ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਅਵਧੂਯ ਚ ਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਬਭੂਵਾਵਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਦਾ ।
ਜਗਾਮ ਚਾਪਰਾਂ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਸੀਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 1 ॥
ਨ ਰਾਮੇਣ ਵਿਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਸ੍ਵਪ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ਭਾਮਿਨੀ ।
ਨ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਵਾਪ੍ਯਲਙ੍ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਪਾਨਮੁਪਸੇਵਿਤੁਮ੍ ॥ 2 ॥
ਨਾਨ੍ਯਂ ਨਰਮੁਪਸ੍ਥਾਤੁਂ ਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਚੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।
ਨ ਹਿ ਰਾਮਸਮਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇष੍ਵਪਿ ॥ 3 ॥
ਅਨ੍ਯੇਯਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਪਾਨਭੂਮੌ ਚਚਾਰ ਸਃ ।
ਕ੍ਰੀਡਿਤੇਨਾਪਰਾਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾ ਗੀਤੇਨ ਚ ਤਥਾऽਪਰਾਃ ॥ 4 ॥
ਨृਤ੍ਤੇਨ ਚਾਪਰਾਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਃ ਪਾਨਵਿਪ੍ਰਹਤਾਸ੍ਤਥਾ ।
ਮੁਰਜੇषੁ ਮृਦਙ੍ਗੇषੁ ਪੀਠਿਕਾਸੁ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ 5 ॥
ਤਥਾऽऽਸ੍ਤਰਣਮੁਖ੍ਯੇषੁ ਸਂਵਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚਾਪਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।
ਅਙ੍ਗਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਭੂषਿਤੇਨ ਵਿਭੂषਣੈਃ ॥ 6 ॥
ਰੂਪਸਲ੍ਲਾਪਸ਼ੀਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤਗੀਤਾਰ੍ਥਭਾषਿਣਾ ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਭਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯਾਭਿਧਾਯਿਨਾ ॥ 7 ॥
ਰਤਾਭਿਰਤਸਂਸੁਪ੍ਤਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹਰਿਯੂਥਪਃ ।
ਤਾਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰਃ ॥ 8 ॥
ਗੋष੍ਠੇ ਮਹਤਿ ਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਗਵਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯਥਾ ਵृषਃ ।
ਸ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਤਾਭਿਃ ਪਰਿਵृਤਸ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 9 ॥
ਕਰੇਣੁਭਿਰ੍ਯਥਾऽਰਣ੍ਯੇ ਪਰਿਕੀਰ੍ਣੋ ਮਹਾਦ੍ਵਿਪਃ ।
ਸਰ੍ਵਕਾਮੈਰੁਪੇਤਾਂ ਚ ਪਾਨਭੂਮਿਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 10 ॥
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹਰਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍षਃਪਤੇਰ੍ਗृਹੇ ।
ਮृਗਾਣਾਂ ਮਹਿषਾਣਾਂ ਚ ਵਰਾਹਾਣਾਂ ਚ ਭਾਗਸ਼ਃ ॥ 11 ॥
ਤਤ੍ਰ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਪਾਨਭੂਮੌ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਃ ।
ਰੌਕ੍ਮੇषੁ ਚ ਵਿਸ਼ਾਲੇषੁ ਭਾਜਨੇष੍ਵਰ੍ਧਭਕ੍षਿਤਾਨ੍ ॥ 12 ॥
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹਰਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋ ਮਯੂਰਾਨ੍ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਂਸ੍ਤਥਾ ।
ਵਰਾਹਵਾਰ੍ਧ੍ਰਾਣਸਕਾਨ੍ ਦਧਿਸੌਵਰ੍ਚਲਾਯੁਤਾਨ੍ ॥ 13 ॥
ਸ਼ਲ੍ਯਾਨ੍ ਮृਗਮਯੂਰਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨੁਮਾਨਨ੍ਵਵੈਕ੍षਤ ।
ਕ੍ਰਕਰਾਨ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚਕੋਰਾਨਰ੍ਧਭਕ੍षਿਤਾਨ੍ ॥ 14 ॥
ਮਹਿषਾਨੇਕਸ਼ਲ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਛਾਗਾਂਸ਼੍ਚ ਕृਤਨਿष੍ਠਿਤਾਨ੍ ।
ਲੇਹ੍ਯਾਨੁਚ੍ਚਾਵਚਾਨ੍ਪੇਯਾਨ੍ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ॥ 15 ॥
ਤਥਾऽऽਮ੍ਲਲਵਣੋਤ੍ਤਂਸੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰਾਗषਾਡਬੈਃ ।
ਹਾਰਨੂਪੁਰਕੇਯੂਰੈਰਪਵਿਦ੍ਧੈਰ੍ਮਹਾਧਨੈਃ ॥ 16 ॥
ਪਾਨਭਾਜਨਵਿਕ੍षਿਪ੍ਤੈਃ ਫਲੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰਪਿ ।
ਕृਤਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰਾ ਭੂਰਧਿਕਂ ਪੁष੍ਯਤਿ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 17 ॥
ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਚ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤੈਃ ਸੁਸ਼੍ਲਿष੍ਟੈਸ਼੍ਸ਼ਯਨਾਸਨੈਃ ।
ਪਾਨਭੂਮਿਰ੍ਵਿਨਾ ਵਹ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੇਵੋਪਲਕ੍ष੍ਯਤੇ ॥ 18 ॥
ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਵਰਸਂਸ੍ਕਾਰਸਂਸ੍ਕृਤੈਃ ।
ਮਾਂਸੈਃ ਕੁਸ਼ਲਸਮ੍ਪृਕ੍ਤੈਃ ਪਾਨਭੂਮਿਗਤੈਃ ਪृਥਕ੍ ॥ 19 ॥
ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਵਿਵਿਧਾਃ ਸੁਰਾਃ ਕृਤਸੁਰਾ ਅਪਿ ।
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾऽਸਵਮਾਧ੍ਵੀਕਪੁष੍ਪਾਸਵਫਲਾਸਵਾਃ ॥ 20 ॥
ਵਾਸਚੂਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮृष੍ਟਾਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍ ।
ਸਨ੍ਤਤਾ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਭੂਮਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਸਂਸ੍ਥਿਤੈਃ ॥ 21 ॥
ਹਿਰਣ੍ਮਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਭਾਜਨੈਃ ਸ੍ਫਾਟਿਕੈਰਪਿ ।
ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਮਯੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਃ ਕਰਕੈਰਭਿਸਂਵृਤਾ ॥ 22 ॥
ਰਾਜਤੇषੁ ਚ ਕੁਮ੍ਭੇषੁ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਮਯੇषੁ ਚ ।
ਪਾਨਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਦਾ ਭੂਰਿ ਕਪਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ॥ 23 ॥
ਸੋऽਪਸ਼੍ਯਚ੍ਛਾਤਕੁਮ੍ਭਾਨਿ ਸੀਧੋਰ੍ਮਣਿਮਯਾਨਿ ਚ ।
ਰਾਜਤਾਨਿ ਚ ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਭਾਜਨਾਨਿ ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 24 ॥
ਕ੍ਵਚਿਦਲ੍ਪਾਵਸ਼ੇषਾਣਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪੀਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।
ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨੈਵ ਪ੍ਰਪੀਤਾਨਿ ਪਾਨਾਨਿ ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ॥ 25 ॥
ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਭਕ੍ष੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪਾਨਾਨਿ ਭਾਗਸ਼ਃ ।
ਕ੍ਵਚਿਦਨ੍ਨਾਵਸ਼ੇषਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਵੈ ਵਿਚਚਾਰ ਹ ॥ 26 ॥
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨੈਃ ਕਰਕੈਃ ਕ੍ਵਚਿਦਾਲੋਲਿਤੈਰ੍ਘਟੈਃ ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਸਮ੍ਪृਕ੍ਤਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਜਲਾਨਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ॥ 27 ॥
ਸ਼ਯਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਨਾਰੀਣਾਂ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਣਿ ਬਹੁਧਾ ਪੁਨਃ ।
ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਮਾਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸੁਪ੍ਤਾ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਃ ॥ 28 ॥
ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਸ੍ਵਪਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਪਰਿਧਾਯ ਚ ।
ਆਹृਤ੍ਯ ਚਾਬਲਾਃ ਸੁਪ੍ਤਾ ਨਿਦ੍ਰਾਬਲਪਰਾਜਿਤਾਃ ॥ 29 ॥
ਤਾਸਾਮੁਚ੍ਛਵਾਸਵਾਤੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਾਲ੍ਯਂ ਚ ਗਾਤ੍ਰਜਮ੍ ।
ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਚਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਨ੍ਦਮਿਵਾਨਿਲਮ੍ ॥ 30 ॥
ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੀਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਧੋਰ੍ਮਧੁਰਸਸ੍ਯ ਚ ।
ਵਿਵਿਧਸ੍ਯ ਚ ਮਾਲ੍ਯਸ੍ਯ ਧੂਪਸ੍ਯ ਵਿਵਿਧਸ੍ਯ ਚ ॥ 31 ॥
ਬਹੁਧਾ ਮਾਰੁਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਨ੍ਧਂ ਵਿਵਿਧਮੁਦ੍ਵਹਨ੍ ।
ਸ੍ਨਾਨਾਨਾਂ ਚਨ੍ਦਨਾਨਾਂ ਚ ਧੂਪਾਨਾਂ ਚੈਵ ਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ॥ 32 ॥
ਪ੍ਰਵਵੌ ਸੁਰਭਿਰ੍ਗਨ੍ਧੋ ਵਿਮਾਨੇ ਪੁष੍ਪਕੇ ਤਦਾ ।
ਸ਼੍ਯਾਮਾਵਦਾਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕृष੍ਣਾ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਃ ॥ 33 ॥
ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਾਞ੍ਚਨਵਰ੍ਣਾਙ੍ਗ੍ਯਃ ਪ੍ਰਮਦਾ ਰਾਕ੍षਸਾਲਯੇ ।
ਤਾਸਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਮਦਨੇਨ ਵਿਮੂਰ੍ਛਿਤਮ੍ ॥ 34 ॥
ਪਦ੍ਮਿਨੀਨਾਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਾਨਾਂ ਰੂਪਮਾਸੀਦ੍ਯਥੈਵ ਹਿ ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਮਸ਼ੇषੇਣ ਰਾਵਣਾਨ੍ਤਃ ਪੁਰਂ ਕਪਿਃ ॥ 35 ॥
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸੁਮਹਾਤੇਜਾਃ ਨ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਚ ਜਾਨਕੀਮ੍ ।
ਨਿਰੀਕ੍षਮਾਣਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸ ਮਹਾਕਪਿਃ ॥ 36 ॥
ਜਗਾਮ ਮਹਤੀਂ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਧਰ੍ਮਸਾਧ੍ਵਸਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ ।
ਪਰਦਾਰਾਵਰੋਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰੀਕ੍षਣਮ੍ ॥ 37 ॥
ਇਦਂ ਖਲੁ ਮਮਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਧਰ੍ਮਲੋਪਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ।
ਨ ਹਿ ਮੇ ਪਰਦਾਰਾਣਾਂ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਵਿषਯਵਰ੍ਤਿਨੀ ॥ 38 ॥
ਅਯਂ ਚਾਤ੍ਰ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਃ ਪਰਦਾਰਾਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ।
ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਚ੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਪੁਨਰਨ੍ਯਾ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ॥ 39 ॥
ਨਿਸ਼੍ਚਿਤੈਕਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਨਿਸ਼੍ਚਯਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ ।
ਕਾਮਂ ਦृष੍ਟਾ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਾ ਰਾਵਣਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 40 ॥
ਨ ਹਿ ਮੇ ਮਨਸਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵੈਕृਤ੍ਯਮੁਪਜਾਯਤੇ ।
ਮਨੋ ਹਿ ਹੇਤੁਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ ॥ 41 ॥
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਤਚ੍ਚ ਮੇ ਸੁਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਮਯਾ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਵੈਦੇਹੀ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਿਤੁਮ੍ ॥ 42 ॥
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਹਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਦਾ ਸਮ੍ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਣੇ ।
ਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਯਾ ਯੋਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਪਰਿਮਾਰ੍ਗ੍ਯਤੇ ।
ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਪ੍ਰਮਦਾ ਨष੍ਟਾ ਮृਗੀषੁ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਿਤੁਮ੍ ॥ 43 ॥
ਤਦਿਦਂ ਮਾਰ੍ਗਿਤਂ ਤਾਵਚ੍ਛੁਦ੍ਧੇਨ ਮਨਸਾ ਮਯਾ ॥ 44 ॥
ਰਾਵਣਾਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨ ਤੁ ਜਾਨਕੀ ।
ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 45 ॥
ਅਵੇਕ੍षਮਾਣੋ ਹਨੁਮਾਨ੍ਨੈਵਾਪਸ਼੍ਯਤ ਜਾਨਕੀਮ੍ ।
ਤਾਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਕਪਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਞ੍ਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾ ਪਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 46 ॥
ਅਪਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਦਾ ਵੀਰਃ ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।
ਸ ਭੂਯਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਮਾਰੁਤਿਰ੍ਯਤ੍ਨਮਾਸ੍ਥਿਤਃ ॥ 47 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
avadhūya ca tāṃ buddhiṃ babhūvāvasthitastadā |
jagāma cāparāṃ cintāṃ sītāṃ prati mahākapiḥ || 1 ||
na rāmeṇa viyuktā sā svaptumarhati bhāminī |
na bhoktuṃ vāpyalaṅkartuṃ na pānamupasevitum || 2 ||
nānyaṃ naramupasthātuṃ surāṇāmapi ceśvaram |
na hi rāmasamaḥ kaścidvidyate tridaśeṣvapi || 3 ||
anyeyamiti niścitya pānabhūmau cacāra saḥ |
krīḍitenāparāḥ klāntā gītena ca tathā'parāḥ || 4 ||
nṛttena cāparāḥ klāntāḥ pānaviprahatāstathā |
murajeṣu mṛdaṅgeṣu pīṭhikāsu ca saṃsthitāḥ || 5 ||
tathā''staraṇamukhyeṣu saṃviṣṭāścāparāḥ striyaḥ |
aṅganānāṃ sahasreṇa bhūṣitena vibhūṣaṇaiḥ || 6 ||
rūpasallāpaśīlena yuktagītārthabhāṣiṇā |
deśakālābhiyuktena yuktavākyābhidhāyinā || 7 ||
ratābhiratasaṃsuptaṃ dadarśa hariyūthapaḥ |
tāsāṃ madhye mahābāhuḥ śuśubhe rākṣaseśvaraḥ || 8 ||
goṣṭhe mahati mukhyānāṃ gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ |
sa rākṣasendraḥ śuśubhe tābhiḥ parivṛtassvayam || 9 ||
kareṇubhiryathā'raṇye parikīrṇo mahādvipaḥ |
sarvakāmairupetāṃ ca pānabhūmiṃ mahātmanaḥ || 10 ||
dadarśa hariśārdūlastasya rakṣaḥpatergṛhe |
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca bhāgaśaḥ || 11 ||
tatra nyastāni māṃsāni pānabhūmau dadarśa saḥ |
raukmeṣu ca viśāleṣu bhājaneṣvardhabhakṣitān || 12 ||
dadarśa hariśārdūlo mayūrān kukkuṭāṃstathā |
varāhavārdhrāṇasakān dadhisauvarcalāyutān || 13 ||
śalyān mṛgamayūrāṃśca hanumānanvavaikṣata |
krakarānvividhān siddhāṃścakorānardhabhakṣitān || 14 ||
mahiṣānekaśalyāṃśca chāgāṃśca kṛtaniṣṭhitān |
lehyānuccāvacānpeyān bhojyāni vividhāni ca || 15 ||
tathā''mlalavaṇottaṃsairvividhairāgaṣāḍabaiḥ |
hāranūpurakeyūrairapaviddhairmahādhanaiḥ || 16 ||
pānabhājanavikṣiptaiḥ phalaiśca vividhairapi |
kṛtapuṣpopahārā bhūradhikaṃ puṣyati śriyam || 17 ||
tatra tatra ca vinyastaiḥ suśliṣṭaiśśayanāsanaiḥ |
pānabhūmirvinā vahniṃ pradīptevopalakṣyate || 18 ||
bahuprakārairvividhairvarasaṃskārasaṃskṛtaiḥ |
māṃsaiḥ kuśalasampṛktaiḥ pānabhūmigataiḥ pṛthak || 19 ||
divyāḥ prasannā vividhāḥ surāḥ kṛtasurā api |
śarkarā'savamādhvīkapuṣpāsavaphalāsavāḥ || 20 ||
vāsacūrṇaiśca vividhairmṛṣṭāstaistaiḥ pṛthak pṛthak |
santatā śuśubhe bhūmirmālyaiśca bahusaṃsthitaiḥ || 21 ||
hiraṇmayaiśca vividhairbhājanaiḥ sphāṭikairapi |
jāmbūnadamayaiścānyaiḥ karakairabhisaṃvṛtā || 22 ||
rājateṣu ca kumbheṣu jāmbūnadamayeṣu ca |
pānaśreṣṭhaṃ tadā bhūri kapistatra dadarśa ha || 23 ||
so'paśyacchātakumbhāni sīdhormaṇimayāni ca |
rājatāni ca pūrṇāni bhājanāni mahākapiḥ || 24 ||
kvacidalpāvaśeṣāṇi kvacitpītāni sarvaśaḥ |
kvacinnaiva prapītāni pānāni sa dadarśa ha || 25 ||
kvacid bhakṣyāṃśca vividhān kvacitpānāni bhāgaśaḥ |
kvacidannāvaśeṣāṇi paśyanvai vicacāra ha || 26 ||
kvacitprabhinnaiḥ karakaiḥ kvacidālolitairghaṭaiḥ |
kvacitsampṛktamālyāni jalāni ca phalāni ca || 27 ||
śayanānyatra nārīṇāṃ śubhrāṇi bahudhā punaḥ |
parasparaṃ samāśliṣya kāścitsuptā varāṅganāḥ || 28 ||
kāścicca vastramanyasyāssvapantyāḥ paridhāya ca |
āhṛtya cābalāḥ suptā nidrābalaparājitāḥ || 29 ||
tāsāmucchavāsavātena vastraṃ mālyaṃ ca gātrajam |
nātyarthaṃ spandate citraṃ prāpya mandamivānilam || 30 ||
candanasya ca śītasya śīdhormadhurasasya ca |
vividhasya ca mālyasya dhūpasya vividhasya ca || 31 ||
bahudhā mārutastatra gandhaṃ vividhamudvahan |
snānānāṃ candanānāṃ ca dhūpānāṃ caiva mūrchitaḥ || 32 ||
pravavau surabhirgandho vimāne puṣpake tadā |
śyāmāvadātāstatrānyāḥ kāścitkṛṣṇā varāṅganāḥ || 33 ||
kāścit kāñcanavarṇāṅgyaḥ pramadā rākṣasālaye |
tāsāṃ nidrāvaśatvācca madanena vimūrchitam || 34 ||
padminīnāṃ prasuptānāṃ rūpamāsīdyathaiva hi |
evaṃ sarvamaśeṣeṇa rāvaṇāntaḥ puraṃ kapiḥ || 35 ||
dadarśa sumahātejāḥ na dadarśa ca jānakīm |
nirīkṣamāṇaśca tadā tāḥ striyaḥ sa mahākapiḥ || 36 ||
jagāma mahatīṃ cintāṃ dharmasādhvasaśaṅkitaḥ |
paradārāvarodhasya prasuptasya nirīkṣaṇam || 37 ||
idaṃ khalu mamātyarthaṃ dharmalopaṃ kariṣyati |
na hi me paradārāṇāṃ dṛṣṭirviṣayavartinī || 38 ||
ayaṃ cātra mayā dṛṣṭaḥ paradārāparigrahaḥ |
tasya prādurabhūccintā punaranyā manasvinaḥ || 39 ||
niścitaikāntacittasya kāryaniścayadarśinī |
kāmaṃ dṛṣṭā mayā sarvā viśvastā rāvaṇastriyaḥ || 40 ||
na hi me manasaḥ kiñcidvaikṛtyamupajāyate |
mano hi hetuḥ sarveṣāmindriyāṇāṃ pravartane || 41 ||
śubhāśubhāsvavasthāsu tacca me suvyavasthitam |
nānyatra hi mayā śakyā vaidehī parimārgitum || 42 ||
striyo hi strīṣu dṛśyante sadā samparimārgaṇe |
yasya sattvasya yā yonistasyāṃ tatparimārgyate |
na śakyā pramadā naṣṭā mṛgīṣu parimārgitum || 43 ||
tadidaṃ mārgitaṃ tāvacchuddhena manasā mayā || 44 ||
rāvaṇāntaḥpuraṃ sarvaṃ dṛśyate na tu jānakī |
devagandharvakanyāśca nāgakanyāśca vīryavān || 45 ||
avekṣamāṇo hanumānnaivāpaśyata jānakīm |
tāmapaśyankapistatra paśyañścānyā parastriyaḥ || 46 ||
apakramya tadā vīraḥ pradhyātumupacakrame |
sa bhūyastu paraṃ śrīmān mārutiryatnamāsthitaḥ || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकादशस्सर्गः ।
अवधूय च तां बुद्धिं बभूवावस्थितस्तदा ।
जगाम चापरां चिन्तां सीतां प्रति महाकपिः ॥ 1 ॥
न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुमर्हति भामिनी ।
न भोक्तुं वाप्यलङ्कर्तुं न पानमुपसेवितुम् ॥ 2 ॥
नान्यं नरमुपस्थातुं सुराणामपि चेश्वरम् ।
न हि रामसमः कश्चिद्विद्यते त्रिदशेष्वपि ॥ 3 ॥
अन्येयमिति निश्चित्य पानभूमौ चचार सः ।
क्रीडितेनापराः क्लान्ता गीतेन च तथाऽपराः ॥ 4 ॥
नृत्तेन चापराः क्लान्ताः पानविप्रहतास्तथा ।
मुरजेषु मृदङ्गेषु पीठिकासु च संस्थिताः ॥ 5 ॥
तथाऽऽस्तरणमुख्येषु संविष्टाश्चापराः स्त्रियः ।
अङ्गनानां सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः ॥ 6 ॥
रूपसल्लापशीलेन युक्तगीतार्थभाषिणा ।
देशकालाभियुक्तेन युक्तवाक्याभिधायिना ॥ 7 ॥
रताभिरतसंसुप्तं ददर्श हरियूथपः ।
तासां मध्ये महाबाहुः शुशुभे राक्षसेश्वरः ॥ 8 ॥
गोष्ठे महति मुख्यानां गवां मध्ये यथा वृषः ।
स राक्षसेन्द्रः शुशुभे ताभिः परिवृतस्स्वयम् ॥ 9 ॥
करेणुभिर्यथाऽरण्ये परिकीर्णो महाद्विपः ।
सर्वकामैरुपेतां च पानभूमिं महात्मनः ॥ 10 ॥
ददर्श हरिशार्दूलस्तस्य रक्षःपतेर्गृहे ।
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च भागशः ॥ 11 ॥
तत्र न्यस्तानि मांसानि पानभूमौ ददर्श सः ।
रौक्मेषु च विशालेषु भाजनेष्वर्धभक्षितान् ॥ 12 ॥
ददर्श हरिशार्दूलो मयूरान् कुक्कुटांस्तथा ।
वराहवार्ध्राणसकान् दधिसौवर्चलायुतान् ॥ 13 ॥
शल्यान् मृगमयूरांश्च हनुमानन्ववैक्षत ।
क्रकरान्विविधान् सिद्धांश्चकोरानर्धभक्षितान् ॥ 14 ॥
महिषानेकशल्यांश्च छागांश्च कृतनिष्ठितान् ।
लेह्यानुच्चावचान्पेयान् भोज्यानि विविधानि च ॥ 15 ॥
तथाऽऽम्ललवणोत्तंसैर्विविधैरागषाडबैः ।
हारनूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः ॥ 16 ॥
पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश्च विविधैरपि ।
कृतपुष्पोपहारा भूरधिकं पुष्यति श्रियम् ॥ 17 ॥
तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टैश्शयनासनैः ।
पानभूमिर्विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते ॥ 18 ॥
बहुप्रकारैर्विविधैर्वरसंस्कारसंस्कृतैः ।
मांसैः कुशलसम्पृक्तैः पानभूमिगतैः पृथक् ॥ 19 ॥
दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि ।
शर्कराऽसवमाध्वीकपुष्पासवफलासवाः ॥ 20 ॥
वासचूर्णैश्च विविधैर्मृष्टास्तैस्तैः पृथक् पृथक् ।
सन्तता शुशुभे भूमिर्माल्यैश्च बहुसंस्थितैः ॥ 21 ॥
हिरण्मयैश्च विविधैर्भाजनैः स्फाटिकैरपि ।
जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैरभिसंवृता ॥ 22 ॥
राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च ।
पानश्रेष्ठं तदा भूरि कपिस्तत्र ददर्श ह ॥ 23 ॥
सोऽपश्यच्छातकुम्भानि सीधोर्मणिमयानि च ।
राजतानि च पूर्णानि भाजनानि महाकपिः ॥ 24 ॥
क्वचिदल्पावशेषाणि क्वचित्पीतानि सर्वशः ।
क्वचिन्नैव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह ॥ 25 ॥
क्वचिद् भक्ष्यांश्च विविधान् क्वचित्पानानि भागशः ।
क्वचिदन्नावशेषाणि पश्यन्वै विचचार ह ॥ 26 ॥
क्वचित्प्रभिन्नैः करकैः क्वचिदालोलितैर्घटैः ।
क्वचित्सम्पृक्तमाल्यानि जलानि च फलानि च ॥ 27 ॥
शयनान्यत्र नारीणां शुभ्राणि बहुधा पुनः ।
परस्परं समाश्लिष्य काश्चित्सुप्ता वराङ्गनाः ॥ 28 ॥
काश्चिच्च वस्त्रमन्यस्यास्स्वपन्त्याः परिधाय च ।
आहृत्य चाबलाः सुप्ता निद्राबलपराजिताः ॥ 29 ॥
तासामुच्छवासवातेन वस्त्रं माल्यं च गात्रजम् ।
नात्यर्थं स्पन्दते चित्रं प्राप्य मन्दमिवानिलम् ॥ 30 ॥
चन्दनस्य च शीतस्य शीधोर्मधुरसस्य च ।
विविधस्य च माल्यस्य धूपस्य विविधस्य च ॥ 31 ॥
बहुधा मारुतस्तत्र गन्धं विविधमुद्वहन् ।
स्नानानां चन्दनानां च धूपानां चैव मूर्छितः ॥ 32 ॥
प्रववौ सुरभिर्गन्धो विमाने पुष्पके तदा ।
श्यामावदातास्तत्रान्याः काश्चित्कृष्णा वराङ्गनाः ॥ 33 ॥
काश्चित् काञ्चनवर्णाङ्ग्यः प्रमदा राक्षसालये ।
तासां निद्रावशत्वाच्च मदनेन विमूर्छितम् ॥ 34 ॥
पद्मिनीनां प्रसुप्तानां रूपमासीद्यथैव हि ।
एवं सर्वमशेषेण रावणान्तः पुरं कपिः ॥ 35 ॥
ददर्श सुमहातेजाः न ददर्श च जानकीम् ।
निरीक्षमाणश्च तदा ताः स्त्रियः स महाकपिः ॥ 36 ॥
जगाम महतीं चिन्तां धर्मसाध्वसशङ्कितः ।
परदारावरोधस्य प्रसुप्तस्य निरीक्षणम् ॥ 37 ॥
इदं खलु ममात्यर्थं धर्मलोपं करिष्यति ।
न हि मे परदाराणां दृष्टिर्विषयवर्तिनी ॥ 38 ॥
अयं चात्र मया दृष्टः परदारापरिग्रहः ।
तस्य प्रादुरभूच्चिन्ता पुनरन्या मनस्विनः ॥ 39 ॥
निश्चितैकान्तचित्तस्य कार्यनिश्चयदर्शिनी ।
कामं दृष्टा मया सर्वा विश्वस्ता रावणस्त्रियः ॥ 40 ॥
न हि मे मनसः किञ्चिद्वैकृत्यमुपजायते ।
मनो हि हेतुः सर्वेषामिन्द्रियाणां प्रवर्तने ॥ 41 ॥
शुभाशुभास्ववस्थासु तच्च मे सुव्यवस्थितम् ।
नान्यत्र हि मया शक्या वैदेही परिमार्गितुम् ॥ 42 ॥
स्त्रियो हि स्त्रीषु दृश्यन्ते सदा सम्परिमार्गणे ।
यस्य सत्त्वस्य या योनिस्तस्यां तत्परिमार्ग्यते ।
न शक्या प्रमदा नष्टा मृगीषु परिमार्गितुम् ॥ 43 ॥
तदिदं मार्गितं तावच्छुद्धेन मनसा मया ॥ 44 ॥
रावणान्तःपुरं सर्वं दृश्यते न तु जानकी ।
देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च वीर्यवान् ॥ 45 ॥
अवेक्षमाणो हनुमान्नैवापश्यत जानकीम् ।
तामपश्यन्कपिस्तत्र पश्यञ्श्चान्या परस्त्रियः ॥ 46 ॥
अपक्रम्य तदा वीरः प्रध्यातुमुपचक्रमे ।
स भूयस्तु परं श्रीमान् मारुतिर्यत्नमास्थितः ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
avadhūya ca tāṃ buddhiṃ babhūvāvasthitastadā |
jagāma cāparāṃ cintāṃ sītāṃ prati mahākapiḥ || 1 ||
na rāmeṇa viyuktā sā svaptumarhati bhāminī |
na bhoktuṃ vāpyalaṅkartuṃ na pānamupasevitum || 2 ||
nānyaṃ naramupasthātuṃ surāṇāmapi ceśvaram |
na hi rāmasamaḥ kaścidvidyate tridaśeṣvapi || 3 ||
anyeyamiti niścitya pānabhūmau cacāra saḥ |
krīḍitenāparāḥ klāntā gītena ca tathā'parāḥ || 4 ||
nṛttena cāparāḥ klāntāḥ pānaviprahatāstathā |
murajeṣu mṛdaṅgeṣu pīṭhikāsu ca saṃsthitāḥ || 5 ||
tathā''staraṇamukhyeṣu saṃviṣṭāścāparāḥ striyaḥ |
aṅganānāṃ sahasreṇa bhūṣitena vibhūṣaṇaiḥ || 6 ||
rūpasallāpaśīlena yuktagītārthabhāṣiṇā |
deśakālābhiyuktena yuktavākyābhidhāyinā || 7 ||
ratābhiratasaṃsuptaṃ dadarśa hariyūthapaḥ |
tāsāṃ madhye mahābāhuḥ śuśubhe rākṣaseśvaraḥ || 8 ||
goṣṭhe mahati mukhyānāṃ gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ |
sa rākṣasendraḥ śuśubhe tābhiḥ parivṛtassvayam || 9 ||
kareṇubhiryathā'raṇye parikīrṇo mahādvipaḥ |
sarvakāmairupetāṃ ca pānabhūmiṃ mahātmanaḥ || 10 ||
dadarśa hariśārdūlastasya rakṣaḥpatergṛhe |
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca bhāgaśaḥ || 11 ||
tatra nyastāni māṃsāni pānabhūmau dadarśa saḥ |
raukmeṣu ca viśāleṣu bhājaneṣvardhabhakṣitān || 12 ||
dadarśa hariśārdūlo mayūrān kukkuṭāṃstathā |
varāhavārdhrāṇasakān dadhisauvarcalāyutān || 13 ||
śalyān mṛgamayūrāṃśca hanumānanvavaikṣata |
krakarānvividhān siddhāṃścakorānardhabhakṣitān || 14 ||
mahiṣānekaśalyāṃśca chāgāṃśca kṛtaniṣṭhitān |
lehyānuccāvacānpeyān bhojyāni vividhāni ca || 15 ||
tathā''mlalavaṇottaṃsairvividhairāgaṣāḍabaiḥ |
hāranūpurakeyūrairapaviddhairmahādhanaiḥ || 16 ||
pānabhājanavikṣiptaiḥ phalaiśca vividhairapi |
kṛtapuṣpopahārā bhūradhikaṃ puṣyati śriyam || 17 ||
tatra tatra ca vinyastaiḥ suśliṣṭaiśśayanāsanaiḥ |
pānabhūmirvinā vahniṃ pradīptevopalakṣyate || 18 ||
bahuprakārairvividhairvarasaṃskārasaṃskṛtaiḥ |
māṃsaiḥ kuśalasampṛktaiḥ pānabhūmigataiḥ pṛthak || 19 ||
divyāḥ prasannā vividhāḥ surāḥ kṛtasurā api |
śarkarā'savamādhvīkapuṣpāsavaphalāsavāḥ || 20 ||
vāsacūrṇaiśca vividhairmṛṣṭāstaistaiḥ pṛthak pṛthak |
santatā śuśubhe bhūmirmālyaiśca bahusaṃsthitaiḥ || 21 ||
hiraṇmayaiśca vividhairbhājanaiḥ sphāṭikairapi |
jāmbūnadamayaiścānyaiḥ karakairabhisaṃvṛtā || 22 ||
rājateṣu ca kumbheṣu jāmbūnadamayeṣu ca |
pānaśreṣṭhaṃ tadā bhūri kapistatra dadarśa ha || 23 ||
so'paśyacchātakumbhāni sīdhormaṇimayāni ca |
rājatāni ca pūrṇāni bhājanāni mahākapiḥ || 24 ||
kvacidalpāvaśeṣāṇi kvacitpītāni sarvaśaḥ |
kvacinnaiva prapītāni pānāni sa dadarśa ha || 25 ||
kvacid bhakṣyāṃśca vividhān kvacitpānāni bhāgaśaḥ |
kvacidannāvaśeṣāṇi paśyanvai vicacāra ha || 26 ||
kvacitprabhinnaiḥ karakaiḥ kvacidālolitairghaṭaiḥ |
kvacitsampṛktamālyāni jalāni ca phalāni ca || 27 ||
śayanānyatra nārīṇāṃ śubhrāṇi bahudhā punaḥ |
parasparaṃ samāśliṣya kāścitsuptā varāṅganāḥ || 28 ||
kāścicca vastramanyasyāssvapantyāḥ paridhāya ca |
āhṛtya cābalāḥ suptā nidrābalaparājitāḥ || 29 ||
tāsāmucchavāsavātena vastraṃ mālyaṃ ca gātrajam |
nātyarthaṃ spandate citraṃ prāpya mandamivānilam || 30 ||
candanasya ca śītasya śīdhormadhurasasya ca |
vividhasya ca mālyasya dhūpasya vividhasya ca || 31 ||
bahudhā mārutastatra gandhaṃ vividhamudvahan |
snānānāṃ candanānāṃ ca dhūpānāṃ caiva mūrchitaḥ || 32 ||
pravavau surabhirgandho vimāne puṣpake tadā |
śyāmāvadātāstatrānyāḥ kāścitkṛṣṇā varāṅganāḥ || 33 ||
kāścit kāñcanavarṇāṅgyaḥ pramadā rākṣasālaye |
tāsāṃ nidrāvaśatvācca madanena vimūrchitam || 34 ||
padminīnāṃ prasuptānāṃ rūpamāsīdyathaiva hi |
evaṃ sarvamaśeṣeṇa rāvaṇāntaḥ puraṃ kapiḥ || 35 ||
dadarśa sumahātejāḥ na dadarśa ca jānakīm |
nirīkṣamāṇaśca tadā tāḥ striyaḥ sa mahākapiḥ || 36 ||
jagāma mahatīṃ cintāṃ dharmasādhvasaśaṅkitaḥ |
paradārāvarodhasya prasuptasya nirīkṣaṇam || 37 ||
idaṃ khalu mamātyarthaṃ dharmalopaṃ kariṣyati |
na hi me paradārāṇāṃ dṛṣṭirviṣayavartinī || 38 ||
ayaṃ cātra mayā dṛṣṭaḥ paradārāparigrahaḥ |
tasya prādurabhūccintā punaranyā manasvinaḥ || 39 ||
niścitaikāntacittasya kāryaniścayadarśinī |
kāmaṃ dṛṣṭā mayā sarvā viśvastā rāvaṇastriyaḥ || 40 ||
na hi me manasaḥ kiñcidvaikṛtyamupajāyate |
mano hi hetuḥ sarveṣāmindriyāṇāṃ pravartane || 41 ||
śubhāśubhāsvavasthāsu tacca me suvyavasthitam |
nānyatra hi mayā śakyā vaidehī parimārgitum || 42 ||
striyo hi strīṣu dṛśyante sadā samparimārgaṇe |
yasya sattvasya yā yonistasyāṃ tatparimārgyate |
na śakyā pramadā naṣṭā mṛgīṣu parimārgitum || 43 ||
tadidaṃ mārgitaṃ tāvacchuddhena manasā mayā || 44 ||
rāvaṇāntaḥpuraṃ sarvaṃ dṛśyate na tu jānakī |
devagandharvakanyāśca nāgakanyāśca vīryavān || 45 ||
avekṣamāṇo hanumānnaivāpaśyata jānakīm |
tāmapaśyankapistatra paśyañścānyā parastriyaḥ || 46 ||
apakramya tadā vīraḥ pradhyātumupacakrame |
sa bhūyastu paraṃ śrīmān mārutiryatnamāsthitaḥ || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.