5.3 Sundarakanda - Tritiya Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ සුන්දරකාණ්ඩම් .

අථ තෘතීයස්සර්ගඃ .

ස ලම්බශිඛරේ ලම්බේ ලම්බතෝයදසන්නිභේ .

සත්ත්වමාස්ථාය මේධාවී හනුමාන් මාරුතාත්මජඃ .. 1 ..

නිශි ලඞ්කාං මහාසත්ත්වෝ විවේශ කපිකුඤ්ජරඃ .

රම්යකානනතෝයාඪ්යාං පුරීං රාවණපාලිතාම් .. 2 ..

ශාරදාම්බුධරප්රඛ්යෛර්භවනෛරුපශෝභිතාම් .

සාගරෝපමනිර්ඝෝෂාං සාගරානිලසේවිතාම් .. 3 ..

සුපුෂ්ටබලසම්පුෂ්ටාං යථෛව විටපාවතීම් .

චාරුතෝරණනිර්යූහාං පාණ්ඩුරද්වාරතෝරණාම් .. 4 ..

භුජගාචරිතාං ගුප්තාං ශුභාං භෝගවතීමිව .

තාං ස විද්යුද්ඝනාකීර්ණාං ජ්යෝතිර්මාර්ගනිෂේවිතාම් .. 5 ..

මන්දමාරුතසඤ්චාරාං යථේන්ද්රස්යාමරාවතීම් .

ශාතකුම්භේන මහතා ප්රාකාරේණාභිසංවෘතාම් .. 6 ..

කිඞ්කිණීජාලඝෝෂාභිඃ පතාකාභිරලඞ්කෘතාම් .

ආසාද්ය සහසා හෘෂ්ටඃ ප්රාකාරමභිපේදිවාන් .. 7 ..

විස්මයාවිෂ්ටහෘදයඃ පුරීමාලෝක්ය සර්වතඃ .

ජාම්බූනදමයෛර්ද්වාරෛර්වෛඩූර්යකෘතවේදිකෛඃ .. 8 ..

වජ්රස්ඵටිකමුක්තාභිර්මණිකුට්ටිමභූෂිතෛඃ .

තප්තහාටකනිර්යූහෛ රාජතාමලපාණ්ඩුරෛඃ .. 9 ..

වෛඪූර්යකෘතසෝපානෛඃ ස්ඵාටිකාන්තරපාංසුභිඃ .

චාරුසඤ්ජවනෝපේතෛඃ ඛමිවෝත්පතිතෛඃ ශුභෛඃ .. 10 ..

ක්රෞඤ්චබර්හිණසඞ්ඝුෂ්ටෛඃ රාජහංස නිෂේවිතෛඃ .

තූර්යාභරණනිර්ඝෝෂෛඃ සර්වතඃ ප්රතිනාදිතාම් .. 11 ..

වස්වෞකසාරාප්රතිමාං තාං වීක්ෂ්ය නගරීං තතඃ .

ඛමිවෝත්පතිතුං කාමාං ජහර්ෂ හනුමාන් කපිඃ .. 12 ..

තාං සමීක්ෂ්ය පුරීං රම්යාං රාක්ෂසාධිපතේඃ ශුභාම් .

අනුත්තමාමෘද්ධියුතාං චින්තයාමාස වීර්යවාන් .. 13 ..

නේයමන්යේන නගරී ශක්යා ධර්ෂයිතුං බලාත් .

රක්ෂිතා රාවණබලෛරුද්යතායුධධාරිභිඃ .. 14 ..

කුමුදාඞ්ගදයෝර්වාපි සුෂේණස්ය මහාකපේඃ .

ප්රසිද්ධේයං භවේද්භූමිර්මෛන්දද්විවිදයෝරපි .. 15 ..

විවස්වතස්තනූජස්ය හරේශ්ච කුශපර්වණඃ .

ඍක්ෂස්ය කේතුමාලස්ය මම චෛව ගතිර්භවේත් .. 16 ..

සමීක්ෂ්ය තු මහාබාහූ රාඝවස්ය පරාක්රමම් .

ලක්ෂ්මණස්ය ච වික්රාන්තමභවත් ප්රීතිමාන් කපිඃ .. 17 ..

තාං රත්නවසනෝපේතාං කෝෂ්ඨාගාරාවතංසකාම් .

යන්ත්රාගාරස්තනීමෘද්ධාං ප්රමදාමිව භූෂිතාම් .. 18 ..

තාං නෂ්ටතිමිරාං දීප්තෛර්භාස්වරෛශ්ච මහාගෘහෛඃ .

නගරීං රාක්ෂසේන්ද්රස්ය ස දදර්ශ මහාකපිඃ .. 19 ..

ථ සා හරිශාර්දූලං ප්රවිශන්තං මහාබලම් .

නගරී ස්වේන රූපේණ දදර්ශ පවනාත්මජම් .. 20 ..

සා තං හරිවරං දෘෂ්ට්වා ලඞ්කා රාවණපාලිතා .

ස්වයමේවෝත්ථිතා තත්ර විකෘතානනදර්ශනා .. 21 ..

පුරස්තාත්කපිවර්යස්ය වායුසූනෝරතිෂ්ඨත .

මුඤ්චමානා මහානාදමබ්රවීත්පවනාත්මජම් .. 22 ..

කස්ත්වං කේන ච කාර්යේණ ඉහ ප්රාප්තෝ වනාලය .

කථයස්වේහ යත්තත්ත්වං යාවත්ප්රාණා ධරන්ති තේ .. 23 ..

න ශක්යං ඛල්වියං ලඞ්කා ප්රවේෂ්ටුං වානර ත්වයා .

රක්ෂිතා රාවණබලෛරභිගුප්තා සමන්තතඃ .. 24 ..

අථ තාමබ්රවීද්වීරෝ හනුමානග්රතඃ ස්ථිතාම් .

කථයිෂ්යාමි තේ තත්ත්වං යන්මාං ත්වං පරිපෘච්ඡසි .. 25 ..

කා ත්වං විරූපනයනා පුරද්වාරේ(අ)වතිෂ්ඨසි .

කිමර්ථං චාපි මාං රුද්ධ්වා නිර්භර්ත්සයසි දාරුණා .. 26 ..

හනුමද්වචනං ශ්රුත්වා ලඞ්කා සා කාමරූපිණී .

උවාච වචනං ක්රුද්ධා පරුෂං පවනාත්මජම් .. 27 ..

අහං රාක්ෂසරාජස්ය රාවණස්ය මහාත්මනඃ .

ආජ්ඤාප්රතීක්ෂා දුර්ධර්ෂා රක්ෂාමි නගරීමිමාම් .. 28 ..

න ශක්යා මාමවජ්ඤාය ප්රවේෂ්ටුං නගරී ත්වයා .

අද්ය ප්රාණෛඃ පරිත්යක්තඃ ස්වප්ස්යසේ නිහතෝ මයා .. 29 ..

අහං හි නගරී ලඞ්කා ස්වයමේව ප්ලවඞ්ගම .

සර්වතඃ පරිරක්ෂාමි හ්යේතත්තේ කථිතං මයා .. 30 ..

ලඞ්කායා වචනං ශ්රුත්වා හනුමාන් මාරුතාත්මජඃ .

යත්නවාන්ස හරිශ්රේෂ්ඨඃ ස්ථිතශ්ශෛල ඉවාපරඃ .. 31 ..

ස තාං ස්ත්රීරූපවිකෘතාං දෘෂ්ටවා වානරපුඞ්ගවඃ .

ආබභාෂේ(අ)ථ මේධාවී සත්ත්වවාන් ප්ලවගර්ෂභඃ .. 32 ..

ද්රක්ෂ්යාමි නගරීං ලඞ්කාං සාට්ටප්රාකාරතෝරණාම් .

නිර්විශඞ්කමිමංලෝකං පශ්යන්ත්යාස්තවසාම්ප්රතම් .

ඉත්යර්ථමිහ සම්ප්රාප්තඃ පරං කෞතූහලං හි මේ .. 33 ..

වනාන්යුපවනානීහ ලඞ්කායාඃ කානනානි ච .

සර්වතෝ ගෘහමුඛ්යානි ද්රෂ්ටුමාගමනං හි මේ .. 34 ..

තස්ය තද්වචනං ශ්රුත්වා ලඞ්කා සා කාමරූපිණී .

භූය ඒව පුනර්වාක්යං බභාෂේ පරුෂාක්ෂරම් .. 35 ..

මාමනිර්ජිත්ය දුර්බුද්ධේ රාක්ෂසේශ්වරපාලිතාම් .

න ශක්යමද්ය තේ ද්රෂ්ටුං පුරීයං වානරාධම .. 36 ..

තතඃ ස කපිශාර්දූලස්තාමුවාච නිශාචරීම් .

දෘෂ්ට්වා පුරීමිමාං භද්රේ පුනර්යාස්යේ යථාගතම් .. 37 ..

තතඃ කෘත්වා මහානාදං සා වෛ ලඞ්කා භයාවහම් .

තලේන වානරශ්රේෂ්ඨං තාඩයාමාස වේගිතා .. 38 ..

තතඃ ස කපිශාර්දූලෝ ලඞ්කයා තාඩිතෝ භෘශම් .

නනාද සුමහානාදං වීර්යවාන් පවනාත්මජඃ .. 39 ..

තතඃ සංවර්තයාමාස වාමහස්තස්ය සෝ(අ)ඞ්ගුලීඃ .

මුෂ්ටිනා(අ)(අ)භිජඝානෛනාං හනුමාන් ක්රෝධමූර්ඡිතඃ .. 40 ..

ස්ත්රී චේති මන්යමානේන නාතික්රෝධඃ ස්වයං කෘතඃ .

සා තු තේන ප්රහාරේණ විහ්වලාඞ්ගී නිශාචරී .. 41 ..

පපාත සහසා භූමෞ විකෘතානනදර්ශනා .

තතස්තු හනුමාන් ප්රාජ්ඤස්තාං දෘෂ්ට්වා විනිපාතිතාම් .. 42 ..

කෘපාං චකාර තේජස්වී මන්යමානඃ ස්ත්රියං තු තාම් .

තතෝ වෛ භෘශසංවිග්නා ලඞ්කා සා ගද්ගදාක්ෂරම් .. 43 ..

උවාචාගර්විතං වාක්යං හනූමන්තං ප්ලවඞ්ගමම් .

ප්රසීද සුමහාබාහෝ ත්රායස්ව හරිසත්තම .. 44 ..

සමයේ සෞම්ය තිෂ්ඨන්ති සත්ත්වවන්තෝ මහාබලාඃ .

අහං තු නගරී ලඞ්කා ස්වයමේව ප්ලවඞ්ගම .. 45 ..

නිර්ජිතාහං ත්වයා වීර වික්රමේණ මහාබල .

ඉදං තු තථ්යං ශෘණු වෛ බ්රුවන්ත්යා මේ හරීශ්වර .. 46 ..

ස්වයම්භුවා පුරා දත්තං වරදානං යථා මම .

යදා ත්වාං වානරඃ කශ්චිද්වික්රමාද්වශමානයේත් .. 47 ..

තදා ත්වයා හි විජ්ඤේයං රක්ෂසාං භයමාගතම් .

ස හි මේ සමයඃ සෞම්ය ප්රාප්තෝ(අ)ද්ය තව දර්ශනාත් .. 48 ..

ස්වයම්භූ විහිතඃ සත්යෝ න තස්යාස්ති ව්යතික්රමඃ .

සීතානිමිත්තං රාජ්ඤස්තු රාවණස්ය දුරාත්මනඃ .. 49 ..

රක්ෂසාං චෛව සර්වේෂාං විනාශඃ සමුපාගතඃ .

තත්ප්රවිශ්ය හරිශ්රේෂ්ඨ පුරීං රාවණපාලිතාම් .. 50 ..

විධත්ස්ව සර්වකාර්යාණි යානි යානීහ වාඤ්ඡසි .

ප්රවිශ්ය ශාපෝපහතාං හරීශ්වර ශුභාං පුරීං රාක්ෂසමුඛ්යපාලිතාම් .

යදෘච්ඡයා ත්වං ජනකාත්මජාං සතීං විමාර්ග සර්වත්ර ගතෝ යථාසුඛම් .. 51 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ සුන්දරකාණ්ඩේ තෘතීයස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha tṛtīyassargaḥ |

sa lambaśikhare lambe lambatoyadasannibhe |

sattvamāsthāya medhāvī hanumān mārutātmajaḥ || 1 ||

niśi laṅkāṃ mahāsattvo viveśa kapikuñjaraḥ |

ramyakānanatoyāḍhyāṃ purīṃ rāvaṇapālitām || 2 ||

śāradāmbudharaprakhyairbhavanairupaśobhitām |

sāgaropamanirghoṣāṃ sāgarānilasevitām || 3 ||

supuṣṭabalasampuṣṭāṃ yathaiva viṭapāvatīm |

cārutoraṇaniryūhāṃ pāṇḍuradvāratoraṇām || 4 ||

bhujagācaritāṃ guptāṃ śubhāṃ bhogavatīmiva |

tāṃ sa vidyudghanākīrṇāṃ jyotirmārganiṣevitām || 5 ||

mandamārutasañcārāṃ yathendrasyāmarāvatīm |

śātakumbhena mahatā prākāreṇābhisaṃvṛtām || 6 ||

kiṅkiṇījālaghoṣābhiḥ patākābhiralaṅkṛtām |

āsādya sahasā hṛṣṭaḥ prākāramabhipedivān || 7 ||

vismayāviṣṭahṛdayaḥ purīmālokya sarvataḥ |

jāmbūnadamayairdvārairvaiḍūryakṛtavedikaiḥ || 8 ||

vajrasphaṭikamuktābhirmaṇikuṭṭimabhūṣitaiḥ |

taptahāṭakaniryūhai rājatāmalapāṇḍuraiḥ || 9 ||

vaiḍhūryakṛtasopānaiḥ sphāṭikāntarapāṃsubhiḥ |

cārusañjavanopetaiḥ khamivotpatitaiḥ śubhaiḥ || 10 ||

krauñcabarhiṇasaṅghuṣṭaiḥ rājahaṃsa niṣevitaiḥ |

tūryābharaṇanirghoṣaiḥ sarvataḥ pratināditām || 11 ||

vasvaukasārāpratimāṃ tāṃ vīkṣya nagarīṃ tataḥ |

khamivotpatituṃ kāmāṃ jaharṣa hanumān kapiḥ || 12 ||

tāṃ samīkṣya purīṃ ramyāṃ rākṣasādhipateḥ śubhām |

anuttamāmṛddhiyutāṃ cintayāmāsa vīryavān || 13 ||

neyamanyena nagarī śakyā dharṣayituṃ balāt |

rakṣitā rāvaṇabalairudyatāyudhadhāribhiḥ || 14 ||

kumudāṅgadayorvāpi suṣeṇasya mahākapeḥ |

prasiddheyaṃ bhavedbhūmirmaindadvividayorapi || 15 ||

vivasvatastanūjasya hareśca kuśaparvaṇaḥ |

ṛkṣasya ketumālasya mama caiva gatirbhavet || 16 ||

samīkṣya tu mahābāhū rāghavasya parākramam |

lakṣmaṇasya ca vikrāntamabhavat prītimān kapiḥ || 17 ||

tāṃ ratnavasanopetāṃ koṣṭhāgārāvataṃsakām |

yantrāgārastanīmṛddhāṃ pramadāmiva bhūṣitām || 18 ||

tāṃ naṣṭatimirāṃ dīptairbhāsvaraiśca mahāgṛhaiḥ |

nagarīṃ rākṣasendrasya sa dadarśa mahākapiḥ || 19 ||

tha sā hariśārdūlaṃ praviśantaṃ mahābalam |

nagarī svena rūpeṇa dadarśa pavanātmajam || 20 ||

sā taṃ harivaraṃ dṛṣṭvā laṅkā rāvaṇapālitā |

svayamevotthitā tatra vikṛtānanadarśanā || 21 ||

purastātkapivaryasya vāyusūnoratiṣṭhata |

muñcamānā mahānādamabravītpavanātmajam || 22 ||

kastvaṃ kena ca kāryeṇa iha prāpto vanālaya |

kathayasveha yattattvaṃ yāvatprāṇā dharanti te || 23 ||

na śakyaṃ khalviyaṃ laṅkā praveṣṭuṃ vānara tvayā |

rakṣitā rāvaṇabalairabhiguptā samantataḥ || 24 ||

atha tāmabravīdvīro hanumānagrataḥ sthitām |

kathayiṣyāmi te tattvaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi || 25 ||

kā tvaṃ virūpanayanā puradvāre'vatiṣṭhasi |

kimarthaṃ cāpi māṃ ruddhvā nirbhartsayasi dāruṇā || 26 ||

hanumadvacanaṃ śrutvā laṅkā sā kāmarūpiṇī |

uvāca vacanaṃ kruddhā paruṣaṃ pavanātmajam || 27 ||

ahaṃ rākṣasarājasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |

ājñāpratīkṣā durdharṣā rakṣāmi nagarīmimām || 28 ||

na śakyā māmavajñāya praveṣṭuṃ nagarī tvayā |

adya prāṇaiḥ parityaktaḥ svapsyase nihato mayā || 29 ||

ahaṃ hi nagarī laṅkā svayameva plavaṅgama |

sarvataḥ parirakṣāmi hyetatte kathitaṃ mayā || 30 ||

laṅkāyā vacanaṃ śrutvā hanumān mārutātmajaḥ |

yatnavānsa hariśreṣṭhaḥ sthitaśśaila ivāparaḥ || 31 ||

sa tāṃ strīrūpavikṛtāṃ dṛṣṭavā vānarapuṅgavaḥ |

ābabhāṣe'tha medhāvī sattvavān plavagarṣabhaḥ || 32 ||

drakṣyāmi nagarīṃ laṅkāṃ sāṭṭaprākāratoraṇām |

nirviśaṅkamimaṃlokaṃ paśyantyāstavasāmpratam |

ityarthamiha samprāptaḥ paraṃ kautūhalaṃ hi me || 33 ||

vanānyupavanānīha laṅkāyāḥ kānanāni ca |

sarvato gṛhamukhyāni draṣṭumāgamanaṃ hi me || 34 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā laṅkā sā kāmarūpiṇī |

bhūya eva punarvākyaṃ babhāṣe paruṣākṣaram || 35 ||

māmanirjitya durbuddhe rākṣaseśvarapālitām |

na śakyamadya te draṣṭuṃ purīyaṃ vānarādhama || 36 ||

tataḥ sa kapiśārdūlastāmuvāca niśācarīm |

dṛṣṭvā purīmimāṃ bhadre punaryāsye yathāgatam || 37 ||

tataḥ kṛtvā mahānādaṃ sā vai laṅkā bhayāvaham |

talena vānaraśreṣṭhaṃ tāḍayāmāsa vegitā || 38 ||

tataḥ sa kapiśārdūlo laṅkayā tāḍito bhṛśam |

nanāda sumahānādaṃ vīryavān pavanātmajaḥ || 39 ||

tataḥ saṃvartayāmāsa vāmahastasya so'ṅgulīḥ |

muṣṭinā''bhijaghānaināṃ hanumān krodhamūrchitaḥ || 40 ||

strī ceti manyamānena nātikrodhaḥ svayaṃ kṛtaḥ |

sā tu tena prahāreṇa vihvalāṅgī niśācarī || 41 ||

papāta sahasā bhūmau vikṛtānanadarśanā |

tatastu hanumān prājñastāṃ dṛṣṭvā vinipātitām || 42 ||

kṛpāṃ cakāra tejasvī manyamānaḥ striyaṃ tu tām |

tato vai bhṛśasaṃvignā laṅkā sā gadgadākṣaram || 43 ||

uvācāgarvitaṃ vākyaṃ hanūmantaṃ plavaṅgamam |

prasīda sumahābāho trāyasva harisattama || 44 ||

samaye saumya tiṣṭhanti sattvavanto mahābalāḥ |

ahaṃ tu nagarī laṅkā svayameva plavaṅgama || 45 ||

nirjitāhaṃ tvayā vīra vikrameṇa mahābala |

idaṃ tu tathyaṃ śṛṇu vai bruvantyā me harīśvara || 46 ||

svayambhuvā purā dattaṃ varadānaṃ yathā mama |

yadā tvāṃ vānaraḥ kaścidvikramādvaśamānayet || 47 ||

tadā tvayā hi vijñeyaṃ rakṣasāṃ bhayamāgatam |

sa hi me samayaḥ saumya prāpto'dya tava darśanāt || 48 ||

svayambhū vihitaḥ satyo na tasyāsti vyatikramaḥ |

sītānimittaṃ rājñastu rāvaṇasya durātmanaḥ || 49 ||

rakṣasāṃ caiva sarveṣāṃ vināśaḥ samupāgataḥ |

tatpraviśya hariśreṣṭha purīṃ rāvaṇapālitām || 50 ||

vidhatsva sarvakāryāṇi yāni yānīha vāñchasi |

praviśya śāpopahatāṃ harīśvara śubhāṃ purīṃ rākṣasamukhyapālitām |

yadṛcchayā tvaṃ janakātmajāṃ satīṃ vimārga sarvatra gato yathāsukham || 51 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe tṛtīyassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ तृतीयस्सर्गः ।

स लम्बशिखरे लम्बे लम्बतोयदसन्निभे ।

सत्त्वमास्थाय मेधावी हनुमान् मारुतात्मजः ॥ 1 ॥

निशि लङ्कां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः ।

रम्यकाननतोयाढ्यां पुरीं रावणपालिताम् ॥ 2 ॥

शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम् ।

सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम् ॥ 3 ॥

सुपुष्टबलसम्पुष्टां यथैव विटपावतीम् ।

चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम् ॥ 4 ॥

भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीमिव ।

तां स विद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्मार्गनिषेविताम् ॥ 5 ॥

मन्दमारुतसञ्चारां यथेन्द्रस्यामरावतीम् ।

शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम् ॥ 6 ॥

किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलङ्कृताम् ।

आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारमभिपेदिवान् ॥ 7 ॥

विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः ।

जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैडूर्यकृतवेदिकैः ॥ 8 ॥

वज्रस्फटिकमुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः ।

तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः ॥ 9 ॥

वैढूर्यकृतसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः ।

चारुसञ्जवनोपेतैः खमिवोत्पतितैः शुभैः ॥ 10 ॥

क्रौञ्चबर्हिणसङ्घुष्टैः राजहंस निषेवितैः ।

तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम् ॥ 11 ॥

वस्वौकसाराप्रतिमां तां वीक्ष्य नगरीं ततः ।

खमिवोत्पतितुं कामां जहर्ष हनुमान् कपिः ॥ 12 ॥

तां समीक्ष्य पुरीं रम्यां राक्षसाधिपतेः शुभाम् ।

अनुत्तमामृद्धियुतां चिन्तयामास वीर्यवान् ॥ 13 ॥

नेयमन्येन नगरी शक्या धर्षयितुं बलात् ।

रक्षिता रावणबलैरुद्यतायुधधारिभिः ॥ 14 ॥

कुमुदाङ्गदयोर्वापि सुषेणस्य महाकपेः ।

प्रसिद्धेयं भवेद्भूमिर्मैन्दद्विविदयोरपि ॥ 15 ॥

विवस्वतस्तनूजस्य हरेश्च कुशपर्वणः ।

ऋक्षस्य केतुमालस्य मम चैव गतिर्भवेत् ॥ 16 ॥

समीक्ष्य तु महाबाहू राघवस्य पराक्रमम् ।

लक्ष्मणस्य च विक्रान्तमभवत् प्रीतिमान् कपिः ॥ 17 ॥

तां रत्नवसनोपेतां कोष्ठागारावतंसकाम् ।

यन्त्रागारस्तनीमृद्धां प्रमदामिव भूषिताम् ॥ 18 ॥

तां नष्टतिमिरां दीप्तैर्भास्वरैश्च महागृहैः ।

नगरीं राक्षसेन्द्रस्य स ददर्श महाकपिः ॥ 19 ॥

थ सा हरिशार्दूलं प्रविशन्तं महाबलम् ।

नगरी स्वेन रूपेण ददर्श पवनात्मजम् ॥ 20 ॥

सा तं हरिवरं दृष्ट्वा लङ्का रावणपालिता ।

स्वयमेवोत्थिता तत्र विकृताननदर्शना ॥ 21 ॥

पुरस्तात्कपिवर्यस्य वायुसूनोरतिष्ठत ।

मुञ्चमाना महानादमब्रवीत्पवनात्मजम् ॥ 22 ॥

कस्त्वं केन च कार्येण इह प्राप्तो वनालय ।

कथयस्वेह यत्तत्त्वं यावत्प्राणा धरन्ति ते ॥ 23 ॥

न शक्यं खल्वियं लङ्का प्रवेष्टुं वानर त्वया ।

रक्षिता रावणबलैरभिगुप्ता समन्ततः ॥ 24 ॥

अथ तामब्रवीद्वीरो हनुमानग्रतः स्थिताम् ।

कथयिष्यामि ते तत्त्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ 25 ॥

का त्वं विरूपनयना पुरद्वारेऽवतिष्ठसि ।

किमर्थं चापि मां रुद्ध्वा निर्भर्त्सयसि दारुणा ॥ 26 ॥

हनुमद्वचनं श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी ।

उवाच वचनं क्रुद्धा परुषं पवनात्मजम् ॥ 27 ॥

अहं राक्षसराजस्य रावणस्य महात्मनः ।

आज्ञाप्रतीक्षा दुर्धर्षा रक्षामि नगरीमिमाम् ॥ 28 ॥

न शक्या मामवज्ञाय प्रवेष्टुं नगरी त्वया ।

अद्य प्राणैः परित्यक्तः स्वप्स्यसे निहतो मया ॥ 29 ॥

अहं हि नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम ।

सर्वतः परिरक्षामि ह्येतत्ते कथितं मया ॥ 30 ॥

लङ्काया वचनं श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः ।

यत्नवान्स हरिश्रेष्ठः स्थितश्शैल इवापरः ॥ 31 ॥

स तां स्त्रीरूपविकृतां दृष्टवा वानरपुङ्गवः ।

आबभाषेऽथ मेधावी सत्त्ववान् प्लवगर्षभः ॥ 32 ॥

द्रक्ष्यामि नगरीं लङ्कां साट्टप्राकारतोरणाम् ।

निर्विशङ्कमिमंलोकं पश्यन्त्यास्तवसाम्प्रतम् ।

इत्यर्थमिह सम्प्राप्तः परं कौतूहलं हि मे ॥ 33 ॥

वनान्युपवनानीह लङ्कायाः काननानि च ।

सर्वतो गृहमुख्यानि द्रष्टुमागमनं हि मे ॥ 34 ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी ।

भूय एव पुनर्वाक्यं बभाषे परुषाक्षरम् ॥ 35 ॥

मामनिर्जित्य दुर्बुद्धे राक्षसेश्वरपालिताम् ।

न शक्यमद्य ते द्रष्टुं पुरीयं वानराधम ॥ 36 ॥

ततः स कपिशार्दूलस्तामुवाच निशाचरीम् ।

दृष्ट्वा पुरीमिमां भद्रे पुनर्यास्ये यथागतम् ॥ 37 ॥

ततः कृत्वा महानादं सा वै लङ्का भयावहम् ।

तलेन वानरश्रेष्ठं ताडयामास वेगिता ॥ 38 ॥

ततः स कपिशार्दूलो लङ्कया ताडितो भृशम् ।

ननाद सुमहानादं वीर्यवान् पवनात्मजः ॥ 39 ॥

ततः संवर्तयामास वामहस्तस्य सोऽङ्गुलीः ।

मुष्टिनाऽऽभिजघानैनां हनुमान् क्रोधमूर्छितः ॥ 40 ॥

स्त्री चेति मन्यमानेन नातिक्रोधः स्वयं कृतः ।

सा तु तेन प्रहारेण विह्वलाङ्गी निशाचरी ॥ 41 ॥

पपात सहसा भूमौ विकृताननदर्शना ।

ततस्तु हनुमान् प्राज्ञस्तां दृष्ट्वा विनिपातिताम् ॥ 42 ॥

कृपां चकार तेजस्वी मन्यमानः स्त्रियं तु ताम् ।

ततो वै भृशसंविग्ना लङ्का सा गद्गदाक्षरम् ॥ 43 ॥

उवाचागर्वितं वाक्यं हनूमन्तं प्लवङ्गमम् ।

प्रसीद सुमहाबाहो त्रायस्व हरिसत्तम ॥ 44 ॥

समये सौम्य तिष्ठन्ति सत्त्ववन्तो महाबलाः ।

अहं तु नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम ॥ 45 ॥

निर्जिताहं त्वया वीर विक्रमेण महाबल ।

इदं तु तथ्यं शृणु वै ब्रुवन्त्या मे हरीश्वर ॥ 46 ॥

स्वयम्भुवा पुरा दत्तं वरदानं यथा मम ।

यदा त्वां वानरः कश्चिद्विक्रमाद्वशमानयेत् ॥ 47 ॥

तदा त्वया हि विज्ञेयं रक्षसां भयमागतम् ।

स हि मे समयः सौम्य प्राप्तोऽद्य तव दर्शनात् ॥ 48 ॥

स्वयम्भू विहितः सत्यो न तस्यास्ति व्यतिक्रमः ।

सीतानिमित्तं राज्ञस्तु रावणस्य दुरात्मनः ॥ 49 ॥

रक्षसां चैव सर्वेषां विनाशः समुपागतः ।

तत्प्रविश्य हरिश्रेष्ठ पुरीं रावणपालिताम् ॥ 50 ॥

विधत्स्व सर्वकार्याणि यानि यानीह वाञ्छसि ।

प्रविश्य शापोपहतां हरीश्वर शुभां पुरीं राक्षसमुख्यपालिताम् ।

यदृच्छया त्वं जनकात्मजां सतीं विमार्ग सर्वत्र गतो यथासुखम् ॥ 51 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे तृतीयस्सर्गः ॥