ prasamīkṣya garvitaṃ jitaśramaṃ śatruparājayorjitam |
avaikṣatākṣassamudīrṇamānasassabāṇapāṇiḥ pragṛhītakārmukaḥ || 11 ||
sa hemaniṣkāṅgadacārukuṇḍala ssamāsasādā'śuparākramaḥ kapim |
tayorbabhūvāpratimassamāgama ssurāsurāṇāmapi sambhramapradaḥ || 12 ||
rarāsa bhūmirna tatāpa bhānumā nvanau na vāyuḥ pracācala cācalaḥ |
kapeḥ kumārasya ca vīkṣya saṃyugaṃ nanāda ca dyaurudadhiśca cukṣubhe || 13 ||
tatassa vīrassumukhān patatriṇassuvarṇapuṅkhānsaviṣānivoragān |
samādhisamyogavimokṣatattvaviccharānatha trīnkapimūrdhnyapātayat || 14 ||
sa tai śśarairmūrdhni samaṃ nipātitaiḥ kṣarannasṛgdigdhavivṛttalocanaḥ |
navoditādityanibha śśarāṃśumān vyarājatāditya ivāṃśumālikaḥ || 15 ||
tatassa piṅgādhipamantrisattamaḥ samīkṣya taṃ rājavarātmajaṃ raṇe |
udagracitrāyudhacitrakārmukaṃ jaharṣa cāpūryata cāhavonmukhaḥ || 16 ||
sa mandarāgrastha ivāṃśumāliko vivṛddhakopo balavīryasaṃyutaḥ |
kumāramakṣaṃ sabalaṃ savāhanaṃ dadāha netrāgnimarīcibhistadā || 17 ||
tatassa bāṇāsanacitrakārmuka śśarapravarṣo yudhi rākṣasāmbudaḥ |
śarānmumocāśu harīśvarācale valāhako vṛṣṭimivācalottame || 18 ||
tataḥ kapistaṃ raṇacaṇḍavikramaṃ vivṛddhatejobalavīryasaṃyutam |
kumāramakṣaṃ prasamīkṣya saṃyuge nanāda harṣād ghanatulyavikramam || 19 ||
sa bālabhāvādyudhi vīryadarpitaḥ pravṛddhamanyuḥ kṣatajopamekṣaṇaḥ |
samāsasādāpratimaṃ kapiṃ raṇe gajo mahākūpamivāvṛtaṃ tṛṇaiḥ || 20 ||
sa tena bāṇaiḥ prasabhaṃ nipātitaiścakāra nādaṃ ghananādanissvanaḥ |
samutpapātāśu nabhassa mārutirbhujoruvikṣepaṇaghoradarśanaḥ || 21 ||
samutpatantaṃ samabhidravadbalī sa rākṣasānāṃ pravaraḥ pratāpavān |
rathī rathiśreṣṭhatamaḥ kiranśaraiḥ payodharaśśailamivāśmavṛṣṭibhiḥ || 22 ||
sa tānśarāṃstasya harirvimokṣayaṃścacāra vīraḥ pathi vāyusevite |
śarāntare mārutavadviniṣpatanmanojavassaṃyati caṇḍavikramaḥ || 23 ||
tamāttabāṇāsanamāhavonmukhaṃ khamāstṛṇantaṃ viśikhaiśśarottamaiḥ |
avaikṣatākṣaṃ bahumānacakṣuṣā jagāma cintāṃ ca sa mārutātmajaḥ || 24 ||
tataśśarairbhinnabhujāntaraḥ kapiḥ kumāravīreṇa mahātmanā nadan |
mahābhujaḥ karmaviśeṣatattvavi dvicintayāmāsa raṇe parākramam || 25 ||
abālavadbāladivākaraprabhaḥ karotyayaṃ karma mahanmahābalaḥ |
na cāsya sarvāhavakarmaśobhinaḥ pramāpaṇe me matiratra jāyate || 26 ||
ayaṃ mahātmā ca mahāṃśca vīryata ssamāhitaścātisahaśca saṃyuge |
asaṃśayaṃ karmaguṇodayādayaṃ sanāgayakṣairmunibhiśca pūjitaḥ || 27 ||
parākramotsāhavivṛddhamānasa ssamīkṣate māṃ pramukhāgrataḥsthitaḥ |
parākramo hyasya manāṃsi kampayetsurāsurāṇāmapi śīghragāminaḥ || 28 ||
na khalvayaṃ nābhibhavedupekṣitaḥ parākramo hyasya raṇe vivardhate |
pramāpaṇaṃ tveva mamādya rocate na vardhamāno'gnirupekṣituṃ kṣamaḥ || 29 ||
iti pravegaṃ tu parasya cintayansvakarmayogaṃ ca vidhāya vīryavān |
cakāra vegaṃ tu mahābalastadā matiṃ ca cakre'sya vadhe mahākapiḥ || 30 ||
sa tasya tānaṣṭahayānmahājavān samāhitānbhārasahānvivartane |
jaghāna vīraḥ pathi vāyusevite talaprahāraiḥ pavanātmajaḥ kapiḥ || 31 ||
tatastalenābhihato mahāratha ssa tasya piṅgādhipamantrinirjitaḥ |
prabhagnanīḍaḥ parimuktakūbaraḥ papāta bhūmau hatavājirambarāt || 32 ||
sa taṃ parityajya mahāratho rathaṃ sakārmukaḥ khaṅgadharaḥ khamutpatan |
tapo'bhiyogādṛṣirugravīryavānvihāya dehaṃ marutāmivālayam || 33 ||
tataḥ kapistaṃ vicarantamambare patatrirājānilasiddhasevite |
sametya taṃ mārutatulyavikramaḥ krameṇa jagrāha sa pādayordṛḍham || 34 ||
sa taṃ samāvidhya sahasraśaḥ kapirmahoragaṃ gṛhya ivāṇḍajeśvaraḥ |
mumoca vegātpitṛtulyavikramo mahītale saṃyati vānarottamaḥ || 35 ||
sa bhagnabāhūrukaṭīśirodharaḥ kṣarannasṛṅinarmathitāsthilocanaḥ |
sambhagnasandhiḥ pravikīrṇabandhano hataḥ kṣitau vāyusutena rākṣasaḥ || 36 ||
mahākapirbhūmitale nipīḍya taṃ cakāra rakṣodhipatermahadbhayam |
maharṣibhiścakracarairmahāvratai ssametya bhūtaiśca sayakṣapannagaiḥ || 37 ||
suraiśca sendrairbhṛśajātavismayai rhate kumāre sa kapirnirīkṣitaḥ |
nihatya taṃ vajrisutopamaprabhaṃ kumāramakṣaṃ kṣatajopamekṣaṇam |
tameva vīro'bhijagāma toraṇaṃ kṛtakṣaṇaḥ kāla iva prajākṣaye || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ।
सेनापतीन्पञ्च स तु प्रमापितान् हनूमता सानुचरान्सवाहनान् ।
समीक्ष्य राजा समरोद्धतोन्मुखं कुमारमक्षं प्रसमैक्षताग्रतः ॥ 1 ॥
स तस्य दृष्ट्यर्पणसम्प्रचोदितः प्रतापवान्काञ्चनचित्रकार्मुकः ।
समुत्पपाताथ सदस्युदीरितो द्विजातिमुख्यैर्हविषेव पावकः ॥ 2 ॥
ततो महद्बालदिवाकरप्रभं प्रतप्तजाम्बूनदजालसन्ततम् ।
रथं समास्थाय ययौ स वीर्यवान्महाहरिं तं प्रति नैरृतर्षभः ॥ 3 ॥
ततस्तपस्सङ्ग्रहसञ्चयार्जितं प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम् ।
पताकिनं रत्नविभूषितध्वजं मनोजवाष्टाश्ववरैः सुयोजितम् ॥ 4 ॥
सुरासुराधृष्यमसङ्गचारिणं रविप्रभं व्योमचरं समाहितम् ।
सतूणमष्टासिनिबद्धबन्धुरं यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम् ॥ 5 ॥
विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्चसा ।
दिवाकराभं रथमास्थितस्ततस्स निर्जगामामरतुल्यविक्रमः ॥ 6 ॥
स पूरयन्खं च महीं च साचलां तुरङ्गमातङ्गमहारथस्वनैः ।
बलैस्समेतैस्सहि तोरणस्थितं समर्थमासीनमुपागमत्कपिम् ॥ 7 ॥
स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये ।
अवस्थितं विस्मितजातसम्भ्रम स्समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा ॥ 8 ॥
स तस्य वेगं च कपेर्महात्मनः पराक्रमं चारिषु पार्थिवात्मजः ।
विचारयन्स्वं च बलं महाबलो हिमक्षये सूर्य इवाभिवर्धते ॥ 9 ॥
स जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं स्थिरं स्थिरस्सम्यति दुर्निवारणम् ।
समाहितात्मा हनुमन्तमाहवे प्रचोदयामास शरैस्त्रिभि श्शितैः ॥ 10 ॥
ततः कपिं तं प्रसमीक्ष्य गर्वितं जितश्रमं शत्रुपराजयोर्जितम् ।
अवैक्षताक्षस्समुदीर्णमानसस्सबाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः ॥ 11 ॥
स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डल स्समाससादाऽशुपराक्रमः कपिम् ।
तयोर्बभूवाप्रतिमस्समागम स्सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः ॥ 12 ॥
ररास भूमिर्न तताप भानुमा न्वनौ न वायुः प्रचाचल चाचलः ।
कपेः कुमारस्य च वीक्ष्य संयुगं ननाद च द्यौरुदधिश्च चुक्षुभे ॥ 13 ॥
ततस्स वीरस्सुमुखान् पतत्रिणस्सुवर्णपुङ्खान्सविषानिवोरगान् ।
समाधिसम्योगविमोक्षतत्त्वविच्छरानथ त्रीन्कपिमूर्ध्न्यपातयत् ॥ 14 ॥
स तै श्शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तलोचनः ।
नवोदितादित्यनिभ श्शरांशुमान् व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः ॥ 15 ॥
ततस्स पिङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे ।
उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः ॥ 16 ॥
स मन्दराग्रस्थ इवांशुमालिको विवृद्धकोपो बलवीर्यसंयुतः ।
कुमारमक्षं सबलं सवाहनं ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा ॥ 17 ॥
ततस्स बाणासनचित्रकार्मुक श्शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः ।
शरान्मुमोचाशु हरीश्वराचले वलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे ॥ 18 ॥
ततः कपिस्तं रणचण्डविक्रमं विवृद्धतेजोबलवीर्यसंयुतम् ।
कुमारमक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे ननाद हर्षाद् घनतुल्यविक्रमम् ॥ 19 ॥
स बालभावाद्युधि वीर्यदर्पितः प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः ।
समाससादाप्रतिमं कपिं रणे गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः ॥ 20 ॥
स तेन बाणैः प्रसभं निपातितैश्चकार नादं घननादनिस्स्वनः ।
समुत्पपाताशु नभस्स मारुतिर्भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः ॥ 21 ॥
समुत्पतन्तं समभिद्रवद्बली स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान् ।
रथी रथिश्रेष्ठतमः किरन्शरैः पयोधरश्शैलमिवाश्मवृष्टिभिः ॥ 22 ॥
स तान्शरांस्तस्य हरिर्विमोक्षयंश्चचार वीरः पथि वायुसेविते ।
शरान्तरे मारुतवद्विनिष्पतन्मनोजवस्संयति चण्डविक्रमः ॥ 23 ॥
तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं खमास्तृणन्तं विशिखैश्शरोत्तमैः ।
अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा जगाम चिन्तां च स मारुतात्मजः ॥ 24 ॥
ततश्शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः कुमारवीरेण महात्मना नदन् ।
महाभुजः कर्मविशेषतत्त्ववि द्विचिन्तयामास रणे पराक्रमम् ॥ 25 ॥
अबालवद्बालदिवाकरप्रभः करोत्ययं कर्म महन्महाबलः ।
न चास्य सर्वाहवकर्मशोभिनः प्रमापणे मे मतिरत्र जायते ॥ 26 ॥
अयं महात्मा च महांश्च वीर्यत स्समाहितश्चातिसहश्च संयुगे ।
असंशयं कर्मगुणोदयादयं सनागयक्षैर्मुनिभिश्च पूजितः ॥ 27 ॥
पराक्रमोत्साहविवृद्धमानस स्समीक्षते मां प्रमुखाग्रतःस्थितः ।
पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत्सुरासुराणामपि शीघ्रगामिनः ॥ 28 ॥
न खल्वयं नाभिभवेदुपेक्षितः पराक्रमो ह्यस्य रणे विवर्धते ।
प्रमापणं त्वेव ममाद्य रोचते न वर्धमानोऽग्निरुपेक्षितुं क्षमः ॥ 29 ॥
इति प्रवेगं तु परस्य चिन्तयन्स्वकर्मयोगं च विधाय वीर्यवान् ।
चकार वेगं तु महाबलस्तदा मतिं च चक्रेऽस्य वधे महाकपिः ॥ 30 ॥
स तस्य तानष्टहयान्महाजवान् समाहितान्भारसहान्विवर्तने ।
जघान वीरः पथि वायुसेविते तलप्रहारैः पवनात्मजः कपिः ॥ 31 ॥
ततस्तलेनाभिहतो महारथ स्स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः ।
प्रभग्ननीडः परिमुक्तकूबरः पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात् ॥ 32 ॥
स तं परित्यज्य महारथो रथं सकार्मुकः खङ्गधरः खमुत्पतन् ।
तपोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान्विहाय देहं मरुतामिवालयम् ॥ 33 ॥
ततः कपिस्तं विचरन्तमम्बरे पतत्रिराजानिलसिद्धसेविते ।
समेत्य तं मारुततुल्यविक्रमः क्रमेण जग्राह स पादयोर्दृढम् ॥ 34 ॥
स तं समाविध्य सहस्रशः कपिर्महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः ।
मुमोच वेगात्पितृतुल्यविक्रमो महीतले संयति वानरोत्तमः ॥ 35 ॥
स भग्नबाहूरुकटीशिरोधरः क्षरन्नसृङिनर्मथितास्थिलोचनः ।
सम्भग्नसन्धिः प्रविकीर्णबन्धनो हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः ॥ 36 ॥
महाकपिर्भूमितले निपीड्य तं चकार रक्षोधिपतेर्महद्भयम् ।
महर्षिभिश्चक्रचरैर्महाव्रतै स्समेत्य भूतैश्च सयक्षपन्नगैः ॥ 37 ॥
सुरैश्च सेन्द्रैर्भृशजातविस्मयै र्हते कुमारे स कपिर्निरीक्षितः ।
निहत्य तं वज्रिसुतोपमप्रभं कुमारमक्षं क्षतजोपमेक्षणम् ।
तमेव वीरोऽभिजगाम तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
senāpatīnpañca sa tu pramāpitān hanūmatā sānucarānsavāhanān |
samīkṣya rājā samaroddhatonmukhaṃ kumāramakṣaṃ prasamaikṣatāgrataḥ || 1 ||
sa tasya dṛṣṭyarpaṇasampracoditaḥ pratāpavānkāñcanacitrakārmukaḥ |
samutpapātātha sadasyudīrito dvijātimukhyairhaviṣeva pāvakaḥ || 2 ||
tato mahadbāladivākaraprabhaṃ prataptajāmbūnadajālasantatam |
rathaṃ samāsthāya yayau sa vīryavānmahāhariṃ taṃ prati nairṛtarṣabhaḥ || 3 ||
tatastapassaṅgrahasañcayārjitaṃ prataptajāmbūnadajālaśobhitam |
patākinaṃ ratnavibhūṣitadhvajaṃ manojavāṣṭāśvavaraiḥ suyojitam || 4 ||
surāsurādhṛṣyamasaṅgacāriṇaṃ raviprabhaṃ vyomacaraṃ samāhitam |
satūṇamaṣṭāsinibaddhabandhuraṃ yathākramāveśitaśaktitomaram || 5 ||
virājamānaṃ pratipūrṇavastunā sahemadāmnā śaśisūryavarcasā |
divākarābhaṃ rathamāsthitastatassa nirjagāmāmaratulyavikramaḥ || 6 ||
sa pūrayankhaṃ ca mahīṃ ca sācalāṃ turaṅgamātaṅgamahārathasvanaiḥ |
balaissametaissahi toraṇasthitaṃ samarthamāsīnamupāgamatkapim || 7 ||
sa taṃ samāsādya hariṃ harīkṣaṇo yugāntakālāgnimiva prajākṣaye |
avasthitaṃ vismitajātasambhrama ssamaikṣatākṣo bahumānacakṣuṣā || 8 ||
sa tasya vegaṃ ca kapermahātmanaḥ parākramaṃ cāriṣu pārthivātmajaḥ |
vicārayansvaṃ ca balaṃ mahābalo himakṣaye sūrya ivābhivardhate || 9 ||
sa jātamanyuḥ prasamīkṣya vikramaṃ sthiraṃ sthirassamyati durnivāraṇam |
samāhitātmā hanumantamāhave pracodayāmāsa śaraistribhi śśitaiḥ || 10 ||
tataḥ kapiṃ taṃ prasamīkṣya garvitaṃ jitaśramaṃ śatruparājayorjitam |
avaikṣatākṣassamudīrṇamānasassabāṇapāṇiḥ pragṛhītakārmukaḥ || 11 ||
sa hemaniṣkāṅgadacārukuṇḍala ssamāsasādā'śuparākramaḥ kapim |
tayorbabhūvāpratimassamāgama ssurāsurāṇāmapi sambhramapradaḥ || 12 ||
rarāsa bhūmirna tatāpa bhānumā nvanau na vāyuḥ pracācala cācalaḥ |
kapeḥ kumārasya ca vīkṣya saṃyugaṃ nanāda ca dyaurudadhiśca cukṣubhe || 13 ||
tatassa vīrassumukhān patatriṇassuvarṇapuṅkhānsaviṣānivoragān |
samādhisamyogavimokṣatattvaviccharānatha trīnkapimūrdhnyapātayat || 14 ||
sa tai śśarairmūrdhni samaṃ nipātitaiḥ kṣarannasṛgdigdhavivṛttalocanaḥ |
navoditādityanibha śśarāṃśumān vyarājatāditya ivāṃśumālikaḥ || 15 ||
tatassa piṅgādhipamantrisattamaḥ samīkṣya taṃ rājavarātmajaṃ raṇe |
udagracitrāyudhacitrakārmukaṃ jaharṣa cāpūryata cāhavonmukhaḥ || 16 ||
sa mandarāgrastha ivāṃśumāliko vivṛddhakopo balavīryasaṃyutaḥ |
kumāramakṣaṃ sabalaṃ savāhanaṃ dadāha netrāgnimarīcibhistadā || 17 ||
tatassa bāṇāsanacitrakārmuka śśarapravarṣo yudhi rākṣasāmbudaḥ |
śarānmumocāśu harīśvarācale valāhako vṛṣṭimivācalottame || 18 ||
tataḥ kapistaṃ raṇacaṇḍavikramaṃ vivṛddhatejobalavīryasaṃyutam |
kumāramakṣaṃ prasamīkṣya saṃyuge nanāda harṣād ghanatulyavikramam || 19 ||
sa bālabhāvādyudhi vīryadarpitaḥ pravṛddhamanyuḥ kṣatajopamekṣaṇaḥ |
samāsasādāpratimaṃ kapiṃ raṇe gajo mahākūpamivāvṛtaṃ tṛṇaiḥ || 20 ||
sa tena bāṇaiḥ prasabhaṃ nipātitaiścakāra nādaṃ ghananādanissvanaḥ |
samutpapātāśu nabhassa mārutirbhujoruvikṣepaṇaghoradarśanaḥ || 21 ||
samutpatantaṃ samabhidravadbalī sa rākṣasānāṃ pravaraḥ pratāpavān |
rathī rathiśreṣṭhatamaḥ kiranśaraiḥ payodharaśśailamivāśmavṛṣṭibhiḥ || 22 ||
sa tānśarāṃstasya harirvimokṣayaṃścacāra vīraḥ pathi vāyusevite |
śarāntare mārutavadviniṣpatanmanojavassaṃyati caṇḍavikramaḥ || 23 ||
tamāttabāṇāsanamāhavonmukhaṃ khamāstṛṇantaṃ viśikhaiśśarottamaiḥ |
avaikṣatākṣaṃ bahumānacakṣuṣā jagāma cintāṃ ca sa mārutātmajaḥ || 24 ||
tataśśarairbhinnabhujāntaraḥ kapiḥ kumāravīreṇa mahātmanā nadan |
mahābhujaḥ karmaviśeṣatattvavi dvicintayāmāsa raṇe parākramam || 25 ||
abālavadbāladivākaraprabhaḥ karotyayaṃ karma mahanmahābalaḥ |
na cāsya sarvāhavakarmaśobhinaḥ pramāpaṇe me matiratra jāyate || 26 ||
ayaṃ mahātmā ca mahāṃśca vīryata ssamāhitaścātisahaśca saṃyuge |
asaṃśayaṃ karmaguṇodayādayaṃ sanāgayakṣairmunibhiśca pūjitaḥ || 27 ||
parākramotsāhavivṛddhamānasa ssamīkṣate māṃ pramukhāgrataḥsthitaḥ |
parākramo hyasya manāṃsi kampayetsurāsurāṇāmapi śīghragāminaḥ || 28 ||
na khalvayaṃ nābhibhavedupekṣitaḥ parākramo hyasya raṇe vivardhate |
pramāpaṇaṃ tveva mamādya rocate na vardhamāno'gnirupekṣituṃ kṣamaḥ || 29 ||
iti pravegaṃ tu parasya cintayansvakarmayogaṃ ca vidhāya vīryavān |
cakāra vegaṃ tu mahābalastadā matiṃ ca cakre'sya vadhe mahākapiḥ || 30 ||
sa tasya tānaṣṭahayānmahājavān samāhitānbhārasahānvivartane |
jaghāna vīraḥ pathi vāyusevite talaprahāraiḥ pavanātmajaḥ kapiḥ || 31 ||
tatastalenābhihato mahāratha ssa tasya piṅgādhipamantrinirjitaḥ |
prabhagnanīḍaḥ parimuktakūbaraḥ papāta bhūmau hatavājirambarāt || 32 ||
sa taṃ parityajya mahāratho rathaṃ sakārmukaḥ khaṅgadharaḥ khamutpatan |
tapo'bhiyogādṛṣirugravīryavānvihāya dehaṃ marutāmivālayam || 33 ||
tataḥ kapistaṃ vicarantamambare patatrirājānilasiddhasevite |
sametya taṃ mārutatulyavikramaḥ krameṇa jagrāha sa pādayordṛḍham || 34 ||
sa taṃ samāvidhya sahasraśaḥ kapirmahoragaṃ gṛhya ivāṇḍajeśvaraḥ |
mumoca vegātpitṛtulyavikramo mahītale saṃyati vānarottamaḥ || 35 ||
sa bhagnabāhūrukaṭīśirodharaḥ kṣarannasṛṅinarmathitāsthilocanaḥ |
sambhagnasandhiḥ pravikīrṇabandhano hataḥ kṣitau vāyusutena rākṣasaḥ || 36 ||
mahākapirbhūmitale nipīḍya taṃ cakāra rakṣodhipatermahadbhayam |
maharṣibhiścakracarairmahāvratai ssametya bhūtaiśca sayakṣapannagaiḥ || 37 ||
suraiśca sendrairbhṛśajātavismayai rhate kumāre sa kapirnirīkṣitaḥ |
nihatya taṃ vajrisutopamaprabhaṃ kumāramakṣaṃ kṣatajopamekṣaṇam |
tameva vīro'bhijagāma toraṇaṃ kṛtakṣaṇaḥ kāla iva prajākṣaye || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.