ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകാദശസ്സര്ഗഃ ।
അവധൂയ ച താം ബുദ്ധിം ബഭൂവാവസ്ഥിതസ്തദാ ।
ജഗാമ ചാപരാം ചിന്താം സീതാം പ്രതി മഹാകപിഃ ॥ 1 ॥
ന രാമേണ വിയുക്താ സാ സ്വപ്തുമര്ഹതി ഭാമിനീ ।
ന ഭോക്തും വാപ്യലങ്കര്തും ന പാനമുപസേവിതുമ് ॥ 2 ॥
നാന്യം നരമുപസ്ഥാതും സുരാണാമപി ചേശ്വരമ് ।
ന ഹി രാമസമഃ കശ്ചിദ്വിദ്യതേ ത്രിദശേഷ്വപി ॥ 3 ॥
അന്യേയമിതി നിശ്ചിത്യ പാനഭൂമൌ ചചാര സഃ ।
ക്രീഡിതേനാപരാഃ ക്ലാന്താ ഗീതേന ച തഥാഽപരാഃ ॥ 4 ॥
നൃത്തേന ചാപരാഃ ക്ലാന്താഃ പാനവിപ്രഹതാസ്തഥാ ।
മുരജേഷു മൃദങ്ഗേഷു പീഠികാസു ച സംസ്ഥിതാഃ ॥ 5 ॥
തഥാഽഽസ്തരണമുഖ്യേഷു സംവിഷ്ടാശ്ചാപരാഃ സ്ത്രിയഃ ।
അങ്ഗനാനാം സഹസ്രേണ ഭൂഷിതേന വിഭൂഷണൈഃ ॥ 6 ॥
രൂപസല്ലാപശീലേന യുക്തഗീതാര്ഥഭാഷിണാ ।
ദേശകാലാഭിയുക്തേന യുക്തവാക്യാഭിധായിനാ ॥ 7 ॥
രതാഭിരതസംസുപ്തം ദദര്ശ ഹരിയൂഥപഃ ।
താസാം മധ്യേ മഹാബാഹുഃ ശുശുഭേ രാക്ഷസേശ്വരഃ ॥ 8 ॥
ഗോഷ്ഠേ മഹതി മുഖ്യാനാം ഗവാം മധ്യേ യഥാ വൃഷഃ ।
സ രാക്ഷസേന്ദ്രഃ ശുശുഭേ താഭിഃ പരിവൃതസ്സ്വയമ് ॥ 9 ॥
കരേണുഭിര്യഥാഽരണ്യേ പരികീര്ണോ മഹാദ്വിപഃ ।
സര്വകാമൈരുപേതാം ച പാനഭൂമിം മഹാത്മനഃ ॥ 10 ॥
ദദര്ശ ഹരിശാര്ദൂലസ്തസ്യ രക്ഷഃപതേര്ഗൃഹേ ।
മൃഗാണാം മഹിഷാണാം ച വരാഹാണാം ച ഭാഗശഃ ॥ 11 ॥
തത്ര ന്യസ്താനി മാംസാനി പാനഭൂമൌ ദദര്ശ സഃ ।
രൌക്മേഷു ച വിശാലേഷു ഭാജനേഷ്വര്ധഭക്ഷിതാന് ॥ 12 ॥
ദദര്ശ ഹരിശാര്ദൂലോ മയൂരാന് കുക്കുടാംസ്തഥാ ।
വരാഹവാര്ധ്രാണസകാന് ദധിസൌവര്ചലായുതാന് ॥ 13 ॥
ശല്യാന് മൃഗമയൂരാംശ്ച ഹനുമാനന്വവൈക്ഷത ।
ക്രകരാന്വിവിധാന് സിദ്ധാംശ്ചകോരാനര്ധഭക്ഷിതാന് ॥ 14 ॥
മഹിഷാനേകശല്യാംശ്ച ഛാഗാംശ്ച കൃതനിഷ്ഠിതാന് ।
ലേഹ്യാനുച്ചാവചാന്പേയാന് ഭോജ്യാനി വിവിധാനി ച ॥ 15 ॥
തഥാഽഽമ്ലലവണോത്തംസൈര്വിവിധൈരാഗഷാഡബൈഃ ।
ഹാരനൂപുരകേയൂരൈരപവിദ്ധൈര്മഹാധനൈഃ ॥ 16 ॥
പാനഭാജനവിക്ഷിപ്തൈഃ ഫലൈശ്ച വിവിധൈരപി ।
കൃതപുഷ്പോപഹാരാ ഭൂരധികം പുഷ്യതി ശ്രിയമ് ॥ 17 ॥
തത്ര തത്ര ച വിന്യസ്തൈഃ സുശ്ലിഷ്ടൈശ്ശയനാസനൈഃ ।
പാനഭൂമിര്വിനാ വഹ്നിം പ്രദീപ്തേവോപലക്ഷ്യതേ ॥ 18 ॥
ബഹുപ്രകാരൈര്വിവിധൈര്വരസംസ്കാരസംസ്കൃതൈഃ ।
മാംസൈഃ കുശലസമ്പൃക്തൈഃ പാനഭൂമിഗതൈഃ പൃഥക് ॥ 19 ॥
ദിവ്യാഃ പ്രസന്നാ വിവിധാഃ സുരാഃ കൃതസുരാ അപി ।
ശര്കരാഽസവമാധ്വീകപുഷ്പാസവഫലാസവാഃ ॥ 20 ॥
വാസചൂര്ണൈശ്ച വിവിധൈര്മൃഷ്ടാസ്തൈസ്തൈഃ പൃഥക് പൃഥക് ।
സന്തതാ ശുശുഭേ ഭൂമിര്മാല്യൈശ്ച ബഹുസംസ്ഥിതൈഃ ॥ 21 ॥
ഹിരണ്മയൈശ്ച വിവിധൈര്ഭാജനൈഃ സ്ഫാടികൈരപി ।
ജാമ്ബൂനദമയൈശ്ചാന്യൈഃ കരകൈരഭിസംവൃതാ ॥ 22 ॥
രാജതേഷു ച കുമ്ഭേഷു ജാമ്ബൂനദമയേഷു ച ।
പാനശ്രേഷ്ഠം തദാ ഭൂരി കപിസ്തത്ര ദദര്ശ ഹ ॥ 23 ॥
സോഽപശ്യച്ഛാതകുമ്ഭാനി സീധോര്മണിമയാനി ച ।
രാജതാനി ച പൂര്ണാനി ഭാജനാനി മഹാകപിഃ ॥ 24 ॥
ക്വചിദല്പാവശേഷാണി ക്വചിത്പീതാനി സര്വശഃ ।
ക്വചിന്നൈവ പ്രപീതാനി പാനാനി സ ദദര്ശ ഹ ॥ 25 ॥
ക്വചിദ് ഭക്ഷ്യാംശ്ച വിവിധാന് ക്വചിത്പാനാനി ഭാഗശഃ ।
ക്വചിദന്നാവശേഷാണി പശ്യന്വൈ വിചചാര ഹ ॥ 26 ॥
ക്വചിത്പ്രഭിന്നൈഃ കരകൈഃ ക്വചിദാലോലിതൈര്ഘടൈഃ ।
ക്വചിത്സമ്പൃക്തമാല്യാനി ജലാനി ച ഫലാനി ച ॥ 27 ॥
ശയനാന്യത്ര നാരീണാം ശുഭ്രാണി ബഹുധാ പുനഃ ।
പരസ്പരം സമാശ്ലിഷ്യ കാശ്ചിത്സുപ്താ വരാങ്ഗനാഃ ॥ 28 ॥
കാശ്ചിച്ച വസ്ത്രമന്യസ്യാസ്സ്വപന്ത്യാഃ പരിധായ ച ।
ആഹൃത്യ ചാബലാഃ സുപ്താ നിദ്രാബലപരാജിതാഃ ॥ 29 ॥
താസാമുച്ഛവാസവാതേന വസ്ത്രം മാല്യം ച ഗാത്രജമ് ।
നാത്യര്ഥം സ്പന്ദതേ ചിത്രം പ്രാപ്യ മന്ദമിവാനിലമ് ॥ 30 ॥
ചന്ദനസ്യ ച ശീതസ്യ ശീധോര്മധുരസസ്യ ച ।
വിവിധസ്യ ച മാല്യസ്യ ധൂപസ്യ വിവിധസ്യ ച ॥ 31 ॥
ബഹുധാ മാരുതസ്തത്ര ഗന്ധം വിവിധമുദ്വഹന് ।
സ്നാനാനാം ചന്ദനാനാം ച ധൂപാനാം ചൈവ മൂര്ഛിതഃ ॥ 32 ॥
പ്രവവൌ സുരഭിര്ഗന്ധോ വിമാനേ പുഷ്പകേ തദാ ।
ശ്യാമാവദാതാസ്തത്രാന്യാഃ കാശ്ചിത്കൃഷ്ണാ വരാങ്ഗനാഃ ॥ 33 ॥
കാശ്ചിത് കാഞ്ചനവര്ണാങ്ഗ്യഃ പ്രമദാ രാക്ഷസാലയേ ।
താസാം നിദ്രാവശത്വാച്ച മദനേന വിമൂര്ഛിതമ് ॥ 34 ॥
പദ്മിനീനാം പ്രസുപ്താനാം രൂപമാസീദ്യഥൈവ ഹി ।
ഏവം സര്വമശേഷേണ രാവണാന്തഃ പുരം കപിഃ ॥ 35 ॥
ദദര്ശ സുമഹാതേജാഃ ന ദദര്ശ ച ജാനകീമ് ।
നിരീക്ഷമാണശ്ച തദാ താഃ സ്ത്രിയഃ സ മഹാകപിഃ ॥ 36 ॥
ജഗാമ മഹതീം ചിന്താം ധര്മസാധ്വസശങ്കിതഃ ।
പരദാരാവരോധസ്യ പ്രസുപ്തസ്യ നിരീക്ഷണമ് ॥ 37 ॥
ഇദം ഖലു മമാത്യര്ഥം ധര്മലോപം കരിഷ്യതി ।
ന ഹി മേ പരദാരാണാം ദൃഷ്ടിര്വിഷയവര്തിനീ ॥ 38 ॥
അയം ചാത്ര മയാ ദൃഷ്ടഃ പരദാരാപരിഗ്രഹഃ ।
തസ്യ പ്രാദുരഭൂച്ചിന്താ പുനരന്യാ മനസ്വിനഃ ॥ 39 ॥
നിശ്ചിതൈകാന്തചിത്തസ്യ കാര്യനിശ്ചയദര്ശിനീ ।
കാമം ദൃഷ്ടാ മയാ സര്വാ വിശ്വസ്താ രാവണസ്ത്രിയഃ ॥ 40 ॥
ന ഹി മേ മനസഃ കിഞ്ചിദ്വൈകൃത്യമുപജായതേ ।
മനോ ഹി ഹേതുഃ സര്വേഷാമിന്ദ്രിയാണാം പ്രവര്തനേ ॥ 41 ॥
ശുഭാശുഭാസ്വവസ്ഥാസു തച്ച മേ സുവ്യവസ്ഥിതമ് ।
നാന്യത്ര ഹി മയാ ശക്യാ വൈദേഹീ പരിമാര്ഗിതുമ് ॥ 42 ॥
സ്ത്രിയോ ഹി സ്ത്രീഷു ദൃശ്യന്തേ സദാ സമ്പരിമാര്ഗണേ ।
യസ്യ സത്ത്വസ്യ യാ യോനിസ്തസ്യാം തത്പരിമാര്ഗ്യതേ ।
ന ശക്യാ പ്രമദാ നഷ്ടാ മൃഗീഷു പരിമാര്ഗിതുമ് ॥ 43 ॥
തദിദം മാര്ഗിതം താവച്ഛുദ്ധേന മനസാ മയാ ॥ 44 ॥
രാവണാന്തഃപുരം സര്വം ദൃശ്യതേ ന തു ജാനകീ ।
ദേവഗന്ധര്വകന്യാശ്ച നാഗകന്യാശ്ച വീര്യവാന് ॥ 45 ॥
അവേക്ഷമാണോ ഹനുമാന്നൈവാപശ്യത ജാനകീമ് ।
താമപശ്യന്കപിസ്തത്ര പശ്യഞ്ശ്ചാന്യാ പരസ്ത്രിയഃ ॥ 46 ॥
അപക്രമ്യ തദാ വീരഃ പ്രധ്യാതുമുപചക്രമേ ।
സ ഭൂയസ്തു പരം ശ്രീമാന് മാരുതിര്യത്നമാസ്ഥിതഃ ॥ 47 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ഏകാദശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
avadhūya ca tāṃ buddhiṃ babhūvāvasthitastadā |
jagāma cāparāṃ cintāṃ sītāṃ prati mahākapiḥ || 1 ||
na rāmeṇa viyuktā sā svaptumarhati bhāminī |
na bhoktuṃ vāpyalaṅkartuṃ na pānamupasevitum || 2 ||
nānyaṃ naramupasthātuṃ surāṇāmapi ceśvaram |
na hi rāmasamaḥ kaścidvidyate tridaśeṣvapi || 3 ||
anyeyamiti niścitya pānabhūmau cacāra saḥ |
krīḍitenāparāḥ klāntā gītena ca tathā'parāḥ || 4 ||
nṛttena cāparāḥ klāntāḥ pānaviprahatāstathā |
murajeṣu mṛdaṅgeṣu pīṭhikāsu ca saṃsthitāḥ || 5 ||
tathā''staraṇamukhyeṣu saṃviṣṭāścāparāḥ striyaḥ |
aṅganānāṃ sahasreṇa bhūṣitena vibhūṣaṇaiḥ || 6 ||
rūpasallāpaśīlena yuktagītārthabhāṣiṇā |
deśakālābhiyuktena yuktavākyābhidhāyinā || 7 ||
ratābhiratasaṃsuptaṃ dadarśa hariyūthapaḥ |
tāsāṃ madhye mahābāhuḥ śuśubhe rākṣaseśvaraḥ || 8 ||
goṣṭhe mahati mukhyānāṃ gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ |
sa rākṣasendraḥ śuśubhe tābhiḥ parivṛtassvayam || 9 ||
kareṇubhiryathā'raṇye parikīrṇo mahādvipaḥ |
sarvakāmairupetāṃ ca pānabhūmiṃ mahātmanaḥ || 10 ||
dadarśa hariśārdūlastasya rakṣaḥpatergṛhe |
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca bhāgaśaḥ || 11 ||
tatra nyastāni māṃsāni pānabhūmau dadarśa saḥ |
raukmeṣu ca viśāleṣu bhājaneṣvardhabhakṣitān || 12 ||
dadarśa hariśārdūlo mayūrān kukkuṭāṃstathā |
varāhavārdhrāṇasakān dadhisauvarcalāyutān || 13 ||
śalyān mṛgamayūrāṃśca hanumānanvavaikṣata |
krakarānvividhān siddhāṃścakorānardhabhakṣitān || 14 ||
mahiṣānekaśalyāṃśca chāgāṃśca kṛtaniṣṭhitān |
lehyānuccāvacānpeyān bhojyāni vividhāni ca || 15 ||
tathā''mlalavaṇottaṃsairvividhairāgaṣāḍabaiḥ |
hāranūpurakeyūrairapaviddhairmahādhanaiḥ || 16 ||
pānabhājanavikṣiptaiḥ phalaiśca vividhairapi |
kṛtapuṣpopahārā bhūradhikaṃ puṣyati śriyam || 17 ||
tatra tatra ca vinyastaiḥ suśliṣṭaiśśayanāsanaiḥ |
pānabhūmirvinā vahniṃ pradīptevopalakṣyate || 18 ||
bahuprakārairvividhairvarasaṃskārasaṃskṛtaiḥ |
māṃsaiḥ kuśalasampṛktaiḥ pānabhūmigataiḥ pṛthak || 19 ||
divyāḥ prasannā vividhāḥ surāḥ kṛtasurā api |
śarkarā'savamādhvīkapuṣpāsavaphalāsavāḥ || 20 ||
vāsacūrṇaiśca vividhairmṛṣṭāstaistaiḥ pṛthak pṛthak |
santatā śuśubhe bhūmirmālyaiśca bahusaṃsthitaiḥ || 21 ||
hiraṇmayaiśca vividhairbhājanaiḥ sphāṭikairapi |
jāmbūnadamayaiścānyaiḥ karakairabhisaṃvṛtā || 22 ||
rājateṣu ca kumbheṣu jāmbūnadamayeṣu ca |
pānaśreṣṭhaṃ tadā bhūri kapistatra dadarśa ha || 23 ||
so'paśyacchātakumbhāni sīdhormaṇimayāni ca |
rājatāni ca pūrṇāni bhājanāni mahākapiḥ || 24 ||
kvacidalpāvaśeṣāṇi kvacitpītāni sarvaśaḥ |
kvacinnaiva prapītāni pānāni sa dadarśa ha || 25 ||
kvacid bhakṣyāṃśca vividhān kvacitpānāni bhāgaśaḥ |
kvacidannāvaśeṣāṇi paśyanvai vicacāra ha || 26 ||
kvacitprabhinnaiḥ karakaiḥ kvacidālolitairghaṭaiḥ |
kvacitsampṛktamālyāni jalāni ca phalāni ca || 27 ||
śayanānyatra nārīṇāṃ śubhrāṇi bahudhā punaḥ |
parasparaṃ samāśliṣya kāścitsuptā varāṅganāḥ || 28 ||
kāścicca vastramanyasyāssvapantyāḥ paridhāya ca |
āhṛtya cābalāḥ suptā nidrābalaparājitāḥ || 29 ||
tāsāmucchavāsavātena vastraṃ mālyaṃ ca gātrajam |
nātyarthaṃ spandate citraṃ prāpya mandamivānilam || 30 ||
candanasya ca śītasya śīdhormadhurasasya ca |
vividhasya ca mālyasya dhūpasya vividhasya ca || 31 ||
bahudhā mārutastatra gandhaṃ vividhamudvahan |
snānānāṃ candanānāṃ ca dhūpānāṃ caiva mūrchitaḥ || 32 ||
pravavau surabhirgandho vimāne puṣpake tadā |
śyāmāvadātāstatrānyāḥ kāścitkṛṣṇā varāṅganāḥ || 33 ||
kāścit kāñcanavarṇāṅgyaḥ pramadā rākṣasālaye |
tāsāṃ nidrāvaśatvācca madanena vimūrchitam || 34 ||
padminīnāṃ prasuptānāṃ rūpamāsīdyathaiva hi |
evaṃ sarvamaśeṣeṇa rāvaṇāntaḥ puraṃ kapiḥ || 35 ||
dadarśa sumahātejāḥ na dadarśa ca jānakīm |
nirīkṣamāṇaśca tadā tāḥ striyaḥ sa mahākapiḥ || 36 ||
jagāma mahatīṃ cintāṃ dharmasādhvasaśaṅkitaḥ |
paradārāvarodhasya prasuptasya nirīkṣaṇam || 37 ||
idaṃ khalu mamātyarthaṃ dharmalopaṃ kariṣyati |
na hi me paradārāṇāṃ dṛṣṭirviṣayavartinī || 38 ||
ayaṃ cātra mayā dṛṣṭaḥ paradārāparigrahaḥ |
tasya prādurabhūccintā punaranyā manasvinaḥ || 39 ||
niścitaikāntacittasya kāryaniścayadarśinī |
kāmaṃ dṛṣṭā mayā sarvā viśvastā rāvaṇastriyaḥ || 40 ||
na hi me manasaḥ kiñcidvaikṛtyamupajāyate |
mano hi hetuḥ sarveṣāmindriyāṇāṃ pravartane || 41 ||
śubhāśubhāsvavasthāsu tacca me suvyavasthitam |
nānyatra hi mayā śakyā vaidehī parimārgitum || 42 ||
striyo hi strīṣu dṛśyante sadā samparimārgaṇe |
yasya sattvasya yā yonistasyāṃ tatparimārgyate |
na śakyā pramadā naṣṭā mṛgīṣu parimārgitum || 43 ||
tadidaṃ mārgitaṃ tāvacchuddhena manasā mayā || 44 ||
rāvaṇāntaḥpuraṃ sarvaṃ dṛśyate na tu jānakī |
devagandharvakanyāśca nāgakanyāśca vīryavān || 45 ||
avekṣamāṇo hanumānnaivāpaśyata jānakīm |
tāmapaśyankapistatra paśyañścānyā parastriyaḥ || 46 ||
apakramya tadā vīraḥ pradhyātumupacakrame |
sa bhūyastu paraṃ śrīmān mārutiryatnamāsthitaḥ || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकादशस्सर्गः ।
अवधूय च तां बुद्धिं बभूवावस्थितस्तदा ।
जगाम चापरां चिन्तां सीतां प्रति महाकपिः ॥ 1 ॥
न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुमर्हति भामिनी ।
न भोक्तुं वाप्यलङ्कर्तुं न पानमुपसेवितुम् ॥ 2 ॥
नान्यं नरमुपस्थातुं सुराणामपि चेश्वरम् ।
न हि रामसमः कश्चिद्विद्यते त्रिदशेष्वपि ॥ 3 ॥
अन्येयमिति निश्चित्य पानभूमौ चचार सः ।
क्रीडितेनापराः क्लान्ता गीतेन च तथाऽपराः ॥ 4 ॥
नृत्तेन चापराः क्लान्ताः पानविप्रहतास्तथा ।
मुरजेषु मृदङ्गेषु पीठिकासु च संस्थिताः ॥ 5 ॥
तथाऽऽस्तरणमुख्येषु संविष्टाश्चापराः स्त्रियः ।
अङ्गनानां सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः ॥ 6 ॥
रूपसल्लापशीलेन युक्तगीतार्थभाषिणा ।
देशकालाभियुक्तेन युक्तवाक्याभिधायिना ॥ 7 ॥
रताभिरतसंसुप्तं ददर्श हरियूथपः ।
तासां मध्ये महाबाहुः शुशुभे राक्षसेश्वरः ॥ 8 ॥
गोष्ठे महति मुख्यानां गवां मध्ये यथा वृषः ।
स राक्षसेन्द्रः शुशुभे ताभिः परिवृतस्स्वयम् ॥ 9 ॥
करेणुभिर्यथाऽरण्ये परिकीर्णो महाद्विपः ।
सर्वकामैरुपेतां च पानभूमिं महात्मनः ॥ 10 ॥
ददर्श हरिशार्दूलस्तस्य रक्षःपतेर्गृहे ।
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च भागशः ॥ 11 ॥
तत्र न्यस्तानि मांसानि पानभूमौ ददर्श सः ।
रौक्मेषु च विशालेषु भाजनेष्वर्धभक्षितान् ॥ 12 ॥
ददर्श हरिशार्दूलो मयूरान् कुक्कुटांस्तथा ।
वराहवार्ध्राणसकान् दधिसौवर्चलायुतान् ॥ 13 ॥
शल्यान् मृगमयूरांश्च हनुमानन्ववैक्षत ।
क्रकरान्विविधान् सिद्धांश्चकोरानर्धभक्षितान् ॥ 14 ॥
महिषानेकशल्यांश्च छागांश्च कृतनिष्ठितान् ।
लेह्यानुच्चावचान्पेयान् भोज्यानि विविधानि च ॥ 15 ॥
तथाऽऽम्ललवणोत्तंसैर्विविधैरागषाडबैः ।
हारनूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः ॥ 16 ॥
पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश्च विविधैरपि ।
कृतपुष्पोपहारा भूरधिकं पुष्यति श्रियम् ॥ 17 ॥
तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टैश्शयनासनैः ।
पानभूमिर्विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते ॥ 18 ॥
बहुप्रकारैर्विविधैर्वरसंस्कारसंस्कृतैः ।
मांसैः कुशलसम्पृक्तैः पानभूमिगतैः पृथक् ॥ 19 ॥
दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि ।
शर्कराऽसवमाध्वीकपुष्पासवफलासवाः ॥ 20 ॥
वासचूर्णैश्च विविधैर्मृष्टास्तैस्तैः पृथक् पृथक् ।
सन्तता शुशुभे भूमिर्माल्यैश्च बहुसंस्थितैः ॥ 21 ॥
हिरण्मयैश्च विविधैर्भाजनैः स्फाटिकैरपि ।
जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैरभिसंवृता ॥ 22 ॥
राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च ।
पानश्रेष्ठं तदा भूरि कपिस्तत्र ददर्श ह ॥ 23 ॥
सोऽपश्यच्छातकुम्भानि सीधोर्मणिमयानि च ।
राजतानि च पूर्णानि भाजनानि महाकपिः ॥ 24 ॥
क्वचिदल्पावशेषाणि क्वचित्पीतानि सर्वशः ।
क्वचिन्नैव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह ॥ 25 ॥
क्वचिद् भक्ष्यांश्च विविधान् क्वचित्पानानि भागशः ।
क्वचिदन्नावशेषाणि पश्यन्वै विचचार ह ॥ 26 ॥
क्वचित्प्रभिन्नैः करकैः क्वचिदालोलितैर्घटैः ।
क्वचित्सम्पृक्तमाल्यानि जलानि च फलानि च ॥ 27 ॥
शयनान्यत्र नारीणां शुभ्राणि बहुधा पुनः ।
परस्परं समाश्लिष्य काश्चित्सुप्ता वराङ्गनाः ॥ 28 ॥
काश्चिच्च वस्त्रमन्यस्यास्स्वपन्त्याः परिधाय च ।
आहृत्य चाबलाः सुप्ता निद्राबलपराजिताः ॥ 29 ॥
तासामुच्छवासवातेन वस्त्रं माल्यं च गात्रजम् ।
नात्यर्थं स्पन्दते चित्रं प्राप्य मन्दमिवानिलम् ॥ 30 ॥
चन्दनस्य च शीतस्य शीधोर्मधुरसस्य च ।
विविधस्य च माल्यस्य धूपस्य विविधस्य च ॥ 31 ॥
बहुधा मारुतस्तत्र गन्धं विविधमुद्वहन् ।
स्नानानां चन्दनानां च धूपानां चैव मूर्छितः ॥ 32 ॥
प्रववौ सुरभिर्गन्धो विमाने पुष्पके तदा ।
श्यामावदातास्तत्रान्याः काश्चित्कृष्णा वराङ्गनाः ॥ 33 ॥
काश्चित् काञ्चनवर्णाङ्ग्यः प्रमदा राक्षसालये ।
तासां निद्रावशत्वाच्च मदनेन विमूर्छितम् ॥ 34 ॥
पद्मिनीनां प्रसुप्तानां रूपमासीद्यथैव हि ।
एवं सर्वमशेषेण रावणान्तः पुरं कपिः ॥ 35 ॥
ददर्श सुमहातेजाः न ददर्श च जानकीम् ।
निरीक्षमाणश्च तदा ताः स्त्रियः स महाकपिः ॥ 36 ॥
जगाम महतीं चिन्तां धर्मसाध्वसशङ्कितः ।
परदारावरोधस्य प्रसुप्तस्य निरीक्षणम् ॥ 37 ॥
इदं खलु ममात्यर्थं धर्मलोपं करिष्यति ।
न हि मे परदाराणां दृष्टिर्विषयवर्तिनी ॥ 38 ॥
अयं चात्र मया दृष्टः परदारापरिग्रहः ।
तस्य प्रादुरभूच्चिन्ता पुनरन्या मनस्विनः ॥ 39 ॥
निश्चितैकान्तचित्तस्य कार्यनिश्चयदर्शिनी ।
कामं दृष्टा मया सर्वा विश्वस्ता रावणस्त्रियः ॥ 40 ॥
न हि मे मनसः किञ्चिद्वैकृत्यमुपजायते ।
मनो हि हेतुः सर्वेषामिन्द्रियाणां प्रवर्तने ॥ 41 ॥
शुभाशुभास्ववस्थासु तच्च मे सुव्यवस्थितम् ।
नान्यत्र हि मया शक्या वैदेही परिमार्गितुम् ॥ 42 ॥
स्त्रियो हि स्त्रीषु दृश्यन्ते सदा सम्परिमार्गणे ।
यस्य सत्त्वस्य या योनिस्तस्यां तत्परिमार्ग्यते ।
न शक्या प्रमदा नष्टा मृगीषु परिमार्गितुम् ॥ 43 ॥
तदिदं मार्गितं तावच्छुद्धेन मनसा मया ॥ 44 ॥
रावणान्तःपुरं सर्वं दृश्यते न तु जानकी ।
देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च वीर्यवान् ॥ 45 ॥
अवेक्षमाणो हनुमान्नैवापश्यत जानकीम् ।
तामपश्यन्कपिस्तत्र पश्यञ्श्चान्या परस्त्रियः ॥ 46 ॥
अपक्रम्य तदा वीरः प्रध्यातुमुपचक्रमे ।
स भूयस्तु परं श्रीमान् मारुतिर्यत्नमास्थितः ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
avadhūya ca tāṃ buddhiṃ babhūvāvasthitastadā |
jagāma cāparāṃ cintāṃ sītāṃ prati mahākapiḥ || 1 ||
na rāmeṇa viyuktā sā svaptumarhati bhāminī |
na bhoktuṃ vāpyalaṅkartuṃ na pānamupasevitum || 2 ||
nānyaṃ naramupasthātuṃ surāṇāmapi ceśvaram |
na hi rāmasamaḥ kaścidvidyate tridaśeṣvapi || 3 ||
anyeyamiti niścitya pānabhūmau cacāra saḥ |
krīḍitenāparāḥ klāntā gītena ca tathā'parāḥ || 4 ||
nṛttena cāparāḥ klāntāḥ pānaviprahatāstathā |
murajeṣu mṛdaṅgeṣu pīṭhikāsu ca saṃsthitāḥ || 5 ||
tathā''staraṇamukhyeṣu saṃviṣṭāścāparāḥ striyaḥ |
aṅganānāṃ sahasreṇa bhūṣitena vibhūṣaṇaiḥ || 6 ||
rūpasallāpaśīlena yuktagītārthabhāṣiṇā |
deśakālābhiyuktena yuktavākyābhidhāyinā || 7 ||
ratābhiratasaṃsuptaṃ dadarśa hariyūthapaḥ |
tāsāṃ madhye mahābāhuḥ śuśubhe rākṣaseśvaraḥ || 8 ||
goṣṭhe mahati mukhyānāṃ gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ |
sa rākṣasendraḥ śuśubhe tābhiḥ parivṛtassvayam || 9 ||
kareṇubhiryathā'raṇye parikīrṇo mahādvipaḥ |
sarvakāmairupetāṃ ca pānabhūmiṃ mahātmanaḥ || 10 ||
dadarśa hariśārdūlastasya rakṣaḥpatergṛhe |
mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca bhāgaśaḥ || 11 ||
tatra nyastāni māṃsāni pānabhūmau dadarśa saḥ |
raukmeṣu ca viśāleṣu bhājaneṣvardhabhakṣitān || 12 ||
dadarśa hariśārdūlo mayūrān kukkuṭāṃstathā |
varāhavārdhrāṇasakān dadhisauvarcalāyutān || 13 ||
śalyān mṛgamayūrāṃśca hanumānanvavaikṣata |
krakarānvividhān siddhāṃścakorānardhabhakṣitān || 14 ||
mahiṣānekaśalyāṃśca chāgāṃśca kṛtaniṣṭhitān |
lehyānuccāvacānpeyān bhojyāni vividhāni ca || 15 ||
tathā''mlalavaṇottaṃsairvividhairāgaṣāḍabaiḥ |
hāranūpurakeyūrairapaviddhairmahādhanaiḥ || 16 ||
pānabhājanavikṣiptaiḥ phalaiśca vividhairapi |
kṛtapuṣpopahārā bhūradhikaṃ puṣyati śriyam || 17 ||
tatra tatra ca vinyastaiḥ suśliṣṭaiśśayanāsanaiḥ |
pānabhūmirvinā vahniṃ pradīptevopalakṣyate || 18 ||
bahuprakārairvividhairvarasaṃskārasaṃskṛtaiḥ |
māṃsaiḥ kuśalasampṛktaiḥ pānabhūmigataiḥ pṛthak || 19 ||
divyāḥ prasannā vividhāḥ surāḥ kṛtasurā api |
śarkarā'savamādhvīkapuṣpāsavaphalāsavāḥ || 20 ||
vāsacūrṇaiśca vividhairmṛṣṭāstaistaiḥ pṛthak pṛthak |
santatā śuśubhe bhūmirmālyaiśca bahusaṃsthitaiḥ || 21 ||
hiraṇmayaiśca vividhairbhājanaiḥ sphāṭikairapi |
jāmbūnadamayaiścānyaiḥ karakairabhisaṃvṛtā || 22 ||
rājateṣu ca kumbheṣu jāmbūnadamayeṣu ca |
pānaśreṣṭhaṃ tadā bhūri kapistatra dadarśa ha || 23 ||
so'paśyacchātakumbhāni sīdhormaṇimayāni ca |
rājatāni ca pūrṇāni bhājanāni mahākapiḥ || 24 ||
kvacidalpāvaśeṣāṇi kvacitpītāni sarvaśaḥ |
kvacinnaiva prapītāni pānāni sa dadarśa ha || 25 ||
kvacid bhakṣyāṃśca vividhān kvacitpānāni bhāgaśaḥ |
kvacidannāvaśeṣāṇi paśyanvai vicacāra ha || 26 ||
kvacitprabhinnaiḥ karakaiḥ kvacidālolitairghaṭaiḥ |
kvacitsampṛktamālyāni jalāni ca phalāni ca || 27 ||
śayanānyatra nārīṇāṃ śubhrāṇi bahudhā punaḥ |
parasparaṃ samāśliṣya kāścitsuptā varāṅganāḥ || 28 ||
kāścicca vastramanyasyāssvapantyāḥ paridhāya ca |
āhṛtya cābalāḥ suptā nidrābalaparājitāḥ || 29 ||
tāsāmucchavāsavātena vastraṃ mālyaṃ ca gātrajam |
nātyarthaṃ spandate citraṃ prāpya mandamivānilam || 30 ||
candanasya ca śītasya śīdhormadhurasasya ca |
vividhasya ca mālyasya dhūpasya vividhasya ca || 31 ||
bahudhā mārutastatra gandhaṃ vividhamudvahan |
snānānāṃ candanānāṃ ca dhūpānāṃ caiva mūrchitaḥ || 32 ||
pravavau surabhirgandho vimāne puṣpake tadā |
śyāmāvadātāstatrānyāḥ kāścitkṛṣṇā varāṅganāḥ || 33 ||
kāścit kāñcanavarṇāṅgyaḥ pramadā rākṣasālaye |
tāsāṃ nidrāvaśatvācca madanena vimūrchitam || 34 ||
padminīnāṃ prasuptānāṃ rūpamāsīdyathaiva hi |
evaṃ sarvamaśeṣeṇa rāvaṇāntaḥ puraṃ kapiḥ || 35 ||
dadarśa sumahātejāḥ na dadarśa ca jānakīm |
nirīkṣamāṇaśca tadā tāḥ striyaḥ sa mahākapiḥ || 36 ||
jagāma mahatīṃ cintāṃ dharmasādhvasaśaṅkitaḥ |
paradārāvarodhasya prasuptasya nirīkṣaṇam || 37 ||
idaṃ khalu mamātyarthaṃ dharmalopaṃ kariṣyati |
na hi me paradārāṇāṃ dṛṣṭirviṣayavartinī || 38 ||
ayaṃ cātra mayā dṛṣṭaḥ paradārāparigrahaḥ |
tasya prādurabhūccintā punaranyā manasvinaḥ || 39 ||
niścitaikāntacittasya kāryaniścayadarśinī |
kāmaṃ dṛṣṭā mayā sarvā viśvastā rāvaṇastriyaḥ || 40 ||
na hi me manasaḥ kiñcidvaikṛtyamupajāyate |
mano hi hetuḥ sarveṣāmindriyāṇāṃ pravartane || 41 ||
śubhāśubhāsvavasthāsu tacca me suvyavasthitam |
nānyatra hi mayā śakyā vaidehī parimārgitum || 42 ||
striyo hi strīṣu dṛśyante sadā samparimārgaṇe |
yasya sattvasya yā yonistasyāṃ tatparimārgyate |
na śakyā pramadā naṣṭā mṛgīṣu parimārgitum || 43 ||
tadidaṃ mārgitaṃ tāvacchuddhena manasā mayā || 44 ||
rāvaṇāntaḥpuraṃ sarvaṃ dṛśyate na tu jānakī |
devagandharvakanyāśca nāgakanyāśca vīryavān || 45 ||
avekṣamāṇo hanumānnaivāpaśyata jānakīm |
tāmapaśyankapistatra paśyañścānyā parastriyaḥ || 46 ||
apakramya tadā vīraḥ pradhyātumupacakrame |
sa bhūyastu paraṃ śrīmān mārutiryatnamāsthitaḥ || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.