𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌸𑍁𑌨𑍍𑌦𑌰𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌷𑌟𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌭𑍂𑌯 𑌏𑌵 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍇𑌜𑌾 𑌹𑌨𑍂𑌮𑌾𑌨𑍍𑌪𑌵𑌨𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑌃 ।
𑌅𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍𑌪𑍍𑌰𑌶𑍍𑌰𑌿𑌤𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌯𑌕𑌾𑌰𑌣𑌾𑌤𑍍 ॥ 1 ॥
𑌵𑌾𑌨𑌰𑍋𑌽𑌹𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌭𑌾𑌗𑍇 𑌦𑍂𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌧𑍀𑌮𑌤𑌃 ।
𑌰𑌾𑌮𑌨𑌾𑌮𑌾𑌙𑍍𑌕𑌿𑌤𑌂 𑌚𑍇𑌦𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌦𑍇𑌵𑍍𑌯𑌙𑍍𑌗𑍁𑌲𑍀𑌯𑌕𑌮𑍍 ॥ 2 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌤𑌵𑌾𑌽𑌨𑍀𑌤𑌂 𑌤𑍇𑌨 𑌦𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ।
𑌸𑌮𑌾𑌶𑍍𑌵𑌸𑌿𑌹𑌿 𑌭𑌦𑍍𑌰𑌂 𑌤𑍇 𑌕𑍍𑌷𑍀𑌣𑌦𑍁𑌃𑌖𑌫𑌲𑌾 𑌹𑍍𑌯𑌸𑌿 ॥ 3 ॥
𑌗𑍃𑌹𑍀𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣𑌾 𑌸𑌾 𑌭𑌰𑍍𑌤𑍁𑌃 𑌕𑌰𑌵𑌿𑌭𑍂𑌷𑌣𑌮𑍍 ।
𑌭𑌰𑍍𑌤𑌾𑌰𑌮𑌿𑌵 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌾 𑌜𑌾𑌨𑌕𑍀 𑌮𑍁𑌦𑌿𑌤𑌾𑌽𑌭𑌵𑌤𑍍 ॥ 4 ॥
𑌚𑌾𑌰𑍁 𑌤𑌦𑍍𑌵𑌦𑌨𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑌾𑌮𑍍𑌰𑌶𑍁𑌕𑍍𑌲𑌾𑌯𑌤𑍇𑌕𑍍𑌷𑌣𑌮𑍍 ।
𑌅𑌶𑍋𑌭𑌤 𑌵𑌿𑌶𑌾𑌲𑌾𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾 𑌰𑌾𑌹𑍁𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤 𑌇𑌵𑍋𑌡𑍁𑌰𑌾𑌟𑍍 ॥ 5 ॥
𑌤𑌤𑌸𑍍𑌸𑌾 𑌹𑍍𑌰𑍀𑌮𑌤𑍀 𑌬𑌾𑌲𑌾 𑌭𑌰𑍍𑌤𑍃𑌸𑌨𑍍𑌦𑍇𑌶𑌹𑌰𑍍𑌷𑌿𑌤𑌾 ।
𑌪𑌰𑌿𑌤𑍁𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌶𑌂𑌸 𑌮𑌹𑌾𑌕𑌪𑌿𑌮𑍍 ॥ 6 ॥
𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌸𑌮𑌰𑍍𑌥𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌵𑌾𑌨𑌰𑍋𑌤𑍍𑌤𑌮 ।
𑌯𑍇𑌨𑍇𑌦𑌂 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌪𑌦𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌯𑍈𑌕𑍇𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌧𑌰𑍍𑌷𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 7 ॥
𑌶𑌤𑌯𑍋𑌜𑌨𑌵𑌿𑌸𑍍𑌤𑍀𑌰𑍍𑌣 𑌸𑍍𑌸𑌾𑌗𑌰𑍋 𑌮𑌕𑌰𑌾𑌲𑌯𑌃 ।
𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌶𑍍𑌲𑌾𑌘𑌨𑍀𑌯𑍇𑌨 𑌕𑍍𑌰𑌮𑌤𑌾 𑌗𑍋𑌷𑍍𑌪𑌦𑍀𑌕𑍃𑌤𑌃 ॥ 8 ॥
𑌨 𑌹𑌿 𑌤𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌕𑍃𑌤𑌂 𑌮𑌨𑍍𑌯𑍇 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌂 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌰𑍍𑌷𑌭 ।
𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌤𑍇 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌾𑌸𑍋 𑌰𑌾𑌵𑌣𑌾𑌨𑍍𑌨𑌾𑌪𑌿 𑌸𑌮𑍍𑌭𑍍𑌰𑌮𑌃 ॥ 9 ॥
𑌅𑌰𑍍𑌹𑌸𑍇 𑌚 𑌕𑌪𑌿𑌶𑍍𑌰𑍇𑌷𑍍𑌠 𑌮𑌯𑌾 𑌸𑌮𑌭𑌿𑌭𑌾𑌷𑌿𑌤𑍁𑌮𑍍 ।
𑌯𑌦𑍍𑌯𑌸𑌿 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌷𑌿𑌤𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌰𑌾𑌮𑍇𑌣 𑌵𑌿𑌦𑌿𑌤𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ॥ 10 ॥
𑌪𑍍𑌰𑍇𑌷𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌧𑌰𑍍𑌷𑍋 𑌰𑌾𑌮𑍋 𑌨 𑌹𑍍𑌯𑌪𑌰𑍀𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌪𑌰𑌾𑌕𑍍𑌰𑌮𑌮𑌵𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌯 𑌮𑌤𑍍𑌸𑌕𑌾𑌶𑌂 𑌵𑌿𑌶𑍇𑌷𑌤𑌃 ॥ 11 ॥
𑌦𑌿𑌷𑍍𑌟𑍍𑌯𑌾 𑌚 𑌕𑍁𑌶𑌲𑍀 𑌰𑌾𑌮𑍋 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌸𑌙𑍍𑌗𑌰𑌃 ।
𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍇𑌜𑌾𑌸𑍍𑌸𑍁𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌨𑌨𑍍𑌦𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑌃 ॥ 12 ॥
𑌕𑍁𑌶𑌲𑍀 𑌯𑌦𑌿 𑌕𑌾𑌕𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥𑌃 𑌕𑌿𑌂 𑌨𑍁 𑌸𑌾𑌗𑌰𑌮𑍇𑌖𑌲𑌾𑌮𑍍 ।
𑌮𑌹𑍀𑌂 𑌦𑌹𑌤𑌿 𑌕𑍋𑌪𑍇𑌨 𑌯𑍁𑌗𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾𑌗𑍍𑌨𑌿𑌰𑌿𑌵𑍋𑌤𑍍𑌥𑌿𑌤𑌃 ॥ 13 ॥
𑌅𑌥𑌵𑌾 𑌶𑌕𑍍𑌤𑌿𑌮𑌨𑍍𑌤𑍗 𑌤𑍗 𑌸𑍁𑌰𑌾𑌣𑌾𑌮𑌪𑌿 𑌨𑌿𑌗𑍍𑌰𑌹𑍇 ।
𑌮𑌮𑍈𑌵 𑌤𑍁 𑌨 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌨𑌾𑌮𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌮𑌨𑍍𑌯𑍇 𑌵𑌿𑌪𑌰𑍍𑌯𑌯𑌃 ॥ 14 ॥
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌨 𑌵𑍍𑌯𑌥𑌿𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌮𑌃 𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌨 𑌪𑌰𑌿𑌤𑌪𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌉𑌤𑍍𑌤𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌚 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌣𑌿 𑌕𑍁𑌰𑍁𑌤𑍇 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑍋𑌤𑍍𑌤𑌮𑌃 ॥ 15 ॥
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌨 𑌦𑍀𑌨 𑌸𑍍𑌸𑌮𑍍𑌭𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌨 𑌚 𑌮𑍁𑌹𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌣𑌿 𑌕𑍁𑌰𑍁𑌤𑍇 𑌨𑍃𑌪𑌤𑍇𑌸𑍍𑌸𑍁𑌤𑌃 ॥ 16 ॥
𑌦𑍍𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌂 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌵𑌿𑌧𑍋𑌪𑌾𑌯𑌮𑍁𑌪𑌾𑌯𑌮𑌪𑌿 𑌸𑍇𑌵𑌤𑍇 ।
𑌵𑌿𑌜𑌿𑌗𑍀𑌷𑍁𑌸𑍍𑌸𑍁𑌹𑍃𑌤𑍍𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌚 𑌪𑌰𑌨𑍍𑌤𑌪𑌃 ॥ 17 ॥
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌲𑌭𑌤𑍇 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍈𑌶𑍍𑌚𑌾𑌪𑍍𑌯𑌭𑌿𑌗𑌮𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌕𑌲𑍍𑌯𑌾𑌣𑌮𑌿𑌤𑍍𑌤𑍍𑌰𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌤𑍍𑌤𑍍𑌰𑍈𑌶𑍍𑌚𑌾𑌪𑌿 𑌪𑍁𑌰𑌸𑍍𑌕𑍃𑌤𑌃 ॥ 18 ॥
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌦𑌾𑌶𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌦𑍇𑌵𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌸𑌾𑌦𑌂 𑌪𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑌃 ।
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌕𑌾𑌰𑌂 𑌚 𑌦𑍈𑌵𑌂 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌪𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 19 ॥
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌨 𑌵𑌿𑌗𑌤𑌸𑍍𑌨𑍇𑌹𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌾𑌸𑌾𑌨𑍍𑌮𑌯𑌿 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌃 ।
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌮𑌾𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌸𑌨𑌾𑌦𑌸𑍍𑌮𑌾𑌨𑍍𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌵𑌾𑌨𑌰 ॥ 20 ॥
𑌸𑍁𑌖𑌾𑌨𑌾𑌮𑍁𑌚𑌿𑌤𑍋 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌮𑌸𑍁𑌖𑌾𑌨𑌾𑌮𑌨𑍗𑌚𑌿𑌤𑌃 ।
𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑍁𑌤𑍍𑌤𑌰𑌮𑌾𑌸𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑍋 𑌨 𑌸𑍀𑌦𑌤𑌿 ॥ 21 ॥
𑌕𑍗𑌸𑌲𑍍𑌯𑌾𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌸𑍁𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌚 ।
𑌅𑌭𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌣𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍂𑌯𑌤𑍇 𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌕𑍁𑌶𑌲𑌂 𑌭𑌰𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌚 ॥ 22 ॥
𑌮𑌨𑍍𑌨𑌿𑌮𑌿𑌤𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌮𑌾𑌨𑌾𑌰𑍍𑌹𑌃 𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌚𑍍𑌛𑍋𑌕𑍇𑌨 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌃 ।
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌨𑌾𑌨𑍍𑌯𑌮𑌨𑌾 𑌰𑌾𑌮𑌃 𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌮𑌾𑌂 𑌤𑌾𑌰𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 23 ॥
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌦𑌕𑍍𑌷𑍗𑌹𑌿𑌣𑍀𑌂 𑌭𑍀𑌮𑌾𑌂 𑌭𑌰𑌤𑍋 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍃𑌵𑌤𑍍𑌸𑌲𑌃 ।
𑌧𑍍𑌵𑌜𑌿𑌨𑍀𑌂 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌭𑌿𑌰𑍍𑌗𑍁𑌪𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌷𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌮𑌤𑍍𑌕𑍃𑌤𑍇 ॥ 24 ॥
𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾𑌧𑌿𑌪𑌤𑌿𑌶𑍍𑌶𑍀𑌮𑌾𑌨𑍍𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌃 𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌦𑍇𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌮𑌤𑍍𑌕𑍃𑌤𑍇 𑌹𑌰𑌿𑌭𑌿𑌰𑍍𑌵𑍀𑌰𑍈𑌰𑍍𑌵𑍃𑌤𑍋 𑌦𑌨𑍍𑌤𑌨𑌖𑌾𑌯𑍁𑌧𑍈𑌃 ॥ 25 ॥
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌚𑍍𑌛 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌶𑍍𑌶𑍂𑌰𑌸𑍍𑌸𑍁𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌨𑌨𑍍𑌦𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑌃 ।
𑌅𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌵𑌿𑌚𑍍𑌛𑌰𑌜𑌾𑌲𑍇𑌨 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌧𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 26 ॥
𑌰𑍗𑌦𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌦𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌜𑍍𑌵𑌲𑌤𑌾 𑌨𑌿𑌹𑌤𑌂 𑌰𑌣𑍇 ।
𑌦𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑍍𑌯𑌲𑍍𑌪𑍇𑌨 𑌕𑌾𑌲𑍇𑌨 𑌰𑌾𑌵𑌣𑌂 𑌸𑌸𑍁𑌹𑍃𑌜𑍍𑌜𑌨𑌮𑍍 ॥ 27 ॥
𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌨 𑌤𑌦𑍍𑌧𑍇𑌮𑌸𑌮𑌾𑌨𑌵𑌰𑍍𑌣𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑌨𑌂 𑌪𑌦𑍍𑌮𑌸𑌮𑌾𑌨𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿 ।
𑌮𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌶𑍁𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌶𑍋𑌕𑌦𑍀𑌨𑌂 𑌜𑌲𑌕𑍍𑌷𑌯𑍇 𑌪𑌦𑍍𑌮𑌮𑌿𑌵𑌾𑌤𑌪𑍇𑌨 ॥ 28 ॥
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌪𑌦𑍇𑌶𑌾𑌤𑍍𑌤𑍍𑌯𑌜𑌤𑌶𑍍𑌚 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌂 𑌮𑌾𑌂 𑌚𑌾𑌪𑍍𑌯𑌰𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌨𑌯𑌤𑌃 𑌪𑌦𑌾𑌤𑌿𑌮𑍍 ।
𑌨𑌾𑌸𑍀𑌦𑍍𑌵𑍍𑌯𑌥𑌾 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌨 𑌭𑍀𑌰𑍍𑌨 𑌶𑍋𑌕𑌃 𑌕𑌚𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌸 𑌧𑍈𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌹𑍃𑌦𑌯𑍇 𑌕𑌰𑍋𑌤𑌿 ॥ 29 ॥
𑌨 𑌚𑌾𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌾𑌤𑌾 𑌨 𑌪𑌿𑌤𑌾 𑌚 𑌨𑌾𑌨𑍍𑌯𑌃 𑌸𑍍𑌨𑍇𑌹𑌾𑌦𑍍𑌵𑌿𑌶𑌿𑌷𑍍𑌟𑍋𑌽𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌮𑌯𑌾 𑌸𑌮𑍋 𑌵𑌾 ।
𑌤𑌾𑌵𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌹𑌂 𑌦𑍂𑌤 𑌜𑌿𑌜𑍀𑌵𑌿𑌷𑍇𑌯𑌂 𑌯𑌾𑌵𑌤𑍍𑌪𑍍𑌰𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌿𑌂 𑌶𑍃𑌣𑍁𑌯𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌸𑍍𑌯 ॥ 30 ॥
𑌇𑌤𑍀𑌵 𑌦𑍇𑌵𑍀 𑌵𑌚𑌨𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌤𑌂 𑌵𑌾𑌨𑌰𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌂 𑌮𑌧𑍁𑌰𑌾𑌰𑍍𑌥𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 ।
𑌶𑍍𑌰𑍋𑌤𑍁𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌚𑍋𑌽𑌭𑌿𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌵𑌿𑌰𑌰𑌾𑌮 𑌰𑌾𑌮𑌾 ॥ 31 ॥
𑌸𑍀𑌤𑌾𑌯𑌾 𑌵𑌚𑌨𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌮𑌾𑌰𑍁𑌤𑌿𑌰𑍍𑌭𑍀𑌮𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌃 ।
𑌶𑌿𑌰𑌸𑍍𑌯𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿𑌮𑌾𑌧𑌾𑌯 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑍁𑌤𑍍𑌤𑌰𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 32 ॥
𑌨 𑌤𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌹𑌸𑍍𑌥𑌾𑌂 𑌜𑌾𑌨𑍀𑌤𑍇 𑌰𑌾𑌮𑌃 𑌕𑌮𑌲𑌲𑍋𑌚𑌨𑍇 ।
𑌤𑍇𑌨 𑌤𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌨𑌾𑌨𑌯𑌤𑍍𑌯𑌾𑌶𑍁 𑌶𑌚𑍀𑌮𑌿𑌵 𑌪𑍁𑌰𑌨𑍍𑌦𑌰𑌃 ॥ 33 ॥
𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑍈𑌵 𑌤𑍁 𑌵𑌚𑍋 𑌮𑌹𑍍𑌯𑌂 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌮𑍇𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌃 ।
𑌚𑌮𑍂𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌕𑌰𑍍𑌷𑌨𑍍𑌮𑌹𑌤𑍀𑌂 𑌹𑌰𑍍𑌯𑍃𑌕𑍍𑌷𑌗𑌣𑌸𑌙𑍍𑌕𑍁𑌲𑌾𑌮𑍍 ॥ 34 ॥
𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑌮𑍍𑌭𑌯𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌬𑌾𑌣𑍗𑌘𑍈𑌰𑌕𑍍𑌷𑍋𑌭𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌰𑍁𑌣𑌾𑌲𑌯𑌮𑍍 ।
𑌕𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌪𑍁𑌰𑍀𑌂 𑌲𑌙𑍍𑌕𑌾𑌂 𑌕𑌾𑌕𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥𑌃 𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌮𑍍 ॥ 35 ॥
𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌯𑌦𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌰𑌾 𑌮𑍃𑌤𑍍𑌯𑍁𑌰𑍍𑌯𑌦𑌿 𑌦𑍇𑌵𑌾𑌸𑍍𑌸𑌹𑌾𑌸𑍁𑌰𑌾𑌃 ।
𑌸𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌪𑌥𑌿 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌸 𑌤𑌾𑌨𑌪𑌿 𑌵𑌧𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 36 ॥
𑌤𑌵𑌾𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌜𑍇𑌨𑌾𑌰𑍍𑌯𑍇 𑌶𑍋𑌕𑍇𑌨 𑌸 𑌪𑌰𑌿𑌪𑍍𑌲𑍁𑌤𑌃 ।
𑌨 𑌶𑌰𑍍𑌮 𑌲𑌭𑌤𑍇 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌸𑌿𑌂𑌹𑌾𑌰𑍍𑌦𑌿𑌤 𑌇𑌵 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌪𑌃 ॥ 37 ॥
𑌮𑌲𑌯𑍇𑌨 𑌚 𑌵𑌿𑌨𑍍𑌧𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌮𑍇𑌰𑍁𑌣𑌾 𑌮𑌨𑍍𑌦𑌰𑍇𑌣 𑌚 ।
𑌦𑌰𑍍𑌦𑍁𑌰𑍇𑌣 𑌚 𑌤𑍇 𑌦𑍇𑌵𑌿 𑌶𑌪𑍇 𑌮𑍂𑌲𑌫𑌲𑍇𑌨 𑌚 ॥ 38 ॥
𑌯𑌥𑌾 𑌸𑍁𑌨𑌯𑌨𑌂 𑌵𑌲𑍍𑌗𑍁 𑌬𑌿𑌮𑍍𑌬𑍋𑌷𑍍𑌠𑌂 𑌚𑌾𑌰𑍁 𑌕𑍁𑌣𑍍𑌡𑌲𑌮𑍍 ।
𑌮𑍁𑌖𑌂 𑌦𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌸𑌿 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌮𑌿𑌵𑍋𑌦𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 39 ॥
𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌂 𑌦𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌸𑌿 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑌿 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌰𑌵𑌣𑍇 𑌗𑌿𑌰𑍗 ।
𑌶𑌤𑌕𑍍𑌰𑌤𑍁𑌮𑌿𑌵𑌾𑌸𑍀𑌨𑌂 𑌨𑌾𑌗𑌰𑌾𑌜𑌸𑍍𑌯 𑌮𑍂𑌰𑍍𑌧𑌨𑌿 ॥ 40 ॥
𑌨 𑌮𑌾𑌂𑌸𑌂 𑌰𑌾𑌘𑌵𑍋 𑌭𑍁𑌙𑌕𑍍𑌤𑍇 𑌨 𑌚𑌾𑌽𑌪𑌿 𑌮𑌧𑍁 𑌸𑍇𑌵𑌤𑍇 ।
𑌵𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍁𑌵𑌿𑌹𑌿𑌤𑌂 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌭𑌕𑍍𑌤𑌮𑌶𑍍𑌨𑌾𑌤𑌿 𑌪𑌞𑍍𑌚𑌮𑌮𑍍 ॥ 41 ॥
𑌨𑍈𑌵 𑌦𑌂𑌶𑌾𑌨𑍍𑌨 𑌮𑌶𑌕𑌾𑌨𑍍𑌨 𑌕𑍀𑌟𑌾𑌨𑍍𑌨 𑌸𑌰𑍀𑌸𑍃𑌪𑌾𑌨𑍍 ।
𑌰𑌾𑌘𑌵𑍋𑌽𑌪𑌨𑌯𑍇𑌦𑍍𑌗𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌦𑍍𑌗𑌤𑍇𑌨𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ॥ 42 ॥
𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑌪𑌰𑍋 𑌰𑌾𑌮𑍋 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌶𑍋𑌕𑌪𑌰𑌾𑌯𑌣𑌃 ।
𑌨𑌾𑌨𑍍𑌯𑌚𑍍𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌯𑌤𑍇 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌸 𑌤𑍁 𑌕𑌾𑌮𑌵𑌶𑌂 𑌗𑌤𑌃 ॥ 43 ॥
𑌅𑌨𑌿𑌦𑍍𑌰𑌸𑍍𑌸𑌤𑌤𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌸𑍁𑌪𑍍𑌤𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌚 𑌨𑌰𑍋𑌤𑍍𑌤𑌮𑌃 ।
𑌸𑍀𑌤𑍇𑌤𑌿 𑌮𑌧𑍁𑌰𑌾𑌂 𑌵𑌾𑌣𑍀𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌹𑌰𑌨𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌬𑍁𑌧𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 44 ॥
𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌫𑌲𑌂 𑌵𑌾 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌂 𑌵𑌾 𑌯𑌦𑍍𑌵𑌾𑌽𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌸𑍁𑌮𑌨𑍋𑌹𑌰𑌮𑍍 ।
𑌬𑌹𑍁𑌶𑍋 𑌹𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑍇𑌤𑍍𑌯𑍇𑌵𑌂 𑌶𑍍𑌵𑌸𑌂𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌮𑌭𑌿𑌭𑌾𑌷𑌤𑍇 ॥ 45 ॥
𑌸 𑌦𑍇𑌵𑌿 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌪𑌰𑌿𑌤𑌪𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌮𑍇𑌵 𑌸𑍀𑌤𑍇𑌤𑍍𑌯𑌭𑌿𑌭𑌾𑌷𑌮𑌾𑌣𑌃 ।
𑌧𑍃𑌤𑌵𑍍𑌰𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌸𑍁𑌤𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌤𑌵𑍈𑌵 𑌲𑌾𑌭𑌾𑌯 𑌕𑍃𑌤𑌪𑍍𑌰𑌯𑌤𑍍𑌨𑌃 ॥ 46 ॥
𑌸𑌾 𑌰𑌾𑌮𑌸𑌙𑍍𑌕𑍀𑌰𑍍𑌤𑌨𑌵𑍀𑌤𑌶𑍋𑌕𑌾 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌶𑍋𑌕𑍇𑌨 𑌸𑌮𑌾𑌨𑌶𑍋𑌕𑌾 ।
𑌶𑌰𑌨𑍍𑌮𑍁𑌖𑍇 𑌸𑌾𑌮𑍍𑌬𑍁𑌦𑌶𑍇𑌷𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌾 𑌨𑌿𑌶𑍇𑌵 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑌸𑍁𑌤𑌾 𑌬𑌭𑍂𑌵 ॥ 47 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌸𑍁𑌨𑍍𑌦𑌰𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌷𑌟𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |
bhūya eva mahātejā hanūmānpavanātmajaḥ |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt || 1 ||
vānaro'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ |
rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devyaṅgulīyakam || 2 ||
pratyayārthaṃ tavā'nītaṃ tena dattaṃ mahātmanā |
samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hyasi || 3 ||
gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam |
bhartāramiva samprāptā jānakī muditā'bhavat || 4 ||
cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 5 ||
tatassā hrīmatī bālā bhartṛsandeśaharṣitā |
parituṣṭā priyaṃ kṛtvā praśaśaṃsa mahākapim || 6 ||
vikrāntastvaṃ samarthastvaṃ prājñastvaṃ vānarottama |
yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam || 7 ||
śatayojanavistīrṇa ssāgaro makarālayaḥ |
vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ || 8 ||
na hi tvāṃ prākṛtaṃ manye vānaraṃ vānararṣabha |
yasya te nāsti santrāso rāvaṇānnāpi sambhramaḥ || 9 ||
arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |
yadyasi preṣitastena rāmeṇa viditātmanā || 10 ||
preṣayiṣyati durdharṣo rāmo na hyaparīkṣitam |
parākramamavijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ || 11 ||
diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā satyasaṅgaraḥ |
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ || 12 ||
kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām |
mahīṃ dahati kopena yugāntāgnirivotthitaḥ || 13 ||
athavā śaktimantau tau surāṇāmapi nigrahe |
mamaiva tu na duḥkhānāmasti manye viparyayaḥ || 14 ||
kaccinna vyathito rāmaḥ kaccinna paritapyate |
uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ || 15 ||
kaccinna dīna ssambhrāntaḥ kāryeṣu na ca muhyati |
kaccitpuruṣakāryāṇi kurute nṛpatessutaḥ || 16 ||
dvividhaṃ trividhopāyamupāyamapi sevate |
vijigīṣussuhṛtkaccinmitreṣu ca parantapaḥ || 17 ||
kaccinmitrāṇi labhate mitraiścāpyabhigamyate |
kaccitkalyāṇamittraśca mitrattraiścāpi puraskṛtaḥ || 18 ||
kaccidāśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ |
kaccitpuruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate || 19 ||
kaccinna vigatasnehaḥ pravāsānmayi rāghavaḥ |
kaccinmāṃ vyasanādasmānmokṣayiṣyati vānara || 20 ||
sukhānāmucito nityamasukhānāmanaucitaḥ |
duḥkhamuttaramāsādya kaccidrāmo na sīdati || 21 ||
kausalyāyāstathā kaccitsumitrāyāstathaiva ca |
abhīkṣṇaṃ śrūyate kaccitkuśalaṃ bharatasya ca || 22 ||
mannimittena mānārhaḥ kaccicchokena rāghavaḥ |
kaccinnānyamanā rāmaḥ kaccinmāṃ tārayiṣyati || 23 ||
kaccidakṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |
dhvajinīṃ mantribhirguptāṃ preṣayiṣyati matkṛte || 24 ||
vānarādhipatiśśīmānsugrīvaḥ kaccideṣyati |
matkṛte haribhirvīrairvṛto dantanakhāyudhaiḥ || 25 ||
kacciccha lakṣmaṇaśśūrassumitrānandavardhanaḥ |
astraviccharajālena rākṣasānvidhamiṣyati || 26 ||
raudreṇa kaccidastreṇa jvalatā nihataṃ raṇe |
drakṣyāmyalpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam || 27 ||
kaccinna taddhemasamānavarṇaṃ tasyānanaṃ padmasamānagandhi |
mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ jalakṣaye padmamivātapena || 28 ||
dharmāpadeśāttyajataśca rājyaṃ māṃ cāpyaraṇyaṃ nayataḥ padātim |
nāsīdvyathā yasya na bhīrna śokaḥ kaccitsa dhairyaṃ hṛdaye karoti || 29 ||
na cāsya mātā na pitā ca nānyaḥ snehādviśiṣṭo'sti mayā samo vā |
tāvattvahaṃ dūta jijīviṣeyaṃ yāvatpravṛttiṃ śṛṇuyāṃ priyasya || 30 ||
itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ taṃ vānarendraṃ madhurārthamuktvā |
śrotuṃ punastasya vaco'bhirāmaṃ rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā || 31 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutirbhīmavikramaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 32 ||
na tvāmihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocane |
tena tvāṃ nānayatyāśu śacīmiva purandaraḥ || 33 ||
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 34 ||
viṣṭambhayitvā bāṇaughairakṣobhyaṃ varuṇālayam |
kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām || 35 ||
tatra yadyantarā mṛtyuryadi devāssahāsurāḥ |
sthāsyanti pathi rāmasya sa tānapi vadhiṣyati || 36 ||
tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ |
na śarma labhate rāmassiṃhārdita iva dvipaḥ || 37 ||
malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca |
dardureṇa ca te devi śape mūlaphalena ca || 38 ||
yathā sunayanaṃ valgu bimboṣṭhaṃ cāru kuṇḍalam |
mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandramivoditam || 39 ||
kṣipraṃ drakṣyasi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau |
śatakratumivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 40 ||
na māṃsaṃ rāghavo bhuṅakte na cā'pi madhu sevate |
vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktamaśnāti pañcamam || 41 ||
naiva daṃśānna maśakānna kīṭānna sarīsṛpān |
rāghavo'panayedgātrāttvadgatenāntarātmanā || 42 ||
nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ |
nānyaccintayate kiñcitsa tu kāmavaśaṃ gataḥ || 43 ||
anidrassatataṃ rāmassupto'pi ca narottamaḥ |
sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharanpratibudhyate || 44 ||
dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yadvā'nyatsumanoharam |
bahuśo hā priyetyevaṃ śvasaṃstvāmabhibhāṣate || 45 ||
sa devi nityaṃ paritapyamāna stvāmeva sītetyabhibhāṣamāṇaḥ |
dhṛtavrato rājasuto mahātmā tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ || 46 ||
sā rāmasaṅkīrtanavītaśokā rāmasya śokena samānaśokā |
śaranmukhe sāmbudaśeṣacandrā niśeva vaidehasutā babhūva || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ षट्त्रिंशस्सर्गः ।
भूय एव महातेजा हनूमान्पवनात्मजः ।
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सीताप्रत्ययकारणात् ॥ 1 ॥
वानरोऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः ।
रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्यङ्गुलीयकम् ॥ 2 ॥
प्रत्ययार्थं तवाऽनीतं तेन दत्तं महात्मना ।
समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्यसि ॥ 3 ॥
गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः करविभूषणम् ।
भर्तारमिव सम्प्राप्ता जानकी मुदिताऽभवत् ॥ 4 ॥
चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम् ।
अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट् ॥ 5 ॥
ततस्सा ह्रीमती बाला भर्तृसन्देशहर्षिता ।
परितुष्टा प्रियं कृत्वा प्रशशंस महाकपिम् ॥ 6 ॥
विक्रान्तस्त्वं समर्थस्त्वं प्राज्ञस्त्वं वानरोत्तम ।
येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम् ॥ 7 ॥
शतयोजनविस्तीर्ण स्सागरो मकरालयः ।
विक्रमश्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदीकृतः ॥ 8 ॥
न हि त्वां प्राकृतं मन्ये वानरं वानरर्षभ ।
यस्य ते नास्ति सन्त्रासो रावणान्नापि सम्भ्रमः ॥ 9 ॥
अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम् ।
यद्यसि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना ॥ 10 ॥
प्रेषयिष्यति दुर्धर्षो रामो न ह्यपरीक्षितम् ।
पराक्रममविज्ञाय मत्सकाशं विशेषतः ॥ 11 ॥
दिष्ट्या च कुशली रामो धर्मात्मा सत्यसङ्गरः ।
लक्ष्मणश्च महातेजास्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 12 ॥
कुशली यदि काकुत्स्थः किं नु सागरमेखलाम् ।
महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निरिवोत्थितः ॥ 13 ॥
अथवा शक्तिमन्तौ तौ सुराणामपि निग्रहे ।
ममैव तु न दुःखानामस्ति मन्ये विपर्ययः ॥ 14 ॥
कच्चिन्न व्यथितो रामः कच्चिन्न परितप्यते ।
उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुषोत्तमः ॥ 15 ॥
कच्चिन्न दीन स्सम्भ्रान्तः कार्येषु न च मुह्यति ।
कच्चित्पुरुषकार्याणि कुरुते नृपतेस्सुतः ॥ 16 ॥
द्विविधं त्रिविधोपायमुपायमपि सेवते ।
विजिगीषुस्सुहृत्कच्चिन्मित्रेषु च परन्तपः ॥ 17 ॥
कच्चिन्मित्राणि लभते मित्रैश्चाप्यभिगम्यते ।
कच्चित्कल्याणमित्त्रश्च मित्रत्त्रैश्चापि पुरस्कृतः ॥ 18 ॥
कच्चिदाशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिवात्मजः ।
कच्चित्पुरुषकारं च दैवं च प्रतिपद्यते ॥ 19 ॥
कच्चिन्न विगतस्नेहः प्रवासान्मयि राघवः ।
कच्चिन्मां व्यसनादस्मान्मोक्षयिष्यति वानर ॥ 20 ॥
सुखानामुचितो नित्यमसुखानामनौचितः ।
दुःखमुत्तरमासाद्य कच्चिद्रामो न सीदति ॥ 21 ॥
कौसल्यायास्तथा कच्चित्सुमित्रायास्तथैव च ।
अभीक्ष्णं श्रूयते कच्चित्कुशलं भरतस्य च ॥ 22 ॥
मन्निमित्तेन मानार्हः कच्चिच्छोकेन राघवः ।
कच्चिन्नान्यमना रामः कच्चिन्मां तारयिष्यति ॥ 23 ॥
कच्चिदक्षौहिणीं भीमां भरतो भ्रातृवत्सलः ।
ध्वजिनीं मन्त्रिभिर्गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्कृते ॥ 24 ॥
वानराधिपतिश्शीमान्सुग्रीवः कच्चिदेष्यति ।
मत्कृते हरिभिर्वीरैर्वृतो दन्तनखायुधैः ॥ 25 ॥
कच्चिच्छ लक्ष्मणश्शूरस्सुमित्रानन्दवर्धनः ।
अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान्विधमिष्यति ॥ 26 ॥
रौद्रेण कच्चिदस्त्रेण ज्वलता निहतं रणे ।
द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम् ॥ 27 ॥
कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं तस्याननं पद्मसमानगन्धि ।
मया विना शुष्यति शोकदीनं जलक्षये पद्ममिवातपेन ॥ 28 ॥
धर्मापदेशात्त्यजतश्च राज्यं मां चाप्यरण्यं नयतः पदातिम् ।
नासीद्व्यथा यस्य न भीर्न शोकः कच्चित्स धैर्यं हृदये करोति ॥ 29 ॥
न चास्य माता न पिता च नान्यः स्नेहाद्विशिष्टोऽस्ति मया समो वा ।
तावत्त्वहं दूत जिजीविषेयं यावत्प्रवृत्तिं शृणुयां प्रियस्य ॥ 30 ॥
इतीव देवी वचनं महार्थं तं वानरेन्द्रं मधुरार्थमुक्त्वा ।
श्रोतुं पुनस्तस्य वचोऽभिरामं रामार्थयुक्तं विरराम रामा ॥ 31 ॥
सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर्भीमविक्रमः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ 32 ॥
न त्वामिहस्थां जानीते रामः कमललोचने ।
तेन त्वां नानयत्याशु शचीमिव पुरन्दरः ॥ 33 ॥
श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः ।
चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम् ॥ 34 ॥
विष्टम्भयित्वा बाणौघैरक्षोभ्यं वरुणालयम् ।
करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम् ॥ 35 ॥
तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवास्सहासुराः ।
स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति ॥ 36 ॥
तवादर्शनजेनार्ये शोकेन स परिप्लुतः ।
न शर्म लभते रामस्सिंहार्दित इव द्विपः ॥ 37 ॥
मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा मन्दरेण च ।
दर्दुरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च ॥ 38 ॥
यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारु कुण्डलम् ।
मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ 39 ॥
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ ।
शतक्रतुमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि ॥ 40 ॥
न मांसं राघवो भुङक्ते न चाऽपि मधु सेवते ।
वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम् ॥ 41 ॥
नैव दंशान्न मशकान्न कीटान्न सरीसृपान् ।
राघवोऽपनयेद्गात्रात्त्वद्गतेनान्तरात्मना ॥ 42 ॥
नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः ।
नान्यच्चिन्तयते किञ्चित्स तु कामवशं गतः ॥ 43 ॥
अनिद्रस्सततं रामस्सुप्तोऽपि च नरोत्तमः ।
सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन्प्रतिबुध्यते ॥ 44 ॥
दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यद्वाऽन्यत्सुमनोहरम् ।
बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते ॥ 45 ॥
स देवि नित्यं परितप्यमान स्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः ।
धृतव्रतो राजसुतो महात्मा तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः ॥ 46 ॥
सा रामसङ्कीर्तनवीतशोका रामस्य शोकेन समानशोका ।
शरन्मुखे साम्बुदशेषचन्द्रा निशेव वैदेहसुता बभूव ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षट्त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |
bhūya eva mahātejā hanūmānpavanātmajaḥ |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt || 1 ||
vānaro'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ |
rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devyaṅgulīyakam || 2 ||
pratyayārthaṃ tavā'nītaṃ tena dattaṃ mahātmanā |
samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hyasi || 3 ||
gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam |
bhartāramiva samprāptā jānakī muditā'bhavat || 4 ||
cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 5 ||
tatassā hrīmatī bālā bhartṛsandeśaharṣitā |
parituṣṭā priyaṃ kṛtvā praśaśaṃsa mahākapim || 6 ||
vikrāntastvaṃ samarthastvaṃ prājñastvaṃ vānarottama |
yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam || 7 ||
śatayojanavistīrṇa ssāgaro makarālayaḥ |
vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ || 8 ||
na hi tvāṃ prākṛtaṃ manye vānaraṃ vānararṣabha |
yasya te nāsti santrāso rāvaṇānnāpi sambhramaḥ || 9 ||
arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |
yadyasi preṣitastena rāmeṇa viditātmanā || 10 ||
preṣayiṣyati durdharṣo rāmo na hyaparīkṣitam |
parākramamavijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ || 11 ||
diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā satyasaṅgaraḥ |
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ || 12 ||
kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām |
mahīṃ dahati kopena yugāntāgnirivotthitaḥ || 13 ||
athavā śaktimantau tau surāṇāmapi nigrahe |
mamaiva tu na duḥkhānāmasti manye viparyayaḥ || 14 ||
kaccinna vyathito rāmaḥ kaccinna paritapyate |
uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ || 15 ||
kaccinna dīna ssambhrāntaḥ kāryeṣu na ca muhyati |
kaccitpuruṣakāryāṇi kurute nṛpatessutaḥ || 16 ||
dvividhaṃ trividhopāyamupāyamapi sevate |
vijigīṣussuhṛtkaccinmitreṣu ca parantapaḥ || 17 ||
kaccinmitrāṇi labhate mitraiścāpyabhigamyate |
kaccitkalyāṇamittraśca mitrattraiścāpi puraskṛtaḥ || 18 ||
kaccidāśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ |
kaccitpuruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate || 19 ||
kaccinna vigatasnehaḥ pravāsānmayi rāghavaḥ |
kaccinmāṃ vyasanādasmānmokṣayiṣyati vānara || 20 ||
sukhānāmucito nityamasukhānāmanaucitaḥ |
duḥkhamuttaramāsādya kaccidrāmo na sīdati || 21 ||
kausalyāyāstathā kaccitsumitrāyāstathaiva ca |
abhīkṣṇaṃ śrūyate kaccitkuśalaṃ bharatasya ca || 22 ||
mannimittena mānārhaḥ kaccicchokena rāghavaḥ |
kaccinnānyamanā rāmaḥ kaccinmāṃ tārayiṣyati || 23 ||
kaccidakṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |
dhvajinīṃ mantribhirguptāṃ preṣayiṣyati matkṛte || 24 ||
vānarādhipatiśśīmānsugrīvaḥ kaccideṣyati |
matkṛte haribhirvīrairvṛto dantanakhāyudhaiḥ || 25 ||
kacciccha lakṣmaṇaśśūrassumitrānandavardhanaḥ |
astraviccharajālena rākṣasānvidhamiṣyati || 26 ||
raudreṇa kaccidastreṇa jvalatā nihataṃ raṇe |
drakṣyāmyalpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam || 27 ||
kaccinna taddhemasamānavarṇaṃ tasyānanaṃ padmasamānagandhi |
mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ jalakṣaye padmamivātapena || 28 ||
dharmāpadeśāttyajataśca rājyaṃ māṃ cāpyaraṇyaṃ nayataḥ padātim |
nāsīdvyathā yasya na bhīrna śokaḥ kaccitsa dhairyaṃ hṛdaye karoti || 29 ||
na cāsya mātā na pitā ca nānyaḥ snehādviśiṣṭo'sti mayā samo vā |
tāvattvahaṃ dūta jijīviṣeyaṃ yāvatpravṛttiṃ śṛṇuyāṃ priyasya || 30 ||
itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ taṃ vānarendraṃ madhurārthamuktvā |
śrotuṃ punastasya vaco'bhirāmaṃ rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā || 31 ||
sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutirbhīmavikramaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 32 ||
na tvāmihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocane |
tena tvāṃ nānayatyāśu śacīmiva purandaraḥ || 33 ||
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 34 ||
viṣṭambhayitvā bāṇaughairakṣobhyaṃ varuṇālayam |
kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām || 35 ||
tatra yadyantarā mṛtyuryadi devāssahāsurāḥ |
sthāsyanti pathi rāmasya sa tānapi vadhiṣyati || 36 ||
tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ |
na śarma labhate rāmassiṃhārdita iva dvipaḥ || 37 ||
malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca |
dardureṇa ca te devi śape mūlaphalena ca || 38 ||
yathā sunayanaṃ valgu bimboṣṭhaṃ cāru kuṇḍalam |
mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandramivoditam || 39 ||
kṣipraṃ drakṣyasi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau |
śatakratumivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 40 ||
na māṃsaṃ rāghavo bhuṅakte na cā'pi madhu sevate |
vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktamaśnāti pañcamam || 41 ||
naiva daṃśānna maśakānna kīṭānna sarīsṛpān |
rāghavo'panayedgātrāttvadgatenāntarātmanā || 42 ||
nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ |
nānyaccintayate kiñcitsa tu kāmavaśaṃ gataḥ || 43 ||
anidrassatataṃ rāmassupto'pi ca narottamaḥ |
sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharanpratibudhyate || 44 ||
dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yadvā'nyatsumanoharam |
bahuśo hā priyetyevaṃ śvasaṃstvāmabhibhāṣate || 45 ||
sa devi nityaṃ paritapyamāna stvāmeva sītetyabhibhāṣamāṇaḥ |
dhṛtavrato rājasuto mahātmā tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ || 46 ||
sā rāmasaṅkīrtanavītaśokā rāmasya śokena samānaśokā |
śaranmukhe sāmbudaśeṣacandrā niśeva vaidehasutā babhūva || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.