ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്രയോവിംശസ്സര്ഗഃ ।
ഇത്യുക്ത്വാ മൈഥിലീം രാജാ രാവണഃ ശത്രുരാവണഃ ।
സന്ദിശ്യ ച തതഃ സര്വാ രാക്ഷസീര്നിര്ജഗാമ ഹ ॥ 1 ॥
നിഷ്ക്രാന്തേ രാക്ഷസേന്ദ്രേ തു പുനരന്തഃപുരം ഗതേ ।
രാക്ഷസ്യോ ഭീമരൂപാസ്താഃ സീതാം സമഭിദുദ്രുവുഃ ॥ 2 ॥
തതഃ സീതാമുപാഗമ്യ രാക്ഷസ്യഃ ക്രോധമൂര്ഛിതാഃ ।
പരം പരുഷയാ വാചാ വൈദേഹീമിദമബ്രുവന് ॥ 3 ॥
പൌലസ്ത്യസ്യ വരിഷ്ഠസ്യ രാവണസ്യ മഹാത്മനഃ ।
ദശഗ്രീവസ്യ ഭാര്യാ ത്വം സീതേ ന ബഹുമന്യസേ ॥ 4 ॥
തതസ്ത്വേകജടാ നാമ രാക്ഷസീ വാക്യമബ്രവീത് ।
ആമന്ത്യ്ര ക്രോധാതാമ്രാക്ഷീ സീതാം കരതലോദരീമ് ॥ 5 ॥
പ്രജാപതീനാം ഷണ്ണാം തു ചതുര്ഥോ യഃ പ്രജാപതിഃ ।
മാനസോ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രഃ പുലസ്ത്യ ഇതി വിശ്രുതഃ ॥ 6 ॥
പുലസ്ത്യസ്യ തു തേജസ്വീ മഹര്ഷിര്മാനസഃ സുതഃ ।
നാമ്നാ സ വിശ്രവാ നാമ പ്രജാപതിസമപ്രഭഃ ॥ 7 ॥
തസ്യ പുത്രോ വിശാലാക്ഷി രാവണഃ ശത്രുരാവണഃ ।
തസ്യ ത്വം രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ ഭാര്യാ ഭവിതുമര്ഹസി ॥ 8 ॥
മയോക്തം ചാരുസര്വാങ്ഗിഃ വാക്യം കിം നാനുമന്യസേ ।
തതോ ഹരിജടാ നാമ രാക്ഷസീ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 9 ॥
വിവര്ത്യ നയനേ കോപാന്മാര്ജാരസദൃശേക്ഷണാ ।
യേന ദേവാസ്ത്രയസ്ത്രിംശദ്ദേവരാജശ്ച നിര്ജിതാഃ ॥ 10 ॥
തസ്യ ത്വം രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ ഭാര്യാ ഭവിതുമര്ഹസി ।
തതസ്തു പ്രഘസാ നാമ രാക്ഷസീ ക്രോധമൂര്ഛിതാ ॥ 11 ॥
ഭര്ത്സയന്തീ തദാ ഘോരമിദം വചനമബ്രവീത് ।
വീര്യോത്സിക്തസ്യ ശൂരസ്യ സങ്ഗ്രാമേഷു നിവര്തിനഃ ॥ 12 ॥
ബലിനോ വീര്യയുക്തസ്യ ഭാര്യാത്വം കിം ന ലപ്സ്യസേ ।
പ്രിയാം ബഹുമതാം ഭാര്യാം ത്യക്ത്വാ രാജാ മഹാബലഃ ॥ 13 ॥
സര്വാസാം ച മഹാഭാഗാം ത്വാമുപൈഷ്യതി രാവണഃ ।
സമൃദ്ധം സ്ത്രീസഹസ്രേണ നാനാരത്നോപശോഭിതമ് ॥ 14 ॥
അന്തഃപുരം സമുത്സൃജ്യ ത്വാമുപൈഷ്യതി രാവണഃ ।
അന്യാ തു വികടാ നാമ രാക്ഷസീ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 15 ॥
അസകൃദ്ദേവതാ യുദ്ധേ നാഗഗന്ധര്വദാനവാഃ ।
നിര്ജിതാഃ സമരേ യേന സ തേ പാര്ശ്വമുപാഗതഃ ॥ 16 ॥
തസ്യ സര്വസമൃദ്ധസ്യ രാവണസ്യ മഹാത്മനഃ ।
കിമദ്യ രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ ഭാര്യാത്വം നേച്ഛസേഽധമേ ॥ 17 ॥
തതസ്തു ദുര്മുഖീ നാമ രാക്ഷസീ വാക്യമബ്രവീത് ।
യസ്യ സൂര്യോ ന തപതി ഭീതോ യസ്യ ച മാരുതഃ ॥ 18 ॥
ന വാതി സ്മായതാപാങ്ഗേ കിം ത്വം തസ്യ ന തിഷ്ഠസി ।
പുഷ്പവൃഷ്ടിം ച തരവോ മുമുചുര്യസ്യ വൈ ഭയാത് ॥ 19 ॥
ശൈലാശ്ച സുഭ്രു പാനീയം ജലദാശ്ച യദേച്ഛതി ।
തസ്യ നൈരൃതരാജസ്യ രാജരാജസ്യ ഭാമിനി ॥ 20 ॥
കിം ത്വം ന കുരുഷേ ബുദ്ധിം ഭാര്യാര്ഥേ രാവണസ്യ ഹി ।
സാധു തേ തത്ത്വതോ ദേവി കഥിതം സാധു ഭാമിനി ॥ 21 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ത്രയോവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha trayoviṃśassargaḥ |
ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |
sandiśya ca tataḥ sarvā rākṣasīrnirjagāma ha || 1 ||
niṣkrānte rākṣasendre tu punarantaḥpuraṃ gate |
rākṣasyo bhīmarūpāstāḥ sītāṃ samabhidudruvuḥ || 2 ||
tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |
paraṃ paruṣayā vācā vaidehīmidamabruvan || 3 ||
paulastyasya variṣṭhasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |
daśagrīvasya bhāryā tvaṃ sīte na bahumanyase || 4 ||
tatastvekajaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt |
āmantyra krodhātāmrākṣī sītāṃ karatalodarīm || 5 ||
prajāpatīnāṃ ṣaṇṇāṃ tu caturtho yaḥ prajāpatiḥ |
mānaso brahmaṇaḥ putraḥ pulastya iti viśrutaḥ || 6 ||
pulastyasya tu tejasvī maharṣirmānasaḥ sutaḥ |
nāmnā sa viśravā nāma prajāpatisamaprabhaḥ || 7 ||
tasya putro viśālākṣi rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |
tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitumarhasi || 8 ||
mayoktaṃ cārusarvāṅgiḥ vākyaṃ kiṃ nānumanyase |
tato harijaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt || 9 ||
vivartya nayane kopānmārjārasadṛśekṣaṇā |
yena devāstrayastriṃśaddevarājaśca nirjitāḥ || 10 ||
tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitumarhasi |
tatastu praghasā nāma rākṣasī krodhamūrchitā || 11 ||
bhartsayantī tadā ghoramidaṃ vacanamabravīt |
vīryotsiktasya śūrasya saṅgrāmeṣu nivartinaḥ || 12 ||
balino vīryayuktasya bhāryātvaṃ kiṃ na lapsyase |
priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ tyaktvā rājā mahābalaḥ || 13 ||
sarvāsāṃ ca mahābhāgāṃ tvāmupaiṣyati rāvaṇaḥ |
samṛddhaṃ strīsahasreṇa nānāratnopaśobhitam || 14 ||
antaḥpuraṃ samutsṛjya tvāmupaiṣyati rāvaṇaḥ |
anyā tu vikaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt || 15 ||
asakṛddevatā yuddhe nāgagandharvadānavāḥ |
nirjitāḥ samare yena sa te pārśvamupāgataḥ || 16 ||
tasya sarvasamṛddhasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |
kimadya rākṣasendrasya bhāryātvaṃ necchase'dhame || 17 ||
tatastu durmukhī nāma rākṣasī vākyamabravīt |
yasya sūryo na tapati bhīto yasya ca mārutaḥ || 18 ||
na vāti smāyatāpāṅge kiṃ tvaṃ tasya na tiṣṭhasi |
puṣpavṛṣṭiṃ ca taravo mumucuryasya vai bhayāt || 19 ||
śailāśca subhru pānīyaṃ jaladāśca yadecchati |
tasya nairṛtarājasya rājarājasya bhāmini || 20 ||
kiṃ tvaṃ na kuruṣe buddhiṃ bhāryārthe rāvaṇasya hi |
sādhu te tattvato devi kathitaṃ sādhu bhāmini || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe trayoviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ त्रयोविंशस्सर्गः ।
इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः ।
सन्दिश्य च ततः सर्वा राक्षसीर्निर्जगाम ह ॥ 1 ॥
निष्क्रान्ते राक्षसेन्द्रे तु पुनरन्तःपुरं गते ।
राक्षस्यो भीमरूपास्ताः सीतां समभिदुद्रुवुः ॥ 2 ॥
ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।
परं परुषया वाचा वैदेहीमिदमब्रुवन् ॥ 3 ॥
पौलस्त्यस्य वरिष्ठस्य रावणस्य महात्मनः ।
दशग्रीवस्य भार्या त्वं सीते न बहुमन्यसे ॥ 4 ॥
ततस्त्वेकजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
आमन्त्य्र क्रोधाताम्राक्षी सीतां करतलोदरीम् ॥ 5 ॥
प्रजापतीनां षण्णां तु चतुर्थो यः प्रजापतिः ।
मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्य इति विश्रुतः ॥ 6 ॥
पुलस्त्यस्य तु तेजस्वी महर्षिर्मानसः सुतः ।
नाम्ना स विश्रवा नाम प्रजापतिसमप्रभः ॥ 7 ॥
तस्य पुत्रो विशालाक्षि रावणः शत्रुरावणः ।
तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ॥ 8 ॥
मयोक्तं चारुसर्वाङ्गिः वाक्यं किं नानुमन्यसे ।
ततो हरिजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ 9 ॥
विवर्त्य नयने कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा ।
येन देवास्त्रयस्त्रिंशद्देवराजश्च निर्जिताः ॥ 10 ॥
तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ।
ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी क्रोधमूर्छिता ॥ 11 ॥
भर्त्सयन्ती तदा घोरमिदं वचनमब्रवीत् ।
वीर्योत्सिक्तस्य शूरस्य सङ्ग्रामेषु निवर्तिनः ॥ 12 ॥
बलिनो वीर्ययुक्तस्य भार्यात्वं किं न लप्स्यसे ।
प्रियां बहुमतां भार्यां त्यक्त्वा राजा महाबलः ॥ 13 ॥
सर्वासां च महाभागां त्वामुपैष्यति रावणः ।
समृद्धं स्त्रीसहस्रेण नानारत्नोपशोभितम् ॥ 14 ॥
अन्तःपुरं समुत्सृज्य त्वामुपैष्यति रावणः ।
अन्या तु विकटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ 15 ॥
असकृद्देवता युद्धे नागगन्धर्वदानवाः ।
निर्जिताः समरे येन स ते पार्श्वमुपागतः ॥ 16 ॥
तस्य सर्वसमृद्धस्य रावणस्य महात्मनः ।
किमद्य राक्षसेन्द्रस्य भार्यात्वं नेच्छसेऽधमे ॥ 17 ॥
ततस्तु दुर्मुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ।
यस्य सूर्यो न तपति भीतो यस्य च मारुतः ॥ 18 ॥
न वाति स्मायतापाङ्गे किं त्वं तस्य न तिष्ठसि ।
पुष्पवृष्टिं च तरवो मुमुचुर्यस्य वै भयात् ॥ 19 ॥
शैलाश्च सुभ्रु पानीयं जलदाश्च यदेच्छति ।
तस्य नैरृतराजस्य राजराजस्य भामिनि ॥ 20 ॥
किं त्वं न कुरुषे बुद्धिं भार्यार्थे रावणस्य हि ।
साधु ते तत्त्वतो देवि कथितं साधु भामिनि ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रयोविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha trayoviṃśassargaḥ |
ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |
sandiśya ca tataḥ sarvā rākṣasīrnirjagāma ha || 1 ||
niṣkrānte rākṣasendre tu punarantaḥpuraṃ gate |
rākṣasyo bhīmarūpāstāḥ sītāṃ samabhidudruvuḥ || 2 ||
tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |
paraṃ paruṣayā vācā vaidehīmidamabruvan || 3 ||
paulastyasya variṣṭhasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |
daśagrīvasya bhāryā tvaṃ sīte na bahumanyase || 4 ||
tatastvekajaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt |
āmantyra krodhātāmrākṣī sītāṃ karatalodarīm || 5 ||
prajāpatīnāṃ ṣaṇṇāṃ tu caturtho yaḥ prajāpatiḥ |
mānaso brahmaṇaḥ putraḥ pulastya iti viśrutaḥ || 6 ||
pulastyasya tu tejasvī maharṣirmānasaḥ sutaḥ |
nāmnā sa viśravā nāma prajāpatisamaprabhaḥ || 7 ||
tasya putro viśālākṣi rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |
tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitumarhasi || 8 ||
mayoktaṃ cārusarvāṅgiḥ vākyaṃ kiṃ nānumanyase |
tato harijaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt || 9 ||
vivartya nayane kopānmārjārasadṛśekṣaṇā |
yena devāstrayastriṃśaddevarājaśca nirjitāḥ || 10 ||
tasya tvaṃ rākṣasendrasya bhāryā bhavitumarhasi |
tatastu praghasā nāma rākṣasī krodhamūrchitā || 11 ||
bhartsayantī tadā ghoramidaṃ vacanamabravīt |
vīryotsiktasya śūrasya saṅgrāmeṣu nivartinaḥ || 12 ||
balino vīryayuktasya bhāryātvaṃ kiṃ na lapsyase |
priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ tyaktvā rājā mahābalaḥ || 13 ||
sarvāsāṃ ca mahābhāgāṃ tvāmupaiṣyati rāvaṇaḥ |
samṛddhaṃ strīsahasreṇa nānāratnopaśobhitam || 14 ||
antaḥpuraṃ samutsṛjya tvāmupaiṣyati rāvaṇaḥ |
anyā tu vikaṭā nāma rākṣasī vākyamabravīt || 15 ||
asakṛddevatā yuddhe nāgagandharvadānavāḥ |
nirjitāḥ samare yena sa te pārśvamupāgataḥ || 16 ||
tasya sarvasamṛddhasya rāvaṇasya mahātmanaḥ |
kimadya rākṣasendrasya bhāryātvaṃ necchase'dhame || 17 ||
tatastu durmukhī nāma rākṣasī vākyamabravīt |
yasya sūryo na tapati bhīto yasya ca mārutaḥ || 18 ||
na vāti smāyatāpāṅge kiṃ tvaṃ tasya na tiṣṭhasi |
puṣpavṛṣṭiṃ ca taravo mumucuryasya vai bhayāt || 19 ||
śailāśca subhru pānīyaṃ jaladāśca yadecchati |
tasya nairṛtarājasya rājarājasya bhāmini || 20 ||
kiṃ tvaṃ na kuruṣe buddhiṃ bhāryārthe rāvaṇasya hi |
sādhu te tattvato devi kathitaṃ sādhu bhāmini || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe trayoviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.