5.54 Sundarakanda - Chatuhpanchasha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ සුන්දරකාණ්ඩම් .

අථ චතුඃපඤ්චාශස්සර්ගඃ .

වීක්ෂමාණස්තතෝ ලඞ්කාං කපිඃ කෘතමනෝරථඃ .. 1 ..

වර්ධමානසමුත්සාහඃ කාර්යශේෂමචින්තයත් .

කින්නු ඛල්වවශිෂ්ටං මේ කර්තව්යමිහ සාම්ප්රතම් .. 2 ..

යදේෂාං රක්ෂසාං භූයඃ සන්තාපජනනං භවේත් .

වනං තාවත්ප්රමථිතං ප්රකෘෂ්ටා රාක්ෂසා හතාඃ .. 3 ..

බලෛකදේශඃ ක්ෂපිතශ්ශේෂං දුර්ගවිනාශනම් .

දුර්ගේ විනාශිතේ කර්ම භවේත්සුඛපරිශ්රමම් .

අල්පයත්නේන කාර්යේ(අ)ස්මින් මම ස්යාත්සඵලශ්ශ්රමඃ .. 4 ..

යෝ හ්යයං මම ලාඞ්ගූලේ දීප්යතේ හව්යවාහනඃ .

අස්ය සන්තර්පණං න්යාය්යං කර්තුමේභිර්ගෘහෝත්තමෛඃ .. 5 ..

තතඃ ප්රදීප්තලාඞ්ගූලස්සවිද්යුදිව තෝයදඃ .

භවනාග්රේෂු ලඞ්කායා විචචාර මහාකපිඃ .. 6 ..

ගෘහාද්ගෘහං රාක්ෂසානාමුද්යානානි ච වානරඃ .

වීක්ෂමාණෝ හ්යසන්ත්රස්තඃ ප්රාසාදාංශ්ච චචාර සඃ .. 7 ..

අවප්ලුත්ය මහාවේගඃ ප්රහස්තස්ය නිවේශනම් .

අග්නිං තත්ර ස නික්ෂිප්ය ශ්වසනේන සමෝ බලී .. 8 ..

තතෝ(අ)න්යත්පුප්ලුවේ වේශ්ම මහාපාර්ශ්වස්ය වීර්යවාන් .

මුමෝච හනුමානග්නිං කාලානලශිඛෝපමම් .. 9 ..

වජ්රදංෂ්ට්රස්ය ච තදා පුප්ලුවේ ස මහාකපිඃ .

ශුකස්ය ච මහාතේජාස්සාරණස්ය ච ධීමතඃ .. 10 ..

තථා චේන්ද්රජිතෝ වේශ්ම දදාහ හරියූථපඃ .

ජම්බුමාලේ ස්සුමාලේශ්ච දදාහ භවනං තතඃ .. 11 ..

රශ්මිකේතෝශ්ච භවනං සූර්යශත්රෝස්තථෛව ච .

හ්රස්වකර්ණස්ය දංෂ්ට්රස්ය රෝමශස්ය ච රක්ෂසඃ .. 12 ..

යුද්ධෝන්මත්තස්ය මත්තස්ය ධ්වජග්රීවස්ය රක්ෂසඃ .

විද්යුජ්ජිහ්වස්ය ඝෝරස්ය තථා හස්තිමුඛස්ය ච .. 13 ..

කරාලස්ය පිශාචස්ය ශෝණිතාක්ෂස්ය චෛව හි .

කුම්භකර්ණස්ය භවනං මකරාක්ෂස්ය චෛව හි .. 14 ..

යජ්ඤශත්රෝශ්ච භවනං බ්රහ්මශත්රෝස්තථෛව ච .

නරාන්තකස්ය කුම්භස්ය නිකුම්භස්ය දුරාත්මනඃ .. 15 ..

වර්ජයිත්වා මහාතේජා විභීෂණගෘහං ප්රති .

ක්රමමාණඃ ක්රමේණෛව දදාහ හරිපුඞ්ගවඃ .. 16 ..

තේෂු තේෂු මහාර්හේෂු භවනේෂු මහායශාඃ .

ගෘහේෂ්වෘද්ධිමතාමෘද්ධිං දදාහ ස මහාකපිඃ .. 17 ..

සර්වේෂාං සමතික්රම්ය රාක්ෂසේන්ද්රස්ය වීර්යවාන් .

ආසසාදාථ ලක්ෂ්මීවාන් රාවණස්ය නිවේශනම් .. 18 ..

තතස්තස්මින් ගෘහේ මුඛ්යේ නානාරත්නවිභූෂිතේ .

මේරුමන්දරසඞ්කාශේ සර්වමඞ්ගලශෝභිතේ .. 19 ..

ප්රදීප්තමග්නිමුත්සෘජ්ය ලාඞ්ගූලාග්රේ ප්රතිෂ්ඨිතම් .

නනාද හනුමාන්වීරෝ යුගාන්තජලදෝ යථා .. 20 ..

ශ්වසනේන ච සංයෝගාදතිවේගෝ මහාබලඃ .

කාලාග්නිරිව ජජ්වාල ප්රාවර්ධත හුතාශනඃ .. 21 ..

ප්රදීප්තමග්නිං පවනස්තේෂු වේශ්මස්වචාරයත් .

අභූච්ඡ්වසනසංයෝගාදතිවේගෝ හුතාශනඃ .. 22 ..

තානි කාඤ්චනජාලානි මුක්තාමණිමයානි ච .

භවනාන්යවශීර්යන්ත රත්නවන්ති මහාන්ති ච .. 23 ..

සඤ්ජජ්ඤේ තුමුලශ්ශබ්දෝ රාක්ෂසානාං ප්රධාවතාම් .

ස්වගෘහස්ය පරිත්රාණේ භග්නෝත්සාහෝර්ජිතශ්රියාම් .. 24 ..

නූනමේෂෝ(අ)ග්නිරායාතඃ කපිරූපේණ හා ඉති .

ක්රන්දන්ත්යස්සහසා පේතුඃ ස්තනන්ධයධරාඃ ස්ත්රියඃ .. 25 ..

කාශ්චිදග්නිපරීතේභ්යෝ හර්මේභ්යෝ මුක්තමූර්ධජාඃ .

පතන්ත්යෝ රේජිරේ(අ)භ්රේභ්යස්සෞදාමන්ය ඉවාම්බරාත් .. 26 ..

වජ්රවිද්රුමවෛදූර්යමුක්තාරජතසංහිතාන් .

විචිත්රාන්භවනාද්ධාතූන් ස්යන්දමානාන්දදර්ශ සඃ .. 27 ..

නාග්නිස්තෘප්යති කාෂ්ඨානාං තෘණානාං ච යථා තථා .

හනූමාන් රාක්ෂසේන්දාණාං විශස්තානාං න තෘප්යති .. 28 ..

ක්වචිත්කිංශුකසඞ්කාශාඃ ක්වචිච්ඡාල්මලිසන්නිභාඃ .. 29 ..

ක්වචිත්කුඞ්කුමසඞ්කාශාශ්ශිඛා වහ්නේශ්චකාශිරේ .

හනූමතා වේගවතා වානරේණ මහාත්මනා .

ලඞ්කාපුරං ප්රදග්ධං තද්රුද්රේණ ත්රිපුරං යථා .. 30 ..

තතස්තු ලඞ්කාපුරපර්වතාග්රේ සමුත්ථිතෝ භීමපරාක්රමෝ(අ)ග්නිඃ .

ප්රසාර්ය චූඩාවලයං ප්රදීප්තෝ හනූමතා වේගවතා විසෘෂ්ටඃ .. 31 ..

යුගාන්තකාලානලතුල්යවේග ස්සමාරුතෝ(අ)ග්නිර්වවෘධේ දිවිස්පෘක් .

විධූමරශ්මිර්භවනේෂු සක්තෝ රක්ෂශ්ශරීරාජ්යසමර්පතාර්චිඃ .. 32 ..

ආදිත්යකෝටීසදෘශස්සුතේජා ලඞ්කාං සමස්තාං පරිවාර්ය තිෂ්ඨන් .

ශබ්දෛරනේකෛරශනිප්රරූඪෛර්භින්දන්නිවාණ්ඩං ප්රබභෞ මහාග්නිඃ .. 33 ..

තත්රාම්බරාදග්නිරතිප්රවෘද්ධෝ රූක්ෂප්රභඃ කිංශුකපුෂ්පචූඩඃ .

නිර්වාණධූමාකුලරාජයශ්ච නීලෝත්පලාභාඃ ප්රචකාශිරේ(අ)භ්රාඃ .. 34 ..

වජ්රී මහේන්ද්රස්ත්රිදශේශ්වරෝ වා සාක්ෂාද්යමෝ වා වරුණෝ(අ)නිලෝ වා .

රුද්රෝ(අ)ග්නිරර්කෝ ධනදශ්ච සෝමෝ න වානරෝ(අ)යං ස්වයමේව කාලඃ .. 35 ..

කිං බ්රහ්මණස්සර්වපිතාමහස්ය සර්වස්ය ධාතුශ්චතුරානනස්ය .

ඉහා(අ)(අ)ගතෝ වානරරූපධාරී රක්ෂෝපසංහාරකරඃ ප්රකෝපඃ .. 36 ..

කිං වෛෂ්ණවං වා කපිරූපමේත්ය රක්ෂෝවිනාශාය පරං සුතේජඃ .

අනන්තමව්යක්තමචින්ත්යමේකං ස්වමායයා සාම්ප්රතමාගතං වා .. 37 ..

ඉත්යේවමූචුර්බහවෝ විශිෂ්ටා රක්ෂෝගණාස්තත්ර සමේත්ය සර්වේ .

සප්රාණිසඞ්ඝාං සගෘහාං සවෘක්ෂාං දග්ධාං පුරීං තාං සහසා සමීක්ෂ්ය .. 38 ..

තතස්තු ලඞ්කා සහසා ප්රදග්ධා සරාක්ෂසා සාශ්වරථා සනාගා .

සපක්ෂිසඞ්ඝා සමෘගා සවෘක්ෂා රුරෝද දීනා තුමුලං සශබ්දම් .. 39 ..

හා තාත හා පුත්රක කාන්ත මිත්ර හා ජීවිතං භෝගයුතං සුපුණ්යම් .

රක්ෂෝභිරේවං බහුධා බ්රුවද්භි ශ්ශබ්දඃ කෘතෝ ඝෝරතරස්සුභීමඃ .. 40 ..

හුතාශනජ්වාලසමාවෘතා සා හතප්රවීරා පරිවෘත්තයෝධා හනූමතඃ ක්රෝධබලාභිභූතා බභූව ශාපෝපහතේව ලඞ්කා .. 41 ..

ස සම්භ්රමත්රස්තවිෂණ්ණරාක්ෂසාං සමුජ්ජ්වලජ්ජ්වාලහුතාශනාඞ්කිතාම් .

දදර්ශ ලඞ්කාං හනුමාන්මහාමනාඃ ස්වයම්භූකෝපෝපහතාමිවාවනිම් .. 42 ..

භඞ්ක්ත්වා වනං පාදපරත්නසඞ්කුලං හත්වා තු රක්ෂාංසි මහාන්ති සංයුගේ .

දග්ධ්වා පුරීං තාං ගෘහරත්නමාලිනීං තස්ථෞ හනූමාන්පවනාත්මජඃ කපිඃ .. 43 ..

ත්රිකූටශෘඞ්ගාග්රතලේ විචිත්රේ ප්රතිෂ්ඨිතෝ වානරරාජසිංහඃ .

ප්රදීප්තලාඞ්ගූලකෘතාර්චිමාලී ව්යරාජතා(අ)(අ)දිත්ය ඉවාංශුමාලී .. 44 ..

ස රාක්ෂසාංස්තාන්සුබහූංශ්ච හත්වා වනං ච භඞ්ක්ත්වා බහුපාදපං තත් .

විසෘජ්ය රක්ෂෝභවනේෂු චාග්නිං ජගාම රාමං මනසා මහාත්මා .. 45 ..

තතස්තු තං වානරවීරමුඛ්යං මහාබලං මාරුතතුල්යවේගම් .

මහාමතිං වායුසුතං වරිෂ්ඨං ප්රතුෂ්ටුවුර්දේවගණාශ්ච සර්වේ .. 46 ..

භඞ්ක්ත්වා වනං මහාතේජා හත්වා රක්ෂාංසි සංයුගේ .

දග්ධ්වා ලඞ්කාපුරීං රම්යාං රරාජ ස මහාකපිඃ .. 47 ..

තත්ර දේවාස්සගන්ධර්වාස්සිද්ධාශ්ච පරමර්ෂයඃ .

දෘෂ්ට්වා ලඞ්කාං ප්රදග්ධාං තාං විස්මයං පරමං ගතාඃ .. 48 ..

තං දෘෂ්ට්වා වානරශ්රේෂ්ඨං හනුමන්තං මහාකපිම් .

කාලාග්නිරිති සඤ්චින්ත්ය සර්වභූතානි තත්රසුඃ .. 49 ..

දේවාශ්ච සර්වේ මුනිපුඞ්ගවාශ්ච ගන්ධර්වවිද්යාධරනාගයක්ෂාඃ .

භූතානි සර්වාණි මහාන්ති තත්ර ජග්මුඃ පරාං ප්රීතිමතුල්යරූපාම් .. 50 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ සුන්දරකාණ්ඩේ චතුඃපඤ්චාශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha catuḥpañcāśassargaḥ |

vīkṣamāṇastato laṅkāṃ kapiḥ kṛtamanorathaḥ || 1 ||

vardhamānasamutsāhaḥ kāryaśeṣamacintayat |

kinnu khalvavaśiṣṭaṃ me kartavyamiha sāmpratam || 2 ||

yadeṣāṃ rakṣasāṃ bhūyaḥ santāpajananaṃ bhavet |

vanaṃ tāvatpramathitaṃ prakṛṣṭā rākṣasā hatāḥ || 3 ||

balaikadeśaḥ kṣapitaśśeṣaṃ durgavināśanam |

durge vināśite karma bhavetsukhapariśramam |

alpayatnena kārye'smin mama syātsaphalaśśramaḥ || 4 ||

yo hyayaṃ mama lāṅgūle dīpyate havyavāhanaḥ |

asya santarpaṇaṃ nyāyyaṃ kartumebhirgṛhottamaiḥ || 5 ||

tataḥ pradīptalāṅgūlassavidyudiva toyadaḥ |

bhavanāgreṣu laṅkāyā vicacāra mahākapiḥ || 6 ||

gṛhādgṛhaṃ rākṣasānāmudyānāni ca vānaraḥ |

vīkṣamāṇo hyasantrastaḥ prāsādāṃśca cacāra saḥ || 7 ||

avaplutya mahāvegaḥ prahastasya niveśanam |

agniṃ tatra sa nikṣipya śvasanena samo balī || 8 ||

tato'nyatpupluve veśma mahāpārśvasya vīryavān |

mumoca hanumānagniṃ kālānalaśikhopamam || 9 ||

vajradaṃṣṭrasya ca tadā pupluve sa mahākapiḥ |

śukasya ca mahātejāssāraṇasya ca dhīmataḥ || 10 ||

tathā cendrajito veśma dadāha hariyūthapaḥ |

jambumāle ssumāleśca dadāha bhavanaṃ tataḥ || 11 ||

raśmiketośca bhavanaṃ sūryaśatrostathaiva ca |

hrasvakarṇasya daṃṣṭrasya romaśasya ca rakṣasaḥ || 12 ||

yuddhonmattasya mattasya dhvajagrīvasya rakṣasaḥ |

vidyujjihvasya ghorasya tathā hastimukhasya ca || 13 ||

karālasya piśācasya śoṇitākṣasya caiva hi |

kumbhakarṇasya bhavanaṃ makarākṣasya caiva hi || 14 ||

yajñaśatrośca bhavanaṃ brahmaśatrostathaiva ca |

narāntakasya kumbhasya nikumbhasya durātmanaḥ || 15 ||

varjayitvā mahātejā vibhīṣaṇagṛhaṃ prati |

kramamāṇaḥ krameṇaiva dadāha haripuṅgavaḥ || 16 ||

teṣu teṣu mahārheṣu bhavaneṣu mahāyaśāḥ |

gṛheṣvṛddhimatāmṛddhiṃ dadāha sa mahākapiḥ || 17 ||

sarveṣāṃ samatikramya rākṣasendrasya vīryavān |

āsasādātha lakṣmīvān rāvaṇasya niveśanam || 18 ||

tatastasmin gṛhe mukhye nānāratnavibhūṣite |

merumandarasaṅkāśe sarvamaṅgalaśobhite || 19 ||

pradīptamagnimutsṛjya lāṅgūlāgre pratiṣṭhitam |

nanāda hanumānvīro yugāntajalado yathā || 20 ||

śvasanena ca saṃyogādativego mahābalaḥ |

kālāgniriva jajvāla prāvardhata hutāśanaḥ || 21 ||

pradīptamagniṃ pavanasteṣu veśmasvacārayat |

abhūcchvasanasaṃyogādativego hutāśanaḥ || 22 ||

tāni kāñcanajālāni muktāmaṇimayāni ca |

bhavanānyavaśīryanta ratnavanti mahānti ca || 23 ||

sañjajñe tumulaśśabdo rākṣasānāṃ pradhāvatām |

svagṛhasya paritrāṇe bhagnotsāhorjitaśriyām || 24 ||

nūnameṣo'gnirāyātaḥ kapirūpeṇa hā iti |

krandantyassahasā petuḥ stanandhayadharāḥ striyaḥ || 25 ||

kāścidagniparītebhyo harmebhyo muktamūrdhajāḥ |

patantyo rejire'bhrebhyassaudāmanya ivāmbarāt || 26 ||

vajravidrumavaidūryamuktārajatasaṃhitān |

vicitrānbhavanāddhātūn syandamānāndadarśa saḥ || 27 ||

nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ tṛṇānāṃ ca yathā tathā |

hanūmān rākṣasendāṇāṃ viśastānāṃ na tṛpyati || 28 ||

kvacitkiṃśukasaṅkāśāḥ kvacicchālmalisannibhāḥ || 29 ||

kvacitkuṅkumasaṅkāśāśśikhā vahneścakāśire |

hanūmatā vegavatā vānareṇa mahātmanā |

laṅkāpuraṃ pradagdhaṃ tadrudreṇa tripuraṃ yathā || 30 ||

tatastu laṅkāpuraparvatāgre samutthito bhīmaparākramo'gniḥ |

prasārya cūḍāvalayaṃ pradīpto hanūmatā vegavatā visṛṣṭaḥ || 31 ||

yugāntakālānalatulyavega ssamāruto'gnirvavṛdhe divispṛk |

vidhūmaraśmirbhavaneṣu sakto rakṣaśśarīrājyasamarpatārciḥ || 32 ||

ādityakoṭīsadṛśassutejā laṅkāṃ samastāṃ parivārya tiṣṭhan |

śabdairanekairaśaniprarūḍhairbhindannivāṇḍaṃ prababhau mahāgniḥ || 33 ||

tatrāmbarādagniratipravṛddho rūkṣaprabhaḥ kiṃśukapuṣpacūḍaḥ |

nirvāṇadhūmākularājayaśca nīlotpalābhāḥ pracakāśire'bhrāḥ || 34 ||

vajrī mahendrastridaśeśvaro vā sākṣādyamo vā varuṇo'nilo vā |

rudro'gnirarko dhanadaśca somo na vānaro'yaṃ svayameva kālaḥ || 35 ||

kiṃ brahmaṇassarvapitāmahasya sarvasya dhātuścaturānanasya |

ihā''gato vānararūpadhārī rakṣopasaṃhārakaraḥ prakopaḥ || 36 ||

kiṃ vaiṣṇavaṃ vā kapirūpametya rakṣovināśāya paraṃ sutejaḥ |

anantamavyaktamacintyamekaṃ svamāyayā sāmpratamāgataṃ vā || 37 ||

ityevamūcurbahavo viśiṣṭā rakṣogaṇāstatra sametya sarve |

saprāṇisaṅghāṃ sagṛhāṃ savṛkṣāṃ dagdhāṃ purīṃ tāṃ sahasā samīkṣya || 38 ||

tatastu laṅkā sahasā pradagdhā sarākṣasā sāśvarathā sanāgā |

sapakṣisaṅghā samṛgā savṛkṣā ruroda dīnā tumulaṃ saśabdam || 39 ||

hā tāta hā putraka kānta mitra hā jīvitaṃ bhogayutaṃ supuṇyam |

rakṣobhirevaṃ bahudhā bruvadbhi śśabdaḥ kṛto ghoratarassubhīmaḥ || 40 ||

hutāśanajvālasamāvṛtā sā hatapravīrā parivṛttayodhā hanūmataḥ krodhabalābhibhūtā babhūva śāpopahateva laṅkā || 41 ||

sa sambhramatrastaviṣaṇṇarākṣasāṃ samujjvalajjvālahutāśanāṅkitām |

dadarśa laṅkāṃ hanumānmahāmanāḥ svayambhūkopopahatāmivāvanim || 42 ||

bhaṅktvā vanaṃ pādaparatnasaṅkulaṃ hatvā tu rakṣāṃsi mahānti saṃyuge |

dagdhvā purīṃ tāṃ gṛharatnamālinīṃ tasthau hanūmānpavanātmajaḥ kapiḥ || 43 ||

trikūṭaśṛṅgāgratale vicitre pratiṣṭhito vānararājasiṃhaḥ |

pradīptalāṅgūlakṛtārcimālī vyarājatā''ditya ivāṃśumālī || 44 ||

sa rākṣasāṃstānsubahūṃśca hatvā vanaṃ ca bhaṅktvā bahupādapaṃ tat |

visṛjya rakṣobhavaneṣu cāgniṃ jagāma rāmaṃ manasā mahātmā || 45 ||

tatastu taṃ vānaravīramukhyaṃ mahābalaṃ mārutatulyavegam |

mahāmatiṃ vāyusutaṃ variṣṭhaṃ pratuṣṭuvurdevagaṇāśca sarve || 46 ||

bhaṅktvā vanaṃ mahātejā hatvā rakṣāṃsi saṃyuge |

dagdhvā laṅkāpurīṃ ramyāṃ rarāja sa mahākapiḥ || 47 ||

tatra devāssagandharvāssiddhāśca paramarṣayaḥ |

dṛṣṭvā laṅkāṃ pradagdhāṃ tāṃ vismayaṃ paramaṃ gatāḥ || 48 ||

taṃ dṛṣṭvā vānaraśreṣṭhaṃ hanumantaṃ mahākapim |

kālāgniriti sañcintya sarvabhūtāni tatrasuḥ || 49 ||

devāśca sarve munipuṅgavāśca gandharvavidyādharanāgayakṣāḥ |

bhūtāni sarvāṇi mahānti tatra jagmuḥ parāṃ prītimatulyarūpām || 50 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ चतुःपञ्चाशस्सर्गः ।

वीक्षमाणस्ततो लङ्कां कपिः कृतमनोरथः ॥ 1 ॥

वर्धमानसमुत्साहः कार्यशेषमचिन्तयत् ।

किन्नु खल्ववशिष्टं मे कर्तव्यमिह साम्प्रतम् ॥ 2 ॥

यदेषां रक्षसां भूयः सन्तापजननं भवेत् ।

वनं तावत्प्रमथितं प्रकृष्टा राक्षसा हताः ॥ 3 ॥

बलैकदेशः क्षपितश्शेषं दुर्गविनाशनम् ।

दुर्गे विनाशिते कर्म भवेत्सुखपरिश्रमम् ।

अल्पयत्नेन कार्येऽस्मिन् मम स्यात्सफलश्श्रमः ॥ 4 ॥

यो ह्ययं मम लाङ्गूले दीप्यते हव्यवाहनः ।

अस्य सन्तर्पणं न्याय्यं कर्तुमेभिर्गृहोत्तमैः ॥ 5 ॥

ततः प्रदीप्तलाङ्गूलस्सविद्युदिव तोयदः ।

भवनाग्रेषु लङ्काया विचचार महाकपिः ॥ 6 ॥

गृहाद्गृहं राक्षसानामुद्यानानि च वानरः ।

वीक्षमाणो ह्यसन्त्रस्तः प्रासादांश्च चचार सः ॥ 7 ॥

अवप्लुत्य महावेगः प्रहस्तस्य निवेशनम् ।

अग्निं तत्र स निक्षिप्य श्वसनेन समो बली ॥ 8 ॥

ततोऽन्यत्पुप्लुवे वेश्म महापार्श्वस्य वीर्यवान् ।

मुमोच हनुमानग्निं कालानलशिखोपमम् ॥ 9 ॥

वज्रदंष्ट्रस्य च तदा पुप्लुवे स महाकपिः ।

शुकस्य च महातेजास्सारणस्य च धीमतः ॥ 10 ॥

तथा चेन्द्रजितो वेश्म ददाह हरियूथपः ।

जम्बुमाले स्सुमालेश्च ददाह भवनं ततः ॥ 11 ॥

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च ।

ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥ 12 ॥

युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः ।

विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च ॥ 13 ॥

करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि ।

कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि ॥ 14 ॥

यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च ।

नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः ॥ 15 ॥

वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति ।

क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः ॥ 16 ॥

तेषु तेषु महार्हेषु भवनेषु महायशाः ।

गृहेष्वृद्धिमतामृद्धिं ददाह स महाकपिः ॥ 17 ॥

सर्वेषां समतिक्रम्य राक्षसेन्द्रस्य वीर्यवान् ।

आससादाथ लक्ष्मीवान् रावणस्य निवेशनम् ॥ 18 ॥

ततस्तस्मिन् गृहे मुख्ये नानारत्नविभूषिते ।

मेरुमन्दरसङ्काशे सर्वमङ्गलशोभिते ॥ 19 ॥

प्रदीप्तमग्निमुत्सृज्य लाङ्गूलाग्रे प्रतिष्ठितम् ।

ननाद हनुमान्वीरो युगान्तजलदो यथा ॥ 20 ॥

श्वसनेन च संयोगादतिवेगो महाबलः ।

कालाग्निरिव जज्वाल प्रावर्धत हुताशनः ॥ 21 ॥

प्रदीप्तमग्निं पवनस्तेषु वेश्मस्वचारयत् ।

अभूच्छ्वसनसंयोगादतिवेगो हुताशनः ॥ 22 ॥

तानि काञ्चनजालानि मुक्तामणिमयानि च ।

भवनान्यवशीर्यन्त रत्नवन्ति महान्ति च ॥ 23 ॥

सञ्जज्ञे तुमुलश्शब्दो राक्षसानां प्रधावताम् ।

स्वगृहस्य परित्राणे भग्नोत्साहोर्जितश्रियाम् ॥ 24 ॥

नूनमेषोऽग्निरायातः कपिरूपेण हा इति ।

क्रन्दन्त्यस्सहसा पेतुः स्तनन्धयधराः स्त्रियः ॥ 25 ॥

काश्चिदग्निपरीतेभ्यो हर्मेभ्यो मुक्तमूर्धजाः ।

पतन्त्यो रेजिरेऽभ्रेभ्यस्सौदामन्य इवाम्बरात् ॥ 26 ॥

वज्रविद्रुमवैदूर्यमुक्तारजतसंहितान् ।

विचित्रान्भवनाद्धातून् स्यन्दमानान्ददर्श सः ॥ 27 ॥

नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां तृणानां च यथा तथा ।

हनूमान् राक्षसेन्दाणां विशस्तानां न तृप्यति ॥ 28 ॥

क्वचित्किंशुकसङ्काशाः क्वचिच्छाल्मलिसन्निभाः ॥ 29 ॥

क्वचित्कुङ्कुमसङ्काशाश्शिखा वह्नेश्चकाशिरे ।

हनूमता वेगवता वानरेण महात्मना ।

लङ्कापुरं प्रदग्धं तद्रुद्रेण त्रिपुरं यथा ॥ 30 ॥

ततस्तु लङ्कापुरपर्वताग्रे समुत्थितो भीमपराक्रमोऽग्निः ।

प्रसार्य चूडावलयं प्रदीप्तो हनूमता वेगवता विसृष्टः ॥ 31 ॥

युगान्तकालानलतुल्यवेग स्समारुतोऽग्निर्ववृधे दिविस्पृक् ।

विधूमरश्मिर्भवनेषु सक्तो रक्षश्शरीराज्यसमर्पतार्चिः ॥ 32 ॥

आदित्यकोटीसदृशस्सुतेजा लङ्कां समस्तां परिवार्य तिष्ठन् ।

शब्दैरनेकैरशनिप्ररूढैर्भिन्दन्निवाण्डं प्रबभौ महाग्निः ॥ 33 ॥

तत्राम्बरादग्निरतिप्रवृद्धो रूक्षप्रभः किंशुकपुष्पचूडः ।

निर्वाणधूमाकुलराजयश्च नीलोत्पलाभाः प्रचकाशिरेऽभ्राः ॥ 34 ॥

वज्री महेन्द्रस्त्रिदशेश्वरो वा साक्षाद्यमो वा वरुणोऽनिलो वा ।

रुद्रोऽग्निरर्को धनदश्च सोमो न वानरोऽयं स्वयमेव कालः ॥ 35 ॥

किं ब्रह्मणस्सर्वपितामहस्य सर्वस्य धातुश्चतुराननस्य ।

इहाऽऽगतो वानररूपधारी रक्षोपसंहारकरः प्रकोपः ॥ 36 ॥

किं वैष्णवं वा कपिरूपमेत्य रक्षोविनाशाय परं सुतेजः ।

अनन्तमव्यक्तमचिन्त्यमेकं स्वमायया साम्प्रतमागतं वा ॥ 37 ॥

इत्येवमूचुर्बहवो विशिष्टा रक्षोगणास्तत्र समेत्य सर्वे ।

सप्राणिसङ्घां सगृहां सवृक्षां दग्धां पुरीं तां सहसा समीक्ष्य ॥ 38 ॥

ततस्तु लङ्का सहसा प्रदग्धा सराक्षसा साश्वरथा सनागा ।

सपक्षिसङ्घा समृगा सवृक्षा रुरोद दीना तुमुलं सशब्दम् ॥ 39 ॥

हा तात हा पुत्रक कान्त मित्र हा जीवितं भोगयुतं सुपुण्यम् ।

रक्षोभिरेवं बहुधा ब्रुवद्भि श्शब्दः कृतो घोरतरस्सुभीमः ॥ 40 ॥

हुताशनज्वालसमावृता सा हतप्रवीरा परिवृत्तयोधा हनूमतः क्रोधबलाभिभूता बभूव शापोपहतेव लङ्का ॥ 41 ॥

स सम्भ्रमत्रस्तविषण्णराक्षसां समुज्ज्वलज्ज्वालहुताशनाङ्किताम् ।

ददर्श लङ्कां हनुमान्महामनाः स्वयम्भूकोपोपहतामिवावनिम् ॥ 42 ॥

भङ्क्त्वा वनं पादपरत्नसङ्कुलं हत्वा तु रक्षांसि महान्ति संयुगे ।

दग्ध्वा पुरीं तां गृहरत्नमालिनीं तस्थौ हनूमान्पवनात्मजः कपिः ॥ 43 ॥

त्रिकूटशृङ्गाग्रतले विचित्रे प्रतिष्ठितो वानरराजसिंहः ।

प्रदीप्तलाङ्गूलकृतार्चिमाली व्यराजताऽऽदित्य इवांशुमाली ॥ 44 ॥

स राक्षसांस्तान्सुबहूंश्च हत्वा वनं च भङ्क्त्वा बहुपादपं तत् ।

विसृज्य रक्षोभवनेषु चाग्निं जगाम रामं मनसा महात्मा ॥ 45 ॥

ततस्तु तं वानरवीरमुख्यं महाबलं मारुततुल्यवेगम् ।

महामतिं वायुसुतं वरिष्ठं प्रतुष्टुवुर्देवगणाश्च सर्वे ॥ 46 ॥

भङ्क्त्वा वनं महातेजा हत्वा रक्षांसि संयुगे ।

दग्ध्वा लङ्कापुरीं रम्यां रराज स महाकपिः ॥ 47 ॥

तत्र देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च परमर्षयः ।

दृष्ट्वा लङ्कां प्रदग्धां तां विस्मयं परमं गताः ॥ 48 ॥

तं दृष्ट्वा वानरश्रेष्ठं हनुमन्तं महाकपिम् ।

कालाग्निरिति सञ्चिन्त्य सर्वभूतानि तत्रसुः ॥ 49 ॥

देवाश्च सर्वे मुनिपुङ्गवाश्च गन्धर्वविद्याधरनागयक्षाः ।

भूतानि सर्वाणि महान्ति तत्र जग्मुः परां प्रीतिमतुल्यरूपाम् ॥ 50 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुःपञ्चाशस्सर्गः ॥