Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 63 — Malayalam Script

Meaning —

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।

അഥ ത്രിഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।

Shloka 1

തതോ മൂര്ധ്നാ നിപതിതം വാനരം വാനരര്ഷഭഃ ।
ദൃഷ്ട്വൈവോദ്വിഗ്നഹൃദയോ വാക്യമേതദുവാച ഹ ॥ 1 ॥

tato mūrdhnā nipatitaṃ vānaraṃ vānararṣabhaḥ |
dṛṣṭvaivodvignahṛdayo vākyametaduvāca ha || 1 ||

Shloka 2

ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ കസ്മാത്ത്വം പാദയോഃ പതിതോ മമ ।
അഭയം തേ ഭവേദ്വീര സര്വമേവാഭിധീയതാമ് ॥ 2 ॥

uttiṣṭhottiṣṭha kasmāttvaṃ pādayoḥ patito mama |
abhayaṃ te bhavedvīra sarvamevābhidhīyatām || 2 ||

Shloka 3

സ തു വിശ്വാസിതസ്തേന സുഗ്രീവേണ മഹാത്മനാ ।
ഉത്ഥായ സുമഹാപ്രാജ്ഞോ വാക്യം ദധിമുഖോഽബ്രവീത് ॥ 3 ॥

sa tu viśvāsitastena sugrīveṇa mahātmanā |
utthāya sumahāprājño vākyaṃ dadhimukho'bravīt || 3 ||

Shloka 4

നൈവര്ക്ഷരജസാ രാജന്ന ത്വയാ നാപി വാലിനാ ।
വനം നിസൃഷ്ടപൂര്വം ഹി ഭക്ഷിതം തച്ച വാനരൈഃ ॥ 4 ॥

naivarkṣarajasā rājanna tvayā nāpi vālinā |
vanaṃ nisṛṣṭapūrvaṃ hi bhakṣitaṃ tacca vānaraiḥ || 4 ||

Shloka 5

ഏഭിഃ പ്രധര്ഷിതാശ്ചൈവ വാനരാ വനരക്ഷിഭിഃ ।
മധൂന്യചിന്തയിത്വേമാന് ഭക്ഷയന്തി പിബന്തി ച ॥ 5 ॥

ebhiḥ pradharṣitāścaiva vānarā vanarakṣibhiḥ |
madhūnyacintayitvemān bhakṣayanti pibanti ca || 5 ||

Shloka 6

ശിഷ്ടമത്രാപവിധ്യന്തി ഭക്ഷയന്തി തഥാപരേ ।
നിവാര്യമാണാസ്തേ സര്വേ ഭ്രുവോ വൈ ദര്ശയന്തി ഹി ॥ 6 ॥

śiṣṭamatrāpavidhyanti bhakṣayanti tathāpare |
nivāryamāṇāste sarve bhruvo vai darśayanti hi || 6 ||

Shloka 7

ഇമേ ഹി സംരബ്ധതരാസ്തഥാ തൈസ്സമ്പ്രധര്ഷിതാഃ ।
വാരയന്തോ വനാത്തസ്മാത്ക്രുദ്ധൈര്വാനരപുങ്ഗവൈഃ ॥ 7 ॥

ime hi saṃrabdhatarāstathā taissampradharṣitāḥ |
vārayanto vanāttasmātkruddhairvānarapuṅgavaiḥ || 7 ||

Shloka 8

തതസ്തൈര്ബഹുഭിര്വീരൈര്വാനരൈര്വാനരര്ഷഭ ।
സംരക്തനയനൈഃ ക്രോധാദ്ധരയഃ പ്രവിചാലിതാഃ ॥ 8 ॥

tatastairbahubhirvīrairvānarairvānararṣabha |
saṃraktanayanaiḥ krodhāddharayaḥ pravicālitāḥ || 8 ||

Shloka 9

പാണിഭിര്നിഹതാഃ കേചിത്കേചിജ്ജാനുഭിരാഹതാഃ ।
പ്രകൃഷ്ടാശ്ച യഥാകാമം ദേവമാര്ഗം ച ദര്ശിതാഃ ॥ 9 ॥

pāṇibhirnihatāḥ kecitkecijjānubhirāhatāḥ |
prakṛṣṭāśca yathākāmaṃ devamārgaṃ ca darśitāḥ || 9 ||

Shloka 10

ഏവമേതേ ഹതാശ്ശൂരാസ്ത്വയി തിഷ്ഠതി ഭര്തരി ।
കൃത്സ്നം മധുവനം ചൈവ പ്രകാമം തൈഃ പ്രഭക്ഷ്യതേ ॥ 10 ॥

evamete hatāśśūrāstvayi tiṣṭhati bhartari |
kṛtsnaṃ madhuvanaṃ caiva prakāmaṃ taiḥ prabhakṣyate || 10 ||

Shloka 11

ഏവം വിജ്ഞാപ്യമാനം തം സുഗ്രീവം വാനരര്ഷഭമ് ।
അപൃച്ഛത്തം മഹാപ്രാജ്ഞോ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ ॥ 11 ॥

evaṃ vijñāpyamānaṃ taṃ sugrīvaṃ vānararṣabham |
apṛcchattaṃ mahāprājño lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 11 ||

Shloka 12

കിമയം വാനരോ രാജന് വനപഃ പ്രത്യുപസ്ഥിതഃ ।
കം ചാര്ഥമഭിനിര്ദിശ്യ ദുഃഖിതോ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 12 ॥

kimayaṃ vānaro rājan vanapaḥ pratyupasthitaḥ |
kaṃ cārthamabhinirdiśya duḥkhito vākyamabravīt || 12 ||

Shloka 13

ഏവമുക്തസ്തു സുഗ്രീവോ ലക്ഷ്മണേന മഹാത്മനാ ।
ലക്ഷ്മണം പ്രത്യുവാചേദം വാക്യം വാക്യവിശാരദഃ ॥ 13 ॥

evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |
lakṣmaṇaṃ pratyuvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 13 ||

Shloka 14

ആര്യ ലക്ഷ്മണ സമ്പ്രാഹ വീരോ ദധിമുഖഃ കപിഃ ।
അങ്ഗദപ്രമുഖൈര്വീരൈര്ഭക്ഷിതം മധു വാനരൈഃ ॥ 14 ॥

ārya lakṣmaṇa samprāha vīro dadhimukhaḥ kapiḥ |
aṅgadapramukhairvīrairbhakṣitaṃ madhu vānaraiḥ || 14 ||

Shloka 15

വിചിത്യ ദക്ഷിണാമാശാമാഗതൈര്ഹരിപുങ്ഗവൈഃ ।
നൈഷാമകൃത്യാനാമീദൃശസ്സ്യാദുപക്രമഃ ॥ 15 ॥

vicitya dakṣiṇāmāśāmāgatairharipuṅgavaiḥ |
naiṣāmakṛtyānāmīdṛśassyādupakramaḥ || 15 ||

Shloka 16

ആഗതൈശ്ച പ്രമഥിതം യഥാ മധുവനം ഹി തൈഃ ।
ധര്ഷിതം ച വനം കൃത്സ്നമുപയുക്തം ച വാനരൈഃ ॥ 16 ॥

āgataiśca pramathitaṃ yathā madhuvanaṃ hi taiḥ |
dharṣitaṃ ca vanaṃ kṛtsnamupayuktaṃ ca vānaraiḥ || 16 ||

Shloka 17

വനം യദാഽഭിപന്നാസ്തേ സാധിതം കര്മ വാനരൈഃ ।
ദൃഷ്ടാ ദേവീ ന സന്ദേഹോ ന ചാന്യേന ഹനൂമതാ ॥ 17 ॥

vanaṃ yadā'bhipannāste sādhitaṃ karma vānaraiḥ |
dṛṣṭā devī na sandeho na cānyena hanūmatā || 17 ||

Shloka 18

ന ഹ്യന്യസ്സാധനേ ഹേതുഃ കര്മണോഽസ്യ ഹനൂമതഃ ।
കാര്യസിദ്ധിര്മതിശ്ചൈവ തസ്മിന്വാനരപുങ്ഗവേ ॥ 18 ॥

na hyanyassādhane hetuḥ karmaṇo'sya hanūmataḥ |
kāryasiddhirmatiścaiva tasminvānarapuṅgave || 18 ||

Shloka 19

വ്യവസായശ്ച വീര്യം ച ശ്രുതം ചാപി പ്രതിഷ്ഠിതമ് ।
ജാമ്ബവാന്യത്ര നേതാ സ്യാദങ്ഗദശ്ച മഹാബലഃ ॥ 19 ॥

vyavasāyaśca vīryaṃ ca śrutaṃ cāpi pratiṣṭhitam |
jāmbavānyatra netā syādaṅgadaśca mahābalaḥ || 19 ||

Shloka 20

ഹനുമാംശ്ചാപ്യധിഷ്ഠാതാ ന തസ്യ ഗതിരന്യഥാ ।
അങ്ഗദപ്രമുഖൈര്വീരൈര്ഹതം മധുവനം കില ॥ 20 ॥

hanumāṃścāpyadhiṣṭhātā na tasya gatiranyathā |
aṅgadapramukhairvīrairhataṃ madhuvanaṃ kila || 20 ||

Shloka 21

വാരയന്തശ്ച സഹിതാസ്തദാ ജാനുഭിരാഹതാഃ ।
ഏതദര്ഥമയം പ്രാപ്തോ വക്തും മധുരവാഗിഹ ॥ 21 ॥

vārayantaśca sahitāstadā jānubhirāhatāḥ |
etadarthamayaṃ prāpto vaktuṃ madhuravāgiha || 21 ||

Shloka 22

നാമ്നാ ദധിമുഖോ നാമ ഹരിഃ പ്രഖ്യാതവിക്രമഃ ।
ദൃഷ്ടാ സീതാ മഹാബാഹോ സൌമിത്രേ പശ്യ തത്ത്വതഃ ॥ 22 ॥

nāmnā dadhimukho nāma hariḥ prakhyātavikramaḥ |
dṛṣṭā sītā mahābāho saumitre paśya tattvataḥ || 22 ||

Shloka 23

അഭിഗമ്യ തഥാ സര്വേ പിബന്തി മധു വാനരാഃ ।
ന ചാപ്യദൃഷ്ട്വാ വൈദേഹീം വിശ്രുതാഃ പുരുഷര്ഷഭ ॥ 23 ॥

abhigamya tathā sarve pibanti madhu vānarāḥ |
na cāpyadṛṣṭvā vaidehīṃ viśrutāḥ puruṣarṣabha || 23 ||

Shloka 24

വനം ദത്തവരം ദിവ്യം ധര്ഷയേയുര്വനൌകസഃ ।
തതഃ പ്രഹൃഷ്ടോ ധര്മാത്മാ ലക്ഷ്മണസ്സഹ രാഘവഃ ॥ 24 ॥

vanaṃ dattavaraṃ divyaṃ dharṣayeyurvanaukasaḥ |
tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā lakṣmaṇassaha rāghavaḥ || 24 ||

Shloka 25

ശ്രുത്വാ കര്ണസുഖാം വാണീം സുഗ്രീവവദനാച്ച്യുതാമ് ।
പ്രാഹൃഷ്യത ഭൃശം രാമോ ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാബലഃ ॥ 25 ॥

śrutvā karṇasukhāṃ vāṇīṃ sugrīvavadanāccyutām |
prāhṛṣyata bhṛśaṃ rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ || 25 ||

Shloka 26

ശ്രുത്വാ ദധിമുഖസ്യേദം സുഗ്രീവസ്സമ്പ്രഹൃഷ്യ ച ।
വനപാലം പുനര്വാക്യം സുഗ്രീവഃ പ്രത്യഭാഷത ॥ 26 ॥

śrutvā dadhimukhasyedaṃ sugrīvassamprahṛṣya ca |
vanapālaṃ punarvākyaṃ sugrīvaḥ pratyabhāṣata || 26 ||

Shloka 27

പ്രീതോഽസ്മി സോഽഹം യദ്ഭുക്തം വനം തൈഃ കൃതകര്മഭിഃ ।
മര്ഷിതം മര്ഷണീയം ച ചേഷ്ടിതം കൃതകര്മണാമ് ॥ 27 ॥

prīto'smi so'haṃ yadbhuktaṃ vanaṃ taiḥ kṛtakarmabhiḥ |
marṣitaṃ marṣaṇīyaṃ ca ceṣṭitaṃ kṛtakarmaṇām || 27 ||

Shloka 28

ഇച്ഛാമി ശീഘ്രം ഹനുമത്പ്രധാനാന് ശാഖാമൃഗാംസ്താന് മൃഗരാജദര്പാന് ।
ദ്രഷ്ടും കൃതാര്ഥാന് സഹ രാഘവാഭ്യാം ശ്രോതും ച സീതാധിഗമേ പ്രയത്നമ് ॥ 28 ॥

icchāmi śīghraṃ hanumatpradhānān śākhāmṛgāṃstān mṛgarājadarpān |
draṣṭuṃ kṛtārthān saha rāghavābhyāṃ śrotuṃ ca sītādhigame prayatnam || 28 ||

Shloka 29

പ്രീതിസ്ഫീതാക്ഷൌ സമ്പ്രഹൃഷ്ടൌ കുമാരൌ ദൃഷ്ട്വാ സിദ്ധാര്ഥൌ വാനരാണാം ച രാജാ ।
അങ്ഗൈഃ സംഹൃഷ്ടൈഃ കര്മസിദ്ധിം വിദിത്വാ ബാഹ്വോരാസന്നാം സോഽതിമാത്രം നനന്ദ ॥ 29 ॥

prītisphītākṣau samprahṛṣṭau kumārau dṛṣṭvā siddhārthau vānarāṇāṃ ca rājā |
aṅgaiḥ saṃhṛṣṭaiḥ karmasiddhiṃ viditvā bāhvorāsannāṃ so'timātraṃ nananda || 29 ||

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ത്രിഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ त्रिषष्टितमस्सर्गः ।

ततो मूर्ध्ना निपतितं वानरं वानरर्षभः ।

दृष्ट्वैवोद्विग्नहृदयो वाक्यमेतदुवाच ह ॥ 1 ॥

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ कस्मात्त्वं पादयोः पतितो मम ।

अभयं ते भवेद्वीर सर्वमेवाभिधीयताम् ॥ 2 ॥

स तु विश्वासितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना ।

उत्थाय सुमहाप्राज्ञो वाक्यं दधिमुखोऽब्रवीत् ॥ 3 ॥

नैवर्क्षरजसा राजन्न त्वया नापि वालिना ।

वनं निसृष्टपूर्वं हि भक्षितं तच्च वानरैः ॥ 4 ॥

एभिः प्रधर्षिताश्चैव वानरा वनरक्षिभिः ।

मधून्यचिन्तयित्वेमान् भक्षयन्ति पिबन्ति च ॥ 5 ॥

शिष्टमत्रापविध्यन्ति भक्षयन्ति तथापरे ।

निवार्यमाणास्ते सर्वे भ्रुवो वै दर्शयन्ति हि ॥ 6 ॥

इमे हि संरब्धतरास्तथा तैस्सम्प्रधर्षिताः ।

वारयन्तो वनात्तस्मात्क्रुद्धैर्वानरपुङ्गवैः ॥ 7 ॥

ततस्तैर्बहुभिर्वीरैर्वानरैर्वानरर्षभ ।

संरक्तनयनैः क्रोधाद्धरयः प्रविचालिताः ॥ 8 ॥

पाणिभिर्निहताः केचित्केचिज्जानुभिराहताः ।

प्रकृष्टाश्च यथाकामं देवमार्गं च दर्शिताः ॥ 9 ॥

एवमेते हताश्शूरास्त्वयि तिष्ठति भर्तरि ।

कृत्स्नं मधुवनं चैव प्रकामं तैः प्रभक्ष्यते ॥ 10 ॥

एवं विज्ञाप्यमानं तं सुग्रीवं वानरर्षभम् ।

अपृच्छत्तं महाप्राज्ञो लक्ष्मणः परवीरहा ॥ 11 ॥

किमयं वानरो राजन् वनपः प्रत्युपस्थितः ।

कं चार्थमभिनिर्दिश्य दुःखितो वाक्यमब्रवीत् ॥ 12 ॥

एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना ।

लक्ष्मणं प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ 13 ॥

आर्य लक्ष्मण सम्प्राह वीरो दधिमुखः कपिः ।

अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्भक्षितं मधु वानरैः ॥ 14 ॥

विचित्य दक्षिणामाशामागतैर्हरिपुङ्गवैः ।

नैषामकृत्यानामीदृशस्स्यादुपक्रमः ॥ 15 ॥

आगतैश्च प्रमथितं यथा मधुवनं हि तैः ।

धर्षितं च वनं कृत्स्नमुपयुक्तं च वानरैः ॥ 16 ॥

वनं यदाऽभिपन्नास्ते साधितं कर्म वानरैः ।

दृष्टा देवी न सन्देहो न चान्येन हनूमता ॥ 17 ॥

न ह्यन्यस्साधने हेतुः कर्मणोऽस्य हनूमतः ।

कार्यसिद्धिर्मतिश्चैव तस्मिन्वानरपुङ्गवे ॥ 18 ॥

व्यवसायश्च वीर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम् ।

जाम्बवान्यत्र नेता स्यादङ्गदश्च महाबलः ॥ 19 ॥

हनुमांश्चाप्यधिष्ठाता न तस्य गतिरन्यथा ।

अङ्गदप्रमुखैर्वीरैर्हतं मधुवनं किल ॥ 20 ॥

वारयन्तश्च सहितास्तदा जानुभिराहताः ।

एतदर्थमयं प्राप्तो वक्तुं मधुरवागिह ॥ 21 ॥

नाम्ना दधिमुखो नाम हरिः प्रख्यातविक्रमः ।

दृष्टा सीता महाबाहो सौमित्रे पश्य तत्त्वतः ॥ 22 ॥

अभिगम्य तथा सर्वे पिबन्ति मधु वानराः ।

न चाप्यदृष्ट्वा वैदेहीं विश्रुताः पुरुषर्षभ ॥ 23 ॥

वनं दत्तवरं दिव्यं धर्षयेयुर्वनौकसः ।

ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणस्सह राघवः ॥ 24 ॥

श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम् ।

प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ॥ 25 ॥

श्रुत्वा दधिमुखस्येदं सुग्रीवस्सम्प्रहृष्य च ।

वनपालं पुनर्वाक्यं सुग्रीवः प्रत्यभाषत ॥ 26 ॥

प्रीतोऽस्मि सोऽहं यद्भुक्तं वनं तैः कृतकर्मभिः ।

मर्षितं मर्षणीयं च चेष्टितं कृतकर्मणाम् ॥ 27 ॥

इच्छामि शीघ्रं हनुमत्प्रधानान् शाखामृगांस्तान् मृगराजदर्पान् ।

द्रष्टुं कृतार्थान् सह राघवाभ्यां श्रोतुं च सीताधिगमे प्रयत्नम् ॥ 28 ॥

प्रीतिस्फीताक्षौ सम्प्रहृष्टौ कुमारौ दृष्ट्वा सिद्धार्थौ वानराणां च राजा ।

अङ्गैः संहृष्टैः कर्मसिद्धिं विदित्वा बाह्वोरासन्नां सोऽतिमात्रं ननन्द ॥ 29 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रिषष्टितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.63 സുന്ദരകാണ്ഡ - ത്രിഷഷ്ടിതമ സര്ഗഃ