ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ।
പ്രശസ്യ തു പ്രശസ്തവ്യാം സീതാം താം ഹരിപുങ്ഗവഃ ।
ഗുണാഭിരാമം രാമം ച പുനശ്ചിന്താപരോഽഭവത് ॥ 1 ॥
സ മുഹൂര്തമിവ ധ്യാത്വാ ബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണഃ ।
സീതാമാശ്രിത്യ തേജസ്വീ ഹനൂമാന്വിലലാപ ഹ ॥ 2 ॥
മാന്യാ ഗുരുവിനീതസ്യ ലക്ഷ്മണസ്യ ഗുരുപ്രിയാ ।
യദി സീതാഽഽപി ദുഃഖാര്താ കാലോ ഹി ദുരതിക്രമഃ ॥ 3 ॥
രാമസ്യ വ്യവസായജ്ഞാ ലക്ഷ്മണസ്യ ച ധീമതഃ ।
നാത്യര്ഥം ക്ഷുഭ്യതേ ദേവീ ഗങ്ഗേവ ജലദാഗമേ ॥ 4 ॥
തുല്യശീലവയോവൃത്താം തുല്യാഭിജനലക്ഷണാമ് ।
രാഘവോഽഽര്ഹതി വൈദേഹീം തം ചേയമസിതേക്ഷണാ ॥ 5 ॥
താം ദൃഷ്ട്വാ നവഹേമാഭാം ലോകകാന്താമിവ ശ്രിയമ് ।
ജഗാമ മനസാ രാമം വചനം ചേദമബ്രവീത് ॥ 6 ॥
അസ്യാ ഹേതോര്വിശാലാക്ഷ്യാ ഹതോ വാലീ മഹാബലഃ ।
രാവണപ്രതിമോ വീര്യേ കബന്ധശ്ച നിപാതിതഃ ॥ 7 ॥
വിരാധശ്ച ഹതഃ സങ്ഖ്യേ രാക്ഷസോ ഭീമവിക്രമഃ ।
വനേ രാമേണ വിക്രമ്യ മഹേന്ദ്രേണേവ ശമ്ബരഃ ॥ 8 ॥
ചതുര്ദശ സഹസ്രാണി രക്ഷസാം ഭീമകര്മണാമ് ।
നിഹതാനി ജനസ്ഥാനേ ശരൈരഗ്നിശിഖോപമൈഃ ॥ 9 ॥
ഖരശ്ച നിഹതസങ്ഖ്യേ ത്രിശിരാശ്ച നിപാതിതഃ ।
ദൂഷണശ്ച മഹാതേജാ രാമേണ വിദിതാത്മനാ ॥ 10 ॥
ഐശ്വര്യം വാനരാണാം ച ദുര്ലഭം വാലിപാലിതമ് ।
അസ്യാ നിമിത്തേ സുഗ്രീവഃ പ്രാപ്തവാന് ലോകസത്കൃതമ് ॥ 11 ॥
സാഗരശ്ച മയാ ക്രാന്തശ്ശ്രീമാന്നദനദീപതിഃ ।
അസ്യാ ഹേതോര്വിശാലാക്ഷ്യാഃ പുരീ ചേയമവേക്ഷിതാ ॥ 12 ॥
യദി രാമഃ സമുദ്രാന്താം മേദിനീം പരിവര്തയേത് ।
അസ്യാഃ കൃതേ ജഗച്ചാപി യുക്തമിത്യേവ മേ മതിഃ ॥ 13 ॥
രാജ്യം വാ ത്രിഷു ലോകേഷു സീതാ വാ ജനകാത്മജാ ।
ത്രൈലോക്യരാജ്യം സകലം സീതായാ നാപ്നുയാത്കലാമ് ॥ 14 ॥
ഇയം സാ ധര്മശീലസ്യ മൈഥിലസ്യ മഹാത്മനഃ ।
സുതാ ജനകരാജസ്യ സീതാ ഭര്തൃദൃഢവ്രതാ ॥ 15 ॥
ഉത്ഥിതാ മേദിനീം ഭിത്ത്വാ ക്ഷേത്രേ ഹലമുഖക്ഷതേ ।
പദ്മരേണുനിഭൈഃ കീര്ണാ ശുഭൈഃ കേദാരപാമ്സുഭിഃ ॥ 16 ॥
വിക്രാന്തസ്യാര്യശീലസ്യ സംയുഗേഷ്ന്വിവര്തിനഃ ।
സ്നുഷാ ദശരഥസ്യൈഷാ ജ്യേഷ്ഠാ രാജ്ഞോ യശസ്വിനീ ॥ 17 ॥
ധര്മജ്ഞസ്യ കൃതജ്ഞസ്യ രാമസ്യ വിദിതാത്മനഃ ।
ഇയം സാ ദയിതാ ഭാര്യാ രാക്ഷസീവശമാഗതാ ॥ 18 ॥
സര്വാന് ഭോഗാന്പരിത്യജ്യ ഭര്തൃസ്നേഹബലാത്കൃതാ ।
അചിന്തയിത്വാ ദുഃഖാനി പ്രവിഷ്ടാ നിര്ജനം വനമ് ॥ 19 ॥
സന്തുഷ്ടാ ഫലമൂലേന ഭര്തൃശുശ്രൂഷണേ രതാ ।
യാ പരാം ഭജതേ പ്രീതിം വനേഽഽപി ഭവനേ യഥാ ॥ 20 ॥
സേയം കനകവര്ണാങ്ഗീ നിത്യം സുസ്മിതഭാഷിണീ ।
സഹതേ യാതനാമേതാമനര്ഥാനാമഭാഗിനീ ॥ 21 ॥
ഇമാം തു ശീലസമ്പന്നാം ദ്രഷ്ടുമര്ഹതി രാഘവഃ ।
രാവണേന പ്രമഥിതാം പ്രപാമിവ പിപാസിതഃ ॥ 22 ॥
അസ്യാ നൂനം പുനര്ലാഭാദ്രാഘവഃ പ്രീതിമേഷ്യതി ।
രാജാ രാജ്യപരിഭ്രഷ്ടഃ പുനഃ പ്രാപ്യേവ മേദിനീമ് ॥ 23 ॥
കാമഭോഗൈഃ പരിത്യക്താ ഹീനാ ബന്ധുജനേന ച ।
ധാരയത്യാത്മനോ ദേഹം തത്സമാഗമകാങ്ക്ഷിണീ ॥ 24 ॥
നൈഷാ പശ്യതി രാക്ഷസ്യോ നേമാന്പുഷ്പഫലദ്രുമാന് ।
ഏകസ്ഥഹൃദയാ നൂനം രാമമേവാനുപശ്യതി ॥ 25 ॥
ഭര്താ നാമ പരം നാര്യാ ഭൂഷണം ഭൂഷണാദപി ।
ഏഷാ തു രഹിതാ തേന ഭൂഷണാര്ഹാ ന ശോഭതേ ॥ 26 ॥
ദുഷ്കരം കുരുതേ രാമോ ഹീനോ യദനയാ പ്രഭുഃ ।
ധാരയത്യാത്മനോ ദേഹം ന ദുഃഖേനാവസീദതി ॥ 27 ॥
ഇമാമസിതകേശാന്താം ശതപത്രനിഭേക്ഷണാമ് ।
സുഖാര്ഹാം ദുഃഖിതാം ദൃഷ്ട്വാ മമാപി വ്യഥിതം മനഃ ॥ 28 ॥
ക്ഷതിക്ഷമാ പുഷ്കരസന്നിഭാക്ഷീ യാ രക്ഷിതാ രാഘവലക്ഷ്മണാഭ്യാമ് ।
സാ രാക്ഷസീഭിര്വികൃതേക്ഷണാഭിഃ സംരക്ഷ്യതേ സമ്പ്രതി വൃക്ഷമൂലേ ॥ 29 ॥
ഹിമഹതനലിനീവ നഷ്ടശോഭാ വ്യസനപരമ്പരയാ നിപീഡ്യമാനാ ।
സഹചരരഹിതേവ ചക്രവാകീ ജനകസുതാ കൃപണാം ദശാം പ്രപന്നാ ॥ 30 ॥
അസ്യാ ഹി പുഷ്പാവനതാഗ്രശാഖാഃ ശോകം ദൃഢം വൈ ജനയന്ത്യശോകാഃ ।
ഹിമവ്യപായേന ച ശീതരശ്മി രഭ്യുത്ഥിതോ നൈകസഹസ്രരശ്മിഃ ॥ 31 ॥
ഇത്യേവമര്ഥം കപിരന്വവേക്ഷ്യ സീതേയമിത്യേവ നിവിഷ്ടബുദ്ധിഃ ।
സംശ്രിത്യ തസ്മിന്നിഷസാദ വൃക്ഷേ ബലീ ഹരീണാമൃഷഭസ്തരസ്വീ ॥ 32 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
praśasya tu praśastavyāṃ sītāṃ tāṃ haripuṅgavaḥ |
guṇābhirāmaṃ rāmaṃ ca punaścintāparo'bhavat || 1 ||
sa muhūrtamiva dhyātvā bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ |
sītāmāśritya tejasvī hanūmānvilalāpa ha || 2 ||
mānyā guruvinītasya lakṣmaṇasya gurupriyā |
yadi sītā''pi duḥkhārtā kālo hi duratikramaḥ || 3 ||
rāmasya vyavasāyajñā lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ |
nātyarthaṃ kṣubhyate devī gaṅgeva jaladāgame || 4 ||
tulyaśīlavayovṛttāṃ tulyābhijanalakṣaṇām |
rāghavo''rhati vaidehīṃ taṃ ceyamasitekṣaṇā || 5 ||
tāṃ dṛṣṭvā navahemābhāṃ lokakāntāmiva śriyam |
jagāma manasā rāmaṃ vacanaṃ cedamabravīt || 6 ||
asyā hetorviśālākṣyā hato vālī mahābalaḥ |
rāvaṇapratimo vīrye kabandhaśca nipātitaḥ || 7 ||
virādhaśca hataḥ saṅkhye rākṣaso bhīmavikramaḥ |
vane rāmeṇa vikramya mahendreṇeva śambaraḥ || 8 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
nihatāni janasthāne śarairagniśikhopamaiḥ || 9 ||
kharaśca nihatasaṅkhye triśirāśca nipātitaḥ |
dūṣaṇaśca mahātejā rāmeṇa viditātmanā || 10 ||
aiśvaryaṃ vānarāṇāṃ ca durlabhaṃ vālipālitam |
asyā nimitte sugrīvaḥ prāptavān lokasatkṛtam || 11 ||
sāgaraśca mayā krāntaśśrīmānnadanadīpatiḥ |
asyā hetorviśālākṣyāḥ purī ceyamavekṣitā || 12 ||
yadi rāmaḥ samudrāntāṃ medinīṃ parivartayet |
asyāḥ kṛte jagaccāpi yuktamityeva me matiḥ || 13 ||
rājyaṃ vā triṣu lokeṣu sītā vā janakātmajā |
trailokyarājyaṃ sakalaṃ sītāyā nāpnuyātkalām || 14 ||
iyaṃ sā dharmaśīlasya maithilasya mahātmanaḥ |
sutā janakarājasya sītā bhartṛdṛḍhavratā || 15 ||
utthitā medinīṃ bhittvā kṣetre halamukhakṣate |
padmareṇunibhaiḥ kīrṇā śubhaiḥ kedārapāmsubhiḥ || 16 ||
vikrāntasyāryaśīlasya saṃyugeṣnvivartinaḥ |
snuṣā daśarathasyaiṣā jyeṣṭhā rājño yaśasvinī || 17 ||
dharmajñasya kṛtajñasya rāmasya viditātmanaḥ |
iyaṃ sā dayitā bhāryā rākṣasīvaśamāgatā || 18 ||
sarvān bhogānparityajya bhartṛsnehabalātkṛtā |
acintayitvā duḥkhāni praviṣṭā nirjanaṃ vanam || 19 ||
santuṣṭā phalamūlena bhartṛśuśrūṣaṇe ratā |
yā parāṃ bhajate prītiṃ vane''pi bhavane yathā || 20 ||
seyaṃ kanakavarṇāṅgī nityaṃ susmitabhāṣiṇī |
sahate yātanāmetāmanarthānāmabhāginī || 21 ||
imāṃ tu śīlasampannāṃ draṣṭumarhati rāghavaḥ |
rāvaṇena pramathitāṃ prapāmiva pipāsitaḥ || 22 ||
asyā nūnaṃ punarlābhādrāghavaḥ prītimeṣyati |
rājā rājyaparibhraṣṭaḥ punaḥ prāpyeva medinīm || 23 ||
kāmabhogaiḥ parityaktā hīnā bandhujanena ca |
dhārayatyātmano dehaṃ tatsamāgamakāṅkṣiṇī || 24 ||
naiṣā paśyati rākṣasyo nemānpuṣpaphaladrumān |
ekasthahṛdayā nūnaṃ rāmamevānupaśyati || 25 ||
bhartā nāma paraṃ nāryā bhūṣaṇaṃ bhūṣaṇādapi |
eṣā tu rahitā tena bhūṣaṇārhā na śobhate || 26 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na duḥkhenāvasīdati || 27 ||
imāmasitakeśāntāṃ śatapatranibhekṣaṇām |
sukhārhāṃ duḥkhitāṃ dṛṣṭvā mamāpi vyathitaṃ manaḥ || 28 ||
kṣatikṣamā puṣkarasannibhākṣī yā rakṣitā rāghavalakṣmaṇābhyām |
sā rākṣasībhirvikṛtekṣaṇābhiḥ saṃrakṣyate samprati vṛkṣamūle || 29 ||
himahatanalinīva naṣṭaśobhā vyasanaparamparayā nipīḍyamānā |
sahacararahiteva cakravākī janakasutā kṛpaṇāṃ daśāṃ prapannā || 30 ||
asyā hi puṣpāvanatāgraśākhāḥ śokaṃ dṛḍhaṃ vai janayantyaśokāḥ |
himavyapāyena ca śītaraśmi rabhyutthito naikasahasraraśmiḥ || 31 ||
ityevamarthaṃ kapiranvavekṣya sīteyamityeva niviṣṭabuddhiḥ |
saṃśritya tasminniṣasāda vṛkṣe balī harīṇāmṛṣabhastarasvī || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ षोडशस्सर्गः ।
प्रशस्य तु प्रशस्तव्यां सीतां तां हरिपुङ्गवः ।
गुणाभिरामं रामं च पुनश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ 1 ॥
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणः ।
सीतामाश्रित्य तेजस्वी हनूमान्विललाप ह ॥ 2 ॥
मान्या गुरुविनीतस्य लक्ष्मणस्य गुरुप्रिया ।
यदि सीताऽऽपि दुःखार्ता कालो हि दुरतिक्रमः ॥ 3 ॥
रामस्य व्यवसायज्ञा लक्ष्मणस्य च धीमतः ।
नात्यर्थं क्षुभ्यते देवी गङ्गेव जलदागमे ॥ 4 ॥
तुल्यशीलवयोवृत्तां तुल्याभिजनलक्षणाम् ।
राघवोऽऽर्हति वैदेहीं तं चेयमसितेक्षणा ॥ 5 ॥
तां दृष्ट्वा नवहेमाभां लोककान्तामिव श्रियम् ।
जगाम मनसा रामं वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 6 ॥
अस्या हेतोर्विशालाक्ष्या हतो वाली महाबलः ।
रावणप्रतिमो वीर्ये कबन्धश्च निपातितः ॥ 7 ॥
विराधश्च हतः सङ्ख्ये राक्षसो भीमविक्रमः ।
वने रामेण विक्रम्य महेन्द्रेणेव शम्बरः ॥ 8 ॥
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।
निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः ॥ 9 ॥
खरश्च निहतसङ्ख्ये त्रिशिराश्च निपातितः ।
दूषणश्च महातेजा रामेण विदितात्मना ॥ 10 ॥
ऐश्वर्यं वानराणां च दुर्लभं वालिपालितम् ।
अस्या निमित्ते सुग्रीवः प्राप्तवान् लोकसत्कृतम् ॥ 11 ॥
सागरश्च मया क्रान्तश्श्रीमान्नदनदीपतिः ।
अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः पुरी चेयमवेक्षिता ॥ 12 ॥
यदि रामः समुद्रान्तां मेदिनीं परिवर्तयेत् ।
अस्याः कृते जगच्चापि युक्तमित्येव मे मतिः ॥ 13 ॥
राज्यं वा त्रिषु लोकेषु सीता वा जनकात्मजा ।
त्रैलोक्यराज्यं सकलं सीताया नाप्नुयात्कलाम् ॥ 14 ॥
इयं सा धर्मशीलस्य मैथिलस्य महात्मनः ।
सुता जनकराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता ॥ 15 ॥
उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते ।
पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपाम्सुभिः ॥ 16 ॥
विक्रान्तस्यार्यशीलस्य संयुगेष्न्विवर्तिनः ।
स्नुषा दशरथस्यैषा ज्येष्ठा राज्ञो यशस्विनी ॥ 17 ॥
धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रामस्य विदितात्मनः ।
इयं सा दयिता भार्या राक्षसीवशमागता ॥ 18 ॥
सर्वान् भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता ।
अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम् ॥ 19 ॥
सन्तुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता ।
या परां भजते प्रीतिं वनेऽऽपि भवने यथा ॥ 20 ॥
सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी ।
सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी ॥ 21 ॥
इमां तु शीलसम्पन्नां द्रष्टुमर्हति राघवः ।
रावणेन प्रमथितां प्रपामिव पिपासितः ॥ 22 ॥
अस्या नूनं पुनर्लाभाद्राघवः प्रीतिमेष्यति ।
राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनः प्राप्येव मेदिनीम् ॥ 23 ॥
कामभोगैः परित्यक्ता हीना बन्धुजनेन च ।
धारयत्यात्मनो देहं तत्समागमकाङ्क्षिणी ॥ 24 ॥
नैषा पश्यति राक्षस्यो नेमान्पुष्पफलद्रुमान् ।
एकस्थहृदया नूनं राममेवानुपश्यति ॥ 25 ॥
भर्ता नाम परं नार्या भूषणं भूषणादपि ।
एषा तु रहिता तेन भूषणार्हा न शोभते ॥ 26 ॥
दुष्करं कुरुते रामो हीनो यदनया प्रभुः ।
धारयत्यात्मनो देहं न दुःखेनावसीदति ॥ 27 ॥
इमामसितकेशान्तां शतपत्रनिभेक्षणाम् ।
सुखार्हां दुःखितां दृष्ट्वा ममापि व्यथितं मनः ॥ 28 ॥
क्षतिक्षमा पुष्करसन्निभाक्षी या रक्षिता राघवलक्ष्मणाभ्याम् ।
सा राक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः संरक्ष्यते सम्प्रति वृक्षमूले ॥ 29 ॥
हिमहतनलिनीव नष्टशोभा व्यसनपरम्परया निपीड्यमाना ।
सहचररहितेव चक्रवाकी जनकसुता कृपणां दशां प्रपन्ना ॥ 30 ॥
अस्या हि पुष्पावनताग्रशाखाः शोकं दृढं वै जनयन्त्यशोकाः ।
हिमव्यपायेन च शीतरश्मि रभ्युत्थितो नैकसहस्ररश्मिः ॥ 31 ॥
इत्येवमर्थं कपिरन्ववेक्ष्य सीतेयमित्येव निविष्टबुद्धिः ।
संश्रित्य तस्मिन्निषसाद वृक्षे बली हरीणामृषभस्तरस्वी ॥ 32 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षोडशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
praśasya tu praśastavyāṃ sītāṃ tāṃ haripuṅgavaḥ |
guṇābhirāmaṃ rāmaṃ ca punaścintāparo'bhavat || 1 ||
sa muhūrtamiva dhyātvā bāṣpaparyākulekṣaṇaḥ |
sītāmāśritya tejasvī hanūmānvilalāpa ha || 2 ||
mānyā guruvinītasya lakṣmaṇasya gurupriyā |
yadi sītā''pi duḥkhārtā kālo hi duratikramaḥ || 3 ||
rāmasya vyavasāyajñā lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ |
nātyarthaṃ kṣubhyate devī gaṅgeva jaladāgame || 4 ||
tulyaśīlavayovṛttāṃ tulyābhijanalakṣaṇām |
rāghavo''rhati vaidehīṃ taṃ ceyamasitekṣaṇā || 5 ||
tāṃ dṛṣṭvā navahemābhāṃ lokakāntāmiva śriyam |
jagāma manasā rāmaṃ vacanaṃ cedamabravīt || 6 ||
asyā hetorviśālākṣyā hato vālī mahābalaḥ |
rāvaṇapratimo vīrye kabandhaśca nipātitaḥ || 7 ||
virādhaśca hataḥ saṅkhye rākṣaso bhīmavikramaḥ |
vane rāmeṇa vikramya mahendreṇeva śambaraḥ || 8 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
nihatāni janasthāne śarairagniśikhopamaiḥ || 9 ||
kharaśca nihatasaṅkhye triśirāśca nipātitaḥ |
dūṣaṇaśca mahātejā rāmeṇa viditātmanā || 10 ||
aiśvaryaṃ vānarāṇāṃ ca durlabhaṃ vālipālitam |
asyā nimitte sugrīvaḥ prāptavān lokasatkṛtam || 11 ||
sāgaraśca mayā krāntaśśrīmānnadanadīpatiḥ |
asyā hetorviśālākṣyāḥ purī ceyamavekṣitā || 12 ||
yadi rāmaḥ samudrāntāṃ medinīṃ parivartayet |
asyāḥ kṛte jagaccāpi yuktamityeva me matiḥ || 13 ||
rājyaṃ vā triṣu lokeṣu sītā vā janakātmajā |
trailokyarājyaṃ sakalaṃ sītāyā nāpnuyātkalām || 14 ||
iyaṃ sā dharmaśīlasya maithilasya mahātmanaḥ |
sutā janakarājasya sītā bhartṛdṛḍhavratā || 15 ||
utthitā medinīṃ bhittvā kṣetre halamukhakṣate |
padmareṇunibhaiḥ kīrṇā śubhaiḥ kedārapāmsubhiḥ || 16 ||
vikrāntasyāryaśīlasya saṃyugeṣnvivartinaḥ |
snuṣā daśarathasyaiṣā jyeṣṭhā rājño yaśasvinī || 17 ||
dharmajñasya kṛtajñasya rāmasya viditātmanaḥ |
iyaṃ sā dayitā bhāryā rākṣasīvaśamāgatā || 18 ||
sarvān bhogānparityajya bhartṛsnehabalātkṛtā |
acintayitvā duḥkhāni praviṣṭā nirjanaṃ vanam || 19 ||
santuṣṭā phalamūlena bhartṛśuśrūṣaṇe ratā |
yā parāṃ bhajate prītiṃ vane''pi bhavane yathā || 20 ||
seyaṃ kanakavarṇāṅgī nityaṃ susmitabhāṣiṇī |
sahate yātanāmetāmanarthānāmabhāginī || 21 ||
imāṃ tu śīlasampannāṃ draṣṭumarhati rāghavaḥ |
rāvaṇena pramathitāṃ prapāmiva pipāsitaḥ || 22 ||
asyā nūnaṃ punarlābhādrāghavaḥ prītimeṣyati |
rājā rājyaparibhraṣṭaḥ punaḥ prāpyeva medinīm || 23 ||
kāmabhogaiḥ parityaktā hīnā bandhujanena ca |
dhārayatyātmano dehaṃ tatsamāgamakāṅkṣiṇī || 24 ||
naiṣā paśyati rākṣasyo nemānpuṣpaphaladrumān |
ekasthahṛdayā nūnaṃ rāmamevānupaśyati || 25 ||
bhartā nāma paraṃ nāryā bhūṣaṇaṃ bhūṣaṇādapi |
eṣā tu rahitā tena bhūṣaṇārhā na śobhate || 26 ||
duṣkaraṃ kurute rāmo hīno yadanayā prabhuḥ |
dhārayatyātmano dehaṃ na duḥkhenāvasīdati || 27 ||
imāmasitakeśāntāṃ śatapatranibhekṣaṇām |
sukhārhāṃ duḥkhitāṃ dṛṣṭvā mamāpi vyathitaṃ manaḥ || 28 ||
kṣatikṣamā puṣkarasannibhākṣī yā rakṣitā rāghavalakṣmaṇābhyām |
sā rākṣasībhirvikṛtekṣaṇābhiḥ saṃrakṣyate samprati vṛkṣamūle || 29 ||
himahatanalinīva naṣṭaśobhā vyasanaparamparayā nipīḍyamānā |
sahacararahiteva cakravākī janakasutā kṛpaṇāṃ daśāṃ prapannā || 30 ||
asyā hi puṣpāvanatāgraśākhāḥ śokaṃ dṛḍhaṃ vai janayantyaśokāḥ |
himavyapāyena ca śītaraśmi rabhyutthito naikasahasraraśmiḥ || 31 ||
ityevamarthaṃ kapiranvavekṣya sīteyamityeva niviṣṭabuddhiḥ |
saṃśritya tasminniṣasāda vṛkṣe balī harīṇāmṛṣabhastarasvī || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.