ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଷଡ୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ପ୍ରସକ୍ତାଶ୍ରୁମୁଖୀତ୍ଯଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତୀ ଜନକାତ୍ମଜା ।
ଆଧୋଗତମୁଖୀ ବାଲା ଵିଲପ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ 1 ॥
ଉନ୍ମତ୍ତେଵ ପ୍ରମତ୍ତେଵ ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତେଵ ଶୋଚତୀ ।
ଉପାଵୃତ୍ତା କିଶୋରୀଵ ଵିଵେଷ୍ଟନ୍ତୀ ମହୀତଲେ ॥ 2 ॥
ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସା କାମରୂପିଣା ।
ରାଵଣେନ ପ୍ରମଥ୍ଯାହମାନୀତା କ୍ରୋଶତୀ ବଲାତ୍ ॥ 3 ॥
ରାକ୍ଷସୀଵଶମାପନ୍ନା ଭର୍ତ୍ସ୍ଯମାନା ସୁଦାରୁଣମ୍ ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ସୁଦୁଃଖାର୍ତା ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସୁହେ ॥ 4 ॥
ନ ହି ମେ ଜୀଵିତେନାର୍ଥୋ ନୈଵାର୍ଥେର୍ନ ଚ ଭୂଷଣୈଃ ।
ଵସନ୍ତ୍ଯା ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯେ ଵିନା ରାମଂ ମହାରଥମ୍ ॥ 5 ॥
ଅଶ୍ମସାରମିଦଂ ନୂନମଥଵାପ୍ଯଜରାମରମ୍ ।
ହୃଦଯଂ ମମ ଯେନେଦଂ ନ ଦୁଃଖେନାଵଶୀର୍ଯତେ ॥ 6 ॥
ଧିଙ୍ମାମନାର୍ଯାମସତୀଂ ଯାହଂ ତେନା ଵିନା କୃତା ।
ମୁହୂର୍ତମପି ରକ୍ଷାମି ଜୀଵିତଂ ପାପଜୀଵିତା ॥ 7 ॥
କା ଚ ମେ ଜୀଵିତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସୁଖେ ଵା ତଂ ପ୍ରିଯଂ ଵିନା ।
ଭର୍ତାରଂ ସାଗରାନ୍ତାଯା ଵସୁଧାଯାଃ ପ୍ରିଯଂଵଦମ୍ ॥ 8 ॥
ଭିଦ୍ଯତାଂ ଭକ୍ଷ୍ଯତାଂ ଵାପି ଶରୀରଂ ଵିସୃଜାମ୍ଯହମ୍ ।
ନ ଚାପ୍ଯହଂ ଚିରଂ ଦୁଃଖଂ ସହେଯଂ ପ୍ରିଯଵର୍ଜିତା ॥ 9 ॥
ଚରଣେନାପି ସଵ୍ଯେନ ନ ସ୍ପୃଶେଯଂ ନିଶାଚରମ୍ ।
ରାଵଣଂ କିଂ ପୁନରହଂ କାମମେଯଂ ଵିଗର୍ହିତମ୍ ॥ 10 ॥
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତଂ ନ ଜାନାତି ନାତ୍ମାନଂ ନାତ୍ମନଃ କୁଲମ୍ ।
ଯୋ ନୃଶଂସସ୍ଵଭାଵେନ ମାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯିତୁମିଚ୍ଛତି ॥ 11 ॥
ଛିନ୍ନା ଭିନ୍ନା ଵିଭକ୍ତା ଵା ଦୀପ୍ତେଵାଗ୍ନୌ ପ୍ରଦୀପିତା ।
ରାଵଣଂ ନୋପତିଷ୍ଠେଯଂ କିଂ ପ୍ରଲାପେନ ଵଶ୍ଚିରମ୍ ॥ 12 ॥
ଖ୍ଯାତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ସାନୁକ୍ରୋଶଶ୍ଚ ରାଘଵଃ ।
ସଦ୍ଵୃତ୍ତୋ ନିରନୁକ୍ରୋଶଶ୍ଶଙ୍କେ ମଦ୍ଭାଗ୍ଯସଙ୍କ୍ଷଯାତ୍ ॥ 13 ॥
ରାକ୍ଷସାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଜନସ୍ଥାନେ ଚତୁର୍ଦଶ ।
ଯେନୈକେନ ନିରସ୍ତାନି ସ ମାଂ କିଂ ନାଭିପଦ୍ଯତେ ॥ 14 ॥
ନିରୁଦ୍ଧା ରାଵଣେନାହମଲ୍ପଵୀର୍ଯେଣ ରକ୍ଷସା ।
ସମର୍ଥଃ ଖଲୁ ମେ ଭର୍ତା ରାଵଣଂ ହନ୍ତୁମାହଵେ ॥ 15 ॥
ଵିରାଧୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଯେନ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵଃ ।
ରଣେ ରାମେଣ ନିହତସ୍ସ ମାଂ କିଂ ନାଭିପଦ୍ଯତେ ॥ 16 ॥
କାମଂ ମଧ୍ଯେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଲଙ୍କେଯଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣା ।
ନ ତୁ ରାଘଵବାଣାନାଂ ଗତିରୋଧୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 17 ॥
କିନ୍ନୁ ତତ୍କାରଣଂ ଯେନ ରାମୋ ଦୃଢପରାକ୍ରମଃ ।
ରକ୍ଷସାପହୃତାଂ ଭାର୍ଯାମିଷ୍ଟାଂ ନାଭ୍ଯଵପଦ୍ଯତେ ॥ 18 ॥
ଇହସ୍ଥାଂ ମାଂ ନ ଜାନୀତେ ଶଙ୍କେ ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ ।
ଜାନନ୍ନପି ହି ତେଜସ୍ଵୀ ଧର୍ଷଣଂ ମର୍ଷଯିଷ୍ଯତି ॥ 19 ॥
ହୃତେତି ଯୋଽଧିଗତ୍ଵା ମାଂ ରାଘଵାଯ ନିଵେଦଯେତ୍ ।
ଗୃଧ୍ରରାଜୋଽପି ସ ରଣେ ରାଵଣେନ ନିପାତିତଃ ॥ 20 ॥
କୃତଂ କର୍ମ ମହତ୍ତେନ ମାଂ ତଥାଽଭ୍ଯଵପଦ୍ଯତା ।
ତିଷ୍ଠତା ରାଵଣଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେ ଵୃଦ୍ଧେନାପି ଜଟାଯୁଷା ॥ 21 ॥
ଯଦି ମାମିହ ଜାନୀଯାଦ୍ଵର୍ତମାନାଂ ସ ରାଘଵଃ ।
ଅଦ୍ଯ ବାଣୈରଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କୁର୍ଯାଲ୍ଲୋକମରାକ୍ଷସମ୍ ॥ 22 ॥
ଵିଧମେଚ୍ଚ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ଶୋଷଯେଚ୍ଚ ମହୋଦଧିମ୍ ।
ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ନୀଚସ୍ଯ କୀର୍ତିଂ ନାମ ଚ ନାଶଯେତ୍ ॥ 23 ॥
ତତୋ ନିହତନାଥାନାଂ ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଗୃହେ ଗୃହେ ।
ଯଥାହମେଵଂ ରୁଦତୀ ତଥା ଭୂଯୋ ନ ସଂଶଯଃ ॥ 24 ॥
ଅନ୍ଵିଷ୍ଯ ରକ୍ଷସାଂ ଲଙ୍କାଂ କୁର୍ଯାଦ୍ରାମସ୍ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ନ ହି ତାଭ୍ଯାଂ ରିପୁର୍ଦୃଷ୍ଟୋ ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵତି ॥ 25 ॥
ଚିତାଧୂମାକୁଲପଥା ଗୃଧ୍ରମଣ୍ଡଲସଙ୍କୁଲା ।
ଅଚିରେଣ ତୁ ଲଙ୍କେଯଂ ଶ୍ମଶାନସଦୃଶୀ ଭଵେତ୍ ॥ 26 ॥
ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯେଵ ମନୋରଥମ୍ ।
ଦୁଷ୍ପ୍ରସ୍ଥାନୋଽଯାମାଖ୍ଯାତି ସର୍ଵେଷାଂ ଵୋ ଵିପର୍ଯଯମ୍ ॥ 27 ॥
ଯାଦୃଶାନୀହ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଲଙ୍କାଯାମଶୁଭାନି ଵୈ ।
ଅଚିରେଣୈଵ କାଲେନ ଭଵିଷ୍ଯତି ହତପ୍ରଭା ॥ 28 ॥
ନୂନଂ ଲଙ୍କା ହତେ ପାପେ ରାଵଣେ ରାକ୍ଷସାଧମେ ।
ଶୋଷଂ ଯାସ୍ଯତି ଦୁର୍ଧର୍ଷା ପ୍ରମଦା ଵିଧଵା ଯଥା ॥ 29 ॥
ପୁଣ୍ଯୋତ୍ସଵସମୁତ୍ଥା ଚ ନଷ୍ଟଭର୍ତ୍ରୀ ସରାକ୍ଷସୀ ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁରୀ ଲଙ୍କା ନଷ୍ଟଭର୍ତ୍ରୀ ଯଥାଙ୍ଗନା ॥ 30 ॥
ନୂନଂ ରାକ୍ଷସକନ୍ଯାନାଂ ରୁଦନ୍ତୀନାଂ ଗୃହେ ଗୃହେ ।
ଶ୍ରୋଷ୍ଯାମି ନଚିରାଦେଵ ଦୁଃଖାର୍ତାନାମିହ ଧ୍ଵନିମ୍ ॥ 31 ॥
ସାନ୍ଥକାରା ହତଦ୍ଯୋତା ହତରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵା ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁରୀ ଲଙ୍କା ନିର୍ଦଗ୍ଧା ରାମସାଯକୈଃ ॥ 32 ॥
ଯଦି ନାମ ସ ଶୂରୋ ମାଂ ରାମୋ ରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନଃ ।
ଜାନୀଯାଦ୍ଵର୍ତମାନାଂ ହି ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ ॥ 33 ॥
ଅନେନ ତୁ ନୃଶଂସେନ ରାଵଣେନାଧମେନ ମେ ।
ସମଯୋ ଯସ୍ତୁ ନିର୍ଦିଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ କାଲୋଽଯମାଗତଃ ॥ 34 ॥
ସ ଚ ମେ ଵିହିତୋ ମୃତ୍ଯୁରସ୍ମିନ୍ ଦୁଷ୍ଟେ ନ ଵର୍ତତେ ।
ଅକାର୍ଯଂ ଯେ ନ ଜାନନ୍ତି ନୈରୃତାଃ ପାପକାରିଣଃ ॥ 35 ॥
ଅଧର୍ମାତ୍ତୁ ମହୋତ୍ପାତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ହି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ ।
ନୈତେ ଧର୍ମଂ ଵିଜାନନ୍ତି ରାକ୍ଷସାଃ ପିଶିତାଶନାଃ ॥ 36 ॥
ଧ୍ରୁଵଂ ମାଂ ପ୍ରାତରାଶାର୍ଥେ ରାକ୍ଷସଃ କଲ୍ପଯିଷ୍ଯତି ।
ସାହଂ କଥଂ କରିଷ୍ଯାମି ତଂ ଵିନା ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ ॥ 37 ॥
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵୈଵସ୍ଵତଂ ଦେଵଂ ପଶ୍ଯେଯଂ ପତିନା ଵିନା ।
ନାଜାନାଜ୍ଜୀଵତୀଂ ରାମସ୍ସ ମାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣପୂର୍ଵଜଃ ॥ 38 ॥
ଜାନନ୍ତୌ ତୌ ନ କୁର୍ଯାତାଂ ନୋର୍ଯ୍ଵାଂ ହି ମମ ମାର୍ଗଣମ୍ ।
ନୂନଂ ମମୈଵ ଶୋକେନ ସ ଵୀରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ ॥ 39 ॥
ଦେଵଲୋକମିତୋ ଯାତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ମହୀତଲେ ।
ଧନ୍ଯା ଦେଵାସ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ ॥ 40 ॥
ମମ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯେ ନାଥଂ ରାମଂ ରାଜୀଵଲୋଚନମ୍ ।
ଅଥଵା ନ ହି ତସ୍ଯାର୍ଥୋ ଧର୍ମକାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ ॥ 41 ॥
ମଯା ରାମସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେର୍ଭାର୍ଯଯା ପରମାତ୍ମନଃ ।
ଦୃଶ୍ଯମାନେ ଭଵେତ୍ପ୍ରୀତି ସ୍ସୌହୃଦଂ ନାସ୍ତ୍ଯପଶ୍ଯତଃ ॥ 42 ॥
ନାଶଯନ୍ତି କୃତଘ୍ନାସ୍ତୁ ନ ରାମୋ ନାଶଯିଷ୍ଯତି ।
କିଂ ନୁ ମେ ନ ଗୁଣାଃ କେଚିତ୍କିଂ ଵା ଭାଗ୍ଯକ୍ଷଯୋ ମମ ॥ 43 ॥
ଯାହଂ ସୀଦାମି ରାମେଣ ହୀନା ମୁଖ୍ଯେନ ଭାମିନୀ ।
ଶ୍ରେଯୋ ମେ ଜୀଵିତାନ୍ମର୍ତୁଂ ଵିହୀନାଯା ମହାତ୍ମନଃ ॥ 44 ॥
ରାମାଦକ୍ଲିଷ୍ଟଚାରିତ୍ରାଚ୍ଛୂରାଚ୍ଛତ୍ରୁନିବର୍ହଣାତ୍ ।
ଅଥଵା ନ୍ଯସ୍ତଶତ୍ରୌ ତୌ ଵନେ ମୂଲଫଲାଶିନୌ ॥ 45 ॥
ଭ୍ରାତରୌ ହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୌ ସଂଵୃତ୍ତୌ ଵନଗୋଚରୌ ।
ଅଥଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ 46 ॥
ଛଦ୍ମନା ଘାତିତୌ ଶୂରୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ସାଽହମେଵଙ୍ଗତେ କାଲେ ମର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଥା ॥ 47 ॥
ନ ଚ ମେ ଵିହିତୋ ମୃତ୍ଯୁରସ୍ମିନ୍ ଦୁଃଖେଽପି ଵର୍ତତେ ।
ଧନ୍ଯାଃ ଖଲୁ ମହାତ୍ମାନୋ ମୁନଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତକିଲ୍ବିଷାଃ ॥ 48 ॥
ଜିତାତ୍ମନୋ ମହାଭାଗା ଯେଷାଂ ନ ସ୍ତଃ ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯେ ।
ପ୍ରିଯାନ୍ନ ସମ୍ଭଵେଦ୍ଦୁଃଖମପ୍ରିଯାଦଧିକଂ ଭଯମ୍ ॥ 49 ॥
ତାଭ୍ଯାଂ ହି ଯେ ଵିଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ନମସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ସାହଂ ତ୍ଯକ୍ତା ପ୍ରିଯାର୍ହେଣ ରାମେଣ ଵିଦିତାତ୍ମନା ॥ 50 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଷଡ୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
prasaktāśrumukhītyavaṃ bruvantī janakātmajā |
ādhogatamukhī bālā vilaptumupacakrame || 1 ||
unmatteva pramatteva bhrāntacitteva śocatī |
upāvṛttā kiśorīva viveṣṭantī mahītale || 2 ||
rāghavasya pramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā |
rāvaṇena pramathyāhamānītā krośatī balāt || 3 ||
rākṣasīvaśamāpannā bhartsyamānā sudāruṇam |
cintayantī suduḥkhārtā nāhaṃ jīvitumutsuhe || 4 ||
na hi me jīvitenārtho naivārtherna ca bhūṣaṇaiḥ |
vasantyā rākṣasīmadhye vinā rāmaṃ mahāratham || 5 ||
aśmasāramidaṃ nūnamathavāpyajarāmaram |
hṛdayaṃ mama yenedaṃ na duḥkhenāvaśīryate || 6 ||
dhiṅmāmanāryāmasatīṃ yāhaṃ tenā vinā kṛtā |
muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā || 7 ||
kā ca me jīvite śraddhā sukhe vā taṃ priyaṃ vinā |
bhartāraṃ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṃvadam || 8 ||
bhidyatāṃ bhakṣyatāṃ vāpi śarīraṃ visṛjāmyaham |
na cāpyahaṃ ciraṃ duḥkhaṃ saheyaṃ priyavarjitā || 9 ||
caraṇenāpi savyena na spṛśeyaṃ niśācaram |
rāvaṇaṃ kiṃ punarahaṃ kāmameyaṃ vigarhitam || 10 ||
pratyākhyātaṃ na jānāti nātmānaṃ nātmanaḥ kulam |
yo nṛśaṃsasvabhāvena māṃ prārthayitumicchati || 11 ||
chinnā bhinnā vibhaktā vā dīptevāgnau pradīpitā |
rāvaṇaṃ nopatiṣṭheyaṃ kiṃ pralāpena vaściram || 12 ||
khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrośaśca rāghavaḥ |
sadvṛtto niranukrośaśśaṅke madbhāgyasaṅkṣayāt || 13 ||
rākṣasānāṃ sahasrāṇi janasthāne caturdaśa |
yenaikena nirastāni sa māṃ kiṃ nābhipadyate || 14 ||
niruddhā rāvaṇenāhamalpavīryeṇa rakṣasā |
samarthaḥ khalu me bhartā rāvaṇaṃ hantumāhave || 15 ||
virādho daṇḍakāraṇye yena rākṣasapuṅgavaḥ |
raṇe rāmeṇa nihatassa māṃ kiṃ nābhipadyate || 16 ||
kāmaṃ madhye samudrasya laṅkeyaṃ duṣpradharṣaṇā |
na tu rāghavabāṇānāṃ gatirodho bhaviṣyati || 17 ||
kinnu tatkāraṇaṃ yena rāmo dṛḍhaparākramaḥ |
rakṣasāpahṛtāṃ bhāryāmiṣṭāṃ nābhyavapadyate || 18 ||
ihasthāṃ māṃ na jānīte śaṅke lakṣmaṇapūrvajaḥ |
jānannapi hi tejasvī dharṣaṇaṃ marṣayiṣyati || 19 ||
hṛteti yo'dhigatvā māṃ rāghavāya nivedayet |
gṛdhrarājo'pi sa raṇe rāvaṇena nipātitaḥ || 20 ||
kṛtaṃ karma mahattena māṃ tathā'bhyavapadyatā |
tiṣṭhatā rāvaṇadvandve vṛddhenāpi jaṭāyuṣā || 21 ||
yadi māmiha jānīyādvartamānāṃ sa rāghavaḥ |
adya bāṇairabhikruddhaḥ kuryāllokamarākṣasam || 22 ||
vidhamecca purīṃ laṅkāṃ śoṣayecca mahodadhim |
rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṃ nāma ca nāśayet || 23 ||
tato nihatanāthānāṃ rākṣasīnāṃ gṛhe gṛhe |
yathāhamevaṃ rudatī tathā bhūyo na saṃśayaḥ || 24 ||
anviṣya rakṣasāṃ laṅkāṃ kuryādrāmassalakṣmaṇaḥ |
na hi tābhyāṃ ripurdṛṣṭo muhūrtamapi jīvati || 25 ||
citādhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṅkulā |
acireṇa tu laṅkeyaṃ śmaśānasadṛśī bhavet || 26 ||
acireṇaiva kālena prāpsyāmyeva manoratham |
duṣprasthāno'yāmākhyāti sarveṣāṃ vo viparyayam || 27 ||
yādṛśānīha dṛśyante laṅkāyāmaśubhāni vai |
acireṇaiva kālena bhaviṣyati hataprabhā || 28 ||
nūnaṃ laṅkā hate pāpe rāvaṇe rākṣasādhame |
śoṣaṃ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā || 29 ||
puṇyotsavasamutthā ca naṣṭabhartrī sarākṣasī |
bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathāṅganā || 30 ||
nūnaṃ rākṣasakanyānāṃ rudantīnāṃ gṛhe gṛhe |
śroṣyāmi nacirādeva duḥkhārtānāmiha dhvanim || 31 ||
sānthakārā hatadyotā hatarākṣasapuṅgavā |
bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ || 32 ||
yadi nāma sa śūro māṃ rāmo raktāntalocanaḥ |
jānīyādvartamānāṃ hi rāvaṇasya niveśane || 33 ||
anena tu nṛśaṃsena rāvaṇenādhamena me |
samayo yastu nirdiṣṭastasya kālo'yamāgataḥ || 34 ||
sa ca me vihito mṛtyurasmin duṣṭe na vartate |
akāryaṃ ye na jānanti nairṛtāḥ pāpakāriṇaḥ || 35 ||
adharmāttu mahotpāto bhaviṣyati hi sāmpratam |
naite dharmaṃ vijānanti rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 36 ||
dhruvaṃ māṃ prātarāśārthe rākṣasaḥ kalpayiṣyati |
sāhaṃ kathaṃ kariṣyāmi taṃ vinā priyadarśanam || 37 ||
kṣipraṃ vaivasvataṃ devaṃ paśyeyaṃ patinā vinā |
nājānājjīvatīṃ rāmassa māṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ || 38 ||
jānantau tau na kuryātāṃ noryvāṃ hi mama mārgaṇam |
nūnaṃ mamaiva śokena sa vīro lakṣmaṇāgrajaḥ || 39 ||
devalokamito yātastyaktvā dehaṃ mahītale |
dhanyā devāssagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ || 40 ||
mama paśyanti ye nāthaṃ rāmaṃ rājīvalocanam |
athavā na hi tasyārtho dharmakāmasya dhīmataḥ || 41 ||
mayā rāmasya rājarṣerbhāryayā paramātmanaḥ |
dṛśyamāne bhavetprīti ssauhṛdaṃ nāstyapaśyataḥ || 42 ||
nāśayanti kṛtaghnāstu na rāmo nāśayiṣyati |
kiṃ nu me na guṇāḥ kecitkiṃ vā bhāgyakṣayo mama || 43 ||
yāhaṃ sīdāmi rāmeṇa hīnā mukhyena bhāminī |
śreyo me jīvitānmartuṃ vihīnāyā mahātmanaḥ || 44 ||
rāmādakliṣṭacāritrācchūrācchatrunibarhaṇāt |
athavā nyastaśatrau tau vane mūlaphalāśinau || 45 ||
bhrātarau hi naraśreṣṭhau saṃvṛttau vanagocarau |
athavā rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 46 ||
chadmanā ghātitau śūrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sā'hamevaṅgate kāle martumicchāmi sarvathā || 47 ||
na ca me vihito mṛtyurasmin duḥkhe'pi vartate |
dhanyāḥ khalu mahātmāno munayastyaktakilbiṣāḥ || 48 ||
jitātmano mahābhāgā yeṣāṃ na staḥ priyāpriye |
priyānna sambhavedduḥkhamapriyādadhikaṃ bhayam || 49 ||
tābhyāṃ hi ye viyujyante namasteṣāṃ mahātmanām |
sāhaṃ tyaktā priyārheṇa rāmeṇa viditātmanā || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ षड्विंशस्सर्गः ।
प्रसक्ताश्रुमुखीत्यवं ब्रुवन्ती जनकात्मजा ।
आधोगतमुखी बाला विलप्तुमुपचक्रमे ॥ 1 ॥
उन्मत्तेव प्रमत्तेव भ्रान्तचित्तेव शोचती ।
उपावृत्ता किशोरीव विवेष्टन्ती महीतले ॥ 2 ॥
राघवस्य प्रमत्तस्य रक्षसा कामरूपिणा ।
रावणेन प्रमथ्याहमानीता क्रोशती बलात् ॥ 3 ॥
राक्षसीवशमापन्ना भर्त्स्यमाना सुदारुणम् ।
चिन्तयन्ती सुदुःखार्ता नाहं जीवितुमुत्सुहे ॥ 4 ॥
न हि मे जीवितेनार्थो नैवार्थेर्न च भूषणैः ।
वसन्त्या राक्षसीमध्ये विना रामं महारथम् ॥ 5 ॥
अश्मसारमिदं नूनमथवाप्यजरामरम् ।
हृदयं मम येनेदं न दुःखेनावशीर्यते ॥ 6 ॥
धिङ्मामनार्यामसतीं याहं तेना विना कृता ।
मुहूर्तमपि रक्षामि जीवितं पापजीविता ॥ 7 ॥
का च मे जीविते श्रद्धा सुखे वा तं प्रियं विना ।
भर्तारं सागरान्ताया वसुधायाः प्रियंवदम् ॥ 8 ॥
भिद्यतां भक्ष्यतां वापि शरीरं विसृजाम्यहम् ।
न चाप्यहं चिरं दुःखं सहेयं प्रियवर्जिता ॥ 9 ॥
चरणेनापि सव्येन न स्पृशेयं निशाचरम् ।
रावणं किं पुनरहं काममेयं विगर्हितम् ॥ 10 ॥
प्रत्याख्यातं न जानाति नात्मानं नात्मनः कुलम् ।
यो नृशंसस्वभावेन मां प्रार्थयितुमिच्छति ॥ 11 ॥
छिन्ना भिन्ना विभक्ता वा दीप्तेवाग्नौ प्रदीपिता ।
रावणं नोपतिष्ठेयं किं प्रलापेन वश्चिरम् ॥ 12 ॥
ख्यातः प्राज्ञः कृतज्ञश्च सानुक्रोशश्च राघवः ।
सद्वृत्तो निरनुक्रोशश्शङ्के मद्भाग्यसङ्क्षयात् ॥ 13 ॥
राक्षसानां सहस्राणि जनस्थाने चतुर्दश ।
येनैकेन निरस्तानि स मां किं नाभिपद्यते ॥ 14 ॥
निरुद्धा रावणेनाहमल्पवीर्येण रक्षसा ।
समर्थः खलु मे भर्ता रावणं हन्तुमाहवे ॥ 15 ॥
विराधो दण्डकारण्ये येन राक्षसपुङ्गवः ।
रणे रामेण निहतस्स मां किं नाभिपद्यते ॥ 16 ॥
कामं मध्ये समुद्रस्य लङ्केयं दुष्प्रधर्षणा ।
न तु राघवबाणानां गतिरोधो भविष्यति ॥ 17 ॥
किन्नु तत्कारणं येन रामो दृढपराक्रमः ।
रक्षसापहृतां भार्यामिष्टां नाभ्यवपद्यते ॥ 18 ॥
इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः ।
जानन्नपि हि तेजस्वी धर्षणं मर्षयिष्यति ॥ 19 ॥
हृतेति योऽधिगत्वा मां राघवाय निवेदयेत् ।
गृध्रराजोऽपि स रणे रावणेन निपातितः ॥ 20 ॥
कृतं कर्म महत्तेन मां तथाऽभ्यवपद्यता ।
तिष्ठता रावणद्वन्द्वे वृद्धेनापि जटायुषा ॥ 21 ॥
यदि मामिह जानीयाद्वर्तमानां स राघवः ।
अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम् ॥ 22 ॥
विधमेच्च पुरीं लङ्कां शोषयेच्च महोदधिम् ।
रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत् ॥ 23 ॥
ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे ।
यथाहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः ॥ 24 ॥
अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद्रामस्सलक्ष्मणः ।
न हि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति ॥ 25 ॥
चिताधूमाकुलपथा गृध्रमण्डलसङ्कुला ।
अचिरेण तु लङ्केयं श्मशानसदृशी भवेत् ॥ 26 ॥
अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येव मनोरथम् ।
दुष्प्रस्थानोऽयामाख्याति सर्वेषां वो विपर्ययम् ॥ 27 ॥
यादृशानीह दृश्यन्ते लङ्कायामशुभानि वै ।
अचिरेणैव कालेन भविष्यति हतप्रभा ॥ 28 ॥
नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधमे ।
शोषं यास्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा ॥ 29 ॥
पुण्योत्सवसमुत्था च नष्टभर्त्री सराक्षसी ।
भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथाङ्गना ॥ 30 ॥
नूनं राक्षसकन्यानां रुदन्तीनां गृहे गृहे ।
श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ध्वनिम् ॥ 31 ॥
सान्थकारा हतद्योता हतराक्षसपुङ्गवा ।
भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः ॥ 32 ॥
यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः ।
जानीयाद्वर्तमानां हि रावणस्य निवेशने ॥ 33 ॥
अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे ।
समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालोऽयमागतः ॥ 34 ॥
स च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुष्टे न वर्तते ।
अकार्यं ये न जानन्ति नैरृताः पापकारिणः ॥ 35 ॥
अधर्मात्तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम् ।
नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ 36 ॥
ध्रुवं मां प्रातराशार्थे राक्षसः कल्पयिष्यति ।
साहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम् ॥ 37 ॥
क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना ।
नाजानाज्जीवतीं रामस्स मां लक्ष्मणपूर्वजः ॥ 38 ॥
जानन्तौ तौ न कुर्यातां नोर्य्वां हि मम मार्गणम् ।
नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः ॥ 39 ॥
देवलोकमितो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले ।
धन्या देवास्सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ 40 ॥
मम पश्यन्ति ये नाथं रामं राजीवलोचनम् ।
अथवा न हि तस्यार्थो धर्मकामस्य धीमतः ॥ 41 ॥
मया रामस्य राजर्षेर्भार्यया परमात्मनः ।
दृश्यमाने भवेत्प्रीति स्सौहृदं नास्त्यपश्यतः ॥ 42 ॥
नाशयन्ति कृतघ्नास्तु न रामो नाशयिष्यति ।
किं नु मे न गुणाः केचित्किं वा भाग्यक्षयो मम ॥ 43 ॥
याहं सीदामि रामेण हीना मुख्येन भामिनी ।
श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीनाया महात्मनः ॥ 44 ॥
रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात् ।
अथवा न्यस्तशत्रौ तौ वने मूलफलाशिनौ ॥ 45 ॥
भ्रातरौ हि नरश्रेष्ठौ संवृत्तौ वनगोचरौ ।
अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥ 46 ॥
छद्मना घातितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
साऽहमेवङ्गते काले मर्तुमिच्छामि सर्वथा ॥ 47 ॥
न च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुःखेऽपि वर्तते ।
धन्याः खलु महात्मानो मुनयस्त्यक्तकिल्बिषाः ॥ 48 ॥
जितात्मनो महाभागा येषां न स्तः प्रियाप्रिये ।
प्रियान्न सम्भवेद्दुःखमप्रियादधिकं भयम् ॥ 49 ॥
ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम् ।
साहं त्यक्ता प्रियार्हेण रामेण विदितात्मना ॥ 50 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षड्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
prasaktāśrumukhītyavaṃ bruvantī janakātmajā |
ādhogatamukhī bālā vilaptumupacakrame || 1 ||
unmatteva pramatteva bhrāntacitteva śocatī |
upāvṛttā kiśorīva viveṣṭantī mahītale || 2 ||
rāghavasya pramattasya rakṣasā kāmarūpiṇā |
rāvaṇena pramathyāhamānītā krośatī balāt || 3 ||
rākṣasīvaśamāpannā bhartsyamānā sudāruṇam |
cintayantī suduḥkhārtā nāhaṃ jīvitumutsuhe || 4 ||
na hi me jīvitenārtho naivārtherna ca bhūṣaṇaiḥ |
vasantyā rākṣasīmadhye vinā rāmaṃ mahāratham || 5 ||
aśmasāramidaṃ nūnamathavāpyajarāmaram |
hṛdayaṃ mama yenedaṃ na duḥkhenāvaśīryate || 6 ||
dhiṅmāmanāryāmasatīṃ yāhaṃ tenā vinā kṛtā |
muhūrtamapi rakṣāmi jīvitaṃ pāpajīvitā || 7 ||
kā ca me jīvite śraddhā sukhe vā taṃ priyaṃ vinā |
bhartāraṃ sāgarāntāyā vasudhāyāḥ priyaṃvadam || 8 ||
bhidyatāṃ bhakṣyatāṃ vāpi śarīraṃ visṛjāmyaham |
na cāpyahaṃ ciraṃ duḥkhaṃ saheyaṃ priyavarjitā || 9 ||
caraṇenāpi savyena na spṛśeyaṃ niśācaram |
rāvaṇaṃ kiṃ punarahaṃ kāmameyaṃ vigarhitam || 10 ||
pratyākhyātaṃ na jānāti nātmānaṃ nātmanaḥ kulam |
yo nṛśaṃsasvabhāvena māṃ prārthayitumicchati || 11 ||
chinnā bhinnā vibhaktā vā dīptevāgnau pradīpitā |
rāvaṇaṃ nopatiṣṭheyaṃ kiṃ pralāpena vaściram || 12 ||
khyātaḥ prājñaḥ kṛtajñaśca sānukrośaśca rāghavaḥ |
sadvṛtto niranukrośaśśaṅke madbhāgyasaṅkṣayāt || 13 ||
rākṣasānāṃ sahasrāṇi janasthāne caturdaśa |
yenaikena nirastāni sa māṃ kiṃ nābhipadyate || 14 ||
niruddhā rāvaṇenāhamalpavīryeṇa rakṣasā |
samarthaḥ khalu me bhartā rāvaṇaṃ hantumāhave || 15 ||
virādho daṇḍakāraṇye yena rākṣasapuṅgavaḥ |
raṇe rāmeṇa nihatassa māṃ kiṃ nābhipadyate || 16 ||
kāmaṃ madhye samudrasya laṅkeyaṃ duṣpradharṣaṇā |
na tu rāghavabāṇānāṃ gatirodho bhaviṣyati || 17 ||
kinnu tatkāraṇaṃ yena rāmo dṛḍhaparākramaḥ |
rakṣasāpahṛtāṃ bhāryāmiṣṭāṃ nābhyavapadyate || 18 ||
ihasthāṃ māṃ na jānīte śaṅke lakṣmaṇapūrvajaḥ |
jānannapi hi tejasvī dharṣaṇaṃ marṣayiṣyati || 19 ||
hṛteti yo'dhigatvā māṃ rāghavāya nivedayet |
gṛdhrarājo'pi sa raṇe rāvaṇena nipātitaḥ || 20 ||
kṛtaṃ karma mahattena māṃ tathā'bhyavapadyatā |
tiṣṭhatā rāvaṇadvandve vṛddhenāpi jaṭāyuṣā || 21 ||
yadi māmiha jānīyādvartamānāṃ sa rāghavaḥ |
adya bāṇairabhikruddhaḥ kuryāllokamarākṣasam || 22 ||
vidhamecca purīṃ laṅkāṃ śoṣayecca mahodadhim |
rāvaṇasya ca nīcasya kīrtiṃ nāma ca nāśayet || 23 ||
tato nihatanāthānāṃ rākṣasīnāṃ gṛhe gṛhe |
yathāhamevaṃ rudatī tathā bhūyo na saṃśayaḥ || 24 ||
anviṣya rakṣasāṃ laṅkāṃ kuryādrāmassalakṣmaṇaḥ |
na hi tābhyāṃ ripurdṛṣṭo muhūrtamapi jīvati || 25 ||
citādhūmākulapathā gṛdhramaṇḍalasaṅkulā |
acireṇa tu laṅkeyaṃ śmaśānasadṛśī bhavet || 26 ||
acireṇaiva kālena prāpsyāmyeva manoratham |
duṣprasthāno'yāmākhyāti sarveṣāṃ vo viparyayam || 27 ||
yādṛśānīha dṛśyante laṅkāyāmaśubhāni vai |
acireṇaiva kālena bhaviṣyati hataprabhā || 28 ||
nūnaṃ laṅkā hate pāpe rāvaṇe rākṣasādhame |
śoṣaṃ yāsyati durdharṣā pramadā vidhavā yathā || 29 ||
puṇyotsavasamutthā ca naṣṭabhartrī sarākṣasī |
bhaviṣyati purī laṅkā naṣṭabhartrī yathāṅganā || 30 ||
nūnaṃ rākṣasakanyānāṃ rudantīnāṃ gṛhe gṛhe |
śroṣyāmi nacirādeva duḥkhārtānāmiha dhvanim || 31 ||
sānthakārā hatadyotā hatarākṣasapuṅgavā |
bhaviṣyati purī laṅkā nirdagdhā rāmasāyakaiḥ || 32 ||
yadi nāma sa śūro māṃ rāmo raktāntalocanaḥ |
jānīyādvartamānāṃ hi rāvaṇasya niveśane || 33 ||
anena tu nṛśaṃsena rāvaṇenādhamena me |
samayo yastu nirdiṣṭastasya kālo'yamāgataḥ || 34 ||
sa ca me vihito mṛtyurasmin duṣṭe na vartate |
akāryaṃ ye na jānanti nairṛtāḥ pāpakāriṇaḥ || 35 ||
adharmāttu mahotpāto bhaviṣyati hi sāmpratam |
naite dharmaṃ vijānanti rākṣasāḥ piśitāśanāḥ || 36 ||
dhruvaṃ māṃ prātarāśārthe rākṣasaḥ kalpayiṣyati |
sāhaṃ kathaṃ kariṣyāmi taṃ vinā priyadarśanam || 37 ||
kṣipraṃ vaivasvataṃ devaṃ paśyeyaṃ patinā vinā |
nājānājjīvatīṃ rāmassa māṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ || 38 ||
jānantau tau na kuryātāṃ noryvāṃ hi mama mārgaṇam |
nūnaṃ mamaiva śokena sa vīro lakṣmaṇāgrajaḥ || 39 ||
devalokamito yātastyaktvā dehaṃ mahītale |
dhanyā devāssagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ || 40 ||
mama paśyanti ye nāthaṃ rāmaṃ rājīvalocanam |
athavā na hi tasyārtho dharmakāmasya dhīmataḥ || 41 ||
mayā rāmasya rājarṣerbhāryayā paramātmanaḥ |
dṛśyamāne bhavetprīti ssauhṛdaṃ nāstyapaśyataḥ || 42 ||
nāśayanti kṛtaghnāstu na rāmo nāśayiṣyati |
kiṃ nu me na guṇāḥ kecitkiṃ vā bhāgyakṣayo mama || 43 ||
yāhaṃ sīdāmi rāmeṇa hīnā mukhyena bhāminī |
śreyo me jīvitānmartuṃ vihīnāyā mahātmanaḥ || 44 ||
rāmādakliṣṭacāritrācchūrācchatrunibarhaṇāt |
athavā nyastaśatrau tau vane mūlaphalāśinau || 45 ||
bhrātarau hi naraśreṣṭhau saṃvṛttau vanagocarau |
athavā rākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā || 46 ||
chadmanā ghātitau śūrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
sā'hamevaṅgate kāle martumicchāmi sarvathā || 47 ||
na ca me vihito mṛtyurasmin duḥkhe'pi vartate |
dhanyāḥ khalu mahātmāno munayastyaktakilbiṣāḥ || 48 ||
jitātmano mahābhāgā yeṣāṃ na staḥ priyāpriye |
priyānna sambhavedduḥkhamapriyādadhikaṃ bhayam || 49 ||
tābhyāṃ hi ye viyujyante namasteṣāṃ mahātmanām |
sāhaṃ tyaktā priyārheṇa rāmeṇa viditātmanā || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.