𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌸𑍁𑌨𑍍𑌦𑌰𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌏𑌕𑍋𑌨𑌵𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌨𑍇𑌵 𑌤𑌤𑌃 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌰𑌾𑌜𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍀 𑌤𑍍𑌵𑌨𑌿𑌨𑍍𑌦𑌿𑌤𑌾 ।
𑌰𑍂𑌪𑌯𑍗𑌵𑌨𑌸𑌮𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑌂 𑌭𑍂𑌷𑌣𑍋𑌤𑍍𑌤𑌮𑌭𑍂𑌷𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 1 ॥
𑌤𑌤𑍋 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑍈𑌵 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍀 𑌰𑌾𑌵𑌣𑌂 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌧𑌿𑌪𑌮𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌵𑍇𑌪𑌤 𑌵𑌰𑌾𑌰𑍋𑌹𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌾𑌤𑍇 𑌕𑌦𑌲𑍀 𑌯𑌥𑌾 ॥ 2 ॥
𑌆𑌚𑍍𑌛𑌾𑌦𑍍𑌯𑍋𑌦𑌰𑌮𑍂𑌰𑍁𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌬𑌾𑌹𑍁𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌚 𑌪𑌯𑍋𑌧𑌰𑍗 ।
𑌉𑌪𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌵𑌿𑌶𑌾𑌲𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍𑌤𑍀 𑌵𑌰𑌵𑌰𑍍𑌣𑌿𑌨𑍀 ॥ 3 ॥
𑌦𑌶𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍀𑌂 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌾𑌂 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑍀𑌗𑌣𑍈𑌃 ।
𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌰𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌨𑌾𑌵𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌨𑌾𑌮𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌣𑌵𑍇 ॥ 4 ॥
𑌅𑌸𑌂𑌵𑍃𑌤𑌾𑌯𑌾𑌮𑌾𑌸𑍀𑌨𑌾𑌂 𑌧𑌰𑌣𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌸𑌂𑌶𑌿𑌤𑌵𑍍𑌰𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌛𑌿𑌨𑍍𑌨𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌪𑌤𑌿𑌤𑌾𑌂 𑌭𑍂𑌮𑍗 𑌶𑌾𑌖𑌾𑌮𑌿𑌵 𑌵𑌨𑌸𑍍𑌪𑌤𑍇𑌃 ॥ 5 ॥
𑌮𑌲𑌮𑌣𑍍𑌡𑌨𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌙𑍍𑌗𑍀𑌂 𑌮𑌣𑍍𑌡𑌨𑌾𑌰𑍍𑌹𑌾𑌮𑌮𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌮𑍃𑌣𑌾𑌲𑍀 𑌪𑌙𑍍𑌕𑌦𑌿𑌗𑍍𑌧𑍇𑌵 𑌵𑌿𑌭𑌾𑌤𑌿 𑌨 𑌵𑌿𑌭𑌾𑌤𑌿 𑌚 ॥ 6 ॥
𑌸𑌮𑍀𑌪𑌂 𑌰𑌾𑌜𑌸𑌿𑌂𑌹𑌸𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌦𑌿𑌤𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ।
𑌸𑌙𑍍𑌕𑌲𑍍𑌪𑌹𑌯𑌸𑌂𑌯𑍁𑌕𑍍𑌸𑍈𑌰𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑍀𑌮𑌿𑌵 𑌮𑌨𑍋𑌰𑌥𑍈𑌃 ॥ 7 ॥
𑌶𑍁𑌷𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍀𑌂 𑌰𑍁𑌦𑌤𑍀𑌮𑍇𑌕𑌾𑌂 𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑌶𑍋𑌕𑌪𑌰𑌾𑌯𑌣𑌾𑌮𑍍 ।
𑌦𑍁𑌃𑌖𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌮𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍀𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌮𑌨𑍁𑌵𑍍𑌰𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 8 ॥
𑌵𑍇𑌷𑍍𑌟𑌮𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌤𑌥𑌾𑌽𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾𑌂 𑌪𑌨𑍍𑌨𑌗𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌵𑌧𑍂𑌮𑌿𑌵 ।
𑌧𑍂𑌪𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌗𑍍𑌰𑌹𑍇𑌣𑍇𑌵 𑌰𑍋𑌹𑌿𑌣𑍀𑌂 𑌧𑍂𑌮𑌕𑍇𑌤𑍁𑌨𑌾 ॥ 9 ॥
𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌶𑍀𑌲𑌕𑍁𑌲𑍇 𑌜𑌾𑌤𑌾𑌮𑌾𑌚𑌾𑌰𑌵𑌤𑌿 𑌧𑌾𑌰𑍍𑌮𑌿𑌕𑍇 ।
𑌪𑍁𑌨𑌃𑌸𑌂𑌸𑍍𑌕𑌾𑌰𑌮𑌾𑌪𑌨𑍍𑌨𑌾𑌂 𑌜𑌾𑌤𑌾𑌮𑌿𑌵 𑌚 𑌦𑍁𑌷𑍍𑌕𑍁𑌲𑍇 ॥ 10 ॥
𑌅𑌭𑍂𑌤𑍇𑌨𑌾𑌪𑌵𑌾𑌦𑍇𑌨 𑌕𑍀𑌰𑍍𑌤𑌿𑌂 𑌨𑌿𑌪𑌤𑌿𑌤𑌾𑌮𑌿𑌵 ।
𑌆𑌮𑍍𑌨𑌾𑌯𑌾𑌨𑌾𑌮𑌯𑍋𑌗𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌿𑌥𑌿𑌲𑌾𑌮𑌿𑌵 ॥ 11 ॥
𑌸𑌨𑍍𑌨𑌾𑌮𑌿𑌵 𑌮𑌹𑌾𑌕𑍀𑌰𑍍𑌤𑌿𑌂 𑌶𑍍𑌰𑌦𑍍𑌧𑌾𑌮𑌿𑌵 𑌵𑌿𑌮𑌾𑌨𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌪𑍂𑌜𑌾𑌮𑌿𑌵 𑌪𑌰𑌿𑌕𑍍𑌷𑍀𑌣𑌾𑌮𑌾𑌶𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌹𑌤𑌾𑌮𑌿𑌵 ॥ 12 ॥
𑌆𑌯𑌤𑍀𑌮𑌿𑌵 𑌵𑌿𑌧𑍍𑌵𑌸𑍍𑌤𑌾𑌮𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌹𑌤𑌾𑌮𑌿𑌵 ।
𑌦𑍀𑌪𑍍𑌤𑌾𑌮𑌿𑌵 𑌦𑌿𑌶𑌂 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌪𑍂𑌜𑌾𑌮𑌪𑌹𑍃𑌤𑌾𑌮𑌿𑌵 ॥ 13 ॥
𑌪𑌦𑍍𑌮𑌿𑌨𑍀𑌮𑌿𑌵 𑌵𑌿𑌧𑍍𑌵𑌸𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌹𑌤𑌶𑍂𑌰𑌾𑌂 𑌚𑌮𑍂𑌮𑌿𑌵 ।
𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾𑌮𑌿𑌵 𑌤𑌮𑍋𑌧𑍍𑌵𑌸𑍍𑌤𑌾𑌮𑍁𑌪𑌕𑍍𑌷𑍀𑌣𑌾𑌮𑌿𑌵𑌾𑌪𑌗𑌾𑌮𑍍 ॥ 14 ॥
𑌵𑍇𑌦𑍀𑌮𑌿𑌵 𑌪𑌰𑌾𑌮𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾𑌂 𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾𑌮𑌗𑍍𑌨𑌿𑌶𑌿𑌖𑌾𑌮𑌿𑌵 ।
𑌪𑍗𑌰𑍍𑌣𑌮𑌾𑌸𑍀𑌮𑌿𑌵 𑌨𑌿𑌶𑌾𑌂 𑌰𑌾𑌹𑍁𑌗𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨𑍍𑌦𑍁𑌮𑌣𑍍𑌡𑌲𑌾𑌮𑍍 ॥ 15 ॥
𑌉𑌤𑍍𑌕𑍃𑌷𑍍𑌟𑌪𑌰𑍍𑌣𑌕𑌮𑌲𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌸𑌿𑌤𑌵𑌿𑌹𑌙𑍍𑌗𑌮𑌾𑌮𑍍 ।
𑌹𑌸𑍍𑌤𑌿𑌹𑌸𑍍𑌤𑌪𑌰𑌾𑌮𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾𑌮𑌾𑌕𑍁𑌲𑌾𑌂 𑌪𑌦𑍍𑌮𑌿𑌨𑍀𑌮𑌿𑌵 ॥ 16 ॥
𑌪𑌤𑌿𑌶𑍋𑌕𑌾𑌤𑍁𑌰𑌾𑌂 𑌶𑍁𑌷𑍍𑌕𑌾𑌂 𑌨𑌦𑍀𑌂 𑌵𑌿𑌸𑍍𑌰𑌾𑌵𑌿𑌤𑌾𑌮𑌿𑌵 ।
𑌪𑌰𑌯𑌾 𑌮𑍃𑌜𑌯𑌾 𑌹𑍀𑌨𑌾𑌂 𑌕𑍃𑌷𑍍𑌣𑌪𑌕𑍍𑌷𑌨𑌿𑌶𑌾𑌮𑌿𑌵 ॥ 17 ॥
𑌸𑍁𑌕𑍁𑌮𑌾𑌰𑍀𑌂 𑌸𑍁𑌜𑌾𑌤𑌾𑌙𑍍𑌗𑍀𑌂 𑌰𑌤𑍍𑌨𑌗𑌰𑍍𑌭𑌗𑍃𑌹𑍋𑌚𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌤𑌪𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌾𑌮𑌿𑌵𑍋𑌷𑍍𑌣𑍇𑌨 𑌮𑍃𑌣𑌾𑌲𑍀𑌮𑌚𑌿𑌰𑍋𑌦𑍍𑌧𑍃𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 18 ॥
𑌗𑍃𑌹𑍀𑌤𑌾𑌮𑌾𑌲𑌿𑌤𑌾𑌂 𑌸𑍍𑌤𑌮𑍍𑌭𑍇 𑌯𑍂𑌥𑌪𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌨𑌾𑌕𑍃𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌨𑌿𑌃𑌶𑍍𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑍀𑌂 𑌸𑍁𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌰𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌗𑌜𑌰𑌾𑌜𑌵𑌧𑍂𑌮𑌿𑌵 ॥ 19 ॥
𑌏𑌕𑌯𑌾 𑌦𑍀𑌰𑍍𑌘𑌯𑌾 𑌵𑍇𑌣𑍍𑌯𑌾 𑌶𑍋𑌭𑌮𑌾𑌨𑌾𑌮𑌯𑌤𑍍𑌨𑌤𑌃 ।
𑌨𑍀𑌲𑌯𑌾 𑌨𑍀𑌰𑌦𑌾𑌪𑌾𑌯𑍇 𑌵𑌨𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌾 𑌮𑌹𑍀𑌮𑌿𑌵 ॥ 20 ॥
𑌉𑌪𑌵𑌾𑌸𑍇𑌨 𑌶𑍋𑌕𑍇𑌨 𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑍇𑌨 𑌚 𑌭𑌯𑍇𑌨 𑌚 ।
𑌪𑌰𑌿𑌕𑍍𑌷𑍀𑌣𑌾𑌂 𑌕𑍃𑌶𑌾𑌂 𑌦𑍀𑌨𑌾𑌮𑌲𑍍𑌪𑌾𑌹𑌾𑌰𑌾𑌂 𑌤𑌪𑍋𑌧𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 21 ॥
𑌆𑌯𑌾𑌚𑌮𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌰𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿𑌂 𑌦𑍇𑌵𑌤𑌾𑌮𑌿𑌵 ।
𑌭𑌾𑌵𑍇𑌨 𑌰𑌘𑍁𑌮𑍁𑌖𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌦𑌶𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌪𑌰𑌾𑌭𑌵𑌮𑍍 ॥ 22 ॥
𑌸𑌮𑍀𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌰𑍁𑌦𑌤𑍀𑌮𑌨𑌿𑌨𑍍𑌦𑌿𑌤𑌾𑌂 𑌸𑍁𑌪𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌤𑌾𑌮𑍍𑌰𑌾𑌯𑌤𑌶𑍁𑌕𑍍𑌲𑌲𑍋𑌚𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌅𑌨𑍁𑌵𑍍𑌰𑌤𑌾𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌮𑌤𑍀𑌵 𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑍀𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌲𑍋𑌭𑌯𑌾𑌮𑌾𑌸 𑌵𑌧𑌾𑌯 𑌰𑌾𑌵𑌣𑌃 ॥ 23 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌸𑍁𑌨𑍍𑌦𑌰𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌏𑌕𑍋𑌨𑌵𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
tasminneva tataḥ kāle rājaputrī tvaninditā |
rūpayauvanasampannaṃ bhūṣaṇottamabhūṣitam || 1 ||
tato dṛṣṭvaiva vaidehī rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
prāvepata varārohā pravāte kadalī yathā || 2 ||
ācchādyodaramūrubhyāṃ bāhubhyāṃ ca payodharau |
upaviṣṭā viśālākṣī rudantī varavarṇinī || 3 ||
daśagrīvastu vaidehīṃ rakṣitāṃ rākṣasīgaṇaiḥ |
dadarśa sītāṃ duḥkhārtāṃ nāvaṃ sannāmivārṇave || 4 ||
asaṃvṛtāyāmāsīnāṃ dharaṇyāṃ saṃśitavratām |
chinnāṃ prapatitāṃ bhūmau śākhāmiva vanaspateḥ || 5 ||
malamaṇḍanacitrāṅgīṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
mṛṇālī paṅkadigdheva vibhāti na vibhāti ca || 6 ||
samīpaṃ rājasiṃhasya rāmasya viditātmanaḥ |
saṅkalpahayasaṃyuksairyāntīmiva manorathaiḥ || 7 ||
śuṣyantīṃ rudatīmekāṃ dhyānaśokaparāyaṇām |
duḥkhasyāntamapaśyantīṃ rāmāṃ rāmamanuvratām || 8 ||
veṣṭamānāṃ tathā'viṣṭāṃ pannagendravadhūmiva |
dhūpyamānāṃ graheṇeva rohiṇīṃ dhūmaketunā || 9 ||
vṛttaśīlakule jātāmācāravati dhārmike |
punaḥsaṃskāramāpannāṃ jātāmiva ca duṣkule || 10 ||
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 11 ||
sannāmiva mahākīrtiṃ śraddhāmiva vimānitām |
pūjāmiva parikṣīṇāmāśāṃ pratihatāmiva || 12 ||
āyatīmiva vidhvastāmājñāṃ pratihatāmiva |
dīptāmiva diśaṃ kāle pūjāmapahṛtāmiva || 13 ||
padminīmiva vidhvastāṃ hataśūrāṃ camūmiva |
prabhāmiva tamodhvastāmupakṣīṇāmivāpagām || 14 ||
vedīmiva parāmṛṣṭāṃ śāntāmagniśikhāmiva |
paurṇamāsīmiva niśāṃ rāhugrastendumaṇḍalām || 15 ||
utkṛṣṭaparṇakamalāṃ vitrāsitavihaṅgamām |
hastihastaparāmṛṣṭāmākulāṃ padminīmiva || 16 ||
patiśokāturāṃ śuṣkāṃ nadīṃ visrāvitāmiva |
parayā mṛjayā hīnāṃ kṛṣṇapakṣaniśāmiva || 17 ||
sukumārīṃ sujātāṅgīṃ ratnagarbhagṛhocitām |
tapyamānāmivoṣṇena mṛṇālīmaciroddhṛtām || 18 ||
gṛhītāmālitāṃ stambhe yūthapena vinākṛtām |
niḥśvasantīṃ suduḥkhārtāṃ gajarājavadhūmiva || 19 ||
ekayā dīrghayā veṇyā śobhamānāmayatnataḥ |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 20 ||
upavāsena śokena dhyānena ca bhayena ca |
parikṣīṇāṃ kṛśāṃ dīnāmalpāhārāṃ tapodhanām || 21 ||
āyācamānāṃ duḥkhārtāṃ prāñjaliṃ devatāmiva |
bhāvena raghumukhyasya daśagrīvaparābhavam || 22 ||
samīkṣamāṇāṃ rudatīmaninditāṃ supakṣmatāmrāyataśuklalocanām |
anuvratāṃ rāmamatīva maithilīṃ pralobhayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
तस्मिन्नेव ततः काले राजपुत्री त्वनिन्दिता ।
रूपयौवनसम्पन्नं भूषणोत्तमभूषितम् ॥ 1 ॥
ततो दृष्ट्वैव वैदेही रावणं राक्षसाधिपम् ।
प्रावेपत वरारोहा प्रवाते कदली यथा ॥ 2 ॥
आच्छाद्योदरमूरुभ्यां बाहुभ्यां च पयोधरौ ।
उपविष्टा विशालाक्षी रुदन्ती वरवर्णिनी ॥ 3 ॥
दशग्रीवस्तु वैदेहीं रक्षितां राक्षसीगणैः ।
ददर्श सीतां दुःखार्तां नावं सन्नामिवार्णवे ॥ 4 ॥
असंवृतायामासीनां धरण्यां संशितव्रताम् ।
छिन्नां प्रपतितां भूमौ शाखामिव वनस्पतेः ॥ 5 ॥
मलमण्डनचित्राङ्गीं मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति न विभाति च ॥ 6 ॥
समीपं राजसिंहस्य रामस्य विदितात्मनः ।
सङ्कल्पहयसंयुक्सैर्यान्तीमिव मनोरथैः ॥ 7 ॥
शुष्यन्तीं रुदतीमेकां ध्यानशोकपरायणाम् ।
दुःखस्यान्तमपश्यन्तीं रामां राममनुव्रताम् ॥ 8 ॥
वेष्टमानां तथाऽविष्टां पन्नगेन्द्रवधूमिव ।
धूप्यमानां ग्रहेणेव रोहिणीं धूमकेतुना ॥ 9 ॥
वृत्तशीलकुले जातामाचारवति धार्मिके ।
पुनःसंस्कारमापन्नां जातामिव च दुष्कुले ॥ 10 ॥
अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव ।
आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव ॥ 11 ॥
सन्नामिव महाकीर्तिं श्रद्धामिव विमानिताम् ।
पूजामिव परिक्षीणामाशां प्रतिहतामिव ॥ 12 ॥
आयतीमिव विध्वस्तामाज्ञां प्रतिहतामिव ।
दीप्तामिव दिशं काले पूजामपहृतामिव ॥ 13 ॥
पद्मिनीमिव विध्वस्तां हतशूरां चमूमिव ।
प्रभामिव तमोध्वस्तामुपक्षीणामिवापगाम् ॥ 14 ॥
वेदीमिव परामृष्टां शान्तामग्निशिखामिव ।
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तेन्दुमण्डलाम् ॥ 15 ॥
उत्कृष्टपर्णकमलां वित्रासितविहङ्गमाम् ।
हस्तिहस्तपरामृष्टामाकुलां पद्मिनीमिव ॥ 16 ॥
पतिशोकातुरां शुष्कां नदीं विस्रावितामिव ।
परया मृजया हीनां कृष्णपक्षनिशामिव ॥ 17 ॥
सुकुमारीं सुजाताङ्गीं रत्नगर्भगृहोचिताम् ।
तप्यमानामिवोष्णेन मृणालीमचिरोद्धृताम् ॥ 18 ॥
गृहीतामालितां स्तम्भे यूथपेन विनाकृताम् ।
निःश्वसन्तीं सुदुःखार्तां गजराजवधूमिव ॥ 19 ॥
एकया दीर्घया वेण्या शोभमानामयत्नतः ।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ 20 ॥
उपवासेन शोकेन ध्यानेन च भयेन च ।
परिक्षीणां कृशां दीनामल्पाहारां तपोधनाम् ॥ 21 ॥
आयाचमानां दुःखार्तां प्राञ्जलिं देवतामिव ।
भावेन रघुमुख्यस्य दशग्रीवपराभवम् ॥ 22 ॥
समीक्षमाणां रुदतीमनिन्दितां सुपक्ष्मताम्रायतशुक्ललोचनाम् ।
अनुव्रतां राममतीव मैथिलीं प्रलोभयामास वधाय रावणः ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
tasminneva tataḥ kāle rājaputrī tvaninditā |
rūpayauvanasampannaṃ bhūṣaṇottamabhūṣitam || 1 ||
tato dṛṣṭvaiva vaidehī rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
prāvepata varārohā pravāte kadalī yathā || 2 ||
ācchādyodaramūrubhyāṃ bāhubhyāṃ ca payodharau |
upaviṣṭā viśālākṣī rudantī varavarṇinī || 3 ||
daśagrīvastu vaidehīṃ rakṣitāṃ rākṣasīgaṇaiḥ |
dadarśa sītāṃ duḥkhārtāṃ nāvaṃ sannāmivārṇave || 4 ||
asaṃvṛtāyāmāsīnāṃ dharaṇyāṃ saṃśitavratām |
chinnāṃ prapatitāṃ bhūmau śākhāmiva vanaspateḥ || 5 ||
malamaṇḍanacitrāṅgīṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
mṛṇālī paṅkadigdheva vibhāti na vibhāti ca || 6 ||
samīpaṃ rājasiṃhasya rāmasya viditātmanaḥ |
saṅkalpahayasaṃyuksairyāntīmiva manorathaiḥ || 7 ||
śuṣyantīṃ rudatīmekāṃ dhyānaśokaparāyaṇām |
duḥkhasyāntamapaśyantīṃ rāmāṃ rāmamanuvratām || 8 ||
veṣṭamānāṃ tathā'viṣṭāṃ pannagendravadhūmiva |
dhūpyamānāṃ graheṇeva rohiṇīṃ dhūmaketunā || 9 ||
vṛttaśīlakule jātāmācāravati dhārmike |
punaḥsaṃskāramāpannāṃ jātāmiva ca duṣkule || 10 ||
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 11 ||
sannāmiva mahākīrtiṃ śraddhāmiva vimānitām |
pūjāmiva parikṣīṇāmāśāṃ pratihatāmiva || 12 ||
āyatīmiva vidhvastāmājñāṃ pratihatāmiva |
dīptāmiva diśaṃ kāle pūjāmapahṛtāmiva || 13 ||
padminīmiva vidhvastāṃ hataśūrāṃ camūmiva |
prabhāmiva tamodhvastāmupakṣīṇāmivāpagām || 14 ||
vedīmiva parāmṛṣṭāṃ śāntāmagniśikhāmiva |
paurṇamāsīmiva niśāṃ rāhugrastendumaṇḍalām || 15 ||
utkṛṣṭaparṇakamalāṃ vitrāsitavihaṅgamām |
hastihastaparāmṛṣṭāmākulāṃ padminīmiva || 16 ||
patiśokāturāṃ śuṣkāṃ nadīṃ visrāvitāmiva |
parayā mṛjayā hīnāṃ kṛṣṇapakṣaniśāmiva || 17 ||
sukumārīṃ sujātāṅgīṃ ratnagarbhagṛhocitām |
tapyamānāmivoṣṇena mṛṇālīmaciroddhṛtām || 18 ||
gṛhītāmālitāṃ stambhe yūthapena vinākṛtām |
niḥśvasantīṃ suduḥkhārtāṃ gajarājavadhūmiva || 19 ||
ekayā dīrghayā veṇyā śobhamānāmayatnataḥ |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 20 ||
upavāsena śokena dhyānena ca bhayena ca |
parikṣīṇāṃ kṛśāṃ dīnāmalpāhārāṃ tapodhanām || 21 ||
āyācamānāṃ duḥkhārtāṃ prāñjaliṃ devatāmiva |
bhāvena raghumukhyasya daśagrīvaparābhavam || 22 ||
samīkṣamāṇāṃ rudatīmaninditāṃ supakṣmatāmrāyataśuklalocanām |
anuvratāṃ rāmamatīva maithilīṃ pralobhayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.