ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਸ ਸਾਗਰਮਨਾਦृष੍ਯਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮਹਾਬਲਃ ।
ਤ੍ਰਿਕੂਟਸ਼ਿਖਰੇ ਲਙ੍ਕਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ॥ 1 ॥
ਤਤਃ ਪਾਦਪਮੁਕ੍ਤੇਨ ਪੁष੍ਪਵਰ੍षੇਣ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਅਭਿਵृष੍ਟਃ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬਭੌ ਪੁष੍ਪਮਯੋ ਯਥਾ ॥ 2 ॥
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਂਸ੍ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਮਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਅਨਿਃਸ਼੍ਵਸਨ੍ ਕਪਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਗ੍ਲਾਨਿਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥ 3 ॥
ਸ਼ਤਾਨ੍ਯਹਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਯਂ ਸੁਬਹੂਨ੍ਯਪਿ ।
ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਸਾਗਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮ੍ ॥ 4 ॥
ਸ ਤੁ ਵੀਰ੍ਯਵਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪ੍ਲਵਤਾਮਪਿ ਚੋਤ੍ਤਮਃ ।
ਜਗਾਮ ਵੇਗਵਾਨ੍ ਲਙ੍ਕਾਂ ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹੋਦਧਿਮ੍ ॥ 5 ॥
ਸ਼ਾਦ੍ਵਲਾਨਿ ਚ ਨੀਲਾਨਿ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਵਨਾਨਿ ਚ ।
ਗਣ੍ਡਵਨ੍ਤਿ ਚ ਮਧ੍ਯੇਨ ਜਗਾਮ ਨਗਵਨ੍ਤਿ ਚ ॥ 6 ॥
ਸ਼ੈਲਾਂਸ਼੍ਚ ਤਰੁਸਞ੍ਛਨ੍ਨਾਨ੍ ਵਨਾਰਾਜੀਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤਾਃ ।
ਅਭਿਚਕ੍ਰਾਮ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਪ੍ਲਵਗਰ੍षਭਃ ॥ 7 ॥
ਸ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਚਲੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਵਨਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ ।
ਸ ਨਗਾਗ੍ਰੇ ਚ ਤਾਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਃ ॥ 8 ॥
ਸਰਲਾਨ੍ ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਖਰ੍ਜੂਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਪੁष੍ਪਿਤਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰਿਯਾਲੂਨ੍ਮੁਚੁਲਿਨ੍ਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਟਜਾਨ੍ ਕੇਤਕਾਨਪਿ ॥ 9 ॥
ਪ੍ਰਿਯਂਙ੍ਗੂਨ੍ ਗਨ੍ਧਪੂਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਨੀਪਾਨ੍ ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾਂਸ੍ਤਥਾ ।
ਆਸਨਾਨ੍ ਕੋਵਿਦਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰਵੀਰਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤਾਨ੍ ॥ 10 ॥
ਪੁष੍ਪਭਾਰਨਿਬਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮੁਕੁਲਿਤਾਨਪਿ ।
ਪਾਦਪਾਨ੍ ਵਿਹਗਾਕੀਰ੍ਣਾਨ੍ ਪਵਨਾਧੂਤਮਸ੍ਤਕਾਨ੍ ॥ 11 ॥
ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਾਕੀਰ੍ਣਾ ਵਾਪੀਃ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਮਲਾਯੁਤਾਃ ।
ਆਕ੍ਰੀਡਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਰਮ੍ਯਾਵਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਂਸ਼੍ਚ ਜਲਾਸ਼ਯਾਨ੍ ॥ 12 ॥
ਸਨ੍ਤਤਾਨ੍ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਵृਕ੍षੈਃ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਫਲਪੁष੍ਪਿਤੈਃ ।
ਉਦ੍ਯਾਨਾਨਿ ਚ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਕਪਿਕੁਞ੍ਜਰਃ ॥ 13 ॥
ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਚ ਲਕ੍ष੍ਮੀਵਾਨ੍ ਲਙ੍ਕਾਂ ਰਾਵਣਪਾਲਿਤਾਮ੍ ।
ਪਰਿਖਾਭਿਃ ਸਪਦ੍ਮਾਭਿਃ ਸੋਤ੍ਪਲਾਭਿਰਲਙ੍ਕृਤਾਮ੍ ॥ 14 ॥
ਸੀਤਾਪਹਰਣਾਰ੍ਥੇਨ ਰਾਵਣੇਨ ਸੁਰਕ੍षਿਤਾਮ੍ ।
ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ਵਿਚਰਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍षਸੈਰੁਗ੍ਰਧਨ੍ਵਿਭਿਃ ॥ 15 ॥
ਕਾਞ੍ਚਨੇਨਾਵृਤਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਕਾਰੇਣ ਮਹਾਪੁਰੀਮ੍ ।
ਗृਹੈਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਃ ਸ਼ਾਰਦਾਮ੍ਬੁਦਸਨ੍ਨਿਭੈਃ ॥ 16 ॥
ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਭਿਃ ਪ੍ਰਤੋਲੀਭਿਰੁਚ੍ਚਾਭਿਰਭਿਸਂਵृਤਾਮ੍ ।
ਅਟ੍ਟਾਲਕਸ਼ਤਾਕੀਰ੍ਣਾਂ ਪਤਾਕਾਧ੍ਵਜਮਾਲਿਨੀਮ੍ ॥ 17 ॥
ਤੋਰਣੈਃ ਕਾਞ੍ਚਨੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰ੍ਲਤਾਪਙ੍ਤ੍ਕਿਵਿਚਿਤ੍ਰਿਤੈਃ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਲਙ੍ਕਾਂ ਦਿਵਿ ਦੇਵਪੁਰੀਂ ਯਥਾ ॥ 18 ॥
ਗਿਰਿਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਂ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੈਰ੍ਭਵਨੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ ਕਪਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪੁਰਮਾਕਾਸ਼ਗਂ ਯਥਾ ॥ 19 ॥
ਪਾਲਿਤਾਂ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਪ੍ਲਵਮਾਨਮਿਵਾਕਾਸ਼ੇ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਪੁਰੀਮ੍ ॥ 20 ॥
ਵਪ੍ਰਪ੍ਰਾਕਾਰਜਘਨਾਂ ਵਿਪੁਲਾਮ੍ਬੁਨਵਾਮ੍ਬਰਾਮ੍ ।
ਸ਼ਤਘ੍ਨੀਸ਼ੂਲਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਾਮਟ੍ਟਾਲਕਵਤਂਸਕਾਮ੍ ॥ 21 ॥
ਮਨਸੇਵ ਕृਤਾਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਦ੍ਵਾਰਮੁਤ੍ਤਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵਾਨਰਃ ॥ 22 ॥
ਕੈਲਾਸਸ਼ਿਖਰਪ੍ਰਖ੍ਯਾਮਾਲਿਖਨ੍ਤੀਮਿਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ।
ਡੀਯਮਾਨਾਮਿਵਾਕਾਸ਼ਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੈਰ੍ਭਵਨੋਤ੍ਤਮੈਃ ॥ 23 ॥
ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਂ ਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਘੋਰੈਰ੍ਨਾਗੈਰ੍ਭੋਗਵਤੀਮਿਵ ।
ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਸੁਕृਤਾਂ ਸ੍ਪष੍ਟਾਂ ਕੁਬੇਰਾਧ੍ਯੁषਿਤਾਂ ਪੁਰਾ ॥ 24 ॥
ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸ਼ੂਰੈਃ ਸ਼ੂਲਪਟ੍ਟਸਪਾਣਿਭਿਃ ।
ਰਕ੍षਿਤਾਂ ਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਘੋਰੈਰ੍ਗੁਹਾਮਾਸ਼ੀਵਿषੈਰਿਵ ॥ 25 ॥
ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਹਤੀਂ ਗੁਪ੍ਤਿਂ ਸਾਗਰਂ ਚ ਨਿਰੀਕ੍ष੍ਯ ਸਃ ।
ਰਾਵਣਂ ਚ ਰਿਪੁਂ ਘੋਰਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵਾਨਰਃ ॥ 26 ॥
ਆਗਤ੍ਯਾਪੀਹ ਹਰਯੋ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਰਰ੍ਥਕਾਃ ।
ਨ ਹਿ ਯੁਦ੍ਧੇਨ ਵੈ ਲਙ੍ਕਾ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਜੇਤੁਂ ਸੁਰੈਰਪਿ ॥ 27 ॥
ਇਮਾਂ ਤੁ ਵਿषਮਾਂ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਰਾਵਣਪਾਲਿਤਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪਿ ਸ ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ॥ 28 ॥
ਅਵਕਾਸ਼ੋ ਨਸਾਨ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸੇष੍ਵਭਿਗਮ੍ਯਤੇ ।
ਨ ਦਾਨਸ੍ਯ ਨ ਭੇਦਸ੍ਯ ਨੈਵ ਯੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥ 29 ॥
ਚਤੁਰ੍ਣਾਮੇਵ ਹਿ ਗਤਿਰ੍ਵਾਨਰਾਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।
ਵਾਲਿਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨੀਲਸ੍ਯ ਮਮ ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਧੀਮਤਃ ॥ 30 ॥
ਯਾਵਜ੍ਜਾਨਾਮਿ ਵੈਦੇਹੀਂ ਯਦਿ ਜੀਵਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਚਿਨ੍ਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ॥ 31 ॥
ਤਤਃ ਸ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਕਪਿਕੁਞ੍ਜਰਃ ।
ਗਿਰਿਸ਼ृਙ੍ਗੇ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਾਮਸ੍ਯਾਭ੍ਯੁਦਯੇ ਰਤਃ ॥ 32 ॥
ਅਨੇਨ ਰੂਪੇਣ ਮਯਾ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਰਕ੍षਸਾਂ ਪੁਰੀ ।
ਪ੍ਰਵੇष੍ਟੁਂ ਰਾਕ੍षਸੈਰ੍ਗੁਪ੍ਤਾ ਕ੍ਰੂਰੈਰ੍ਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ ॥ 33 ॥
ਉਗ੍ਰੌਜਸੋ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਬਲਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍षਸਾਃ ।
ਵਞ੍ਚਨੀਯਾ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵੇ ਜਾਨਕੀਂ ਪਰਿਮਾਰ੍ਗਤਾ ॥ 34 ॥
ਲਕ੍ष੍ਯਾਲਕ੍ष੍ਯੇਣ ਰੂਪੇਣ ਰਾਤ੍ਰੌ ਲਙ੍ਕਾ ਪੁਰੀ ਮਯਾ ।
ਪ੍ਰਵੇष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਮੇ ਕृਤ੍ਯਂ ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਮਹਤ੍ ॥ 35 ॥
ਤਾਂ ਪੁਰੀਂ ਤਾਦृਸ਼ੀਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੁਰਾਧਰ੍षਾਂ ਸੁਰਾਸੁਰੈਃ ।
ਹਨੁਮਾਨ੍ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ॥ 36 ॥
ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਪਸ਼੍ਯੇਯਂ ਮੈਥਿਲੀਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ।
ਅਦृष੍ਟੋ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਰਾਵਣੇਨ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 37 ॥
ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯੇਤ੍ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਏਕਾਮੇਕਸ਼੍ਚ ਵਸ਼੍ਯੇਯਂ ਰਹਿਤੇ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ॥ 38 ॥
ਭੂਤਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਾ ਵਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਰੋਧਿਤਾਃ ।
ਵਿਕ੍ਲਬਂ ਦੂਤਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਮਃ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਯਥਾ ॥ 39 ॥
ਅਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਪਿ ਨ ਸ਼ੋਭਤੇ ।
ਘਾਤਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਦੂਤਾਃ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨਃ ॥ 40 ॥
ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯੇਤ੍ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵੈਕ੍ਲਬ੍ਯਂ ਨ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍ ।
ਲਙ੍ਘਨਂ ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਥਂ ਨੁ ਨ ਵृਥਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ 41 ॥
ਮਯਿ ਦृष੍ਟੇ ਤੁ ਰਕ੍षੋਭੀ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਭਵੇਦ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਿਦਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਾਵਣਾਨਰ੍ਥਮਿਚ੍ਛਤਃ ॥ 42 ॥
ਨ ਹਿ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਾਤੁਮਵਿਜ੍ਞਾਤੇਨ ਰਾਕ੍षਸੈਃ ।
ਅਪਿ ਰਾਕ੍षਸਰੂਪੇਣ ਕਿਮੁਤਾਨ੍ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ ॥ 43 ॥
ਵਾਯੁਰਪ੍ਯਤ੍ਰ ਨਾਜ੍ਞਾਤਸ਼੍ਚਰੇਦਿਤਿ ਮਤਿਰ੍ਮਮ ।
ਨ ਹ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਯਵਿਦਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਬਲੀਯਸਾਮ੍ ॥ 44 ॥
ਇਹਾਹਂ ਯਦਿ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਸ੍ਵੇਨ ਰੂਪੇਣ ਸਂਵृਤਃ ।
ਵਿਨਾਸ਼ਮੁਪਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਭਰ੍ਤੁਰਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਹੀਯਤੇ ॥ 45 ॥
ਤਦਹਂ ਸ੍ਵੇਨ ਰੂਪੇਣ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਤਾਂ ਗਤਃ ।
ਲਙ੍ਕਾਮਭਿਪਤਿष੍ਯਾਮਿ ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ ॥ 46 ॥
ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਪੁਰੀਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸੁਦੁਰਾਸਦਾਮ੍ ।
ਵਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ ਭਵਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ ॥ 47 ॥
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਮਯਂ ਕਪਿਃ ।
ਆਚਕਾਙ੍ਕ੍षੇ ਤਦਾ ਵੀਰੋ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨੋਤ੍ਸੁਕਃ ॥ 48 ॥
ਸੂਰ੍ਯੇ ਚਾਸ੍ਤਂ ਗਤੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦੇਹਂ ਸਙ੍ਕ੍षਿਪ੍ਯ ਮਾਰੁਤਿਃ ।
ਪृषਦਂਸ਼ਕਮਾਤ੍ਰਃ ਸਨ੍ ਬਭੂਵਾਦ੍ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ 49 ॥
ਪ੍ਰਦੋषਕਾਲੇ ਹਨੁਮਾਂਸ੍ਤੂਰ੍ਣਮੁਤ੍ਪ੍ਲੁਤ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਪੁਰੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਮਹਾਪਥਾਮ੍ ॥ 50 ॥
ਪ੍ਰਾਸਾਦਮਾਲਾਵਿਤਤਾਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭੈਃ ਕਾਞ੍ਚਨਰਾਜਤੈਃ ।
ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭਮਯੈਰ੍ਜਾਲੈਰ੍ਗਨ੍ਥਰ੍ਵਨਗਰੋਪਮਾਮ੍ ॥ 51 ॥
ਸਪ੍ਤਭੌਮਾष੍ਟਭੌਮੈਸ਼੍ਚ ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਹਾਪੁਰੀਮ੍ ।
ਤਲੈਃ ਸ੍ਫਾਟਿਕਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣੈਃ ਕਾਰ੍ਤਸ੍ਵਰਵਿਭੂषਿਤੈਃ ॥ 52 ॥
ਵੈਡੂਰ੍ਯਮਣਿਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮੁਕ੍ਤਾਜਾਲਵਿਭੂषਿਤੈਃ ।
ਤਲੈਃ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭਿਰੇ ਤਾਨਿ ਭਵਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਰਕ੍षਸਾਮ੍ ॥ 53 ॥
ਕਾਞ੍ਚਨਾਨਿ ਚ ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਤੋਰਣਾਨਿ ਚ ਰਕ੍षਸਾਮ੍ ।
ਲਙ੍ਕਾਮੁਦ੍ਯੋਤਯਾਮਾਸੁਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਮਲਙ੍ਕृਤਾਮ੍ ॥ 54 ॥
ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਮਦ੍ਭੁਤਾਕਾਰਾਂ ਦृष੍ਟਵਾ ਲਙ੍ਕਾਂ ਮਹਾਕਪਿਃ ।
ਆਸੀਦ੍ਵਿषਣ੍ਣੋ ਹृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨੋਤ੍ਸੁਕਃ ॥ 55 ॥
ਸ ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਵਿਦ੍ਧਵਿਮਾਨਮਾਲਿਨੀਂ ਮਹਾਰ੍ਹਜਾਮ੍ਬੂਨਦਜਾਲਤੋਰਣਾਮ੍ ।
ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀਂ ਰਾਵਣਬਾਹੁਪਾਲਿਤਾਂ ਕ੍षਪਾਚਰੈਰ੍ਭੀਮਬਲੈਃ ਸਮਾਵृਤਾਮ੍ ॥ 56 ॥
ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਪਿ ਸਾਚਿਵ੍ਯਮਿਵਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਂਸ੍ਤਾਰਾਗਣੈਰ੍ਮਧ੍ਯਗਤੋ ਵਿਰਾਜਨ੍ ।
ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਵਿਤਾਨੇਨ ਵਿਤਤ੍ਯ ਲੋਕ ਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤੇ ਨੈਕਸਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਃ ॥ 57 ॥
ਸ਼ਙ੍ਖਪ੍ਰਭਂ ਕ੍षੀਰਮृਣਾਲਵਰ੍ਣ ਮੁਦ੍ਗਚ੍ਛਮਾਨਂ ਵ੍ਯਵਭਾਸਮਾਨਮ੍ ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ ਹਰਿਪ੍ਰਵੀਰਃ ਪੋਪ੍ਲੂਯਮਾਨਂ ਸਰਸੀਵ ਹਂਸਮ੍ ॥ 58 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
sa sāgaramanādṛṣyamatikramya mahābalaḥ |
trikūṭaśikhare laṅkāṃ sthitāṃ svastho dadarśa ha || 1 ||
tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān |
abhivṛṣṭaḥ sthitastatra babhau puṣpamayo yathā || 2 ||
yojanānāṃ śataṃ śrīmāṃstīrtvāpyuttamavikramaḥ |
aniḥśvasan kapistatra na glānimadhigacchati || 3 ||
śatānyahaṃ yojanānāṃ krameyaṃ subahūnyapi |
kiṃ punaḥ sāgarasyāntaṃ saṅkhyātaṃ śatayojanam || 4 ||
sa tu vīryavatāṃ śreṣṭhaḥ plavatāmapi cottamaḥ |
jagāma vegavān laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 5 ||
śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca |
gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca || 6 ||
śailāṃśca tarusañchannān vanārājīśca puṣpitāḥ |
abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ || 7 ||
sa tasminnacale tiṣṭhanvanānyupavanāni ca |
sa nagāgre ca tāṃ laṅkāṃ dadarśa pavanātmajaḥ || 8 ||
saralān karṇikārāṃśca kharjūrāṃśca supuṣpitān |
priyālūnmuculindāṃśca kuṭajān ketakānapi || 9 ||
priyaṃṅgūn gandhapūrṇāṃśca nīpān saptacchadāṃstathā |
āsanān kovidārāṃśca karavīrāṃśca puṣpitān || 10 ||
puṣpabhāranibaddhāṃśca tathā mukulitānapi |
pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān || 11 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā vāpīḥ padmotmalāyutāḥ |
ākrīḍān vividhān ramyāvan vividhāṃśca jalāśayān || 12 ||
santatān vividhairvṛkṣaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ |
udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ || 13 ||
samāsādya ca lakṣmīvān laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhiralaṅkṛtām || 14 ||
sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām |
samantādvicaradbhiśca rākṣasairugradhanvibhiḥ || 15 ||
kāñcanenāvṛtāṃ ramyāṃ prākāreṇa mahāpurīm |
gṛhaiśca grahasaṅkāśaiḥ śāradāmbudasannibhaiḥ || 16 ||
pāṇḍurābhiḥ pratolībhiruccābhirabhisaṃvṛtām |
aṭṭālakaśatākīrṇāṃ patākādhvajamālinīm || 17 ||
toraṇaiḥ kāñcanairdivyairlatāpaṅtkivicitritaiḥ |
dadarśa hanumān laṅkāṃ divi devapurīṃ yathā || 18 ||
girimūrdhniṃ sthitāṃ laṅkāṃ pāṇḍurairbhavanaiḥ śubhaiḥ |
dadarśa sa kapiśreṣṭhaḥ puramākāśagaṃ yathā || 19 ||
pālitāṃ rākṣasendreṇa nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
plavamānamivākāśe dadarśa hanumān purīm || 20 ||
vapraprākārajaghanāṃ vipulāmbunavāmbarām |
śataghnīśūlakeśāntāmaṭṭālakavataṃsakām || 21 ||
manaseva kṛtāṃ laṅkāṃ nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
dvāramuttaramāsādya cintayāmāsa vānaraḥ || 22 ||
kailāsaśikharaprakhyāmālikhantīmivāmbaram |
ḍīyamānāmivākāśamucchritairbhavanottamaiḥ || 23 ||
sampūrṇāṃ rākṣasairghorairnāgairbhogavatīmiva |
acintyāṃ sukṛtāṃ spaṣṭāṃ kuberādhyuṣitāṃ purā || 24 ||
daṃṣṭribhirbahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭasapāṇibhiḥ |
rakṣitāṃ rākṣasairghorairguhāmāśīviṣairiva || 25 ||
tasyāśca mahatīṃ guptiṃ sāgaraṃ ca nirīkṣya saḥ |
rāvaṇaṃ ca ripuṃ ghoraṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 26 ||
āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarthakāḥ |
na hi yuddhena vai laṅkā śakyā jetuṃ surairapi || 27 ||
imāṃ tu viṣamāṃ durgāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
prāpyāpi sa mahābāhuḥ kiṃ kariṣyati rāghavaḥ || 28 ||
avakāśo nasāntvasya rākṣaseṣvabhigamyate |
na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate || 29 ||
caturṇāmeva hi gatirvānarāṇāṃ mahātmanām |
vāliputrasya nīlasya mama rājñaśca dhīmataḥ || 30 ||
yāvajjānāmi vaidehīṃ yadi jīvati vā na vā |
tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṃ janakātmajām || 31 ||
tataḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ |
giriśṛṅge sthitastasmin rāmasyābhyudaye rataḥ || 32 ||
anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṃ purī |
praveṣṭuṃ rākṣasairguptā krūrairbalasamanvitaiḥ || 33 ||
ugraujaso mahāvīryā balavantaśca rākṣasāḥ |
vañcanīyā mayā sarve jānakīṃ parimārgatā || 34 ||
lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā |
praveṣṭuṃ prāptakālaṃ me kṛtyaṃ sādhayituṃ mahat || 35 ||
tāṃ purīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā durādharṣāṃ surāsuraiḥ |
hanumān cintayāmāsa viniścitya muhurmuhuḥ || 36 ||
kenopāyena paśyeyaṃ maithilīṃ janakātmajām |
adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 37 ||
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ rāmasya viditātmanaḥ |
ekāmekaśca vaśyeyaṃ rahite janakātmajām || 38 ||
bhūtāścārthā vipadyante deśakālavirodhitāḥ |
viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā || 39 ||
arthānarthāntare buddhirniścitāpi na śobhate |
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ || 40 ||
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet |
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet || 41 ||
mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ |
bhavedvyarthamidaṃ kāryaṃ rāvaṇānarthamicchataḥ || 42 ||
na hi śakyaṃ kvacit sthātumavijñātena rākṣasaiḥ |
api rākṣasarūpeṇa kimutānyena kenacit || 43 ||
vāyurapyatra nājñātaścarediti matirmama |
na hya styaviditaṃ kiñcidrākṣasānāṃ balīyasām || 44 ||
ihāhaṃ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṃvṛtaḥ |
vināśamupayāsyāmi bharturarthaśca hīyate || 45 ||
tadahaṃ svena rūpeṇa rajanyāṃ hrasvatāṃ gataḥ |
laṅkāmabhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye || 46 ||
rāvaṇasya purīṃ rātrau praviśya sudurāsadām |
vicinvan bhavanaṃ sarvaṃ drakṣyāmi janakātmajām || 47 ||
iti sañcintya hanumān sūryasyāstamayaṃ kapiḥ |
ācakāṅkṣe tadā vīro vaidehyā darśanotsukaḥ || 48 ||
sūrye cāstaṃ gate rātrau dehaṃ saṅkṣipya mārutiḥ |
pṛṣadaṃśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||
pradoṣakāle hanumāṃstūrṇamutplutya vīryavān |
praviveśa purīṃ ramyāṃ suvibhaktamahāpathām || 50 ||
prāsādamālāvitatāṃ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ |
śātakumbhamayairjālairgantharvanagaropamām || 51 ||
saptabhaumāṣṭabhaumaiśca sa dadarśa mahāpurīm |
talaiḥ sphāṭikasaṅkīrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ || 52 ||
vaiḍūryamaṇicitraiśca muktājālavibhūṣitaiḥ |
talaiḥ śuśubhire tāni bhavanānyatra rakṣasām || 53 ||
kāñcanāni ca citrāṇi toraṇāni ca rakṣasām |
laṅkāmudyotayāmāsuḥ sarvataḥ samalaṅkṛtām || 54 ||
acintyāmadbhutākārāṃ dṛṣṭavā laṅkāṃ mahākapiḥ |
āsīdviṣaṇṇo hṛṣṭaśca vaidehyā darśanotsukaḥ || 55 ||
sa pāṇḍurāviddhavimānamālinīṃ mahārhajāmbūnadajālatoraṇām |
yaśasvinīṃ rāvaṇabāhupālitāṃ kṣapācarairbhīmabalaiḥ samāvṛtām || 56 ||
candro'pi sācivyamivāsya kurvaṃstārāgaṇairmadhyagato virājan |
jyotsnāvitānena vitatya loka muttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ || 57 ||
śaṅkhaprabhaṃ kṣīramṛṇālavarṇa mudgacchamānaṃ vyavabhāsamānam |
dadarśa candraṃ sa haripravīraḥ poplūyamānaṃ sarasīva haṃsam || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ द्वितीयस्सर्गः ।
स सागरमनादृष्यमतिक्रम्य महाबलः ।
त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह ॥ 1 ॥
ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान् ।
अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा ॥ 2 ॥
योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः ।
अनिःश्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति ॥ 3 ॥
शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि ।
किं पुनः सागरस्यान्तं सङ्ख्यातं शतयोजनम् ॥ 4 ॥
स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः ।
जगाम वेगवान् लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ 5 ॥
शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च ।
गण्डवन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च ॥ 6 ॥
शैलांश्च तरुसञ्छन्नान् वनाराजीश्च पुष्पिताः ।
अभिचक्राम तेजस्वी हनुमान् प्लवगर्षभः ॥ 7 ॥
स तस्मिन्नचले तिष्ठन्वनान्युपवनानि च ।
स नगाग्रे च तां लङ्कां ददर्श पवनात्मजः ॥ 8 ॥
सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान् ।
प्रियालून्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि ॥ 9 ॥
प्रियंङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा ।
आसनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान् ॥ 10 ॥
पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि ।
पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान् ॥ 11 ॥
हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्मलायुताः ।
आक्रीडान् विविधान् रम्यावन् विविधांश्च जलाशयान् ॥ 12 ॥
सन्ततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः ।
उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः ॥ 13 ॥
समासाद्य च लक्ष्मीवान् लङ्कां रावणपालिताम् ।
परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलङ्कृताम् ॥ 14 ॥
सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम् ।
समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः ॥ 15 ॥
काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम् ।
गृहैश्च ग्रहसङ्काशैः शारदाम्बुदसन्निभैः ॥ 16 ॥
पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम् ।
अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम् ॥ 17 ॥
तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्त्किविचित्रितैः ।
ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा ॥ 18 ॥
गिरिमूर्ध्निं स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः ।
ददर्श स कपिश्रेष्ठः पुरमाकाशगं यथा ॥ 19 ॥
पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा ।
प्लवमानमिवाकाशे ददर्श हनुमान् पुरीम् ॥ 20 ॥
वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम् ।
शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम् ॥ 21 ॥
मनसेव कृतां लङ्कां निर्मितां विश्वकर्मणा ।
द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः ॥ 22 ॥
कैलासशिखरप्रख्यामालिखन्तीमिवाम्बरम् ।
डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः ॥ 23 ॥
सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव ।
अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा ॥ 24 ॥
दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टसपाणिभिः ।
रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव ॥ 25 ॥
तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः ।
रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः ॥ 26 ॥
आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः ।
न हि युद्धेन वै लङ्का शक्या जेतुं सुरैरपि ॥ 27 ॥
इमां तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम् ।
प्राप्यापि स महाबाहुः किं करिष्यति राघवः ॥ 28 ॥
अवकाशो नसान्त्वस्य राक्षसेष्वभिगम्यते ।
न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते ॥ 29 ॥
चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां महात्मनाम् ।
वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः ॥ 30 ॥
यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा ।
तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम् ॥ 31 ॥
ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः ।
गिरिशृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदये रतः ॥ 32 ॥
अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी ।
प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः ॥ 33 ॥
उग्रौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः ।
वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता ॥ 34 ॥
लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया ।
प्रवेष्टुं प्राप्तकालं मे कृत्यं साधयितुं महत् ॥ 35 ॥
तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः ।
हनुमान् चिन्तयामास विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः ॥ 36 ॥
केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम् ।
अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥ 37 ॥
न विनश्येत्कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः ।
एकामेकश्च वश्येयं रहिते जनकात्मजाम् ॥ 38 ॥
भूताश्चार्था विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः ।
विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥ 39 ॥
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते ।
घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ 40 ॥
न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यं न कथं भवेत् ।
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत् ॥ 41 ॥
मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः ।
भवेद्व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः ॥ 42 ॥
न हि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः ।
अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित् ॥ 43 ॥
वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम ।
न ह्य स्त्यविदितं किञ्चिद्राक्षसानां बलीयसाम् ॥ 44 ॥
इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः ।
विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हीयते ॥ 45 ॥
तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः ।
लङ्कामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये ॥ 46 ॥
रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम् ।
विचिन्वन् भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम् ॥ 47 ॥
इति सञ्चिन्त्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः ।
आचकाङ्क्षे तदा वीरो वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ 48 ॥
सूर्ये चास्तं गते रात्रौ देहं सङ्क्षिप्य मारुतिः ।
पृषदंशकमात्रः सन् बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ 49 ॥
प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्प्लुत्य वीर्यवान् ।
प्रविवेश पुरीं रम्यां सुविभक्तमहापथाम् ॥ 50 ॥
प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः ।
शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्थर्वनगरोपमाम् ॥ 51 ॥
सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम् ।
तलैः स्फाटिकसङ्कीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः ॥ 52 ॥
वैडूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः ।
तलैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम् ॥ 53 ॥
काञ्चनानि च चित्राणि तोरणानि च रक्षसाम् ।
लङ्कामुद्योतयामासुः सर्वतः समलङ्कृताम् ॥ 54 ॥
अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्टवा लङ्कां महाकपिः ।
आसीद्विषण्णो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ 55 ॥
स पाण्डुराविद्धविमानमालिनीं महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम् ।
यशस्विनीं रावणबाहुपालितां क्षपाचरैर्भीमबलैः समावृताम् ॥ 56 ॥
चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वंस्तारागणैर्मध्यगतो विराजन् ।
ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मिः ॥ 57 ॥
शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम् ।
ददर्श चन्द्रं स हरिप्रवीरः पोप्लूयमानं सरसीव हंसम् ॥ 58 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
sa sāgaramanādṛṣyamatikramya mahābalaḥ |
trikūṭaśikhare laṅkāṃ sthitāṃ svastho dadarśa ha || 1 ||
tataḥ pādapamuktena puṣpavarṣeṇa vīryavān |
abhivṛṣṭaḥ sthitastatra babhau puṣpamayo yathā || 2 ||
yojanānāṃ śataṃ śrīmāṃstīrtvāpyuttamavikramaḥ |
aniḥśvasan kapistatra na glānimadhigacchati || 3 ||
śatānyahaṃ yojanānāṃ krameyaṃ subahūnyapi |
kiṃ punaḥ sāgarasyāntaṃ saṅkhyātaṃ śatayojanam || 4 ||
sa tu vīryavatāṃ śreṣṭhaḥ plavatāmapi cottamaḥ |
jagāma vegavān laṅkāṃ laṅghayitvā mahodadhim || 5 ||
śādvalāni ca nīlāni gandhavanti vanāni ca |
gaṇḍavanti ca madhyena jagāma nagavanti ca || 6 ||
śailāṃśca tarusañchannān vanārājīśca puṣpitāḥ |
abhicakrāma tejasvī hanumān plavagarṣabhaḥ || 7 ||
sa tasminnacale tiṣṭhanvanānyupavanāni ca |
sa nagāgre ca tāṃ laṅkāṃ dadarśa pavanātmajaḥ || 8 ||
saralān karṇikārāṃśca kharjūrāṃśca supuṣpitān |
priyālūnmuculindāṃśca kuṭajān ketakānapi || 9 ||
priyaṃṅgūn gandhapūrṇāṃśca nīpān saptacchadāṃstathā |
āsanān kovidārāṃśca karavīrāṃśca puṣpitān || 10 ||
puṣpabhāranibaddhāṃśca tathā mukulitānapi |
pādapān vihagākīrṇān pavanādhūtamastakān || 11 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā vāpīḥ padmotmalāyutāḥ |
ākrīḍān vividhān ramyāvan vividhāṃśca jalāśayān || 12 ||
santatān vividhairvṛkṣaiḥ sarvartuphalapuṣpitaiḥ |
udyānāni ca ramyāṇi dadarśa kapikuñjaraḥ || 13 ||
samāsādya ca lakṣmīvān laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
parikhābhiḥ sapadmābhiḥ sotpalābhiralaṅkṛtām || 14 ||
sītāpaharaṇārthena rāvaṇena surakṣitām |
samantādvicaradbhiśca rākṣasairugradhanvibhiḥ || 15 ||
kāñcanenāvṛtāṃ ramyāṃ prākāreṇa mahāpurīm |
gṛhaiśca grahasaṅkāśaiḥ śāradāmbudasannibhaiḥ || 16 ||
pāṇḍurābhiḥ pratolībhiruccābhirabhisaṃvṛtām |
aṭṭālakaśatākīrṇāṃ patākādhvajamālinīm || 17 ||
toraṇaiḥ kāñcanairdivyairlatāpaṅtkivicitritaiḥ |
dadarśa hanumān laṅkāṃ divi devapurīṃ yathā || 18 ||
girimūrdhniṃ sthitāṃ laṅkāṃ pāṇḍurairbhavanaiḥ śubhaiḥ |
dadarśa sa kapiśreṣṭhaḥ puramākāśagaṃ yathā || 19 ||
pālitāṃ rākṣasendreṇa nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
plavamānamivākāśe dadarśa hanumān purīm || 20 ||
vapraprākārajaghanāṃ vipulāmbunavāmbarām |
śataghnīśūlakeśāntāmaṭṭālakavataṃsakām || 21 ||
manaseva kṛtāṃ laṅkāṃ nirmitāṃ viśvakarmaṇā |
dvāramuttaramāsādya cintayāmāsa vānaraḥ || 22 ||
kailāsaśikharaprakhyāmālikhantīmivāmbaram |
ḍīyamānāmivākāśamucchritairbhavanottamaiḥ || 23 ||
sampūrṇāṃ rākṣasairghorairnāgairbhogavatīmiva |
acintyāṃ sukṛtāṃ spaṣṭāṃ kuberādhyuṣitāṃ purā || 24 ||
daṃṣṭribhirbahubhiḥ śūraiḥ śūlapaṭṭasapāṇibhiḥ |
rakṣitāṃ rākṣasairghorairguhāmāśīviṣairiva || 25 ||
tasyāśca mahatīṃ guptiṃ sāgaraṃ ca nirīkṣya saḥ |
rāvaṇaṃ ca ripuṃ ghoraṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 26 ||
āgatyāpīha harayo bhaviṣyanti nirarthakāḥ |
na hi yuddhena vai laṅkā śakyā jetuṃ surairapi || 27 ||
imāṃ tu viṣamāṃ durgāṃ laṅkāṃ rāvaṇapālitām |
prāpyāpi sa mahābāhuḥ kiṃ kariṣyati rāghavaḥ || 28 ||
avakāśo nasāntvasya rākṣaseṣvabhigamyate |
na dānasya na bhedasya naiva yuddhasya dṛśyate || 29 ||
caturṇāmeva hi gatirvānarāṇāṃ mahātmanām |
vāliputrasya nīlasya mama rājñaśca dhīmataḥ || 30 ||
yāvajjānāmi vaidehīṃ yadi jīvati vā na vā |
tatraiva cintayiṣyāmi dṛṣṭvā tāṃ janakātmajām || 31 ||
tataḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ |
giriśṛṅge sthitastasmin rāmasyābhyudaye rataḥ || 32 ||
anena rūpeṇa mayā na śakyā rakṣasāṃ purī |
praveṣṭuṃ rākṣasairguptā krūrairbalasamanvitaiḥ || 33 ||
ugraujaso mahāvīryā balavantaśca rākṣasāḥ |
vañcanīyā mayā sarve jānakīṃ parimārgatā || 34 ||
lakṣyālakṣyeṇa rūpeṇa rātrau laṅkā purī mayā |
praveṣṭuṃ prāptakālaṃ me kṛtyaṃ sādhayituṃ mahat || 35 ||
tāṃ purīṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā durādharṣāṃ surāsuraiḥ |
hanumān cintayāmāsa viniścitya muhurmuhuḥ || 36 ||
kenopāyena paśyeyaṃ maithilīṃ janakātmajām |
adṛṣṭo rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 37 ||
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ rāmasya viditātmanaḥ |
ekāmekaśca vaśyeyaṃ rahite janakātmajām || 38 ||
bhūtāścārthā vipadyante deśakālavirodhitāḥ |
viklabaṃ dūtamāsādya tamaḥ sūryodaye yathā || 39 ||
arthānarthāntare buddhirniścitāpi na śobhate |
ghātayanti hi kāryāṇi dūtāḥ paṇḍitamāninaḥ || 40 ||
na vinaśyetkathaṃ kāryaṃ vaiklabyaṃ na kathaṃ bhavet |
laṅghanaṃ ca samudrasya kathaṃ nu na vṛthā bhavet || 41 ||
mayi dṛṣṭe tu rakṣobhī rāmasya viditātmanaḥ |
bhavedvyarthamidaṃ kāryaṃ rāvaṇānarthamicchataḥ || 42 ||
na hi śakyaṃ kvacit sthātumavijñātena rākṣasaiḥ |
api rākṣasarūpeṇa kimutānyena kenacit || 43 ||
vāyurapyatra nājñātaścarediti matirmama |
na hya styaviditaṃ kiñcidrākṣasānāṃ balīyasām || 44 ||
ihāhaṃ yadi tiṣṭhāmi svena rūpeṇa saṃvṛtaḥ |
vināśamupayāsyāmi bharturarthaśca hīyate || 45 ||
tadahaṃ svena rūpeṇa rajanyāṃ hrasvatāṃ gataḥ |
laṅkāmabhipatiṣyāmi rāghavasyārthasiddhaye || 46 ||
rāvaṇasya purīṃ rātrau praviśya sudurāsadām |
vicinvan bhavanaṃ sarvaṃ drakṣyāmi janakātmajām || 47 ||
iti sañcintya hanumān sūryasyāstamayaṃ kapiḥ |
ācakāṅkṣe tadā vīro vaidehyā darśanotsukaḥ || 48 ||
sūrye cāstaṃ gate rātrau dehaṃ saṅkṣipya mārutiḥ |
pṛṣadaṃśakamātraḥ san babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||
pradoṣakāle hanumāṃstūrṇamutplutya vīryavān |
praviveśa purīṃ ramyāṃ suvibhaktamahāpathām || 50 ||
prāsādamālāvitatāṃ stambhaiḥ kāñcanarājataiḥ |
śātakumbhamayairjālairgantharvanagaropamām || 51 ||
saptabhaumāṣṭabhaumaiśca sa dadarśa mahāpurīm |
talaiḥ sphāṭikasaṅkīrṇaiḥ kārtasvaravibhūṣitaiḥ || 52 ||
vaiḍūryamaṇicitraiśca muktājālavibhūṣitaiḥ |
talaiḥ śuśubhire tāni bhavanānyatra rakṣasām || 53 ||
kāñcanāni ca citrāṇi toraṇāni ca rakṣasām |
laṅkāmudyotayāmāsuḥ sarvataḥ samalaṅkṛtām || 54 ||
acintyāmadbhutākārāṃ dṛṣṭavā laṅkāṃ mahākapiḥ |
āsīdviṣaṇṇo hṛṣṭaśca vaidehyā darśanotsukaḥ || 55 ||
sa pāṇḍurāviddhavimānamālinīṃ mahārhajāmbūnadajālatoraṇām |
yaśasvinīṃ rāvaṇabāhupālitāṃ kṣapācarairbhīmabalaiḥ samāvṛtām || 56 ||
candro'pi sācivyamivāsya kurvaṃstārāgaṇairmadhyagato virājan |
jyotsnāvitānena vitatya loka muttiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ || 57 ||
śaṅkhaprabhaṃ kṣīramṛṇālavarṇa mudgacchamānaṃ vyavabhāsamānam |
dadarśa candraṃ sa haripravīraḥ poplūyamānaṃ sarasīva haṃsam || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.