ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വിതീയസ്സര്ഗഃ ।
സ സാഗരമനാദൃഷ്യമതിക്രമ്യ മഹാബലഃ ।
ത്രികൂടശിഖരേ ലങ്കാം സ്ഥിതാം സ്വസ്ഥോ ദദര്ശ ഹ ॥ 1 ॥
തതഃ പാദപമുക്തേന പുഷ്പവര്ഷേണ വീര്യവാന് ।
അഭിവൃഷ്ടഃ സ്ഥിതസ്തത്ര ബഭൌ പുഷ്പമയോ യഥാ ॥ 2 ॥
യോജനാനാം ശതം ശ്രീമാംസ്തീര്ത്വാപ്യുത്തമവിക്രമഃ ।
അനിഃശ്വസന് കപിസ്തത്ര ന ഗ്ലാനിമധിഗച്ഛതി ॥ 3 ॥
ശതാന്യഹം യോജനാനാം ക്രമേയം സുബഹൂന്യപി ।
കിം പുനഃ സാഗരസ്യാന്തം സങ്ഖ്യാതം ശതയോജനമ് ॥ 4 ॥
സ തു വീര്യവതാം ശ്രേഷ്ഠഃ പ്ലവതാമപി ചോത്തമഃ ।
ജഗാമ വേഗവാന് ലങ്കാം ലങ്ഘയിത്വാ മഹോദധിമ് ॥ 5 ॥
ശാദ്വലാനി ച നീലാനി ഗന്ധവന്തി വനാനി ച ।
ഗണ്ഡവന്തി ച മധ്യേന ജഗാമ നഗവന്തി ച ॥ 6 ॥
ശൈലാംശ്ച തരുസഞ്ഛന്നാന് വനാരാജീശ്ച പുഷ്പിതാഃ ।
അഭിചക്രാമ തേജസ്വീ ഹനുമാന് പ്ലവഗര്ഷഭഃ ॥ 7 ॥
സ തസ്മിന്നചലേ തിഷ്ഠന്വനാന്യുപവനാനി ച ।
സ നഗാഗ്രേ ച താം ലങ്കാം ദദര്ശ പവനാത്മജഃ ॥ 8 ॥
സരലാന് കര്ണികാരാംശ്ച ഖര്ജൂരാംശ്ച സുപുഷ്പിതാന് ।
പ്രിയാലൂന്മുചുലിന്ദാംശ്ച കുടജാന് കേതകാനപി ॥ 9 ॥
പ്രിയംങ്ഗൂന് ഗന്ധപൂര്ണാംശ്ച നീപാന് സപ്തച്ഛദാംസ്തഥാ ।
ആസനാന് കോവിദാരാംശ്ച കരവീരാംശ്ച പുഷ്പിതാന് ॥ 10 ॥
പുഷ്പഭാരനിബദ്ധാംശ്ച തഥാ മുകുലിതാനപി ।
പാദപാന് വിഹഗാകീര്ണാന് പവനാധൂതമസ്തകാന് ॥ 11 ॥
ഹംസകാരണ്ഡവാകീര്ണാ വാപീഃ പദ്മോത്മലായുതാഃ ।
ആക്രീഡാന് വിവിധാന് രമ്യാവന് വിവിധാംശ്ച ജലാശയാന് ॥ 12 ॥
സന്തതാന് വിവിധൈര്വൃക്ഷൈഃ സര്വര്തുഫലപുഷ്പിതൈഃ ।
ഉദ്യാനാനി ച രമ്യാണി ദദര്ശ കപികുഞ്ജരഃ ॥ 13 ॥
സമാസാദ്യ ച ലക്ഷ്മീവാന് ലങ്കാം രാവണപാലിതാമ് ।
പരിഖാഭിഃ സപദ്മാഭിഃ സോത്പലാഭിരലങ്കൃതാമ് ॥ 14 ॥
സീതാപഹരണാര്ഥേന രാവണേന സുരക്ഷിതാമ് ।
സമന്താദ്വിചരദ്ഭിശ്ച രാക്ഷസൈരുഗ്രധന്വിഭിഃ ॥ 15 ॥
കാഞ്ചനേനാവൃതാം രമ്യാം പ്രാകാരേണ മഹാപുരീമ് ।
ഗൃഹൈശ്ച ഗ്രഹസങ്കാശൈഃ ശാരദാമ്ബുദസന്നിഭൈഃ ॥ 16 ॥
പാണ്ഡുരാഭിഃ പ്രതോലീഭിരുച്ചാഭിരഭിസംവൃതാമ് ।
അട്ടാലകശതാകീര്ണാം പതാകാധ്വജമാലിനീമ് ॥ 17 ॥
തോരണൈഃ കാഞ്ചനൈര്ദിവ്യൈര്ലതാപങ്ത്കിവിചിത്രിതൈഃ ।
ദദര്ശ ഹനുമാന് ലങ്കാം ദിവി ദേവപുരീം യഥാ ॥ 18 ॥
ഗിരിമൂര്ധ്നിം സ്ഥിതാം ലങ്കാം പാണ്ഡുരൈര്ഭവനൈഃ ശുഭൈഃ ।
ദദര്ശ സ കപിശ്രേഷ്ഠഃ പുരമാകാശഗം യഥാ ॥ 19 ॥
പാലിതാം രാക്ഷസേന്ദ്രേണ നിര്മിതാം വിശ്വകര്മണാ ।
പ്ലവമാനമിവാകാശേ ദദര്ശ ഹനുമാന് പുരീമ് ॥ 20 ॥
വപ്രപ്രാകാരജഘനാം വിപുലാമ്ബുനവാമ്ബരാമ് ।
ശതഘ്നീശൂലകേശാന്താമട്ടാലകവതംസകാമ് ॥ 21 ॥
മനസേവ കൃതാം ലങ്കാം നിര്മിതാം വിശ്വകര്മണാ ।
ദ്വാരമുത്തരമാസാദ്യ ചിന്തയാമാസ വാനരഃ ॥ 22 ॥
കൈലാസശിഖരപ്രഖ്യാമാലിഖന്തീമിവാമ്ബരമ് ।
ഡീയമാനാമിവാകാശമുച്ഛ്രിതൈര്ഭവനോത്തമൈഃ ॥ 23 ॥
സമ്പൂര്ണാം രാക്ഷസൈര്ഘോരൈര്നാഗൈര്ഭോഗവതീമിവ ।
അചിന്ത്യാം സുകൃതാം സ്പഷ്ടാം കുബേരാധ്യുഷിതാം പുരാ ॥ 24 ॥
ദംഷ്ട്രിഭിര്ബഹുഭിഃ ശൂരൈഃ ശൂലപട്ടസപാണിഭിഃ ।
രക്ഷിതാം രാക്ഷസൈര്ഘോരൈര്ഗുഹാമാശീവിഷൈരിവ ॥ 25 ॥
തസ്യാശ്ച മഹതീം ഗുപ്തിം സാഗരം ച നിരീക്ഷ്യ സഃ ।
രാവണം ച രിപും ഘോരം ചിന്തയാമാസ വാനരഃ ॥ 26 ॥
ആഗത്യാപീഹ ഹരയോ ഭവിഷ്യന്തി നിരര്ഥകാഃ ।
ന ഹി യുദ്ധേന വൈ ലങ്കാ ശക്യാ ജേതും സുരൈരപി ॥ 27 ॥
ഇമാം തു വിഷമാം ദുര്ഗാം ലങ്കാം രാവണപാലിതാമ് ।
പ്രാപ്യാപി സ മഹാബാഹുഃ കിം കരിഷ്യതി രാഘവഃ ॥ 28 ॥
അവകാശോ നസാന്ത്വസ്യ രാക്ഷസേഷ്വഭിഗമ്യതേ ।
ന ദാനസ്യ ന ഭേദസ്യ നൈവ യുദ്ധസ്യ ദൃശ്യതേ ॥ 29 ॥
ചതുര്ണാമേവ ഹി ഗതിര്വാനരാണാം മഹാത്മനാമ് ।
വാലിപുത്രസ്യ നീലസ്യ മമ രാജ്ഞശ്ച ധീമതഃ ॥ 30 ॥
യാവജ്ജാനാമി വൈദേഹീം യദി ജീവതി വാ ന വാ ।
തത്രൈവ ചിന്തയിഷ്യാമി ദൃഷ്ട്വാ താം ജനകാത്മജാമ് ॥ 31 ॥
തതഃ സ ചിന്തയാമാസ മുഹൂര്തം കപികുഞ്ജരഃ ।
ഗിരിശൃങ്ഗേ സ്ഥിതസ്തസ്മിന് രാമസ്യാഭ്യുദയേ രതഃ ॥ 32 ॥
അനേന രൂപേണ മയാ ന ശക്യാ രക്ഷസാം പുരീ ।
പ്രവേഷ്ടും രാക്ഷസൈര്ഗുപ്താ ക്രൂരൈര്ബലസമന്വിതൈഃ ॥ 33 ॥
ഉഗ്രൌജസോ മഹാവീര്യാ ബലവന്തശ്ച രാക്ഷസാഃ ।
വഞ്ചനീയാ മയാ സര്വേ ജാനകീം പരിമാര്ഗതാ ॥ 34 ॥
ലക്ഷ്യാലക്ഷ്യേണ രൂപേണ രാത്രൌ ലങ്കാ പുരീ മയാ ।
പ്രവേഷ്ടും പ്രാപ്തകാലം മേ കൃത്യം സാധയിതും മഹത് ॥ 35 ॥
താം പുരീം താദൃശീം ദൃഷ്ട്വാ ദുരാധര്ഷാം സുരാസുരൈഃ ।
ഹനുമാന് ചിന്തയാമാസ വിനിശ്ചിത്യ മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 36 ॥
കേനോപായേന പശ്യേയം മൈഥിലീം ജനകാത്മജാമ് ।
അദൃഷ്ടോ രാക്ഷസേന്ദ്രേണ രാവണേന ദുരാത്മനാ ॥ 37 ॥
ന വിനശ്യേത്കഥം കാര്യം രാമസ്യ വിദിതാത്മനഃ ।
ഏകാമേകശ്ച വശ്യേയം രഹിതേ ജനകാത്മജാമ് ॥ 38 ॥
ഭൂതാശ്ചാര്ഥാ വിപദ്യന്തേ ദേശകാലവിരോധിതാഃ ।
വിക്ലബം ദൂതമാസാദ്യ തമഃ സൂര്യോദയേ യഥാ ॥ 39 ॥
അര്ഥാനര്ഥാന്തരേ ബുദ്ധിര്നിശ്ചിതാപി ന ശോഭതേ ।
ഘാതയന്തി ഹി കാര്യാണി ദൂതാഃ പണ്ഡിതമാനിനഃ ॥ 40 ॥
ന വിനശ്യേത്കഥം കാര്യം വൈക്ലബ്യം ന കഥം ഭവേത് ।
ലങ്ഘനം ച സമുദ്രസ്യ കഥം നു ന വൃഥാ ഭവേത് ॥ 41 ॥
മയി ദൃഷ്ടേ തു രക്ഷോഭീ രാമസ്യ വിദിതാത്മനഃ ।
ഭവേദ്വ്യര്ഥമിദം കാര്യം രാവണാനര്ഥമിച്ഛതഃ ॥ 42 ॥
ന ഹി ശക്യം ക്വചിത് സ്ഥാതുമവിജ്ഞാതേന രാക്ഷസൈഃ ।
അപി രാക്ഷസരൂപേണ കിമുതാന്യേന കേനചിത് ॥ 43 ॥
വായുരപ്യത്ര നാജ്ഞാതശ്ചരേദിതി മതിര്മമ ।
ന ഹ്യ സ്ത്യവിദിതം കിഞ്ചിദ്രാക്ഷസാനാം ബലീയസാമ് ॥ 44 ॥
ഇഹാഹം യദി തിഷ്ഠാമി സ്വേന രൂപേണ സംവൃതഃ ।
വിനാശമുപയാസ്യാമി ഭര്തുരര്ഥശ്ച ഹീയതേ ॥ 45 ॥
തദഹം സ്വേന രൂപേണ രജന്യാം ഹ്രസ്വതാം ഗതഃ ।
ലങ്കാമഭിപതിഷ്യാമി രാഘവസ്യാര്ഥസിദ്ധയേ ॥ 46 ॥
രാവണസ്യ പുരീം രാത്രൌ പ്രവിശ്യ സുദുരാസദാമ് ।
വിചിന്വന് ഭവനം സര്വം ദ്രക്ഷ്യാമി ജനകാത്മജാമ് ॥ 47 ॥
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ഹനുമാന് സൂര്യസ്യാസ്തമയം കപിഃ ।
ആചകാങ്ക്ഷേ തദാ വീരോ വൈദേഹ്യാ ദര്ശനോത്സുകഃ ॥ 48 ॥
സൂര്യേ ചാസ്തം ഗതേ രാത്രൌ ദേഹം സങ്ക്ഷിപ്യ മാരുതിഃ ।
പൃഷദംശകമാത്രഃ സന് ബഭൂവാദ്ഭുതദര്ശനഃ ॥ 49 ॥
പ്രദോഷകാലേ ഹനുമാംസ്തൂര്ണമുത്പ്ലുത്യ വീര്യവാന് ।
പ്രവിവേശ പുരീം രമ്യാം സുവിഭക്തമഹാപഥാമ് ॥ 50 ॥
പ്രാസാദമാലാവിതതാം സ്തമ്ഭൈഃ കാഞ്ചനരാജതൈഃ ।
ശാതകുമ്ഭമയൈര്ജാലൈര്ഗന്ഥര്വനഗരോപമാമ് ॥ 51 ॥
സപ്തഭൌമാഷ്ടഭൌമൈശ്ച സ ദദര്ശ മഹാപുരീമ് ।
തലൈഃ സ്ഫാടികസങ്കീര്ണൈഃ കാര്തസ്വരവിഭൂഷിതൈഃ ॥ 52 ॥
വൈഡൂര്യമണിചിത്രൈശ്ച മുക്താജാലവിഭൂഷിതൈഃ ।
തലൈഃ ശുശുഭിരേ താനി ഭവനാന്യത്ര രക്ഷസാമ് ॥ 53 ॥
കാഞ്ചനാനി ച ചിത്രാണി തോരണാനി ച രക്ഷസാമ് ।
ലങ്കാമുദ്യോതയാമാസുഃ സര്വതഃ സമലങ്കൃതാമ് ॥ 54 ॥
അചിന്ത്യാമദ്ഭുതാകാരാം ദൃഷ്ടവാ ലങ്കാം മഹാകപിഃ ।
ആസീദ്വിഷണ്ണോ ഹൃഷ്ടശ്ച വൈദേഹ്യാ ദര്ശനോത്സുകഃ ॥ 55 ॥
സ പാണ്ഡുരാവിദ്ധവിമാനമാലിനീം മഹാര്ഹജാമ്ബൂനദജാലതോരണാമ് ।
യശസ്വിനീം രാവണബാഹുപാലിതാം ക്ഷപാചരൈര്ഭീമബലൈഃ സമാവൃതാമ് ॥ 56 ॥
ചന്ദ്രോഽപി സാചിവ്യമിവാസ്യ കുര്വംസ്താരാഗണൈര്മധ്യഗതോ വിരാജന് ।
ജ്യോത്സ്നാവിതാനേന വിതത്യ ലോക മുത്തിഷ്ഠതേ നൈകസഹസ്രരശ്മിഃ ॥ 57 ॥
ശങ്ഖപ്രഭം ക്ഷീരമൃണാലവര്ണ മുദ്ഗച്ഛമാനം വ്യവഭാസമാനമ് ।
ദദര്ശ ചന്ദ്രം സ ഹരിപ്രവീരഃ പോപ്ലൂയമാനം സരസീവ ഹംസമ് ॥ 58 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ദ്വിതീയസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
sa sāgaramanādṛṣyamatikramya mahābalaḥ |
trikūṭaśikhare laṅkāṃ sthitāṃ svastho dadarśa ha || 1 ||
tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān |
abhivṛṣṭaḥ sthitastatra babhau puṣpamayo yathā || 2 ||
yojanānāṃ śataṃ śrīmāṃstīrtvāpyuttamavikramaḥ |
aniḥśvasan kapistatra na glānimadhigacchati || 3 ||
śatānyahaṃ yojanānāṃ krameyaṃ subahūnyapi |
kiṃ punaḥ sāgarasyāntaṃ saṅkhyātaṃ śatayojanam || 4 ||
sa tu vīryavatāṃ śreṣṭhaḥ plavatāmapi cottamaḥ |
jagāma vegavān laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 5 ||
śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca |
gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca || 6 ||
śailāṃśca tarusañchannān vanārājīśca puṣpitāḥ |
abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ || 7 ||
sa tasminnacale tiṣṭhanvanānyupavanāni ca |
sa nagāgre ca tāṃ laṅkāṃ dadarśa pavanātmajaḥ || 8 ||
saralān karṇikārāṃśca kharjūrāṃśca supuṣpitān |
priyālūnmuculindāṃśca kuṭajān ketakānapi || 9 ||
priyaṃṅgūn gandhapūrṇāṃśca nīpān saptacchadāṃstathā |
āsanān kovidārāṃśca karavīrāṃśca puṣpitān || 10 ||
puṣpabhāranibaddhāṃśca tathā mukulitānapi |
pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān || 11 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā vāpīḥ padmotmalāyutāḥ |
ākrīḍān vividhān ramyāvan vividhāṃśca jalāśayān || 12 ||
santatān vividhairvṛkṣaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ |
udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ || 13 ||
samāsādya ca lakṣmīvān laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhiralaṅkṛtām || 14 ||
sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām |
samantādvicaradbhiśca rākṣasairugradhanvibhiḥ || 15 ||
kāñcanenāvṛtāṃ ramyāṃ prākāreṇa mahāpurīm |
gṛhaiśca grahasaṅkāśaiḥ śāradāmbudasannibhaiḥ || 16 ||
pāṇḍurābhiḥ pratolībhiruccābhirabhisaṃvṛtām |
aṭṭālakaśatākīrṇāṃ patākādhvajamālinīm || 17 ||
toraṇaiḥ kāñcanairdivyairlatāpaṅtkivicitritaiḥ |
dadarśa hanumān laṅkāṃ divi devapurīṃ yathā || 18 ||
girimūrdhniṃ sthitāṃ laṅkāṃ pāṇḍurairbhavanaiḥ śubhaiḥ |
dadarśa sa kapiśreṣṭhaḥ puramākāśagaṃ yathā || 19 ||
pālitāṃ rākṣasendreṇa nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
plavamānamivākāśe dadarśa hanumān purīm || 20 ||
vapraprākārajaghanāṃ vipulāmbunavāmbarām |
śataghnīśūlakeśāntāmaṭṭālakavataṃsakām || 21 ||
manaseva kṛtāṃ laṅkāṃ nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
dvāramuttaramāsādya cintayāmāsa vānaraḥ || 22 ||
kailāsaśikharaprakhyāmālikhantīmivāmbaram |
ḍīyamānāmivākāśamucchritairbhavanottamaiḥ || 23 ||
sampūrṇāṃ rākṣasairghorairnāgairbhogavatīmiva |
acintyāṃ sukṛtāṃ spaṣṭāṃ kuberādhyuṣitāṃ purā || 24 ||
daṃṣṭribhirbahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭasapāṇibhiḥ |
rakṣitāṃ rākṣasairghorairguhāmāśīviṣairiva || 25 ||
tasyāśca mahatīṃ guptiṃ sāgaraṃ ca nirīkṣya saḥ |
rāvaṇaṃ ca ripuṃ ghoraṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 26 ||
āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarthakāḥ |
na hi yuddhena vai laṅkā śakyā jetuṃ surairapi || 27 ||
imāṃ tu viṣamāṃ durgāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
prāpyāpi sa mahābāhuḥ kiṃ kariṣyati rāghavaḥ || 28 ||
avakāśo nasāntvasya rākṣaseṣvabhigamyate |
na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate || 29 ||
caturṇāmeva hi gatirvānarāṇāṃ mahātmanām |
vāliputrasya nīlasya mama rājñaśca dhīmataḥ || 30 ||
yāvajjānāmi vaidehīṃ yadi jīvati vā na vā |
tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṃ janakātmajām || 31 ||
tataḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ |
giriśṛṅge sthitastasmin rāmasyābhyudaye rataḥ || 32 ||
anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṃ purī |
praveṣṭuṃ rākṣasairguptā krūrairbalasamanvitaiḥ || 33 ||
ugraujaso mahāvīryā balavantaśca rākṣasāḥ |
vañcanīyā mayā sarve jānakīṃ parimārgatā || 34 ||
lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā |
praveṣṭuṃ prāptakālaṃ me kṛtyaṃ sādhayituṃ mahat || 35 ||
tāṃ purīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā durādharṣāṃ surāsuraiḥ |
hanumān cintayāmāsa viniścitya muhurmuhuḥ || 36 ||
kenopāyena paśyeyaṃ maithilīṃ janakātmajām |
adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 37 ||
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ rāmasya viditātmanaḥ |
ekāmekaśca vaśyeyaṃ rahite janakātmajām || 38 ||
bhūtāścārthā vipadyante deśakālavirodhitāḥ |
viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā || 39 ||
arthānarthāntare buddhirniścitāpi na śobhate |
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ || 40 ||
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet |
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet || 41 ||
mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ |
bhavedvyarthamidaṃ kāryaṃ rāvaṇānarthamicchataḥ || 42 ||
na hi śakyaṃ kvacit sthātumavijñātena rākṣasaiḥ |
api rākṣasarūpeṇa kimutānyena kenacit || 43 ||
vāyurapyatra nājñātaścarediti matirmama |
na hya styaviditaṃ kiñcidrākṣasānāṃ balīyasām || 44 ||
ihāhaṃ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṃvṛtaḥ |
vināśamupayāsyāmi bharturarthaśca hīyate || 45 ||
tadahaṃ svena rūpeṇa rajanyāṃ hrasvatāṃ gataḥ |
laṅkāmabhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye || 46 ||
rāvaṇasya purīṃ rātrau praviśya sudurāsadām |
vicinvan bhavanaṃ sarvaṃ drakṣyāmi janakātmajām || 47 ||
iti sañcintya hanumān sūryasyāstamayaṃ kapiḥ |
ācakāṅkṣe tadā vīro vaidehyā darśanotsukaḥ || 48 ||
sūrye cāstaṃ gate rātrau dehaṃ saṅkṣipya mārutiḥ |
pṛṣadaṃśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||
pradoṣakāle hanumāṃstūrṇamutplutya vīryavān |
praviveśa purīṃ ramyāṃ suvibhaktamahāpathām || 50 ||
prāsādamālāvitatāṃ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ |
śātakumbhamayairjālairgantharvanagaropamām || 51 ||
saptabhaumāṣṭabhaumaiśca sa dadarśa mahāpurīm |
talaiḥ sphāṭikasaṅkīrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ || 52 ||
vaiḍūryamaṇicitraiśca muktājālavibhūṣitaiḥ |
talaiḥ śuśubhire tāni bhavanānyatra rakṣasām || 53 ||
kāñcanāni ca citrāṇi toraṇāni ca rakṣasām |
laṅkāmudyotayāmāsuḥ sarvataḥ samalaṅkṛtām || 54 ||
acintyāmadbhutākārāṃ dṛṣṭavā laṅkāṃ mahākapiḥ |
āsīdviṣaṇṇo hṛṣṭaśca vaidehyā darśanotsukaḥ || 55 ||
sa pāṇḍurāviddhavimānamālinīṃ mahārhajāmbūnadajālatoraṇām |
yaśasvinīṃ rāvaṇabāhupālitāṃ kṣapācarairbhīmabalaiḥ samāvṛtām || 56 ||
candro'pi sācivyamivāsya kurvaṃstārāgaṇairmadhyagato virājan |
jyotsnāvitānena vitatya loka muttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ || 57 ||
śaṅkhaprabhaṃ kṣīramṛṇālavarṇa mudgacchamānaṃ vyavabhāsamānam |
dadarśa candraṃ sa haripravīraḥ poplūyamānaṃ sarasīva haṃsam || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ द्वितीयस्सर्गः ।
स सागरमनादृष्यमतिक्रम्य महाबलः ।
त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह ॥ 1 ॥
ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान् ।
अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा ॥ 2 ॥
योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः ।
अनिःश्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति ॥ 3 ॥
शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि ।
किं पुनः सागरस्यान्तं सङ्ख्यातं शतयोजनम् ॥ 4 ॥
स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः ।
जगाम वेगवान् लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ 5 ॥
शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च ।
गण्डवन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च ॥ 6 ॥
शैलांश्च तरुसञ्छन्नान् वनाराजीश्च पुष्पिताः ।
अभिचक्राम तेजस्वी हनुमान् प्लवगर्षभः ॥ 7 ॥
स तस्मिन्नचले तिष्ठन्वनान्युपवनानि च ।
स नगाग्रे च तां लङ्कां ददर्श पवनात्मजः ॥ 8 ॥
सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान् ।
प्रियालून्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि ॥ 9 ॥
प्रियंङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा ।
आसनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान् ॥ 10 ॥
पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि ।
पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान् ॥ 11 ॥
हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्मलायुताः ।
आक्रीडान् विविधान् रम्यावन् विविधांश्च जलाशयान् ॥ 12 ॥
सन्ततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः ।
उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः ॥ 13 ॥
समासाद्य च लक्ष्मीवान् लङ्कां रावणपालिताम् ।
परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलङ्कृताम् ॥ 14 ॥
सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम् ।
समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः ॥ 15 ॥
काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम् ।
गृहैश्च ग्रहसङ्काशैः शारदाम्बुदसन्निभैः ॥ 16 ॥
पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम् ।
अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम् ॥ 17 ॥
तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्त्किविचित्रितैः ।
ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा ॥ 18 ॥
गिरिमूर्ध्निं स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः ।
ददर्श स कपिश्रेष्ठः पुरमाकाशगं यथा ॥ 19 ॥
पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा ।
प्लवमानमिवाकाशे ददर्श हनुमान् पुरीम् ॥ 20 ॥
वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम् ।
शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम् ॥ 21 ॥
मनसेव कृतां लङ्कां निर्मितां विश्वकर्मणा ।
द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः ॥ 22 ॥
कैलासशिखरप्रख्यामालिखन्तीमिवाम्बरम् ।
डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः ॥ 23 ॥
सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव ।
अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा ॥ 24 ॥
दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टसपाणिभिः ।
रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव ॥ 25 ॥
तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः ।
रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः ॥ 26 ॥
आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः ।
न हि युद्धेन वै लङ्का शक्या जेतुं सुरैरपि ॥ 27 ॥
इमां तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम् ।
प्राप्यापि स महाबाहुः किं करिष्यति राघवः ॥ 28 ॥
अवकाशो नसान्त्वस्य राक्षसेष्वभिगम्यते ।
न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते ॥ 29 ॥
चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां महात्मनाम् ।
वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः ॥ 30 ॥
यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा ।
तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम् ॥ 31 ॥
ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ।
गिरिशृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदये रतः ॥ 32 ॥
अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी ।
प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः ॥ 33 ॥
उग्रौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः ।
वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता ॥ 34 ॥
लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया ।
प्रवेष्टुं प्राप्तकालं मे कृत्यं साधयितुं महत् ॥ 35 ॥
तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः ।
हनुमान् चिन्तयामास विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ॥ 36 ॥
केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम् ।
अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥ 37 ॥
न विनश्येत्कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः ।
एकामेकश्च वश्येयं रहिते जनकात्मजाम् ॥ 38 ॥
भूताश्चार्था विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः ।
विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥ 39 ॥
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते ।
घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ 40 ॥
न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यं न कथं भवेत् ।
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ॥ 41 ॥
मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः ।
भवेद्व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः ॥ 42 ॥
न हि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः ।
अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित् ॥ 43 ॥
वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम ।
न ह्य स्त्यविदितं किञ्चिद्राक्षसानां बलीयसाम् ॥ 44 ॥
इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः ।
विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हीयते ॥ 45 ॥
तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः ।
लङ्कामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये ॥ 46 ॥
रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम् ।
विचिन्वन् भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम् ॥ 47 ॥
इति सञ्चिन्त्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः ।
आचकाङ्क्षे तदा वीरो वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ 48 ॥
सूर्ये चास्तं गते रात्रौ देहं सङ्क्षिप्य मारुतिः ।
पृषदंशकमात्रः सन् बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ 49 ॥
प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्प्लुत्य वीर्यवान् ।
प्रविवेश पुरीं रम्यां सुविभक्तमहापथाम् ॥ 50 ॥
प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः ।
शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्थर्वनगरोपमाम् ॥ 51 ॥
सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम् ।
तलैः स्फाटिकसङ्कीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः ॥ 52 ॥
वैडूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः ।
तलैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम् ॥ 53 ॥
काञ्चनानि च चित्राणि तोरणानि च रक्षसाम् ।
लङ्कामुद्योतयामासुः सर्वतः समलङ्कृताम् ॥ 54 ॥
अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्टवा लङ्कां महाकपिः ।
आसीद्विषण्णो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ 55 ॥
स पाण्डुराविद्धविमानमालिनीं महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम् ।
यशस्विनीं रावणबाहुपालितां क्षपाचरैर्भीमबलैः समावृताम् ॥ 56 ॥
चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वंस्तारागणैर्मध्यगतो विराजन् ।
ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मिः ॥ 57 ॥
शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम् ।
ददर्श चन्द्रं स हरिप्रवीरः पोप्लूयमानं सरसीव हंसम् ॥ 58 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
sa sāgaramanādṛṣyamatikramya mahābalaḥ |
trikūṭaśikhare laṅkāṃ sthitāṃ svastho dadarśa ha || 1 ||
tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān |
abhivṛṣṭaḥ sthitastatra babhau puṣpamayo yathā || 2 ||
yojanānāṃ śataṃ śrīmāṃstīrtvāpyuttamavikramaḥ |
aniḥśvasan kapistatra na glānimadhigacchati || 3 ||
śatānyahaṃ yojanānāṃ krameyaṃ subahūnyapi |
kiṃ punaḥ sāgarasyāntaṃ saṅkhyātaṃ śatayojanam || 4 ||
sa tu vīryavatāṃ śreṣṭhaḥ plavatāmapi cottamaḥ |
jagāma vegavān laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 5 ||
śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca |
gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca || 6 ||
śailāṃśca tarusañchannān vanārājīśca puṣpitāḥ |
abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ || 7 ||
sa tasminnacale tiṣṭhanvanānyupavanāni ca |
sa nagāgre ca tāṃ laṅkāṃ dadarśa pavanātmajaḥ || 8 ||
saralān karṇikārāṃśca kharjūrāṃśca supuṣpitān |
priyālūnmuculindāṃśca kuṭajān ketakānapi || 9 ||
priyaṃṅgūn gandhapūrṇāṃśca nīpān saptacchadāṃstathā |
āsanān kovidārāṃśca karavīrāṃśca puṣpitān || 10 ||
puṣpabhāranibaddhāṃśca tathā mukulitānapi |
pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān || 11 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā vāpīḥ padmotmalāyutāḥ |
ākrīḍān vividhān ramyāvan vividhāṃśca jalāśayān || 12 ||
santatān vividhairvṛkṣaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ |
udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ || 13 ||
samāsādya ca lakṣmīvān laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhiralaṅkṛtām || 14 ||
sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām |
samantādvicaradbhiśca rākṣasairugradhanvibhiḥ || 15 ||
kāñcanenāvṛtāṃ ramyāṃ prākāreṇa mahāpurīm |
gṛhaiśca grahasaṅkāśaiḥ śāradāmbudasannibhaiḥ || 16 ||
pāṇḍurābhiḥ pratolībhiruccābhirabhisaṃvṛtām |
aṭṭālakaśatākīrṇāṃ patākādhvajamālinīm || 17 ||
toraṇaiḥ kāñcanairdivyairlatāpaṅtkivicitritaiḥ |
dadarśa hanumān laṅkāṃ divi devapurīṃ yathā || 18 ||
girimūrdhniṃ sthitāṃ laṅkāṃ pāṇḍurairbhavanaiḥ śubhaiḥ |
dadarśa sa kapiśreṣṭhaḥ puramākāśagaṃ yathā || 19 ||
pālitāṃ rākṣasendreṇa nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
plavamānamivākāśe dadarśa hanumān purīm || 20 ||
vapraprākārajaghanāṃ vipulāmbunavāmbarām |
śataghnīśūlakeśāntāmaṭṭālakavataṃsakām || 21 ||
manaseva kṛtāṃ laṅkāṃ nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
dvāramuttaramāsādya cintayāmāsa vānaraḥ || 22 ||
kailāsaśikharaprakhyāmālikhantīmivāmbaram |
ḍīyamānāmivākāśamucchritairbhavanottamaiḥ || 23 ||
sampūrṇāṃ rākṣasairghorairnāgairbhogavatīmiva |
acintyāṃ sukṛtāṃ spaṣṭāṃ kuberādhyuṣitāṃ purā || 24 ||
daṃṣṭribhirbahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭasapāṇibhiḥ |
rakṣitāṃ rākṣasairghorairguhāmāśīviṣairiva || 25 ||
tasyāśca mahatīṃ guptiṃ sāgaraṃ ca nirīkṣya saḥ |
rāvaṇaṃ ca ripuṃ ghoraṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 26 ||
āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarthakāḥ |
na hi yuddhena vai laṅkā śakyā jetuṃ surairapi || 27 ||
imāṃ tu viṣamāṃ durgāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
prāpyāpi sa mahābāhuḥ kiṃ kariṣyati rāghavaḥ || 28 ||
avakāśo nasāntvasya rākṣaseṣvabhigamyate |
na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate || 29 ||
caturṇāmeva hi gatirvānarāṇāṃ mahātmanām |
vāliputrasya nīlasya mama rājñaśca dhīmataḥ || 30 ||
yāvajjānāmi vaidehīṃ yadi jīvati vā na vā |
tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṃ janakātmajām || 31 ||
tataḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ |
giriśṛṅge sthitastasmin rāmasyābhyudaye rataḥ || 32 ||
anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṃ purī |
praveṣṭuṃ rākṣasairguptā krūrairbalasamanvitaiḥ || 33 ||
ugraujaso mahāvīryā balavantaśca rākṣasāḥ |
vañcanīyā mayā sarve jānakīṃ parimārgatā || 34 ||
lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā |
praveṣṭuṃ prāptakālaṃ me kṛtyaṃ sādhayituṃ mahat || 35 ||
tāṃ purīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā durādharṣāṃ surāsuraiḥ |
hanumān cintayāmāsa viniścitya muhurmuhuḥ || 36 ||
kenopāyena paśyeyaṃ maithilīṃ janakātmajām |
adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 37 ||
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ rāmasya viditātmanaḥ |
ekāmekaśca vaśyeyaṃ rahite janakātmajām || 38 ||
bhūtāścārthā vipadyante deśakālavirodhitāḥ |
viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā || 39 ||
arthānarthāntare buddhirniścitāpi na śobhate |
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ || 40 ||
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet |
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet || 41 ||
mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ |
bhavedvyarthamidaṃ kāryaṃ rāvaṇānarthamicchataḥ || 42 ||
na hi śakyaṃ kvacit sthātumavijñātena rākṣasaiḥ |
api rākṣasarūpeṇa kimutānyena kenacit || 43 ||
vāyurapyatra nājñātaścarediti matirmama |
na hya styaviditaṃ kiñcidrākṣasānāṃ balīyasām || 44 ||
ihāhaṃ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṃvṛtaḥ |
vināśamupayāsyāmi bharturarthaśca hīyate || 45 ||
tadahaṃ svena rūpeṇa rajanyāṃ hrasvatāṃ gataḥ |
laṅkāmabhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye || 46 ||
rāvaṇasya purīṃ rātrau praviśya sudurāsadām |
vicinvan bhavanaṃ sarvaṃ drakṣyāmi janakātmajām || 47 ||
iti sañcintya hanumān sūryasyāstamayaṃ kapiḥ |
ācakāṅkṣe tadā vīro vaidehyā darśanotsukaḥ || 48 ||
sūrye cāstaṃ gate rātrau dehaṃ saṅkṣipya mārutiḥ |
pṛṣadaṃśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||
pradoṣakāle hanumāṃstūrṇamutplutya vīryavān |
praviveśa purīṃ ramyāṃ suvibhaktamahāpathām || 50 ||
prāsādamālāvitatāṃ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ |
śātakumbhamayairjālairgantharvanagaropamām || 51 ||
saptabhaumāṣṭabhaumaiśca sa dadarśa mahāpurīm |
talaiḥ sphāṭikasaṅkīrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ || 52 ||
vaiḍūryamaṇicitraiśca muktājālavibhūṣitaiḥ |
talaiḥ śuśubhire tāni bhavanānyatra rakṣasām || 53 ||
kāñcanāni ca citrāṇi toraṇāni ca rakṣasām |
laṅkāmudyotayāmāsuḥ sarvataḥ samalaṅkṛtām || 54 ||
acintyāmadbhutākārāṃ dṛṣṭavā laṅkāṃ mahākapiḥ |
āsīdviṣaṇṇo hṛṣṭaśca vaidehyā darśanotsukaḥ || 55 ||
sa pāṇḍurāviddhavimānamālinīṃ mahārhajāmbūnadajālatoraṇām |
yaśasvinīṃ rāvaṇabāhupālitāṃ kṣapācarairbhīmabalaiḥ samāvṛtām || 56 ||
candro'pi sācivyamivāsya kurvaṃstārāgaṇairmadhyagato virājan |
jyotsnāvitānena vitatya loka muttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ || 57 ||
śaṅkhaprabhaṃ kṣīramṛṇālavarṇa mudgacchamānaṃ vyavabhāsamānam |
dadarśa candraṃ sa haripravīraḥ poplūyamānaṃ sarasīva haṃsam || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.