5.2 Sundarakanda - Dvitiya Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ සුන්දරකාණ්ඩම් .

අථ ද්විතීයස්සර්ගඃ .

ස සාගරමනාදෘෂ්යමතික්රම්ය මහාබලඃ .

ත්රිකූටශිඛරේ ලඞ්කාං ස්ථිතාං ස්වස්ථෝ දදර්ශ හ .. 1 ..

තතඃ පාදපමුක්තේන පුෂ්පවර්ෂේණ වීර්යවාන් .

අභිවෘෂ්ටඃ ස්ථිතස්තත්ර බභෞ පුෂ්පමයෝ යථා .. 2 ..

යෝජනානාං ශතං ශ්රීමාංස්තීර්ත්වාප්යුත්තමවික්රමඃ .

අනිඃශ්වසන් කපිස්තත්ර න ග්ලානිමධිගච්ඡති .. 3 ..

ශතාන්යහං යෝජනානාං ක්රමේයං සුබහූන්යපි .

කිං පුනඃ සාගරස්යාන්තං සඞ්ඛ්යාතං ශතයෝජනම් .. 4 ..

ස තු වීර්යවතාං ශ්රේෂ්ඨඃ ප්ලවතාමපි චෝත්තමඃ .

ජගාම වේගවාන් ලඞ්කාං ලඞ්ඝයිත්වා මහෝදධිම් .. 5 ..

ශාද්වලානි ච නීලානි ගන්ධවන්ති වනානි ච .

ගණ්ඩවන්ති ච මධ්යේන ජගාම නගවන්ති ච .. 6 ..

ශෛලාංශ්ච තරුසඤ්ඡන්නාන් වනාරාජීශ්ච පුෂ්පිතාඃ .

අභිචක්රාම තේජස්වී හනුමාන් ප්ලවගර්ෂභඃ .. 7 ..

ස තස්මින්නචලේ තිෂ්ඨන්වනාන්යුපවනානි ච .

ස නගාග්රේ ච තාං ලඞ්කාං දදර්ශ පවනාත්මජඃ .. 8 ..

සරලාන් කර්ණිකාරාංශ්ච ඛර්ජූරාංශ්ච සුපුෂ්පිතාන් .

ප්රියාලූන්මුචුලින්දාංශ්ච කුටජාන් කේතකානපි .. 9 ..

ප්රියංඞ්ගූන් ගන්ධපූර්ණාංශ්ච නීපාන් සප්තච්ඡදාංස්තථා .

ආසනාන් කෝවිදාරාංශ්ච කරවීරාංශ්ච පුෂ්පිතාන් .. 10 ..

පුෂ්පභාරනිබද්ධාංශ්ච තථා මුකුලිතානපි .

පාදපාන් විහගාකීර්ණාන් පවනාධූතමස්තකාන් .. 11 ..

හංසකාරණ්ඩවාකීර්ණා වාපීඃ පද්මෝත්මලායුතාඃ .

ආක්රීඩාන් විවිධාන් රම්යාවන් විවිධාංශ්ච ජලාශයාන් .. 12 ..

සන්තතාන් විවිධෛර්වෘක්ෂෛඃ සර්වර්තුඵලපුෂ්පිතෛඃ .

උද්යානානි ච රම්යාණි දදර්ශ කපිකුඤ්ජරඃ .. 13 ..

සමාසාද්ය ච ලක්ෂ්මීවාන් ලඞ්කාං රාවණපාලිතාම් .

පරිඛාභිඃ සපද්මාභිඃ සෝත්පලාභිරලඞ්කෘතාම් .. 14 ..

සීතාපහරණාර්ථේන රාවණේන සුරක්ෂිතාම් .

සමන්තාද්විචරද්භිශ්ච රාක්ෂසෛරුග්රධන්විභිඃ .. 15 ..

කාඤ්චනේනාවෘතාං රම්යාං ප්රාකාරේණ මහාපුරීම් .

ගෘහෛශ්ච ග්රහසඞ්කාශෛඃ ශාරදාම්බුදසන්නිභෛඃ .. 16 ..

පාණ්ඩුරාභිඃ ප්රතෝලීභිරුච්චාභිරභිසංවෘතාම් .

අට්ටාලකශතාකීර්ණාං පතාකාධ්වජමාලිනීම් .. 17 ..

තෝරණෛඃ කාඤ්චනෛර්දිව්යෛර්ලතාපඞ්ත්කිවිචිත්රිතෛඃ .

දදර්ශ හනුමාන් ලඞ්කාං දිවි දේවපුරීං යථා .. 18 ..

ගිරිමූර්ධ්නිං ස්ථිතාං ලඞ්කාං පාණ්ඩුරෛර්භවනෛඃ ශුභෛඃ .

දදර්ශ ස කපිශ්රේෂ්ඨඃ පුරමාකාශගං යථා .. 19 ..

පාලිතාං රාක්ෂසේන්ද්රේණ නිර්මිතාං විශ්වකර්මණා .

ප්ලවමානමිවාකාශේ දදර්ශ හනුමාන් පුරීම් .. 20 ..

වප්රප්රාකාරජඝනාං විපුලාම්බුනවාම්බරාම් .

ශතඝ්නීශූලකේශාන්තාමට්ටාලකවතංසකාම් .. 21 ..

මනසේව කෘතාං ලඞ්කාං නිර්මිතාං විශ්වකර්මණා .

ද්වාරමුත්තරමාසාද්ය චින්තයාමාස වානරඃ .. 22 ..

කෛලාසශිඛරප්රඛ්යාමාලිඛන්තීමිවාම්බරම් .

ඩීයමානාමිවාකාශමුච්ඡ්රිතෛර්භවනෝත්තමෛඃ .. 23 ..

සම්පූර්ණාං රාක්ෂසෛර්ඝෝරෛර්නාගෛර්භෝගවතීමිව .

අචින්ත්යාං සුකෘතාං ස්පෂ්ටාං කුබේරාධ්යුෂිතාං පුරා .. 24 ..

දංෂ්ට්රිභිර්බහුභිඃ ශූරෛඃ ශූලපට්ටසපාණිභිඃ .

රක්ෂිතාං රාක්ෂසෛර්ඝෝරෛර්ගුහාමාශීවිෂෛරිව .. 25 ..

තස්යාශ්ච මහතීං ගුප්තිං සාගරං ච නිරීක්ෂ්ය සඃ .

රාවණං ච රිපුං ඝෝරං චින්තයාමාස වානරඃ .. 26 ..

ආගත්යාපීහ හරයෝ භවිෂ්යන්ති නිරර්ථකාඃ .

න හි යුද්ධේන වෛ ලඞ්කා ශක්යා ජේතුං සුරෛරපි .. 27 ..

ඉමාං තු විෂමාං දුර්ගාං ලඞ්කාං රාවණපාලිතාම් .

ප්රාප්යාපි ස මහාබාහුඃ කිං කරිෂ්යති රාඝවඃ .. 28 ..

අවකාශෝ නසාන්ත්වස්ය රාක්ෂසේෂ්වභිගම්යතේ .

න දානස්ය න භේදස්ය නෛව යුද්ධස්ය දෘශ්යතේ .. 29 ..

චතුර්ණාමේව හි ගතිර්වානරාණාං මහාත්මනාම් .

වාලිපුත්රස්ය නීලස්ය මම රාජ්ඤශ්ච ධීමතඃ .. 30 ..

යාවජ්ජානාමි වෛදේහීං යදි ජීවති වා න වා .

තත්රෛව චින්තයිෂ්යාමි දෘෂ්ට්වා තාං ජනකාත්මජාම් .. 31 ..

තතඃ ස චින්තයාමාස මුහූර්තං කපිකුඤ්ජරඃ .

ගිරිශෘඞ්ගේ ස්ථිතස්තස්මින් රාමස්යාභ්යුදයේ රතඃ .. 32 ..

අනේන රූපේණ මයා න ශක්යා රක්ෂසාං පුරී .

ප්රවේෂ්ටුං රාක්ෂසෛර්ගුප්තා ක්රූරෛර්බලසමන්විතෛඃ .. 33 ..

උග්රෞජසෝ මහාවීර්යා බලවන්තශ්ච රාක්ෂසාඃ .

වඤ්චනීයා මයා සර්වේ ජානකීං පරිමාර්ගතා .. 34 ..

ලක්ෂ්යාලක්ෂ්යේණ රූපේණ රාත්රෞ ලඞ්කා පුරී මයා .

ප්රවේෂ්ටුං ප්රාප්තකාලං මේ කෘත්යං සාධයිතුං මහත් .. 35 ..

තාං පුරීං තාදෘශීං දෘෂ්ට්වා දුරාධර්ෂාං සුරාසුරෛඃ .

හනුමාන් චින්තයාමාස විනිශ්චිත්ය මුහුර්මුහුඃ .. 36 ..

කේනෝපායේන පශ්යේයං මෛථිලීං ජනකාත්මජාම් .

අදෘෂ්ටෝ රාක්ෂසේන්ද්රේණ රාවණේන දුරාත්මනා .. 37 ..

න විනශ්යේත්කථං කාර්යං රාමස්ය විදිතාත්මනඃ .

ඒකාමේකශ්ච වශ්යේයං රහිතේ ජනකාත්මජාම් .. 38 ..

භූතාශ්චාර්ථා විපද්යන්තේ දේශකාලවිරෝධිතාඃ .

වික්ලබං දූතමාසාද්ය තමඃ සූර්යෝදයේ යථා .. 39 ..

අර්ථානර්ථාන්තරේ බුද්ධිර්නිශ්චිතාපි න ශෝභතේ .

ඝාතයන්ති හි කාර්යාණි දූතාඃ පණ්ඩිතමානිනඃ .. 40 ..

න විනශ්යේත්කථං කාර්යං වෛක්ලබ්යං න කථං භවේත් .

ලඞ්ඝනං ච සමුද්රස්ය කථං නු න වෘථා භවේත් .. 41 ..

මයි දෘෂ්ටේ තු රක්ෂෝභී රාමස්ය විදිතාත්මනඃ .

භවේද්ව්යර්ථමිදං කාර්යං රාවණානර්ථමිච්ඡතඃ .. 42 ..

න හි ශක්යං ක්වචිත් ස්ථාතුමවිජ්ඤාතේන රාක්ෂසෛඃ .

අපි රාක්ෂසරූපේණ කිමුතාන්යේන කේනචිත් .. 43 ..

වායුරප්යත්ර නාජ්ඤාතශ්චරේදිති මතිර්මම .

න හ්ය ස්ත්යවිදිතං කිඤ්චිද්රාක්ෂසානාං බලීයසාම් .. 44 ..

ඉහාහං යදි තිෂ්ඨාමි ස්වේන රූපේණ සංවෘතඃ .

විනාශමුපයාස්යාමි භර්තුරර්ථශ්ච හීයතේ .. 45 ..

තදහං ස්වේන රූපේණ රජන්යාං හ්රස්වතාං ගතඃ .

ලඞ්කාමභිපතිෂ්යාමි රාඝවස්යාර්ථසිද්ධයේ .. 46 ..

රාවණස්ය පුරීං රාත්රෞ ප්රවිශ්ය සුදුරාසදාම් .

විචින්වන් භවනං සර්වං ද්රක්ෂ්යාමි ජනකාත්මජාම් .. 47 ..

ඉති සඤ්චින්ත්ය හනුමාන් සූර්යස්යාස්තමයං කපිඃ .

ආචකාඞ්ක්ෂේ තදා වීරෝ වෛදේහ්යා දර්ශනෝත්සුකඃ .. 48 ..

සූර්යේ චාස්තං ගතේ රාත්රෞ දේහං සඞ්ක්ෂිප්ය මාරුතිඃ .

පෘෂදංශකමාත්රඃ සන් බභූවාද්භුතදර්ශනඃ .. 49 ..

ප්රදෝෂකාලේ හනුමාංස්තූර්ණමුත්ප්ලුත්ය වීර්යවාන් .

ප්රවිවේශ පුරීං රම්යාං සුවිභක්තමහාපථාම් .. 50 ..

ප්රාසාදමාලාවිතතාං ස්තම්භෛඃ කාඤ්චනරාජතෛඃ .

ශාතකුම්භමයෛර්ජාලෛර්ගන්ථර්වනගරෝපමාම් .. 51 ..

සප්තභෞමාෂ්ටභෞමෛශ්ච ස දදර්ශ මහාපුරීම් .

තලෛඃ ස්ඵාටිකසඞ්කීර්ණෛඃ කාර්තස්වරවිභූෂිතෛඃ .. 52 ..

වෛඩූර්යමණිචිත්රෛශ්ච මුක්තාජාලවිභූෂිතෛඃ .

තලෛඃ ශුශුභිරේ තානි භවනාන්යත්ර රක්ෂසාම් .. 53 ..

කාඤ්චනානි ච චිත්රාණි තෝරණානි ච රක්ෂසාම් .

ලඞ්කාමුද්යෝතයාමාසුඃ සර්වතඃ සමලඞ්කෘතාම් .. 54 ..

අචින්ත්යාමද්භුතාකාරාං දෘෂ්ටවා ලඞ්කාං මහාකපිඃ .

ආසීද්විෂණ්ණෝ හෘෂ්ටශ්ච වෛදේහ්යා දර්ශනෝත්සුකඃ .. 55 ..

ස පාණ්ඩුරාවිද්ධවිමානමාලිනීං මහාර්හජාම්බූනදජාලතෝරණාම් .

යශස්විනීං රාවණබාහුපාලිතාං ක්ෂපාචරෛර්භීමබලෛඃ සමාවෘතාම් .. 56 ..

චන්ද්රෝ(අ)පි සාචිව්යමිවාස්ය කුර්වංස්තාරාගණෛර්මධ්යගතෝ විරාජන් .

ජ්යෝත්ස්නාවිතානේන විතත්ය ලෝක මුත්තිෂ්ඨතේ නෛකසහස්රරශ්මිඃ .. 57 ..

ශඞ්ඛප්රභං ක්ෂීරමෘණාලවර්ණ මුද්ගච්ඡමානං ව්යවභාසමානම් .

දදර්ශ චන්ද්රං ස හරිප්රවීරඃ පෝප්ලූයමානං සරසීව හංසම් .. 58 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ සුන්දරකාණ්ඩේ ද්විතීයස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha dvitīyassargaḥ |

sa sāgaramanādṛṣyamatikramya mahābalaḥ |

trikūṭaśikhare laṅkāṃ sthitāṃ svastho dadarśa ha || 1 ||

tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān |

abhivṛṣṭaḥ sthitastatra babhau puṣpamayo yathā || 2 ||

yojanānāṃ śataṃ śrīmāṃstīrtvāpyuttamavikramaḥ |

aniḥśvasan kapistatra na glānimadhigacchati || 3 ||

śatānyahaṃ yojanānāṃ krameyaṃ subahūnyapi |

kiṃ punaḥ sāgarasyāntaṃ saṅkhyātaṃ śatayojanam || 4 ||

sa tu vīryavatāṃ śreṣṭhaḥ plavatāmapi cottamaḥ |

jagāma vegavān laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 5 ||

śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca |

gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca || 6 ||

śailāṃśca tarusañchannān vanārājīśca puṣpitāḥ |

abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ || 7 ||

sa tasminnacale tiṣṭhanvanānyupavanāni ca |

sa nagāgre ca tāṃ laṅkāṃ dadarśa pavanātmajaḥ || 8 ||

saralān karṇikārāṃśca kharjūrāṃśca supuṣpitān |

priyālūnmuculindāṃśca kuṭajān ketakānapi || 9 ||

priyaṃṅgūn gandhapūrṇāṃśca nīpān saptacchadāṃstathā |

āsanān kovidārāṃśca karavīrāṃśca puṣpitān || 10 ||

puṣpabhāranibaddhāṃśca tathā mukulitānapi |

pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān || 11 ||

haṃsakāraṇḍavākīrṇā vāpīḥ padmotmalāyutāḥ |

ākrīḍān vividhān ramyāvan vividhāṃśca jalāśayān || 12 ||

santatān vividhairvṛkṣaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ |

udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ || 13 ||

samāsādya ca lakṣmīvān laṅkāṃ rāvaṇapālitām |

parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhiralaṅkṛtām || 14 ||

sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām |

samantādvicaradbhiśca rākṣasairugradhanvibhiḥ || 15 ||

kāñcanenāvṛtāṃ ramyāṃ prākāreṇa mahāpurīm |

gṛhaiśca grahasaṅkāśaiḥ śāradāmbudasannibhaiḥ || 16 ||

pāṇḍurābhiḥ pratolībhiruccābhirabhisaṃvṛtām |

aṭṭālakaśatākīrṇāṃ patākādhvajamālinīm || 17 ||

toraṇaiḥ kāñcanairdivyairlatāpaṅtkivicitritaiḥ |

dadarśa hanumān laṅkāṃ divi devapurīṃ yathā || 18 ||

girimūrdhniṃ sthitāṃ laṅkāṃ pāṇḍurairbhavanaiḥ śubhaiḥ |

dadarśa sa kapiśreṣṭhaḥ puramākāśagaṃ yathā || 19 ||

pālitāṃ rākṣasendreṇa nirmitāṃ viśvakarmaṇā |

plavamānamivākāśe dadarśa hanumān purīm || 20 ||

vapraprākārajaghanāṃ vipulāmbunavāmbarām |

śataghnīśūlakeśāntāmaṭṭālakavataṃsakām || 21 ||

manaseva kṛtāṃ laṅkāṃ nirmitāṃ viśvakarmaṇā |

dvāramuttaramāsādya cintayāmāsa vānaraḥ || 22 ||

kailāsaśikharaprakhyāmālikhantīmivāmbaram |

ḍīyamānāmivākāśamucchritairbhavanottamaiḥ || 23 ||

sampūrṇāṃ rākṣasairghorairnāgairbhogavatīmiva |

acintyāṃ sukṛtāṃ spaṣṭāṃ kuberādhyuṣitāṃ purā || 24 ||

daṃṣṭribhirbahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭasapāṇibhiḥ |

rakṣitāṃ rākṣasairghorairguhāmāśīviṣairiva || 25 ||

tasyāśca mahatīṃ guptiṃ sāgaraṃ ca nirīkṣya saḥ |

rāvaṇaṃ ca ripuṃ ghoraṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 26 ||

āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarthakāḥ |

na hi yuddhena vai laṅkā śakyā jetuṃ surairapi || 27 ||

imāṃ tu viṣamāṃ durgāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām |

prāpyāpi sa mahābāhuḥ kiṃ kariṣyati rāghavaḥ || 28 ||

avakāśo nasāntvasya rākṣaseṣvabhigamyate |

na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate || 29 ||

caturṇāmeva hi gatirvānarāṇāṃ mahātmanām |

vāliputrasya nīlasya mama rājñaśca dhīmataḥ || 30 ||

yāvajjānāmi vaidehīṃ yadi jīvati vā na vā |

tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṃ janakātmajām || 31 ||

tataḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ |

giriśṛṅge sthitastasmin rāmasyābhyudaye rataḥ || 32 ||

anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṃ purī |

praveṣṭuṃ rākṣasairguptā krūrairbalasamanvitaiḥ || 33 ||

ugraujaso mahāvīryā balavantaśca rākṣasāḥ |

vañcanīyā mayā sarve jānakīṃ parimārgatā || 34 ||

lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā |

praveṣṭuṃ prāptakālaṃ me kṛtyaṃ sādhayituṃ mahat || 35 ||

tāṃ purīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā durādharṣāṃ surāsuraiḥ |

hanumān cintayāmāsa viniścitya muhurmuhuḥ || 36 ||

kenopāyena paśyeyaṃ maithilīṃ janakātmajām |

adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 37 ||

na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ rāmasya viditātmanaḥ |

ekāmekaśca vaśyeyaṃ rahite janakātmajām || 38 ||

bhūtāścārthā vipadyante deśakālavirodhitāḥ |

viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā || 39 ||

arthānarthāntare buddhirniścitāpi na śobhate |

ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ || 40 ||

na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet |

laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet || 41 ||

mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ |

bhavedvyarthamidaṃ kāryaṃ rāvaṇānarthamicchataḥ || 42 ||

na hi śakyaṃ kvacit sthātumavijñātena rākṣasaiḥ |

api rākṣasarūpeṇa kimutānyena kenacit || 43 ||

vāyurapyatra nājñātaścarediti matirmama |

na hya styaviditaṃ kiñcidrākṣasānāṃ balīyasām || 44 ||

ihāhaṃ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṃvṛtaḥ |

vināśamupayāsyāmi bharturarthaśca hīyate || 45 ||

tadahaṃ svena rūpeṇa rajanyāṃ hrasvatāṃ gataḥ |

laṅkāmabhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye || 46 ||

rāvaṇasya purīṃ rātrau praviśya sudurāsadām |

vicinvan bhavanaṃ sarvaṃ drakṣyāmi janakātmajām || 47 ||

iti sañcintya hanumān sūryasyāstamayaṃ kapiḥ |

ācakāṅkṣe tadā vīro vaidehyā darśanotsukaḥ || 48 ||

sūrye cāstaṃ gate rātrau dehaṃ saṅkṣipya mārutiḥ |

pṛṣadaṃśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||

pradoṣakāle hanumāṃstūrṇamutplutya vīryavān |

praviveśa purīṃ ramyāṃ suvibhaktamahāpathām || 50 ||

prāsādamālāvitatāṃ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ |

śātakumbhamayairjālairgantharvanagaropamām || 51 ||

saptabhaumāṣṭabhaumaiśca sa dadarśa mahāpurīm |

talaiḥ sphāṭikasaṅkīrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ || 52 ||

vaiḍūryamaṇicitraiśca muktājālavibhūṣitaiḥ |

talaiḥ śuśubhire tāni bhavanānyatra rakṣasām || 53 ||

kāñcanāni ca citrāṇi toraṇāni ca rakṣasām |

laṅkāmudyotayāmāsuḥ sarvataḥ samalaṅkṛtām || 54 ||

acintyāmadbhutākārāṃ dṛṣṭavā laṅkāṃ mahākapiḥ |

āsīdviṣaṇṇo hṛṣṭaśca vaidehyā darśanotsukaḥ || 55 ||

sa pāṇḍurāviddhavimānamālinīṃ mahārhajāmbūnadajālatoraṇām |

yaśasvinīṃ rāvaṇabāhupālitāṃ kṣapācarairbhīmabalaiḥ samāvṛtām || 56 ||

candro'pi sācivyamivāsya kurvaṃstārāgaṇairmadhyagato virājan |

jyotsnāvitānena vitatya loka muttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ || 57 ||

śaṅkhaprabhaṃ kṣīramṛṇālavarṇa mudgacchamānaṃ vyavabhāsamānam |

dadarśa candraṃ sa haripravīraḥ poplūyamānaṃ sarasīva haṃsam || 58 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ द्वितीयस्सर्गः ।

स सागरमनादृष्यमतिक्रम्य महाबलः ।

त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह ॥ 1 ॥

ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान् ।

अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा ॥ 2 ॥

योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः ।

अनिःश्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति ॥ 3 ॥

शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि ।

किं पुनः सागरस्यान्तं सङ्ख्यातं शतयोजनम् ॥ 4 ॥

स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः ।

जगाम वेगवान् लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ 5 ॥

शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च ।

गण्डवन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च ॥ 6 ॥

शैलांश्च तरुसञ्छन्नान् वनाराजीश्च पुष्पिताः ।

अभिचक्राम तेजस्वी हनुमान् प्लवगर्षभः ॥ 7 ॥

स तस्मिन्नचले तिष्ठन्वनान्युपवनानि च ।

स नगाग्रे च तां लङ्कां ददर्श पवनात्मजः ॥ 8 ॥

सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान् ।

प्रियालून्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि ॥ 9 ॥

प्रियंङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा ।

आसनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान् ॥ 10 ॥

पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि ।

पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान् ॥ 11 ॥

हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्मलायुताः ।

आक्रीडान् विविधान् रम्यावन् विविधांश्च जलाशयान् ॥ 12 ॥

सन्ततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः ।

उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः ॥ 13 ॥

समासाद्य च लक्ष्मीवान् लङ्कां रावणपालिताम् ।

परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलङ्कृताम् ॥ 14 ॥

सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम् ।

समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः ॥ 15 ॥

काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम् ।

गृहैश्च ग्रहसङ्काशैः शारदाम्बुदसन्निभैः ॥ 16 ॥

पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम् ।

अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम् ॥ 17 ॥

तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्त्किविचित्रितैः ।

ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा ॥ 18 ॥

गिरिमूर्ध्निं स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः ।

ददर्श स कपिश्रेष्ठः पुरमाकाशगं यथा ॥ 19 ॥

पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा ।

प्लवमानमिवाकाशे ददर्श हनुमान् पुरीम् ॥ 20 ॥

वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम् ।

शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम् ॥ 21 ॥

मनसेव कृतां लङ्कां निर्मितां विश्वकर्मणा ।

द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः ॥ 22 ॥

कैलासशिखरप्रख्यामालिखन्तीमिवाम्बरम् ।

डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः ॥ 23 ॥

सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव ।

अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा ॥ 24 ॥

दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टसपाणिभिः ।

रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव ॥ 25 ॥

तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः ।

रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः ॥ 26 ॥

आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः ।

न हि युद्धेन वै लङ्का शक्या जेतुं सुरैरपि ॥ 27 ॥

इमां तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम् ।

प्राप्यापि स महाबाहुः किं करिष्यति राघवः ॥ 28 ॥

अवकाशो नसान्त्वस्य राक्षसेष्वभिगम्यते ।

न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते ॥ 29 ॥

चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां महात्मनाम् ।

वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः ॥ 30 ॥

यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा ।

तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम् ॥ 31 ॥

ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ।

गिरिशृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदये रतः ॥ 32 ॥

अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी ।

प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः ॥ 33 ॥

उग्रौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः ।

वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता ॥ 34 ॥

लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया ।

प्रवेष्टुं प्राप्तकालं मे कृत्यं साधयितुं महत् ॥ 35 ॥

तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः ।

हनुमान् चिन्तयामास विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ॥ 36 ॥

केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम् ।

अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥ 37 ॥

न विनश्येत्कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः ।

एकामेकश्च वश्येयं रहिते जनकात्मजाम् ॥ 38 ॥

भूताश्चार्था विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः ।

विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥ 39 ॥

अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते ।

घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ 40 ॥

न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यं न कथं भवेत् ।

लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ॥ 41 ॥

मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः ।

भवेद्व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः ॥ 42 ॥

न हि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः ।

अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित् ॥ 43 ॥

वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम ।

न ह्य स्त्यविदितं किञ्चिद्राक्षसानां बलीयसाम् ॥ 44 ॥

इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः ।

विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हीयते ॥ 45 ॥

तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः ।

लङ्कामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये ॥ 46 ॥

रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम् ।

विचिन्वन् भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम् ॥ 47 ॥

इति सञ्चिन्त्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः ।

आचकाङ्क्षे तदा वीरो वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ 48 ॥

सूर्ये चास्तं गते रात्रौ देहं सङ्क्षिप्य मारुतिः ।

पृषदंशकमात्रः सन् बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ 49 ॥

प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्प्लुत्य वीर्यवान् ।

प्रविवेश पुरीं रम्यां सुविभक्तमहापथाम् ॥ 50 ॥

प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः ।

शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्थर्वनगरोपमाम् ॥ 51 ॥

सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम् ।

तलैः स्फाटिकसङ्कीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः ॥ 52 ॥

वैडूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः ।

तलैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम् ॥ 53 ॥

काञ्चनानि च चित्राणि तोरणानि च रक्षसाम् ।

लङ्कामुद्योतयामासुः सर्वतः समलङ्कृताम् ॥ 54 ॥

अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्टवा लङ्कां महाकपिः ।

आसीद्विषण्णो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ 55 ॥

स पाण्डुराविद्धविमानमालिनीं महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम् ।

यशस्विनीं रावणबाहुपालितां क्षपाचरैर्भीमबलैः समावृताम् ॥ 56 ॥

चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वंस्तारागणैर्मध्यगतो विराजन् ।

ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मिः ॥ 57 ॥

शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम् ।

ददर्श चन्द्रं स हरिप्रवीरः पोप्लूयमानं सरसीव हंसम् ॥ 58 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥