ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകോനവിംശസ്സര്ഗഃ ।
തസ്മിന്നേവ തതഃ കാലേ രാജപുത്രീ ത്വനിന്ദിതാ ।
രൂപയൌവനസമ്പന്നം ഭൂഷണോത്തമഭൂഷിതമ് ॥ 1 ॥
തതോ ദൃഷ്ട്വൈവ വൈദേഹീ രാവണം രാക്ഷസാധിപമ് ।
പ്രാവേപത വരാരോഹാ പ്രവാതേ കദലീ യഥാ ॥ 2 ॥
ആച്ഛാദ്യോദരമൂരുഭ്യാം ബാഹുഭ്യാം ച പയോധരൌ ।
ഉപവിഷ്ടാ വിശാലാക്ഷീ രുദന്തീ വരവര്ണിനീ ॥ 3 ॥
ദശഗ്രീവസ്തു വൈദേഹീം രക്ഷിതാം രാക്ഷസീഗണൈഃ ।
ദദര്ശ സീതാം ദുഃഖാര്താം നാവം സന്നാമിവാര്ണവേ ॥ 4 ॥
അസംവൃതായാമാസീനാം ധരണ്യാം സംശിതവ്രതാമ് ।
ഛിന്നാം പ്രപതിതാം ഭൂമൌ ശാഖാമിവ വനസ്പതേഃ ॥ 5 ॥
മലമണ്ഡനചിത്രാങ്ഗീം മണ്ഡനാര്ഹാമമണ്ഡിതാമ് ।
മൃണാലീ പങ്കദിഗ്ധേവ വിഭാതി ന വിഭാതി ച ॥ 6 ॥
സമീപം രാജസിംഹസ്യ രാമസ്യ വിദിതാത്മനഃ ।
സങ്കല്പഹയസംയുക്സൈര്യാന്തീമിവ മനോരഥൈഃ ॥ 7 ॥
ശുഷ്യന്തീം രുദതീമേകാം ധ്യാനശോകപരായണാമ് ।
ദുഃഖസ്യാന്തമപശ്യന്തീം രാമാം രാമമനുവ്രതാമ് ॥ 8 ॥
വേഷ്ടമാനാം തഥാഽവിഷ്ടാം പന്നഗേന്ദ്രവധൂമിവ ।
ധൂപ്യമാനാം ഗ്രഹേണേവ രോഹിണീം ധൂമകേതുനാ ॥ 9 ॥
വൃത്തശീലകുലേ ജാതാമാചാരവതി ധാര്മികേ ।
പുനഃസംസ്കാരമാപന്നാം ജാതാമിവ ച ദുഷ്കുലേ ॥ 10 ॥
അഭൂതേനാപവാദേന കീര്തിം നിപതിതാമിവ ।
ആമ്നായാനാമയോഗേന വിദ്യാം പ്രശിഥിലാമിവ ॥ 11 ॥
സന്നാമിവ മഹാകീര്തിം ശ്രദ്ധാമിവ വിമാനിതാമ് ।
പൂജാമിവ പരിക്ഷീണാമാശാം പ്രതിഹതാമിവ ॥ 12 ॥
ആയതീമിവ വിധ്വസ്താമാജ്ഞാം പ്രതിഹതാമിവ ।
ദീപ്താമിവ ദിശം കാലേ പൂജാമപഹൃതാമിവ ॥ 13 ॥
പദ്മിനീമിവ വിധ്വസ്താം ഹതശൂരാം ചമൂമിവ ।
പ്രഭാമിവ തമോധ്വസ്താമുപക്ഷീണാമിവാപഗാമ് ॥ 14 ॥
വേദീമിവ പരാമൃഷ്ടാം ശാന്താമഗ്നിശിഖാമിവ ।
പൌര്ണമാസീമിവ നിശാം രാഹുഗ്രസ്തേന്ദുമണ്ഡലാമ് ॥ 15 ॥
ഉത്കൃഷ്ടപര്ണകമലാം വിത്രാസിതവിഹങ്ഗമാമ് ।
ഹസ്തിഹസ്തപരാമൃഷ്ടാമാകുലാം പദ്മിനീമിവ ॥ 16 ॥
പതിശോകാതുരാം ശുഷ്കാം നദീം വിസ്രാവിതാമിവ ।
പരയാ മൃജയാ ഹീനാം കൃഷ്ണപക്ഷനിശാമിവ ॥ 17 ॥
സുകുമാരീം സുജാതാങ്ഗീം രത്നഗര്ഭഗൃഹോചിതാമ് ।
തപ്യമാനാമിവോഷ്ണേന മൃണാലീമചിരോദ്ധൃതാമ് ॥ 18 ॥
ഗൃഹീതാമാലിതാം സ്തമ്ഭേ യൂഥപേന വിനാകൃതാമ് ।
നിഃശ്വസന്തീം സുദുഃഖാര്താം ഗജരാജവധൂമിവ ॥ 19 ॥
ഏകയാ ദീര്ഘയാ വേണ്യാ ശോഭമാനാമയത്നതഃ ।
നീലയാ നീരദാപായേ വനരാജ്യാ മഹീമിവ ॥ 20 ॥
ഉപവാസേന ശോകേന ധ്യാനേന ച ഭയേന ച ।
പരിക്ഷീണാം കൃശാം ദീനാമല്പാഹാരാം തപോധനാമ് ॥ 21 ॥
ആയാചമാനാം ദുഃഖാര്താം പ്രാഞ്ജലിം ദേവതാമിവ ।
ഭാവേന രഘുമുഖ്യസ്യ ദശഗ്രീവപരാഭവമ് ॥ 22 ॥
സമീക്ഷമാണാം രുദതീമനിന്ദിതാം സുപക്ഷ്മതാമ്രായതശുക്ലലോചനാമ് ।
അനുവ്രതാം രാമമതീവ മൈഥിലീം പ്രലോഭയാമാസ വധായ രാവണഃ ॥ 23 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ഏകോനവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
tasminneva tataḥ kāle rājaputrī tvaninditā |
rūpayauvanasampannaṃ bhūṣaṇottamabhūṣitam || 1 ||
tato dṛṣṭvaiva vaidehī rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
prāvepata varārohā pravāte kadalī yathā || 2 ||
ācchādyodaramūrubhyāṃ bāhubhyāṃ ca payodharau |
upaviṣṭā viśālākṣī rudantī varavarṇinī || 3 ||
daśagrīvastu vaidehīṃ rakṣitāṃ rākṣasīgaṇaiḥ |
dadarśa sītāṃ duḥkhārtāṃ nāvaṃ sannāmivārṇave || 4 ||
asaṃvṛtāyāmāsīnāṃ dharaṇyāṃ saṃśitavratām |
chinnāṃ prapatitāṃ bhūmau śākhāmiva vanaspateḥ || 5 ||
malamaṇḍanacitrāṅgīṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
mṛṇālī paṅkadigdheva vibhāti na vibhāti ca || 6 ||
samīpaṃ rājasiṃhasya rāmasya viditātmanaḥ |
saṅkalpahayasaṃyuksairyāntīmiva manorathaiḥ || 7 ||
śuṣyantīṃ rudatīmekāṃ dhyānaśokaparāyaṇām |
duḥkhasyāntamapaśyantīṃ rāmāṃ rāmamanuvratām || 8 ||
veṣṭamānāṃ tathā'viṣṭāṃ pannagendravadhūmiva |
dhūpyamānāṃ graheṇeva rohiṇīṃ dhūmaketunā || 9 ||
vṛttaśīlakule jātāmācāravati dhārmike |
punaḥsaṃskāramāpannāṃ jātāmiva ca duṣkule || 10 ||
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 11 ||
sannāmiva mahākīrtiṃ śraddhāmiva vimānitām |
pūjāmiva parikṣīṇāmāśāṃ pratihatāmiva || 12 ||
āyatīmiva vidhvastāmājñāṃ pratihatāmiva |
dīptāmiva diśaṃ kāle pūjāmapahṛtāmiva || 13 ||
padminīmiva vidhvastāṃ hataśūrāṃ camūmiva |
prabhāmiva tamodhvastāmupakṣīṇāmivāpagām || 14 ||
vedīmiva parāmṛṣṭāṃ śāntāmagniśikhāmiva |
paurṇamāsīmiva niśāṃ rāhugrastendumaṇḍalām || 15 ||
utkṛṣṭaparṇakamalāṃ vitrāsitavihaṅgamām |
hastihastaparāmṛṣṭāmākulāṃ padminīmiva || 16 ||
patiśokāturāṃ śuṣkāṃ nadīṃ visrāvitāmiva |
parayā mṛjayā hīnāṃ kṛṣṇapakṣaniśāmiva || 17 ||
sukumārīṃ sujātāṅgīṃ ratnagarbhagṛhocitām |
tapyamānāmivoṣṇena mṛṇālīmaciroddhṛtām || 18 ||
gṛhītāmālitāṃ stambhe yūthapena vinākṛtām |
niḥśvasantīṃ suduḥkhārtāṃ gajarājavadhūmiva || 19 ||
ekayā dīrghayā veṇyā śobhamānāmayatnataḥ |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 20 ||
upavāsena śokena dhyānena ca bhayena ca |
parikṣīṇāṃ kṛśāṃ dīnāmalpāhārāṃ tapodhanām || 21 ||
āyācamānāṃ duḥkhārtāṃ prāñjaliṃ devatāmiva |
bhāvena raghumukhyasya daśagrīvaparābhavam || 22 ||
samīkṣamāṇāṃ rudatīmaninditāṃ supakṣmatāmrāyataśuklalocanām |
anuvratāṃ rāmamatīva maithilīṃ pralobhayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
तस्मिन्नेव ततः काले राजपुत्री त्वनिन्दिता ।
रूपयौवनसम्पन्नं भूषणोत्तमभूषितम् ॥ 1 ॥
ततो दृष्ट्वैव वैदेही रावणं राक्षसाधिपम् ।
प्रावेपत वरारोहा प्रवाते कदली यथा ॥ 2 ॥
आच्छाद्योदरमूरुभ्यां बाहुभ्यां च पयोधरौ ।
उपविष्टा विशालाक्षी रुदन्ती वरवर्णिनी ॥ 3 ॥
दशग्रीवस्तु वैदेहीं रक्षितां राक्षसीगणैः ।
ददर्श सीतां दुःखार्तां नावं सन्नामिवार्णवे ॥ 4 ॥
असंवृतायामासीनां धरण्यां संशितव्रताम् ।
छिन्नां प्रपतितां भूमौ शाखामिव वनस्पतेः ॥ 5 ॥
मलमण्डनचित्राङ्गीं मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति न विभाति च ॥ 6 ॥
समीपं राजसिंहस्य रामस्य विदितात्मनः ।
सङ्कल्पहयसंयुक्सैर्यान्तीमिव मनोरथैः ॥ 7 ॥
शुष्यन्तीं रुदतीमेकां ध्यानशोकपरायणाम् ।
दुःखस्यान्तमपश्यन्तीं रामां राममनुव्रताम् ॥ 8 ॥
वेष्टमानां तथाऽविष्टां पन्नगेन्द्रवधूमिव ।
धूप्यमानां ग्रहेणेव रोहिणीं धूमकेतुना ॥ 9 ॥
वृत्तशीलकुले जातामाचारवति धार्मिके ।
पुनःसंस्कारमापन्नां जातामिव च दुष्कुले ॥ 10 ॥
अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव ।
आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव ॥ 11 ॥
सन्नामिव महाकीर्तिं श्रद्धामिव विमानिताम् ।
पूजामिव परिक्षीणामाशां प्रतिहतामिव ॥ 12 ॥
आयतीमिव विध्वस्तामाज्ञां प्रतिहतामिव ।
दीप्तामिव दिशं काले पूजामपहृतामिव ॥ 13 ॥
पद्मिनीमिव विध्वस्तां हतशूरां चमूमिव ।
प्रभामिव तमोध्वस्तामुपक्षीणामिवापगाम् ॥ 14 ॥
वेदीमिव परामृष्टां शान्तामग्निशिखामिव ।
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तेन्दुमण्डलाम् ॥ 15 ॥
उत्कृष्टपर्णकमलां वित्रासितविहङ्गमाम् ।
हस्तिहस्तपरामृष्टामाकुलां पद्मिनीमिव ॥ 16 ॥
पतिशोकातुरां शुष्कां नदीं विस्रावितामिव ।
परया मृजया हीनां कृष्णपक्षनिशामिव ॥ 17 ॥
सुकुमारीं सुजाताङ्गीं रत्नगर्भगृहोचिताम् ।
तप्यमानामिवोष्णेन मृणालीमचिरोद्धृताम् ॥ 18 ॥
गृहीतामालितां स्तम्भे यूथपेन विनाकृताम् ।
निःश्वसन्तीं सुदुःखार्तां गजराजवधूमिव ॥ 19 ॥
एकया दीर्घया वेण्या शोभमानामयत्नतः ।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ 20 ॥
उपवासेन शोकेन ध्यानेन च भयेन च ।
परिक्षीणां कृशां दीनामल्पाहारां तपोधनाम् ॥ 21 ॥
आयाचमानां दुःखार्तां प्राञ्जलिं देवतामिव ।
भावेन रघुमुख्यस्य दशग्रीवपराभवम् ॥ 22 ॥
समीक्षमाणां रुदतीमनिन्दितां सुपक्ष्मताम्रायतशुक्ललोचनाम् ।
अनुव्रतां राममतीव मैथिलीं प्रलोभयामास वधाय रावणः ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
tasminneva tataḥ kāle rājaputrī tvaninditā |
rūpayauvanasampannaṃ bhūṣaṇottamabhūṣitam || 1 ||
tato dṛṣṭvaiva vaidehī rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
prāvepata varārohā pravāte kadalī yathā || 2 ||
ācchādyodaramūrubhyāṃ bāhubhyāṃ ca payodharau |
upaviṣṭā viśālākṣī rudantī varavarṇinī || 3 ||
daśagrīvastu vaidehīṃ rakṣitāṃ rākṣasīgaṇaiḥ |
dadarśa sītāṃ duḥkhārtāṃ nāvaṃ sannāmivārṇave || 4 ||
asaṃvṛtāyāmāsīnāṃ dharaṇyāṃ saṃśitavratām |
chinnāṃ prapatitāṃ bhūmau śākhāmiva vanaspateḥ || 5 ||
malamaṇḍanacitrāṅgīṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
mṛṇālī paṅkadigdheva vibhāti na vibhāti ca || 6 ||
samīpaṃ rājasiṃhasya rāmasya viditātmanaḥ |
saṅkalpahayasaṃyuksairyāntīmiva manorathaiḥ || 7 ||
śuṣyantīṃ rudatīmekāṃ dhyānaśokaparāyaṇām |
duḥkhasyāntamapaśyantīṃ rāmāṃ rāmamanuvratām || 8 ||
veṣṭamānāṃ tathā'viṣṭāṃ pannagendravadhūmiva |
dhūpyamānāṃ graheṇeva rohiṇīṃ dhūmaketunā || 9 ||
vṛttaśīlakule jātāmācāravati dhārmike |
punaḥsaṃskāramāpannāṃ jātāmiva ca duṣkule || 10 ||
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 11 ||
sannāmiva mahākīrtiṃ śraddhāmiva vimānitām |
pūjāmiva parikṣīṇāmāśāṃ pratihatāmiva || 12 ||
āyatīmiva vidhvastāmājñāṃ pratihatāmiva |
dīptāmiva diśaṃ kāle pūjāmapahṛtāmiva || 13 ||
padminīmiva vidhvastāṃ hataśūrāṃ camūmiva |
prabhāmiva tamodhvastāmupakṣīṇāmivāpagām || 14 ||
vedīmiva parāmṛṣṭāṃ śāntāmagniśikhāmiva |
paurṇamāsīmiva niśāṃ rāhugrastendumaṇḍalām || 15 ||
utkṛṣṭaparṇakamalāṃ vitrāsitavihaṅgamām |
hastihastaparāmṛṣṭāmākulāṃ padminīmiva || 16 ||
patiśokāturāṃ śuṣkāṃ nadīṃ visrāvitāmiva |
parayā mṛjayā hīnāṃ kṛṣṇapakṣaniśāmiva || 17 ||
sukumārīṃ sujātāṅgīṃ ratnagarbhagṛhocitām |
tapyamānāmivoṣṇena mṛṇālīmaciroddhṛtām || 18 ||
gṛhītāmālitāṃ stambhe yūthapena vinākṛtām |
niḥśvasantīṃ suduḥkhārtāṃ gajarājavadhūmiva || 19 ||
ekayā dīrghayā veṇyā śobhamānāmayatnataḥ |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 20 ||
upavāsena śokena dhyānena ca bhayena ca |
parikṣīṇāṃ kṛśāṃ dīnāmalpāhārāṃ tapodhanām || 21 ||
āyācamānāṃ duḥkhārtāṃ prāñjaliṃ devatāmiva |
bhāvena raghumukhyasya daśagrīvaparābhavam || 22 ||
samīkṣamāṇāṃ rudatīmaninditāṃ supakṣmatāmrāyataśuklalocanām |
anuvratāṃ rāmamatīva maithilīṃ pralobhayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.