ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਭੂਯ ਏਵ ਮਹਾਤੇਜਾ ਹਨੂਮਾਨ੍ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੀਤਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯਕਾਰਣਾਤ੍ ॥ 1 ॥
ਵਾਨਰੋऽਹਂ ਮਹਾਭਾਗੇ ਦੂਤੋ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।
ਰਾਮਨਾਮਾਙ੍ਕਿਤਂ ਚੇਦਂ ਪਸ਼੍ਯ ਦੇਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਯਕਮ੍ ॥ 2 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਰ੍ਥਂ ਤਵਾऽਨੀਤਂ ਤੇਨ ਦਤ੍ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਸਮਾਸ਼੍ਵਸਿਹਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਕ੍षੀਣਦੁਃਖਫਲਾ ਹ੍ਯਸਿ ॥ 3 ॥
ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੇਕ੍षਮਾਣਾ ਸਾ ਭਰ੍ਤੁਃ ਕਰਵਿਭੂषਣਮ੍ ।
ਭਰ੍ਤਾਰਮਿਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਜਾਨਕੀ ਮੁਦਿਤਾऽਭਵਤ੍ ॥ 4 ॥
ਚਾਰੁ ਤਦ੍ਵਦਨਂ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾਯਤੇਕ੍षਣਮ੍ ।
ਅਸ਼ੋਭਤ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ष੍ਯਾ ਰਾਹੁਮੁਕ੍ਤ ਇਵੋਡੁਰਾਟ੍ ॥ 5 ॥
ਤਤਸ੍ਸਾ ਹ੍ਰੀਮਤੀ ਬਾਲਾ ਭਰ੍ਤृਸਨ੍ਦੇਸ਼ਹਰ੍षਿਤਾ ।
ਪਰਿਤੁष੍ਟਾ ਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸ ਮਹਾਕਪਿਮ੍ ॥ 6 ॥
ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਾਨਰੋਤ੍ਤਮ ।
ਯੇਨੇਦਂ ਰਾਕ੍षਸਪਦਂ ਤ੍ਵਯੈਕੇਨ ਪ੍ਰਧਰ੍षਿਤਮ੍ ॥ 7 ॥
ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣ ਸ੍ਸਾਗਰੋ ਮਕਰਾਲਯਃ ।
ਵਿਕ੍ਰਮਸ਼੍ਲਾਘਨੀਯੇਨ ਕ੍ਰਮਤਾ ਗੋष੍ਪਦੀਕृਤਃ ॥ 8 ॥
ਨ ਹਿ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਮਨ੍ਯੇ ਵਾਨਰਂ ਵਾਨਰਰ੍षਭ ।
ਯਸ੍ਯ ਤੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤ੍ਰਾਸੋ ਰਾਵਣਾਨ੍ਨਾਪਿ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ ॥ 9 ॥
ਅਰ੍ਹਸੇ ਚ ਕਪਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਯਾ ਸਮਭਿਭਾषਿਤੁਮ੍ ।
ਯਦ੍ਯਸਿ ਪ੍ਰੇषਿਤਸ੍ਤੇਨ ਰਾਮੇਣ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 10 ॥
ਪ੍ਰੇषਯਿष੍ਯਤਿ ਦੁਰ੍ਧਰ੍षੋ ਰਾਮੋ ਨ ਹ੍ਯਪਰੀਕ੍षਿਤਮ੍ ।
ਪਰਾਕ੍ਰਮਮਵਿਜ੍ਞਾਯ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 11 ॥
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਚ ਕੁਸ਼ਲੀ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਤ੍ਯਸਙ੍ਗਰਃ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ॥ 12 ॥
ਕੁਸ਼ਲੀ ਯਦਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਕਿਂ ਨੁ ਸਾਗਰਮੇਖਲਾਮ੍ ।
ਮਹੀਂ ਦਹਤਿ ਕੋਪੇਨ ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰਿਵੋਤ੍ਥਿਤਃ ॥ 13 ॥
ਅਥਵਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨ੍ਤੌ ਤੌ ਸੁਰਾਣਾਮਪਿ ਨਿਗ੍ਰਹੇ ।
ਮਮੈਵ ਤੁ ਨ ਦੁਃਖਾਨਾਮਸ੍ਤਿ ਮਨ੍ਯੇ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ ॥ 14 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਵ੍ਯਥਿਤੋ ਰਾਮਃ ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ ।
ਉਤ੍ਤਰਾਣਿ ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕੁਰੁਤੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ॥ 15 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਦੀਨ ਸ੍ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਨ ਚ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਪੁਰੁषਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕੁਰੁਤੇ ਨृਪਤੇਸ੍ਸੁਤਃ ॥ 16 ॥
ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਪਾਯਮੁਪਾਯਮਪਿ ਸੇਵਤੇ ।
ਵਿਜਿਗੀषੁਸ੍ਸੁਹृਤ੍ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰੇषੁ ਚ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ॥ 17 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਲਭਤੇ ਮਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਭਿਗਮ੍ਯਤੇ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਤ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ ॥ 18 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਾਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਪੁਰੁषਕਾਰਂ ਚ ਦੈਵਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ ॥ 19 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਵਿਗਤਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਵਾਸਾਨ੍ਮਯਿ ਰਾਘਵਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮਾਂ ਵ੍ਯਸਨਾਦਸ੍ਮਾਨ੍ਮੋਕ੍षਯਿष੍ਯਤਿ ਵਾਨਰ ॥ 20 ॥
ਸੁਖਾਨਾਮੁਚਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮਸੁਖਾਨਾਮਨੌਚਿਤਃ ।
ਦੁਃਖਮੁਤ੍ਤਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਰਾਮੋ ਨ ਸੀਦਤਿ ॥ 21 ॥
ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਥਾ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।
ਅਭੀਕ੍ष੍ਣਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕੁਸ਼ਲਂ ਭਰਤਸ੍ਯ ਚ ॥ 22 ॥
ਮਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਮਾਨਾਰ੍ਹਃ ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਛੋਕੇਨ ਰਾਘਵਃ ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨਾਨ੍ਯਮਨਾ ਰਾਮਃ ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮਾਂ ਤਾਰਯਿष੍ਯਤਿ ॥ 23 ॥
ਕਚ੍ਚਿਦਕ੍षੌਹਿਣੀਂ ਭੀਮਾਂ ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਃ ।
ਧ੍ਵਜਿਨੀਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਗੁਪ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰੇषਯਿष੍ਯਤਿ ਮਤ੍ਕृਤੇ ॥ 24 ॥
ਵਾਨਰਾਧਿਪਤਿਸ਼੍ਸ਼ੀਮਾਨ੍ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਕਚ੍ਚਿਦੇष੍ਯਤਿ ।
ਮਤ੍ਕृਤੇ ਹਰਿਭਿਰ੍ਵੀਰੈਰ੍ਵृਤੋ ਦਨ੍ਤਨਖਾਯੁਧੈਃ ॥ 25 ॥
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਛ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਸ਼ੂਰਸ੍ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨਃ ।
ਅਸ੍ਤ੍ਰਵਿਚ੍ਛਰਜਾਲੇਨ ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ਵਿਧਮਿष੍ਯਤਿ ॥ 26 ॥
ਰੌਦ੍ਰੇਣ ਕਚ੍ਚਿਦਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਜ੍ਵਲਤਾ ਨਿਹਤਂ ਰਣੇ ।
ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਾਮ੍ਯਲ੍ਪੇਨ ਕਾਲੇਨ ਰਾਵਣਂ ਸਸੁਹृਜ੍ਜਨਮ੍ ॥ 27 ॥
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਤਦ੍ਧੇਮਸਮਾਨਵਰ੍ਣਂ ਤਸ੍ਯਾਨਨਂ ਪਦ੍ਮਸਮਾਨਗਨ੍ਧਿ ।
ਮਯਾ ਵਿਨਾ ਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਸ਼ੋਕਦੀਨਂ ਜਲਕ੍षਯੇ ਪਦ੍ਮਮਿਵਾਤਪੇਨ ॥ 28 ॥
ਧਰ੍ਮਾਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤ੍ਯਜਤਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਯਂ ਮਾਂ ਚਾਪ੍ਯਰਣ੍ਯਂ ਨਯਤਃ ਪਦਾਤਿਮ੍ ।
ਨਾਸੀਦ੍ਵ੍ਯਥਾ ਯਸ੍ਯ ਨ ਭੀਰ੍ਨ ਸ਼ੋਕਃ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸ ਧੈਰ੍ਯਂ ਹृਦਯੇ ਕਰੋਤਿ ॥ 29 ॥
ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਨ ਪਿਤਾ ਚ ਨਾਨ੍ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੋऽਸ੍ਤਿ ਮਯਾ ਸਮੋ ਵਾ ।
ਤਾਵਤ੍ਤ੍ਵਹਂ ਦੂਤ ਜਿਜੀਵਿषੇਯਂ ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਂ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ॥ 30 ॥
ਇਤੀਵ ਦੇਵੀ ਵਚਨਂ ਮਹਾਰ੍ਥਂ ਤਂ ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮਧੁਰਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ।
ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਚੋऽਭਿਰਾਮਂ ਰਾਮਾਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਰਰਾਮ ਰਾਮਾ ॥ 31 ॥
ਸੀਤਾਯਾ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਾਰੁਤਿਰ੍ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਞ੍ਜਲਿਮਾਧਾਯ ਵਾਕ੍ਯਮੁਤ੍ਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 32 ॥
ਨ ਤ੍ਵਾਮਿਹਸ੍ਥਾਂ ਜਾਨੀਤੇ ਰਾਮਃ ਕਮਲਲੋਚਨੇ ।
ਤੇਨ ਤ੍ਵਾਂ ਨਾਨਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ਼ਚੀਮਿਵ ਪੁਰਨ੍ਦਰਃ ॥ 33 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵ ਤੁ ਵਚੋ ਮਹ੍ਯਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇष੍ਯਤਿ ਰਾਘਵਃ ।
ਚਮੂਂ ਪ੍ਰਕਰ੍षਨ੍ਮਹਤੀਂ ਹਰ੍ਯृਕ੍षਗਣਸਙ੍ਕੁਲਾਮ੍ ॥ 34 ॥
ਵਿष੍ਟਮ੍ਭਯਿਤ੍ਵਾ ਬਾਣੌਘੈਰਕ੍षੋਭ੍ਯਂ ਵਰੁਣਾਲਯਮ੍ ।
ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰਾਕ੍षਸਾਮ੍ ॥ 35 ॥
ਤਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਯਦਿ ਦੇਵਾਸ੍ਸਹਾਸੁਰਾਃ ।
ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਥਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ ਤਾਨਪਿ ਵਧਿष੍ਯਤਿ ॥ 36 ॥
ਤਵਾਦਰ੍ਸ਼ਨਜੇਨਾਰ੍ਯੇ ਸ਼ੋਕੇਨ ਸ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ ।
ਨ ਸ਼ਰ੍ਮ ਲਭਤੇ ਰਾਮਸ੍ਸਿਂਹਾਰ੍ਦਿਤ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪਃ ॥ 37 ॥
ਮਲਯੇਨ ਚ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇਨ ਮੇਰੁਣਾ ਮਨ੍ਦਰੇਣ ਚ ।
ਦਰ੍ਦੁਰੇਣ ਚ ਤੇ ਦੇਵਿ ਸ਼ਪੇ ਮੂਲਫਲੇਨ ਚ ॥ 38 ॥
ਯਥਾ ਸੁਨਯਨਂ ਵਲ੍ਗੁ ਬਿਮ੍ਬੋष੍ਠਂ ਚਾਰੁ ਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ।
ਮੁਖਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵੋਦਿਤਮ੍ ॥ 39 ॥
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਵੈਦੇਹਿ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੇ ਗਿਰੌ ।
ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਮਿਵਾਸੀਨਂ ਨਾਗਰਾਜਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ॥ 40 ॥
ਨ ਮਾਂਸਂ ਰਾਘਵੋ ਭੁਙਕ੍ਤੇ ਨ ਚਾऽਪਿ ਮਧੁ ਸੇਵਤੇ ।
ਵਨ੍ਯਂ ਸੁਵਿਹਿਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਮਸ਼੍ਨਾਤਿ ਪਞ੍ਚਮਮ੍ ॥ 41 ॥
ਨੈਵ ਦਂਸ਼ਾਨ੍ਨ ਮਸ਼ਕਾਨ੍ਨ ਕੀਟਾਨ੍ਨ ਸਰੀਸृਪਾਨ੍ ।
ਰਾਘਵੋऽਪਨਯੇਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤ੍ਵਦ੍ਗਤੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 42 ॥
ਨਿਤ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਨਪਰੋ ਰਾਮੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਃ ।
ਨਾਨ੍ਯਚ੍ਚਿਨ੍ਤਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ ਤੁ ਕਾਮਵਸ਼ਂ ਗਤਃ ॥ 43 ॥
ਅਨਿਦ੍ਰਸ੍ਸਤਤਂ ਰਾਮਸ੍ਸੁਪ੍ਤੋऽਪਿ ਚ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ ।
ਸੀਤੇਤਿ ਮਧੁਰਾਂ ਵਾਣੀਂ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਪ੍ਰਤਿਬੁਧ੍ਯਤੇ ॥ 44 ॥
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਫਲਂ ਵਾ ਪੁष੍ਪਂ ਵਾ ਯਦ੍ਵਾऽਨ੍ਯਤ੍ਸੁਮਨੋਹਰਮ੍ ।
ਬਹੁਸ਼ੋ ਹਾ ਪ੍ਰਿਯੇਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼੍ਵਸਂਸ੍ਤ੍ਵਾਮਭਿਭਾषਤੇ ॥ 45 ॥
ਸ ਦੇਵਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰਿਤਪ੍ਯਮਾਨ ਸ੍ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਸੀਤੇਤ੍ਯਭਿਭਾषਮਾਣਃ ।
ਧृਤਵ੍ਰਤੋ ਰਾਜਸੁਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਤਵੈਵ ਲਾਭਾਯ ਕृਤਪ੍ਰਯਤ੍ਨਃ ॥ 46 ॥
ਸਾ ਰਾਮਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤਨਵੀਤਸ਼ੋਕਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ਼ੋਕੇਨ ਸਮਾਨਸ਼ੋਕਾ ।
ਸ਼ਰਨ੍ਮੁਖੇ ਸਾਮ੍ਬੁਦਸ਼ੇषਚਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਿਸ਼ੇਵ ਵੈਦੇਹਸੁਤਾ ਬਭੂਵ ॥ 47 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸੁਨ੍ਦਰਕਾਣ੍ਡੇ षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |
bhūya eva mahātejā hanūmānpavanātmajaḥ |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt || 1 ||
vānaro'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ |
rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devyaṅgulīyakam || 2 ||
pratyayārthaṃ tavā'nītaṃ tena dattaṃ mahātmanā |
samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hyasi || 3 ||
gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam |
bhartāramiva samprāptā jānakī muditā'bhavat || 4 ||
cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 5 ||
tatassā hrīmatī bālā bhartṛsandeśaharṣitā |
parituṣṭā priyaṃ kṛtvā praśaśaṃsa mahākapim || 6 ||
vikrāntastvaṃ samarthastvaṃ prājñastvaṃ vānarottama |
yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam || 7 ||
śatayojanavistīrṇa ssāgaro makarālayaḥ |
vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ || 8 ||
na hi tvāṃ prākṛtaṃ manye vānaraṃ vānararṣabha |
yasya te nāsti santrāso rāvaṇānnāpi sambhramaḥ || 9 ||
arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |
yadyasi preṣitastena rāmeṇa viditātmanā || 10 ||
preṣayiṣyati durdharṣo rāmo na hyaparīkṣitam |
parākramamavijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ || 11 ||
diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā satyasaṅgaraḥ |
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ || 12 ||
kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām |
mahīṃ dahati kopena yugāntāgnirivotthitaḥ || 13 ||
athavā śaktimantau tau surāṇāmapi nigrahe |
mamaiva tu na duḥkhānāmasti manye viparyayaḥ || 14 ||
kaccinna vyathito rāmaḥ kaccinna paritapyate |
uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ || 15 ||
kaccinna dīna ssambhrāntaḥ kāryeṣu na ca muhyati |
kaccitpuruṣakāryāṇi kurute nṛpatessutaḥ || 16 ||
dvividhaṃ trividhopāyamupāyamapi sevate |
vijigīṣussuhṛtkaccinmitreṣu ca parantapaḥ || 17 ||
kaccinmitrāṇi labhate mitraiścāpyabhigamyate |
kaccitkalyāṇamittraśca mitrattraiścāpi puraskṛtaḥ || 18 ||
kaccidāśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ |
kaccitpuruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate || 19 ||
kaccinna vigatasnehaḥ pravāsānmayi rāghavaḥ |
kaccinmāṃ vyasanādasmānmokṣayiṣyati vānara || 20 ||
sukhānāmucito nityamasukhānāmanaucitaḥ |
duḥkhamuttaramāsādya kaccidrāmo na sīdati || 21 ||
kausalyāyāstathā kaccitsumitrāyāstathaiva ca |
abhīkṣṇaṃ śrūyate kaccitkuśalaṃ bharatasya ca || 22 ||
mannimittena mānārhaḥ kaccicchokena rāghavaḥ |
kaccinnānyamanā rāmaḥ kaccinmāṃ tārayiṣyati || 23 ||
kaccidakṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |
dhvajinīṃ mantribhirguptāṃ preṣayiṣyati matkṛte || 24 ||
vānarādhipatiśśīmānsugrīvaḥ kaccideṣyati |
matkṛte haribhirvīrairvṛto dantanakhāyudhaiḥ || 25 ||
kacciccha lakṣmaṇaśśūrassumitrānandavardhanaḥ |
astraviccharajālena rākṣasānvidhamiṣyati || 26 ||
raudreṇa kaccidastreṇa jvalatā nihataṃ raṇe |
drakṣyāmyalpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam || 27 ||
kaccinna taddhemasamānavarṇaṃ tasyānanaṃ padmasamānagandhi |
mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ jalakṣaye padmamivātapena || 28 ||
dharmāpadeśāttyajataśca rājyaṃ māṃ cāpyaraṇyaṃ nayataḥ padātim |
nāsīdvyathā yasya na bhīrna śokaḥ kaccitsa dhairyaṃ hṛdaye karoti || 29 ||
na cāsya mātā na pitā ca nānyaḥ snehādviśiṣṭo'sti mayā samo vā |
tāvattvahaṃ dūta jijīviṣeyaṃ yāvatpravṛttiṃ śṛṇuyāṃ priyasya || 30 ||
itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ taṃ vānarendraṃ madhurārthamuktvā |
śrotuṃ punastasya vaco'bhirāmaṃ rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā || 31 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutirbhīmavikramaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 32 ||
na tvāmihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocane |
tena tvāṃ nānayatyāśu śacīmiva purandaraḥ || 33 ||
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 34 ||
viṣṭambhayitvā bāṇaughairakṣobhyaṃ varuṇālayam |
kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām || 35 ||
tatra yadyantarā mṛtyuryadi devāssahāsurāḥ |
sthāsyanti pathi rāmasya sa tānapi vadhiṣyati || 36 ||
tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ |
na śarma labhate rāmassiṃhārdita iva dvipaḥ || 37 ||
malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca |
dardureṇa ca te devi śape mūlaphalena ca || 38 ||
yathā sunayanaṃ valgu bimboṣṭhaṃ cāru kuṇḍalam |
mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandramivoditam || 39 ||
kṣipraṃ drakṣyasi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau |
śatakratumivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 40 ||
na māṃsaṃ rāghavo bhuṅakte na cā'pi madhu sevate |
vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktamaśnāti pañcamam || 41 ||
naiva daṃśānna maśakānna kīṭānna sarīsṛpān |
rāghavo'panayedgātrāttvadgatenāntarātmanā || 42 ||
nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ |
nānyaccintayate kiñcitsa tu kāmavaśaṃ gataḥ || 43 ||
anidrassatataṃ rāmassupto'pi ca narottamaḥ |
sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharanpratibudhyate || 44 ||
dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yadvā'nyatsumanoharam |
bahuśo hā priyetyevaṃ śvasaṃstvāmabhibhāṣate || 45 ||
sa devi nityaṃ paritapyamāna stvāmeva sītetyabhibhāṣamāṇaḥ |
dhṛtavrato rājasuto mahātmā tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ || 46 ||
sā rāmasaṅkīrtanavītaśokā rāmasya śokena samānaśokā |
śaranmukhe sāmbudaśeṣacandrā niśeva vaidehasutā babhūva || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ षट्त्रिंशस्सर्गः ।
भूय एव महातेजा हनूमान्पवनात्मजः ।
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सीताप्रत्ययकारणात् ॥ 1 ॥
वानरोऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः ।
रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्यङ्गुलीयकम् ॥ 2 ॥
प्रत्ययार्थं तवाऽनीतं तेन दत्तं महात्मना ।
समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्यसि ॥ 3 ॥
गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः करविभूषणम् ।
भर्तारमिव सम्प्राप्ता जानकी मुदिताऽभवत् ॥ 4 ॥
चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम् ।
अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट् ॥ 5 ॥
ततस्सा ह्रीमती बाला भर्तृसन्देशहर्षिता ।
परितुष्टा प्रियं कृत्वा प्रशशंस महाकपिम् ॥ 6 ॥
विक्रान्तस्त्वं समर्थस्त्वं प्राज्ञस्त्वं वानरोत्तम ।
येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम् ॥ 7 ॥
शतयोजनविस्तीर्ण स्सागरो मकरालयः ।
विक्रमश्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदीकृतः ॥ 8 ॥
न हि त्वां प्राकृतं मन्ये वानरं वानरर्षभ ।
यस्य ते नास्ति सन्त्रासो रावणान्नापि सम्भ्रमः ॥ 9 ॥
अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम् ।
यद्यसि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना ॥ 10 ॥
प्रेषयिष्यति दुर्धर्षो रामो न ह्यपरीक्षितम् ।
पराक्रममविज्ञाय मत्सकाशं विशेषतः ॥ 11 ॥
दिष्ट्या च कुशली रामो धर्मात्मा सत्यसङ्गरः ।
लक्ष्मणश्च महातेजास्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 12 ॥
कुशली यदि काकुत्स्थः किं नु सागरमेखलाम् ।
महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निरिवोत्थितः ॥ 13 ॥
अथवा शक्तिमन्तौ तौ सुराणामपि निग्रहे ।
ममैव तु न दुःखानामस्ति मन्ये विपर्ययः ॥ 14 ॥
कच्चिन्न व्यथितो रामः कच्चिन्न परितप्यते ।
उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुषोत्तमः ॥ 15 ॥
कच्चिन्न दीन स्सम्भ्रान्तः कार्येषु न च मुह्यति ।
कच्चित्पुरुषकार्याणि कुरुते नृपतेस्सुतः ॥ 16 ॥
द्विविधं त्रिविधोपायमुपायमपि सेवते ।
विजिगीषुस्सुहृत्कच्चिन्मित्रेषु च परन्तपः ॥ 17 ॥
कच्चिन्मित्राणि लभते मित्रैश्चाप्यभिगम्यते ।
कच्चित्कल्याणमित्त्रश्च मित्रत्त्रैश्चापि पुरस्कृतः ॥ 18 ॥
कच्चिदाशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिवात्मजः ।
कच्चित्पुरुषकारं च दैवं च प्रतिपद्यते ॥ 19 ॥
कच्चिन्न विगतस्नेहः प्रवासान्मयि राघवः ।
कच्चिन्मां व्यसनादस्मान्मोक्षयिष्यति वानर ॥ 20 ॥
सुखानामुचितो नित्यमसुखानामनौचितः ।
दुःखमुत्तरमासाद्य कच्चिद्रामो न सीदति ॥ 21 ॥
कौसल्यायास्तथा कच्चित्सुमित्रायास्तथैव च ।
अभीक्ष्णं श्रूयते कच्चित्कुशलं भरतस्य च ॥ 22 ॥
मन्निमित्तेन मानार्हः कच्चिच्छोकेन राघवः ।
कच्चिन्नान्यमना रामः कच्चिन्मां तारयिष्यति ॥ 23 ॥
कच्चिदक्षौहिणीं भीमां भरतो भ्रातृवत्सलः ।
ध्वजिनीं मन्त्रिभिर्गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्कृते ॥ 24 ॥
वानराधिपतिश्शीमान्सुग्रीवः कच्चिदेष्यति ।
मत्कृते हरिभिर्वीरैर्वृतो दन्तनखायुधैः ॥ 25 ॥
कच्चिच्छ लक्ष्मणश्शूरस्सुमित्रानन्दवर्धनः ।
अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान्विधमिष्यति ॥ 26 ॥
रौद्रेण कच्चिदस्त्रेण ज्वलता निहतं रणे ।
द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम् ॥ 27 ॥
कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं तस्याननं पद्मसमानगन्धि ।
मया विना शुष्यति शोकदीनं जलक्षये पद्ममिवातपेन ॥ 28 ॥
धर्मापदेशात्त्यजतश्च राज्यं मां चाप्यरण्यं नयतः पदातिम् ।
नासीद्व्यथा यस्य न भीर्न शोकः कच्चित्स धैर्यं हृदये करोति ॥ 29 ॥
न चास्य माता न पिता च नान्यः स्नेहाद्विशिष्टोऽस्ति मया समो वा ।
तावत्त्वहं दूत जिजीविषेयं यावत्प्रवृत्तिं शृणुयां प्रियस्य ॥ 30 ॥
इतीव देवी वचनं महार्थं तं वानरेन्द्रं मधुरार्थमुक्त्वा ।
श्रोतुं पुनस्तस्य वचोऽभिरामं रामार्थयुक्तं विरराम रामा ॥ 31 ॥
सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर्भीमविक्रमः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ 32 ॥
न त्वामिहस्थां जानीते रामः कमललोचने ।
तेन त्वां नानयत्याशु शचीमिव पुरन्दरः ॥ 33 ॥
श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः ।
चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम् ॥ 34 ॥
विष्टम्भयित्वा बाणौघैरक्षोभ्यं वरुणालयम् ।
करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम् ॥ 35 ॥
तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवास्सहासुराः ।
स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति ॥ 36 ॥
तवादर्शनजेनार्ये शोकेन स परिप्लुतः ।
न शर्म लभते रामस्सिंहार्दित इव द्विपः ॥ 37 ॥
मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा मन्दरेण च ।
दर्दुरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च ॥ 38 ॥
यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारु कुण्डलम् ।
मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ 39 ॥
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ ।
शतक्रतुमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि ॥ 40 ॥
न मांसं राघवो भुङक्ते न चाऽपि मधु सेवते ।
वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम् ॥ 41 ॥
नैव दंशान्न मशकान्न कीटान्न सरीसृपान् ।
राघवोऽपनयेद्गात्रात्त्वद्गतेनान्तरात्मना ॥ 42 ॥
नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः ।
नान्यच्चिन्तयते किञ्चित्स तु कामवशं गतः ॥ 43 ॥
अनिद्रस्सततं रामस्सुप्तोऽपि च नरोत्तमः ।
सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन्प्रतिबुध्यते ॥ 44 ॥
दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यद्वाऽन्यत्सुमनोहरम् ।
बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते ॥ 45 ॥
स देवि नित्यं परितप्यमान स्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः ।
धृतव्रतो राजसुतो महात्मा तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः ॥ 46 ॥
सा रामसङ्कीर्तनवीतशोका रामस्य शोकेन समानशोका ।
शरन्मुखे साम्बुदशेषचन्द्रा निशेव वैदेहसुता बभूव ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षट्त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |
bhūya eva mahātejā hanūmānpavanātmajaḥ |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt || 1 ||
vānaro'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ |
rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devyaṅgulīyakam || 2 ||
pratyayārthaṃ tavā'nītaṃ tena dattaṃ mahātmanā |
samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hyasi || 3 ||
gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam |
bhartāramiva samprāptā jānakī muditā'bhavat || 4 ||
cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 5 ||
tatassā hrīmatī bālā bhartṛsandeśaharṣitā |
parituṣṭā priyaṃ kṛtvā praśaśaṃsa mahākapim || 6 ||
vikrāntastvaṃ samarthastvaṃ prājñastvaṃ vānarottama |
yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam || 7 ||
śatayojanavistīrṇa ssāgaro makarālayaḥ |
vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ || 8 ||
na hi tvāṃ prākṛtaṃ manye vānaraṃ vānararṣabha |
yasya te nāsti santrāso rāvaṇānnāpi sambhramaḥ || 9 ||
arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |
yadyasi preṣitastena rāmeṇa viditātmanā || 10 ||
preṣayiṣyati durdharṣo rāmo na hyaparīkṣitam |
parākramamavijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ || 11 ||
diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā satyasaṅgaraḥ |
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ || 12 ||
kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām |
mahīṃ dahati kopena yugāntāgnirivotthitaḥ || 13 ||
athavā śaktimantau tau surāṇāmapi nigrahe |
mamaiva tu na duḥkhānāmasti manye viparyayaḥ || 14 ||
kaccinna vyathito rāmaḥ kaccinna paritapyate |
uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ || 15 ||
kaccinna dīna ssambhrāntaḥ kāryeṣu na ca muhyati |
kaccitpuruṣakāryāṇi kurute nṛpatessutaḥ || 16 ||
dvividhaṃ trividhopāyamupāyamapi sevate |
vijigīṣussuhṛtkaccinmitreṣu ca parantapaḥ || 17 ||
kaccinmitrāṇi labhate mitraiścāpyabhigamyate |
kaccitkalyāṇamittraśca mitrattraiścāpi puraskṛtaḥ || 18 ||
kaccidāśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ |
kaccitpuruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate || 19 ||
kaccinna vigatasnehaḥ pravāsānmayi rāghavaḥ |
kaccinmāṃ vyasanādasmānmokṣayiṣyati vānara || 20 ||
sukhānāmucito nityamasukhānāmanaucitaḥ |
duḥkhamuttaramāsādya kaccidrāmo na sīdati || 21 ||
kausalyāyāstathā kaccitsumitrāyāstathaiva ca |
abhīkṣṇaṃ śrūyate kaccitkuśalaṃ bharatasya ca || 22 ||
mannimittena mānārhaḥ kaccicchokena rāghavaḥ |
kaccinnānyamanā rāmaḥ kaccinmāṃ tārayiṣyati || 23 ||
kaccidakṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |
dhvajinīṃ mantribhirguptāṃ preṣayiṣyati matkṛte || 24 ||
vānarādhipatiśśīmānsugrīvaḥ kaccideṣyati |
matkṛte haribhirvīrairvṛto dantanakhāyudhaiḥ || 25 ||
kacciccha lakṣmaṇaśśūrassumitrānandavardhanaḥ |
astraviccharajālena rākṣasānvidhamiṣyati || 26 ||
raudreṇa kaccidastreṇa jvalatā nihataṃ raṇe |
drakṣyāmyalpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam || 27 ||
kaccinna taddhemasamānavarṇaṃ tasyānanaṃ padmasamānagandhi |
mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ jalakṣaye padmamivātapena || 28 ||
dharmāpadeśāttyajataśca rājyaṃ māṃ cāpyaraṇyaṃ nayataḥ padātim |
nāsīdvyathā yasya na bhīrna śokaḥ kaccitsa dhairyaṃ hṛdaye karoti || 29 ||
na cāsya mātā na pitā ca nānyaḥ snehādviśiṣṭo'sti mayā samo vā |
tāvattvahaṃ dūta jijīviṣeyaṃ yāvatpravṛttiṃ śṛṇuyāṃ priyasya || 30 ||
itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ taṃ vānarendraṃ madhurārthamuktvā |
śrotuṃ punastasya vaco'bhirāmaṃ rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā || 31 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutirbhīmavikramaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 32 ||
na tvāmihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocane |
tena tvāṃ nānayatyāśu śacīmiva purandaraḥ || 33 ||
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 34 ||
viṣṭambhayitvā bāṇaughairakṣobhyaṃ varuṇālayam |
kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām || 35 ||
tatra yadyantarā mṛtyuryadi devāssahāsurāḥ |
sthāsyanti pathi rāmasya sa tānapi vadhiṣyati || 36 ||
tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ |
na śarma labhate rāmassiṃhārdita iva dvipaḥ || 37 ||
malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca |
dardureṇa ca te devi śape mūlaphalena ca || 38 ||
yathā sunayanaṃ valgu bimboṣṭhaṃ cāru kuṇḍalam |
mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandramivoditam || 39 ||
kṣipraṃ drakṣyasi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau |
śatakratumivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 40 ||
na māṃsaṃ rāghavo bhuṅakte na cā'pi madhu sevate |
vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktamaśnāti pañcamam || 41 ||
naiva daṃśānna maśakānna kīṭānna sarīsṛpān |
rāghavo'panayedgātrāttvadgatenāntarātmanā || 42 ||
nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ |
nānyaccintayate kiñcitsa tu kāmavaśaṃ gataḥ || 43 ||
anidrassatataṃ rāmassupto'pi ca narottamaḥ |
sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharanpratibudhyate || 44 ||
dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yadvā'nyatsumanoharam |
bahuśo hā priyetyevaṃ śvasaṃstvāmabhibhāṣate || 45 ||
sa devi nityaṃ paritapyamāna stvāmeva sītetyabhibhāṣamāṇaḥ |
dhṛtavrato rājasuto mahātmā tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ || 46 ||
sā rāmasaṅkīrtanavītaśokā rāmasya śokena samānaśokā |
śaranmukhe sāmbudaśeṣacandrā niśeva vaidehasutā babhūva || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.