5.13 Sundarakanda - Trayodasha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ සුන්දරකාණ්ඩම් .

අථ ත්රයෝදශස්සර්ගඃ .

විමානාත්තු සුසම්ක්රම්ය ප්රාකාරං හරියූථපඃ .

හනුමාන්වේගවානාසීද්යථා විද්යුද්ඝනාන්තරේ .. 1 ..

සම්පරික්රම්ය හනුමාන්රාවණස්ය නිවේශනාත් .

අදෘෂ්ට්වා ජානකීං සීතාමබ්රවීද්වචනං කපිඃ .. 2 ..

භූයිෂ්ඨං ලෝලිතා ලඞ්කා රාමස්ය චරතා ප්රියම් .

න හි පශ්යාමි වෛදේහීං සීතාං සර්වාඞ්ගශෝභනාම් .. 3 ..

පල්වලානි තටාකානි සරාංසි සරිතස්තථා .

නද්යෝ(අ)නූපවනාන්තාශ්ච දුර්ගාශ්ච ධරණීධරාඃ .. 4 ..

ලෝලිතා වසුධා සර්වා න තු පශ්යාමි ජානකීම් .

ඉහ සම්පාතිනා සීතා රාවණස්ය නිවේශනේ .. 5 ..

ආඛ්යාතා ගෘධ්රරාජේන න ච පශ්යාමි තාමහම් .

කිං නු සීතා(අ)ථ වෛදේහී මෛථිලී ජනකාත්මජා .. 6 ..

උපතිෂ්ඨේත විවශා රාවණං දුෂ්ටචාරිණම් .

ක්ෂිප්රමුත්පතතෝ මන්යේ සීතාමාදාය රක්ෂසඃ .. 7 ..

බිභ්යතෝ රාමබාණානාමන්තරා පතිතා භවේත් .

අථවා හ්රියමාණායාඃ පථි සිද්ධනිෂේවිතේ .. 8 ..

මන්යේ පතිතමාර්යායා හෘදයං ප්රේක්ෂ්ය සාගරම් .

රාවණස්යෝරුවේගේන භුජාභ්යාං පීඩිතේන ච .. 9 ..

තයා මන්යේ විශාලාක්ෂ්යා ත්යක්තං ජීවිතමාර්යයා .

උපර්යුපරි වා නූනං සාගරං ක්රමතස්තදා .. 10 ..

විවේෂ්ටමානා පතිතා සාගරේ ජනකාත්මජා .

අහෝ ක්ෂුද්රේණ වා(අ)නේන රක්ෂන්තී ශීලමාත්මනඃ .. 11 ..

අබන්ධුර්භක්ෂිතා සීතා රාවණේන තපස්විනී .

අථවා රාක්ෂසේන්ද්රස්ය පත්නීභිරසිතේක්ෂණා .. 12 ..

අදුෂ්ටා දුෂ්ටභාවාභිර්භක්ෂිතා සා භවිෂ්යති .

සම්පූර්ණචන්ද්රප්රතිමං පද්මපත්රනිභේක්ෂණම් .. 13 ..

රාමස්ය ධ්යායතී වක්ත්රං පඤ්චත්වං කෘපණා ගතා .

හා රාම ලක්ෂ්මණේත්යේවං හා(අ)යෝධ්යේ චේති මෛථිලී .. 14 ..

විලප්ය බහු වෛදේහී න්යස්තදේහා භවිෂ්යති .

අථවා නිහිතා මන්යේ රාවණස්ය නිවේශනේ .. 15 ..

නූනං ලාලප්යතේ සීතා පඤ්ජරස්ථේව ශාරිකා .

ජනකස්ය සුතා සීතා රාමපත්නී සුමධ්යමා .. 16 ..

කථමුත්පලපත්රාක්ෂී රාවණස්ය වශං ව්රජේත් .

විනෂ්ටා වා ප්රණෂ්ටා වා මෘතා වා ජනකාත්මජා .. 17 ..

රාමස්ය ප්රියභාර්යස්ය න නිවේදයිතුං ක්ෂමම් .

නිවේද්යමානේ දෝෂස්ස්යාද්දෝෂස්ස්යාදනිවේදනේ .. 18 ..

කථං නු ඛලු කර්තව්යං විෂමං ප්රතිභාති මේ .

අස්මින්නේවඞ්ගතේ කාර්යේ ප්රාප්තකාලං ක්ෂමං ච කිම් .. 19 ..

භවේදිති මතං භූයෝ හනුමාන්ප්රවිචාරයත් .

යදි සීතාමදෘෂ්ට්වා(අ)හං වානරේන්ද්රපුරීමිතඃ .. 20 ..

ගමිෂ්යාමි තතඃ කෝ මේ පුරුෂාර්ථෝ භවිෂ්යති .

මමේදං ලඞ්ඝනං ව්යර්ථං සාගරස්ය භවිෂ්යති .. 21 ..

ප්රවේශශ්චෛව ලඞ්කායාඃ රාක්ෂසානාං ච දර්ශනම් .

කිං මාං වක්ෂ්යති සුග්රීවෝ හරයෝ වා සමාගතාඃ .. 22 ..

කිෂ්කින්ධාං සමනුප්රාප්තං තෞ වා දශරථාත්මජෞ .

ගත්වා තු යදි කාකුත්ස්ථං වක්ෂ්යාමි පරමප්රියම් .. 23 ..

න දෘෂ්ටේති මයා සීතා තතස්තක්ෂ්යති ජීවිතම් .

පරුෂං දාරුණං ක්රූරං තීක්ෂ්ණමින්ද්රියතාපනම් .. 24 ..

සීතානිමිත්තං දුර්වාක්යං ශ්රුත්වා ස න භවිෂ්යති .

තං තු කෘච්ඡ්රගතං දෘෂ්ට්වා පඤ්චත්වගතමානසම් .. 25 ..

භෘශානුරක්තෝ මේධාවී න භවිෂ්යති ලක්ෂ්මණඃ .

විනෂ්ටෞ භ්රාතරෞ ශ්රුත්වා භරතෝ(අ)පි මරිෂ්යති .. 26 ..

භරතං ච මෘතං දෘෂ්ට්වා ශත්රුඝ්නෝ න භවිෂ්යති .

පුත්රාන්මෘතාන්සමීක්ෂ්යාථ න භවිෂ්යන්ති මාතරඃ .. 27 ..

කෞසල්යා ච සුමිත්රා ච කෛකේයී ච න සංශයඃ .

කෘතජ්ඤස්සත්යසන්ධශ්ච සුග්රීවඃ ප්ලවගාධිපඃ .. 28 ..

රාමං තථා ගතං දෘෂ්ට්වා තතස්ත්යක්ෂ්යති ජීවිතම් .

දුර්මනා ව්යථිතා දීනා නිරානන්දා තපස්විනී .. 29 ..

පීඩිතා භර්තෘශෝකේන රුමා ත්යක්ෂ්යති ජීවිතම් .

වාලිජේන තු දුඃඛේන පීඩිතා ශෝකකර්ශිතා .. 30 ..

පඤ්චත්වං ච ගතේ රාජ්ඤි තාරා(අ)පි න භවිෂ්යති .

මාතාපිත්රෝර්විනාශේන සුග්රීවව්යසනේන ච .. 31 ..

කුමාරෝ(අ)ප්යඞ්ගදඃ කස්මාද්ධාරයිෂ්යති ජීවිතම් .

භර්තෘජේන තු දුඃඛේන හ්යභිභූතා වනෞකසඃ .. 32 ..

ශිරාංස්යභිහනිෂ්යන්ති තලෛර්මුෂ්ටිභිරේව ච .

සාන්ත්වේනානුප්රදානේන මානේන ච යශස්විනා .. 33 ..

ලාලිතාඃ කපිරාජේන ප්රාණාංස්ත්යක්ෂ්යන්ති වානරාඃ .

න වනේෂු න ශෛලේෂු න නිරෝධේෂු වා පුනඃ .. 34 ..

ක්රීඩාමනුභවිෂ්යන්ති සමේත්ය කපිකුඤ්ජරාඃ .

සපුත්රදාරාස්සාමාත්යා භර්තෘව්යසනපීඩිතාඃ .. 35 ..

ශෛලාග්රේභ්යඃ පතිෂ්යන්ති සමේෂු විෂමේෂු ච .

විෂමුද්බන්ධනං වාපි ප්රවේශං ජ්වලනස්ය වා .. 36 ..

උපවාසමථෝ ශස්ත්රං ප්රචරිෂ්යන්ති වානරාඃ .

ඝෝරමාරෝදනං මන්යේ ගතේ මයි භවිෂ්යති .. 37 ..

ඉක්ෂ්වාකුකුලනාශශ්ච නාශශ්චෛව වනෞකසාම් .

සෝ(අ)හං නෛව ගමිෂ්යාමි කිෂ්කින්ධාං නගරීමිතඃ .. 38 ..

න ච ශක්ෂ්යාම්යහං ද්රෂ්ටුං සුග්රීවං මෛථිලීං විනා .

මය්යගච්ඡති චේහස්ථේ ධර්මාත්මානෞ මහාරථෞ .. 39 ..

ආශයා තෞ ධරිෂ්යේතේ වානරාශ්ච මනස්විනඃ .

හස්තාදානෝ මුඛාදානෝ නියතෝ වෘක්ෂමූලිකඃ .. 40 ..

වානප්රස්ථෝ භවිෂ්යාමි හ්යදෘෂ්ට්වා ජනකාත්මජාම් .

සාගරානූපජේ දේශේ බහුමූලඵලෝදකේ .. 41 ..

චිතාං කෘත්වා ප්රවේක්ෂ්යාමි සමිද්ධමරණීසුතම් .

උපවිෂ්ටස්ය වා සම්යග්ලිඞ්ගිනීං සාධයිෂ්යතඃ .. 42 ..

ශරීරං භක්ෂයිෂ්යන්ති වායසාඃ ශ්වාපදානි ච .

ඉදං මහර්ෂිභිර්දෘෂ්ටං නිර්යාණමිති මේ මතිඃ .. 43 ..

සම්යගාපඃ ප්රවේක්ෂ්යාමි න චේත්පශ්යාමි ජානකීම් .

සුජාතමූලා සුභගා කීර්තිමාලා යශස්විනී .. 44 ..

ප්රභග්නා චිරරාත්රීයං මම සීතාමපශ්යතඃ .

තාපසෝ වා භවිෂ්යාමි නියතෝ වෘක්ෂමූලිකඃ .. 45 ..

නේතඃ ප්රතිගමිෂ්යාමි තාමදෘෂ්ට්වාසිතේක්ෂණාම් .

යදීතඃ ප්රතිගච්ඡාමි සීතාමනධිගම්ය තාම් .. 46 ..

අඞ්ගදස්සහ තෛස්සර්වෛර්වානරෛර්න භවිෂ්යති .

විනාශේ බහවෝ දෝෂා ජීවන් භද්රාණි පශ්යති .. 47 ..

තස්මාත්ප්රාණාන් ධරිෂ්යාමි ධ්රුවෝ ජීවිතසඞ්ගමඃ .

ඒවං බහුවිධං දුඃඛං මනසා ධරායන්මුහුඃ .. 48 ..

නාධ්යගච්ඡත්තදා පාරං ශෝකස්ය කපිකුඤ්චරඃ .

රාවණං වා වධිෂ්යාමි දශග්රීවං මහාබලම් .. 49 ..

කාමමස්තු හෘතා සීතා ප්රත්යාචීර්ණං භවිෂ්යති .

අථවෛනං සමුත්ක්ෂිප්ය උපර්යුපරි සාගරම් .. 50 ..

රාමායෝපහරිෂ්යාමි පශුං පශුපතේරිව .

ඉති චින්තාං සමාපන්නඃ සීතාමනධිගම්ය තාම් .. 51 ..

ධ්යානශෝකපරීතාත්මා චින්තයාමාස වානරඃ .

යාවත්සීතාං හි පශ්යාමි රාමපත්නීං යශස්විනීම් .. 52 ..

තාවදේතාං පුරීං ලඞ්කාං විචිනෝමි පුනඃ පුනඃ .

සම්පාතිවචනාච්චාපි රාමං යද්යානයාම්යහම් .. 53 ..

අපශ්යන් රාඝවෝ භාර්යාං නිර්ධහේත්සර්වවානරාන් .

ඉහෛව නියතාහාරෝ වත්ස්යාමි නියතේන්ද්රියඃ .. 54 ..

න මත්කෘතේ විනශ්යේයුඃ සර්වේ තේ නරවානරාඃ .

අශෝකවනිකා චේයං දෘශ්යතේ යා මහාද්රුමා .. 55 ..

ඉමාමධිගමිෂ්යාමි න හීයං විචිතා මයා .

වසූන්රුද්රාංස්තථා(අ)දිත්යානශ්විනෞ මරුතෝ(අ)පි ච .. 56 ..

නමස්කෘත්වා ගමිෂ්යාමි රක්ෂසාං ශෝකවර්ධනඃ .

ජිත්වා තු රාක්ෂසාන් සර්වානික්ෂ්වාකුකුලනන්දිනීම් .. 57 ..

සම්ප්රදාස්යාමි රාමාය යථා සිද්ධිං තපස්විනේ .

සඃ මුහූර්තමිව ධ්යාත්වා චින්තාවග්රථිතේන්ද්රියඃ .. 58 ..

උදතිෂ්ඨන්මහාතේජා හනුමාන් මාරුතාත්මජඃ .

නමෝ(අ)ස්තු රාමාය සලක්ෂ්මණාය දේව්යෛ ච තස්යෛ ජනකාත්මජායෛ .

නමෝ(අ)ස්තු රුද්රේන්ද්රයමානිලේභ්යෝ නමෝ(අ)ස්තු චන්ද්රාර්කමරුද්ගණේභ්යඃ .. 59 ..

ස තේභ්යස්තු නමස්කෘත්ය සුග්රීවාය ච මාරුතිඃ .

දිශස්සර්වාස්සමාලෝක්ය හ්යශෝකවනිකාං ප්රති .. 60 ..

ස ගත්වා මනසා පූර්වමශෝකවනිකාං ශුභාම් .

උත්තරං චින්තයාමාස වානරෝ මාරුතාත්මජඃ .. 61 ..

ධ්රුවං තු රක්ෂෝබහුලා භවිෂ්යති වනාකුලා .

අශෝකවනිකා පුණ්යා සර්වසංස්කාරසංස්කෘතා .. 62 ..

රක්ෂිණශ්චාත්ර විහිතා නූනං රක්ෂන්ති පාදපාන් .

භගවානපි සර්වාත්මා නාතික්ෂෝභං ප්රවාති වෛ .. 63 ..

සඞ්ක්ෂිප්තෝ(අ)යං මයා(අ)ත්මා ච රාමාර්ථේ රාවණස්ය ච .

සිද්ධිං මේ සංවිධාස්යන්ති දේවාඃ සර්ෂිගණාස්ත්විහ .. 64 ..

බ්රහ්මා ස්වයම්භූර්භගවාන් දේවාශ්චෛව දිශන්තු මේ .

සිද්ධිමග්නිශ්ච වායුශ්ච පුරුහූතශ්ච වජ්රභෘත් .. 65 ..

වරුණඃ පාශහස්තශ්ච සෝමාදිත්යෞ තථෛව ච .

අශ්විනෞ ච මහාත්මානෞ මරුතඃ ශර්ව ඒව ච .. 66 ..

සිද්ධිං සර්වාණි භූතානි භූතානාං චෛව යඃ ප්රභුඃ .

දාස්යන්ති මම යේ චාන්යේ හ්යදෘෂ්ටාඃ පථි ගෝචරාඃ .. 67 ..

තදුන්නසං පාණ්ඩුරදන්තමව්රණං ශුචිස්මිතං පද්මපලාශලෝචනම් .

ද්රක්ෂ්යේ තදාර්යාවදනං කදාන්වහං ප්රසන්නතාරාධිපතුල්යදර්ශනම් .. 68 ..

ක්ෂුද්රේණ පාපේන නෘශංසකර්මණා සුදාරුණාලඞ්කෘතවේෂධාරිණා .

බලාභිභූතා හ්යබලා තපස්විනී කථං නු මේ දෘෂ්ටිපථේ(අ)ද්ය සා භවේත් .. 69 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ සුන්දරකාණ්ඩේ ත්රයෝදශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha trayodaśassargaḥ |

vimānāttu susamkramya prākāraṃ hariyūthapaḥ |

hanumānvegavānāsīdyathā vidyudghanāntare || 1 ||

samparikramya hanumānrāvaṇasya niveśanāt |

adṛṣṭvā jānakīṃ sītāmabravīdvacanaṃ kapiḥ || 2 ||

bhūyiṣṭhaṃ lolitā laṅkā rāmasya caratā priyam |

na hi paśyāmi vaidehīṃ sītāṃ sarvāṅgaśobhanām || 3 ||

palvalāni taṭākāni sarāṃsi saritastathā |

nadyo'nūpavanāntāśca durgāśca dharaṇīdharāḥ || 4 ||

lolitā vasudhā sarvā na tu paśyāmi jānakīm |

iha sampātinā sītā rāvaṇasya niveśane || 5 ||

ākhyātā gṛdhrarājena na ca paśyāmi tāmaham |

kiṃ nu sītā'tha vaidehī maithilī janakātmajā || 6 ||

upatiṣṭheta vivaśā rāvaṇaṃ duṣṭacāriṇam |

kṣipramutpatato manye sītāmādāya rakṣasaḥ || 7 ||

bibhyato rāmabāṇānāmantarā patitā bhavet |

athavā hriyamāṇāyāḥ pathi siddhaniṣevite || 8 ||

manye patitamāryāyā hṛdayaṃ prekṣya sāgaram |

rāvaṇasyoruvegena bhujābhyāṃ pīḍitena ca || 9 ||

tayā manye viśālākṣyā tyaktaṃ jīvitamāryayā |

uparyupari vā nūnaṃ sāgaraṃ kramatastadā || 10 ||

viveṣṭamānā patitā sāgare janakātmajā |

aho kṣudreṇa vā'nena rakṣantī śīlamātmanaḥ || 11 ||

abandhurbhakṣitā sītā rāvaṇena tapasvinī |

athavā rākṣasendrasya patnībhirasitekṣaṇā || 12 ||

aduṣṭā duṣṭabhāvābhirbhakṣitā sā bhaviṣyati |

sampūrṇacandrapratimaṃ padmapatranibhekṣaṇam || 13 ||

rāmasya dhyāyatī vaktraṃ pañcatvaṃ kṛpaṇā gatā |

hā rāma lakṣmaṇetyevaṃ hā'yodhye ceti maithilī || 14 ||

vilapya bahu vaidehī nyastadehā bhaviṣyati |

athavā nihitā manye rāvaṇasya niveśane || 15 ||

nūnaṃ lālapyate sītā pañjarastheva śārikā |

janakasya sutā sītā rāmapatnī sumadhyamā || 16 ||

kathamutpalapatrākṣī rāvaṇasya vaśaṃ vrajet |

vinaṣṭā vā praṇaṣṭā vā mṛtā vā janakātmajā || 17 ||

rāmasya priyabhāryasya na nivedayituṃ kṣamam |

nivedyamāne doṣassyāddoṣassyādanivedane || 18 ||

kathaṃ nu khalu kartavyaṃ viṣamaṃ pratibhāti me |

asminnevaṅgate kārye prāptakālaṃ kṣamaṃ ca kim || 19 ||

bhavediti mataṃ bhūyo hanumānpravicārayat |

yadi sītāmadṛṣṭvā'haṃ vānarendrapurīmitaḥ || 20 ||

gamiṣyāmi tataḥ ko me puruṣārtho bhaviṣyati |

mamedaṃ laṅghanaṃ vyarthaṃ sāgarasya bhaviṣyati || 21 ||

praveśaścaiva laṅkāyāḥ rākṣasānāṃ ca darśanam |

kiṃ māṃ vakṣyati sugrīvo harayo vā samāgatāḥ || 22 ||

kiṣkindhāṃ samanuprāptaṃ tau vā daśarathātmajau |

gatvā tu yadi kākutsthaṃ vakṣyāmi paramapriyam || 23 ||

na dṛṣṭeti mayā sītā tatastakṣyati jīvitam |

paruṣaṃ dāruṇaṃ krūraṃ tīkṣṇamindriyatāpanam || 24 ||

sītānimittaṃ durvākyaṃ śrutvā sa na bhaviṣyati |

taṃ tu kṛcchragataṃ dṛṣṭvā pañcatvagatamānasam || 25 ||

bhṛśānurakto medhāvī na bhaviṣyati lakṣmaṇaḥ |

vinaṣṭau bhrātarau śrutvā bharato'pi mariṣyati || 26 ||

bharataṃ ca mṛtaṃ dṛṣṭvā śatrughno na bhaviṣyati |

putrānmṛtānsamīkṣyātha na bhaviṣyanti mātaraḥ || 27 ||

kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca na saṃśayaḥ |

kṛtajñassatyasandhaśca sugrīvaḥ plavagādhipaḥ || 28 ||

rāmaṃ tathā gataṃ dṛṣṭvā tatastyakṣyati jīvitam |

durmanā vyathitā dīnā nirānandā tapasvinī || 29 ||

pīḍitā bhartṛśokena rumā tyakṣyati jīvitam |

vālijena tu duḥkhena pīḍitā śokakarśitā || 30 ||

pañcatvaṃ ca gate rājñi tārā'pi na bhaviṣyati |

mātāpitrorvināśena sugrīvavyasanena ca || 31 ||

kumāro'pyaṅgadaḥ kasmāddhārayiṣyati jīvitam |

bhartṛjena tu duḥkhena hyabhibhūtā vanaukasaḥ || 32 ||

śirāṃsyabhihaniṣyanti talairmuṣṭibhireva ca |

sāntvenānupradānena mānena ca yaśasvinā || 33 ||

lālitāḥ kapirājena prāṇāṃstyakṣyanti vānarāḥ |

na vaneṣu na śaileṣu na nirodheṣu vā punaḥ || 34 ||

krīḍāmanubhaviṣyanti sametya kapikuñjarāḥ |

saputradārāssāmātyā bhartṛvyasanapīḍitāḥ || 35 ||

śailāgrebhyaḥ patiṣyanti sameṣu viṣameṣu ca |

viṣamudbandhanaṃ vāpi praveśaṃ jvalanasya vā || 36 ||

upavāsamatho śastraṃ pracariṣyanti vānarāḥ |

ghoramārodanaṃ manye gate mayi bhaviṣyati || 37 ||

ikṣvākukulanāśaśca nāśaścaiva vanaukasām |

so'haṃ naiva gamiṣyāmi kiṣkindhāṃ nagarīmitaḥ || 38 ||

na ca śakṣyāmyahaṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ maithilīṃ vinā |

mayyagacchati cehasthe dharmātmānau mahārathau || 39 ||

āśayā tau dhariṣyete vānarāśca manasvinaḥ |

hastādāno mukhādāno niyato vṛkṣamūlikaḥ || 40 ||

vānaprastho bhaviṣyāmi hyadṛṣṭvā janakātmajām |

sāgarānūpaje deśe bahumūlaphalodake || 41 ||

citāṃ kṛtvā pravekṣyāmi samiddhamaraṇīsutam |

upaviṣṭasya vā samyagliṅginīṃ sādhayiṣyataḥ || 42 ||

śarīraṃ bhakṣayiṣyanti vāyasāḥ śvāpadāni ca |

idaṃ maharṣibhirdṛṣṭaṃ niryāṇamiti me matiḥ || 43 ||

samyagāpaḥ pravekṣyāmi na cetpaśyāmi jānakīm |

sujātamūlā subhagā kīrtimālā yaśasvinī || 44 ||

prabhagnā cirarātrīyaṃ mama sītāmapaśyataḥ |

tāpaso vā bhaviṣyāmi niyato vṛkṣamūlikaḥ || 45 ||

netaḥ pratigamiṣyāmi tāmadṛṣṭvāsitekṣaṇām |

yadītaḥ pratigacchāmi sītāmanadhigamya tām || 46 ||

aṅgadassaha taissarvairvānarairna bhaviṣyati |

vināśe bahavo doṣā jīvan bhadrāṇi paśyati || 47 ||

tasmātprāṇān dhariṣyāmi dhruvo jīvitasaṅgamaḥ |

evaṃ bahuvidhaṃ duḥkhaṃ manasā dharāyanmuhuḥ || 48 ||

nādhyagacchattadā pāraṃ śokasya kapikuñcaraḥ |

rāvaṇaṃ vā vadhiṣyāmi daśagrīvaṃ mahābalam || 49 ||

kāmamastu hṛtā sītā pratyācīrṇaṃ bhaviṣyati |

athavainaṃ samutkṣipya uparyupari sāgaram || 50 ||

rāmāyopahariṣyāmi paśuṃ paśupateriva |

iti cintāṃ samāpannaḥ sītāmanadhigamya tām || 51 ||

dhyānaśokaparītātmā cintayāmāsa vānaraḥ |

yāvatsītāṃ hi paśyāmi rāmapatnīṃ yaśasvinīm || 52 ||

tāvadetāṃ purīṃ laṅkāṃ vicinomi punaḥ punaḥ |

sampātivacanāccāpi rāmaṃ yadyānayāmyaham || 53 ||

apaśyan rāghavo bhāryāṃ nirdhahetsarvavānarān |

ihaiva niyatāhāro vatsyāmi niyatendriyaḥ || 54 ||

na matkṛte vinaśyeyuḥ sarve te naravānarāḥ |

aśokavanikā ceyaṃ dṛśyate yā mahādrumā || 55 ||

imāmadhigamiṣyāmi na hīyaṃ vicitā mayā |

vasūnrudrāṃstathā'dityānaśvinau maruto'pi ca || 56 ||

namaskṛtvā gamiṣyāmi rakṣasāṃ śokavardhanaḥ |

jitvā tu rākṣasān sarvānikṣvākukulanandinīm || 57 ||

sampradāsyāmi rāmāya yathā siddhiṃ tapasvine |

saḥ muhūrtamiva dhyātvā cintāvagrathitendriyaḥ || 58 ||

udatiṣṭhanmahātejā hanumān mārutātmajaḥ |

namo'stu rāmāya salakṣmaṇāya devyai ca tasyai janakātmajāyai |

namo'stu rudrendrayamānilebhyo namo'stu candrārkamarudgaṇebhyaḥ || 59 ||

sa tebhyastu namaskṛtya sugrīvāya ca mārutiḥ |

diśassarvāssamālokya hyaśokavanikāṃ prati || 60 ||

sa gatvā manasā pūrvamaśokavanikāṃ śubhām |

uttaraṃ cintayāmāsa vānaro mārutātmajaḥ || 61 ||

dhruvaṃ tu rakṣobahulā bhaviṣyati vanākulā |

aśokavanikā puṇyā sarvasaṃskārasaṃskṛtā || 62 ||

rakṣiṇaścātra vihitā nūnaṃ rakṣanti pādapān |

bhagavānapi sarvātmā nātikṣobhaṃ pravāti vai || 63 ||

saṅkṣipto'yaṃ mayā'tmā ca rāmārthe rāvaṇasya ca |

siddhiṃ me saṃvidhāsyanti devāḥ sarṣigaṇāstviha || 64 ||

brahmā svayambhūrbhagavān devāścaiva diśantu me |

siddhimagniśca vāyuśca puruhūtaśca vajrabhṛt || 65 ||

varuṇaḥ pāśahastaśca somādityau tathaiva ca |

aśvinau ca mahātmānau marutaḥ śarva eva ca || 66 ||

siddhiṃ sarvāṇi bhūtāni bhūtānāṃ caiva yaḥ prabhuḥ |

dāsyanti mama ye cānye hyadṛṣṭāḥ pathi gocarāḥ || 67 ||

tadunnasaṃ pāṇḍuradantamavraṇaṃ śucismitaṃ padmapalāśalocanam |

drakṣye tadāryāvadanaṃ kadānvahaṃ prasannatārādhipatulyadarśanam || 68 ||

kṣudreṇa pāpena nṛśaṃsakarmaṇā sudāruṇālaṅkṛtaveṣadhāriṇā |

balābhibhūtā hyabalā tapasvinī kathaṃ nu me dṛṣṭipathe'dya sā bhavet || 69 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ त्रयोदशस्सर्गः ।

विमानात्तु सुसम्क्रम्य प्राकारं हरियूथपः ।

हनुमान्वेगवानासीद्यथा विद्युद्घनान्तरे ॥ 1 ॥

सम्परिक्रम्य हनुमान्रावणस्य निवेशनात् ।

अदृष्ट्वा जानकीं सीतामब्रवीद्वचनं कपिः ॥ 2 ॥

भूयिष्ठं लोलिता लङ्का रामस्य चरता प्रियम् ।

न हि पश्यामि वैदेहीं सीतां सर्वाङ्गशोभनाम् ॥ 3 ॥

पल्वलानि तटाकानि सरांसि सरितस्तथा ।

नद्योऽनूपवनान्ताश्च दुर्गाश्च धरणीधराः ॥ 4 ॥

लोलिता वसुधा सर्वा न तु पश्यामि जानकीम् ।

इह सम्पातिना सीता रावणस्य निवेशने ॥ 5 ॥

आख्याता गृध्रराजेन न च पश्यामि तामहम् ।

किं नु सीताऽथ वैदेही मैथिली जनकात्मजा ॥ 6 ॥

उपतिष्ठेत विवशा रावणं दुष्टचारिणम् ।

क्षिप्रमुत्पततो मन्ये सीतामादाय रक्षसः ॥ 7 ॥

बिभ्यतो रामबाणानामन्तरा पतिता भवेत् ।

अथवा ह्रियमाणायाः पथि सिद्धनिषेविते ॥ 8 ॥

मन्ये पतितमार्याया हृदयं प्रेक्ष्य सागरम् ।

रावणस्योरुवेगेन भुजाभ्यां पीडितेन च ॥ 9 ॥

तया मन्ये विशालाक्ष्या त्यक्तं जीवितमार्यया ।

उपर्युपरि वा नूनं सागरं क्रमतस्तदा ॥ 10 ॥

विवेष्टमाना पतिता सागरे जनकात्मजा ।

अहो क्षुद्रेण वाऽनेन रक्षन्ती शीलमात्मनः ॥ 11 ॥

अबन्धुर्भक्षिता सीता रावणेन तपस्विनी ।

अथवा राक्षसेन्द्रस्य पत्नीभिरसितेक्षणा ॥ 12 ॥

अदुष्टा दुष्टभावाभिर्भक्षिता सा भविष्यति ।

सम्पूर्णचन्द्रप्रतिमं पद्मपत्रनिभेक्षणम् ॥ 13 ॥

रामस्य ध्यायती वक्त्रं पञ्चत्वं कृपणा गता ।

हा राम लक्ष्मणेत्येवं हाऽयोध्ये चेति मैथिली ॥ 14 ॥

विलप्य बहु वैदेही न्यस्तदेहा भविष्यति ।

अथवा निहिता मन्ये रावणस्य निवेशने ॥ 15 ॥

नूनं लालप्यते सीता पञ्जरस्थेव शारिका ।

जनकस्य सुता सीता रामपत्नी सुमध्यमा ॥ 16 ॥

कथमुत्पलपत्राक्षी रावणस्य वशं व्रजेत् ।

विनष्टा वा प्रणष्टा वा मृता वा जनकात्मजा ॥ 17 ॥

रामस्य प्रियभार्यस्य न निवेदयितुं क्षमम् ।

निवेद्यमाने दोषस्स्याद्दोषस्स्यादनिवेदने ॥ 18 ॥

कथं नु खलु कर्तव्यं विषमं प्रतिभाति मे ।

अस्मिन्नेवङ्गते कार्ये प्राप्तकालं क्षमं च किम् ॥ 19 ॥

भवेदिति मतं भूयो हनुमान्प्रविचारयत् ।

यदि सीतामदृष्ट्वाऽहं वानरेन्द्रपुरीमितः ॥ 20 ॥

गमिष्यामि ततः को मे पुरुषार्थो भविष्यति ।

ममेदं लङ्घनं व्यर्थं सागरस्य भविष्यति ॥ 21 ॥

प्रवेशश्चैव लङ्कायाः राक्षसानां च दर्शनम् ।

किं मां वक्ष्यति सुग्रीवो हरयो वा समागताः ॥ 22 ॥

किष्किन्धां समनुप्राप्तं तौ वा दशरथात्मजौ ।

गत्वा तु यदि काकुत्स्थं वक्ष्यामि परमप्रियम् ॥ 23 ॥

न दृष्टेति मया सीता ततस्तक्ष्यति जीवितम् ।

परुषं दारुणं क्रूरं तीक्ष्णमिन्द्रियतापनम् ॥ 24 ॥

सीतानिमित्तं दुर्वाक्यं श्रुत्वा स न भविष्यति ।

तं तु कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा पञ्चत्वगतमानसम् ॥ 25 ॥

भृशानुरक्तो मेधावी न भविष्यति लक्ष्मणः ।

विनष्टौ भ्रातरौ श्रुत्वा भरतोऽपि मरिष्यति ॥ 26 ॥

भरतं च मृतं दृष्ट्वा शत्रुघ्नो न भविष्यति ।

पुत्रान्मृतान्समीक्ष्याथ न भविष्यन्ति मातरः ॥ 27 ॥

कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च न संशयः ।

कृतज्ञस्सत्यसन्धश्च सुग्रीवः प्लवगाधिपः ॥ 28 ॥

रामं तथा गतं दृष्ट्वा ततस्त्यक्ष्यति जीवितम् ।

दुर्मना व्यथिता दीना निरानन्दा तपस्विनी ॥ 29 ॥

पीडिता भर्तृशोकेन रुमा त्यक्ष्यति जीवितम् ।

वालिजेन तु दुःखेन पीडिता शोककर्शिता ॥ 30 ॥

पञ्चत्वं च गते राज्ञि ताराऽपि न भविष्यति ।

मातापित्रोर्विनाशेन सुग्रीवव्यसनेन च ॥ 31 ॥

कुमारोऽप्यङ्गदः कस्माद्धारयिष्यति जीवितम् ।

भर्तृजेन तु दुःखेन ह्यभिभूता वनौकसः ॥ 32 ॥

शिरांस्यभिहनिष्यन्ति तलैर्मुष्टिभिरेव च ।

सान्त्वेनानुप्रदानेन मानेन च यशस्विना ॥ 33 ॥

लालिताः कपिराजेन प्राणांस्त्यक्ष्यन्ति वानराः ।

न वनेषु न शैलेषु न निरोधेषु वा पुनः ॥ 34 ॥

क्रीडामनुभविष्यन्ति समेत्य कपिकुञ्जराः ।

सपुत्रदारास्सामात्या भर्तृव्यसनपीडिताः ॥ 35 ॥

शैलाग्रेभ्यः पतिष्यन्ति समेषु विषमेषु च ।

विषमुद्बन्धनं वापि प्रवेशं ज्वलनस्य वा ॥ 36 ॥

उपवासमथो शस्त्रं प्रचरिष्यन्ति वानराः ।

घोरमारोदनं मन्ये गते मयि भविष्यति ॥ 37 ॥

इक्ष्वाकुकुलनाशश्च नाशश्चैव वनौकसाम् ।

सोऽहं नैव गमिष्यामि किष्किन्धां नगरीमितः ॥ 38 ॥

न च शक्ष्याम्यहं द्रष्टुं सुग्रीवं मैथिलीं विना ।

मय्यगच्छति चेहस्थे धर्मात्मानौ महारथौ ॥ 39 ॥

आशया तौ धरिष्येते वानराश्च मनस्विनः ।

हस्तादानो मुखादानो नियतो वृक्षमूलिकः ॥ 40 ॥

वानप्रस्थो भविष्यामि ह्यदृष्ट्वा जनकात्मजाम् ।

सागरानूपजे देशे बहुमूलफलोदके ॥ 41 ॥

चितां कृत्वा प्रवेक्ष्यामि समिद्धमरणीसुतम् ।

उपविष्टस्य वा सम्यग्लिङ्गिनीं साधयिष्यतः ॥ 42 ॥

शरीरं भक्षयिष्यन्ति वायसाः श्वापदानि च ।

इदं महर्षिभिर्दृष्टं निर्याणमिति मे मतिः ॥ 43 ॥

सम्यगापः प्रवेक्ष्यामि न चेत्पश्यामि जानकीम् ।

सुजातमूला सुभगा कीर्तिमाला यशस्विनी ॥ 44 ॥

प्रभग्ना चिररात्रीयं मम सीतामपश्यतः ।

तापसो वा भविष्यामि नियतो वृक्षमूलिकः ॥ 45 ॥

नेतः प्रतिगमिष्यामि तामदृष्ट्वासितेक्षणाम् ।

यदीतः प्रतिगच्छामि सीतामनधिगम्य ताम् ॥ 46 ॥

अङ्गदस्सह तैस्सर्वैर्वानरैर्न भविष्यति ।

विनाशे बहवो दोषा जीवन् भद्राणि पश्यति ॥ 47 ॥

तस्मात्प्राणान् धरिष्यामि ध्रुवो जीवितसङ्गमः ।

एवं बहुविधं दुःखं मनसा धरायन्मुहुः ॥ 48 ॥

नाध्यगच्छत्तदा पारं शोकस्य कपिकुञ्चरः ।

रावणं वा वधिष्यामि दशग्रीवं महाबलम् ॥ 49 ॥

काममस्तु हृता सीता प्रत्याचीर्णं भविष्यति ।

अथवैनं समुत्क्षिप्य उपर्युपरि सागरम् ॥ 50 ॥

रामायोपहरिष्यामि पशुं पशुपतेरिव ।

इति चिन्तां समापन्नः सीतामनधिगम्य ताम् ॥ 51 ॥

ध्यानशोकपरीतात्मा चिन्तयामास वानरः ।

यावत्सीतां हि पश्यामि रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥ 52 ॥

तावदेतां पुरीं लङ्कां विचिनोमि पुनः पुनः ।

सम्पातिवचनाच्चापि रामं यद्यानयाम्यहम् ॥ 53 ॥

अपश्यन् राघवो भार्यां निर्धहेत्सर्ववानरान् ।

इहैव नियताहारो वत्स्यामि नियतेन्द्रियः ॥ 54 ॥

न मत्कृते विनश्येयुः सर्वे ते नरवानराः ।

अशोकवनिका चेयं दृश्यते या महाद्रुमा ॥ 55 ॥

इमामधिगमिष्यामि न हीयं विचिता मया ।

वसून्रुद्रांस्तथाऽदित्यानश्विनौ मरुतोऽपि च ॥ 56 ॥

नमस्कृत्वा गमिष्यामि रक्षसां शोकवर्धनः ।

जित्वा तु राक्षसान् सर्वानिक्ष्वाकुकुलनन्दिनीम् ॥ 57 ॥

सम्प्रदास्यामि रामाय यथा सिद्धिं तपस्विने ।

सः मुहूर्तमिव ध्यात्वा चिन्तावग्रथितेन्द्रियः ॥ 58 ॥

उदतिष्ठन्महातेजा हनुमान् मारुतात्मजः ।

नमोऽस्तु रामाय सलक्ष्मणाय देव्यै च तस्यै जनकात्मजायै ।

नमोऽस्तु रुद्रेन्द्रयमानिलेभ्यो नमोऽस्तु चन्द्रार्कमरुद्गणेभ्यः ॥ 59 ॥

स तेभ्यस्तु नमस्कृत्य सुग्रीवाय च मारुतिः ।

दिशस्सर्वास्समालोक्य ह्यशोकवनिकां प्रति ॥ 60 ॥

स गत्वा मनसा पूर्वमशोकवनिकां शुभाम् ।

उत्तरं चिन्तयामास वानरो मारुतात्मजः ॥ 61 ॥

ध्रुवं तु रक्षोबहुला भविष्यति वनाकुला ।

अशोकवनिका पुण्या सर्वसंस्कारसंस्कृता ॥ 62 ॥

रक्षिणश्चात्र विहिता नूनं रक्षन्ति पादपान् ।

भगवानपि सर्वात्मा नातिक्षोभं प्रवाति वै ॥ 63 ॥

सङ्क्षिप्तोऽयं मयाऽत्मा च रामार्थे रावणस्य च ।

सिद्धिं मे संविधास्यन्ति देवाः सर्षिगणास्त्विह ॥ 64 ॥

ब्रह्मा स्वयम्भूर्भगवान् देवाश्चैव दिशन्तु मे ।

सिद्धिमग्निश्च वायुश्च पुरुहूतश्च वज्रभृत् ॥ 65 ॥

वरुणः पाशहस्तश्च सोमादित्यौ तथैव च ।

अश्विनौ च महात्मानौ मरुतः शर्व एव च ॥ 66 ॥

सिद्धिं सर्वाणि भूतानि भूतानां चैव यः प्रभुः ।

दास्यन्ति मम ये चान्ये ह्यदृष्टाः पथि गोचराः ॥ 67 ॥

तदुन्नसं पाण्डुरदन्तमव्रणं शुचिस्मितं पद्मपलाशलोचनम् ।

द्रक्ष्ये तदार्यावदनं कदान्वहं प्रसन्नताराधिपतुल्यदर्शनम् ॥ 68 ॥

क्षुद्रेण पापेन नृशंसकर्मणा सुदारुणालङ्कृतवेषधारिणा ।

बलाभिभूता ह्यबला तपस्विनी कथं नु मे दृष्टिपथेऽद्य सा भवेत् ॥ 69 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रयोदशस्सर्गः ॥