Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
Shloka 1
तस्मिन्नेव ततः काले राजपुत्री त्वनिन्दिता ।
रूपयौवनसम्पन्नं भूषणोत्तमभूषितम् ॥ 1 ॥
रूपयौवनसम्पन्नं भूषणोत्तमभूषितम् ॥ 1 ॥
tasminneva tataḥ kāle rājaputrī tvaninditā |
rūpayauvanasampannaṃ bhūṣaṇottamabhūṣitam || 1 ||
rūpayauvanasampannaṃ bhūṣaṇottamabhūṣitam || 1 ||
Shloka 2
ततो दृष्ट्वैव वैदेही रावणं राक्षसाधिपम् ।
प्रावेपत वरारोहा प्रवाते कदली यथा ॥ 2 ॥
प्रावेपत वरारोहा प्रवाते कदली यथा ॥ 2 ॥
tato dṛṣṭvaiva vaidehī rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
prāvepata varārohā pravāte kadalī yathā || 2 ||
prāvepata varārohā pravāte kadalī yathā || 2 ||
Shloka 3
आच्छाद्योदरमूरुभ्यां बाहुभ्यां च पयोधरौ ।
उपविष्टा विशालाक्षी रुदन्ती वरवर्णिनी ॥ 3 ॥
उपविष्टा विशालाक्षी रुदन्ती वरवर्णिनी ॥ 3 ॥
ācchādyodaramūrubhyāṃ bāhubhyāṃ ca payodharau |
upaviṣṭā viśālākṣī rudantī varavarṇinī || 3 ||
upaviṣṭā viśālākṣī rudantī varavarṇinī || 3 ||
Shloka 4
दशग्रीवस्तु वैदेहीं रक्षितां राक्षसीगणैः ।
ददर्श सीतां दुःखार्तां नावं सन्नामिवार्णवे ॥ 4 ॥
ददर्श सीतां दुःखार्तां नावं सन्नामिवार्णवे ॥ 4 ॥
daśagrīvastu vaidehīṃ rakṣitāṃ rākṣasīgaṇaiḥ |
dadarśa sītāṃ duḥkhārtāṃ nāvaṃ sannāmivārṇave || 4 ||
dadarśa sītāṃ duḥkhārtāṃ nāvaṃ sannāmivārṇave || 4 ||
Shloka 5
असंवृतायामासीनां धरण्यां संशितव्रताम् ।
छिन्नां प्रपतितां भूमौ शाखामिव वनस्पतेः ॥ 5 ॥
छिन्नां प्रपतितां भूमौ शाखामिव वनस्पतेः ॥ 5 ॥
asaṃvṛtāyāmāsīnāṃ dharaṇyāṃ saṃśitavratām |
chinnāṃ prapatitāṃ bhūmau śākhāmiva vanaspateḥ || 5 ||
chinnāṃ prapatitāṃ bhūmau śākhāmiva vanaspateḥ || 5 ||
Shloka 6
मलमण्डनचित्राङ्गीं मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति न विभाति च ॥ 6 ॥
मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति न विभाति च ॥ 6 ॥
malamaṇḍanacitrāṅgīṃ maṇḍanārhāmamaṇḍitām |
mṛṇālī paṅkadigdheva vibhāti na vibhāti ca || 6 ||
mṛṇālī paṅkadigdheva vibhāti na vibhāti ca || 6 ||
Shloka 7
समीपं राजसिंहस्य रामस्य विदितात्मनः ।
सङ्कल्पहयसंयुक्सैर्यान्तीमिव मनोरथैः ॥ 7 ॥
सङ्कल्पहयसंयुक्सैर्यान्तीमिव मनोरथैः ॥ 7 ॥
samīpaṃ rājasiṃhasya rāmasya viditātmanaḥ |
saṅkalpahayasaṃyuksairyāntīmiva manorathaiḥ || 7 ||
saṅkalpahayasaṃyuksairyāntīmiva manorathaiḥ || 7 ||
Shloka 8
शुष्यन्तीं रुदतीमेकां ध्यानशोकपरायणाम् ।
दुःखस्यान्तमपश्यन्तीं रामां राममनुव्रताम् ॥ 8 ॥
दुःखस्यान्तमपश्यन्तीं रामां राममनुव्रताम् ॥ 8 ॥
śuṣyantīṃ rudatīmekāṃ dhyānaśokaparāyaṇām |
duḥkhasyāntamapaśyantīṃ rāmāṃ rāmamanuvratām || 8 ||
duḥkhasyāntamapaśyantīṃ rāmāṃ rāmamanuvratām || 8 ||
Shloka 9
वेष्टमानां तथाऽविष्टां पन्नगेन्द्रवधूमिव ।
धूप्यमानां ग्रहेणेव रोहिणीं धूमकेतुना ॥ 9 ॥
धूप्यमानां ग्रहेणेव रोहिणीं धूमकेतुना ॥ 9 ॥
veṣṭamānāṃ tathā'viṣṭāṃ pannagendravadhūmiva |
dhūpyamānāṃ graheṇeva rohiṇīṃ dhūmaketunā || 9 ||
dhūpyamānāṃ graheṇeva rohiṇīṃ dhūmaketunā || 9 ||
Shloka 10
वृत्तशीलकुले जातामाचारवति धार्मिके ।
पुनःसंस्कारमापन्नां जातामिव च दुष्कुले ॥ 10 ॥
पुनःसंस्कारमापन्नां जातामिव च दुष्कुले ॥ 10 ॥
vṛttaśīlakule jātāmācāravati dhārmike |
punaḥsaṃskāramāpannāṃ jātāmiva ca duṣkule || 10 ||
punaḥsaṃskāramāpannāṃ jātāmiva ca duṣkule || 10 ||
Shloka 11
अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव ।
आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव ॥ 11 ॥
आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव ॥ 11 ॥
abhūtenāpavādena kīrtiṃ nipatitāmiva |
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 11 ||
āmnāyānāmayogena vidyāṃ praśithilāmiva || 11 ||
Shloka 12
सन्नामिव महाकीर्तिं श्रद्धामिव विमानिताम् ।
पूजामिव परिक्षीणामाशां प्रतिहतामिव ॥ 12 ॥
पूजामिव परिक्षीणामाशां प्रतिहतामिव ॥ 12 ॥
sannāmiva mahākīrtiṃ śraddhāmiva vimānitām |
pūjāmiva parikṣīṇāmāśāṃ pratihatāmiva || 12 ||
pūjāmiva parikṣīṇāmāśāṃ pratihatāmiva || 12 ||
Shloka 13
आयतीमिव विध्वस्तामाज्ञां प्रतिहतामिव ।
दीप्तामिव दिशं काले पूजामपहृतामिव ॥ 13 ॥
दीप्तामिव दिशं काले पूजामपहृतामिव ॥ 13 ॥
āyatīmiva vidhvastāmājñāṃ pratihatāmiva |
dīptāmiva diśaṃ kāle pūjāmapahṛtāmiva || 13 ||
dīptāmiva diśaṃ kāle pūjāmapahṛtāmiva || 13 ||
Shloka 14
पद्मिनीमिव विध्वस्तां हतशूरां चमूमिव ।
प्रभामिव तमोध्वस्तामुपक्षीणामिवापगाम् ॥ 14 ॥
प्रभामिव तमोध्वस्तामुपक्षीणामिवापगाम् ॥ 14 ॥
padminīmiva vidhvastāṃ hataśūrāṃ camūmiva |
prabhāmiva tamodhvastāmupakṣīṇāmivāpagām || 14 ||
prabhāmiva tamodhvastāmupakṣīṇāmivāpagām || 14 ||
Shloka 15
वेदीमिव परामृष्टां शान्तामग्निशिखामिव ।
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तेन्दुमण्डलाम् ॥ 15 ॥
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तेन्दुमण्डलाम् ॥ 15 ॥
vedīmiva parāmṛṣṭāṃ śāntāmagniśikhāmiva |
paurṇamāsīmiva niśāṃ rāhugrastendumaṇḍalām || 15 ||
paurṇamāsīmiva niśāṃ rāhugrastendumaṇḍalām || 15 ||
Shloka 16
उत्कृष्टपर्णकमलां वित्रासितविहङ्गमाम् ।
हस्तिहस्तपरामृष्टामाकुलां पद्मिनीमिव ॥ 16 ॥
हस्तिहस्तपरामृष्टामाकुलां पद्मिनीमिव ॥ 16 ॥
utkṛṣṭaparṇakamalāṃ vitrāsitavihaṅgamām |
hastihastaparāmṛṣṭāmākulāṃ padminīmiva || 16 ||
hastihastaparāmṛṣṭāmākulāṃ padminīmiva || 16 ||
Shloka 17
पतिशोकातुरां शुष्कां नदीं विस्रावितामिव ।
परया मृजया हीनां कृष्णपक्षनिशामिव ॥ 17 ॥
परया मृजया हीनां कृष्णपक्षनिशामिव ॥ 17 ॥
patiśokāturāṃ śuṣkāṃ nadīṃ visrāvitāmiva |
parayā mṛjayā hīnāṃ kṛṣṇapakṣaniśāmiva || 17 ||
parayā mṛjayā hīnāṃ kṛṣṇapakṣaniśāmiva || 17 ||
Shloka 18
सुकुमारीं सुजाताङ्गीं रत्नगर्भगृहोचिताम् ।
तप्यमानामिवोष्णेन मृणालीमचिरोद्धृताम् ॥ 18 ॥
तप्यमानामिवोष्णेन मृणालीमचिरोद्धृताम् ॥ 18 ॥
sukumārīṃ sujātāṅgīṃ ratnagarbhagṛhocitām |
tapyamānāmivoṣṇena mṛṇālīmaciroddhṛtām || 18 ||
tapyamānāmivoṣṇena mṛṇālīmaciroddhṛtām || 18 ||
Shloka 19
गृहीतामालितां स्तम्भे यूथपेन विनाकृताम् ।
निःश्वसन्तीं सुदुःखार्तां गजराजवधूमिव ॥ 19 ॥
निःश्वसन्तीं सुदुःखार्तां गजराजवधूमिव ॥ 19 ॥
gṛhītāmālitāṃ stambhe yūthapena vinākṛtām |
niḥśvasantīṃ suduḥkhārtāṃ gajarājavadhūmiva || 19 ||
niḥśvasantīṃ suduḥkhārtāṃ gajarājavadhūmiva || 19 ||
Shloka 20
एकया दीर्घया वेण्या शोभमानामयत्नतः ।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ 20 ॥
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ 20 ॥
ekayā dīrghayā veṇyā śobhamānāmayatnataḥ |
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 20 ||
nīlayā nīradāpāye vanarājyā mahīmiva || 20 ||
Shloka 21
उपवासेन शोकेन ध्यानेन च भयेन च ।
परिक्षीणां कृशां दीनामल्पाहारां तपोधनाम् ॥ 21 ॥
परिक्षीणां कृशां दीनामल्पाहारां तपोधनाम् ॥ 21 ॥
upavāsena śokena dhyānena ca bhayena ca |
parikṣīṇāṃ kṛśāṃ dīnāmalpāhārāṃ tapodhanām || 21 ||
parikṣīṇāṃ kṛśāṃ dīnāmalpāhārāṃ tapodhanām || 21 ||
Shloka 22
आयाचमानां दुःखार्तां प्राञ्जलिं देवतामिव ।
भावेन रघुमुख्यस्य दशग्रीवपराभवम् ॥ 22 ॥
भावेन रघुमुख्यस्य दशग्रीवपराभवम् ॥ 22 ॥
āyācamānāṃ duḥkhārtāṃ prāñjaliṃ devatāmiva |
bhāvena raghumukhyasya daśagrīvaparābhavam || 22 ||
bhāvena raghumukhyasya daśagrīvaparābhavam || 22 ||
Shloka 23
समीक्षमाणां रुदतीमनिन्दितां सुपक्ष्मताम्रायतशुक्ललोचनाम् ।
अनुव्रतां राममतीव मैथिलीं प्रलोभयामास वधाय रावणः ॥ 23 ॥
अनुव्रतां राममतीव मैथिलीं प्रलोभयामास वधाय रावणः ॥ 23 ॥
samīkṣamāṇāṃ rudatīmaninditāṃ supakṣmatāmrāyataśuklalocanām |
anuvratāṃ rāmamatīva maithilīṃ pralobhayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ || 23 ||
anuvratāṃ rāmamatīva maithilīṃ pralobhayāmāsa vadhāya rāvaṇaḥ || 23 ||
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनविंशस्सर्गः ॥