5.1 Sundarakanda - Prathama Sargah — Oriya Script

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ପ୍ରଥମସ୍ସର୍ଗଃ ।

ତତୋ ରାଵଣନୀତାଯାଃ ସୀତାଯାଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନଃ ।

ଇଯେଷ ପଦମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ଚାରଣାଚରିତେ ପଥି ॥ 1 ॥

ଦୁଷ୍କରଂ ନିଷ୍ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ଚିକୀର୍ଷନ୍ କର୍ମ ଵାନରଃ ।

ସମୁଦଗ୍ରଶିରୋଗ୍ରୀଵୋ ଗଵାମ୍ପତିରିଵାବଭୌ ॥ 2 ॥

ଅଥ ଵୈଡୂର୍ଯଵର୍ଣେଷୁ ଶାଦ୍ଵଲେଷୁ ମହାବଲଃ ।

ଧୀରଃ ସଲିଲକଲ୍ପେଷୁ ଵିଚଚାର ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 3 ॥

ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଵିତ୍ରାସଯନ୍ ଧୀମାନୁରସା ପାଦପାନ୍ ହରନ୍ ।

ମୃଗାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ନିଘ୍ନନ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧ ଇଵ କେସରୀ ॥ 4 ॥

ନୀଲଲୋହିତମାଞ୍ଜିଷ୍ଠପତ୍ରଵର୍ଣୈଃ ସିତାସିତୈଃ ।

ସ୍ଵଭାଵଵିହିତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଧାତୁଭିଃ ସମଲଙ୍କୃତମ୍ ॥ 5 ॥

କାମରୂପିଭିରାଵିଷ୍ଟମଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସପରିଚ୍ଛଦୈଃ ।

ଯକ୍ଷକିନ୍ନରଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ପନ୍ନଗୈଃ ॥ 6 ॥

ସ ତସ୍ଯ ଗିରିଵର୍ଯସ୍ଯ ତଲେ ନାଗଵରାଯୁତେ ।

ତିଷ୍ଠନ୍ କପିଵରସ୍ତତ୍ର ହ୍ରଦେ ନାଗ ଇଵାବଭୌ ॥ 7 ॥

ସ ସୂର୍ଯାଯ ମହେନ୍ଦ୍ରାଯ ପଵନାଯ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ।

ଭୂତେଭ୍ଯଶ୍ଚାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଚକାର ଗମନେ ମତିମ୍ ॥ 8 ॥

ଅଞ୍ଜଲିଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଃ କୁର୍ଵନ୍ ପଵନାଯାତ୍ମଯୋନଯେ ।

ତତୋ ହି ଵଵୃଧେ ଗନ୍ତୁଂ ଦକ୍ଷିଣୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 9 ॥

ପ୍ଲଵଙ୍ଗପ୍ରଵରୈର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ଲଵନେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ ।

ଵଵୃଧେ ରାମଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵସୁ ॥ 10 ॥

ନିଷ୍ପ୍ରମାଣଶରୀରଃ ସନ୍ ଲିଲଙ୍ଘଯିଷୁରର୍ଣଵମ୍ ।

ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପୀଡଯାମାସ ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍ ॥ 11 ॥

ସ ଚଚାଲାଚଲଶ୍ଚାପି ମୁହୂର୍ତଂ କପିପୀଡିତଃ ।

ତରୂଣାଂ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵଂ ପୁଷ୍ପମଶାତଯତ୍ ॥ 12 ॥

ତେନ ପାଦପମୁକ୍ତେନ ପୁଷ୍ପୌଘେଣ ସୁଗନ୍ଧିନା ।

ସର୍ଵତଃ ସଂଵୃତଃ ଶୈଲୋ ବଭୌ ପୁଷ୍ପମଯୋ ଯଥା ॥ 13 ॥

ତେନ ଚୋତ୍ତମଵୀର୍ଯେଣ ପୀଡ୍ଯମାନଃ ସ ପର୍ଵତଃ ।

ସଲିଲଂ ସମ୍ପ୍ରସୁସ୍ରାଵ ମଦଂ ମତ୍ତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ ॥ 14 ॥

ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତୁ ବଲିନା ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତେନ ପର୍ଵତଃ ।

ରୀତୀର୍ନିର୍ଵର୍ତଯାମାସ କାଞ୍ଚନାଞ୍ଜନରାଜତୀଃ ॥ 15 ॥

ମୁମୋଚ ଚ ଶିଲାଃ ଶୈଲୋ ଵିଶାଲାଃ ସମନଃଶିଲାଃ ।

ମଧ୍ଯମେନାର୍ଚିଷା ଜୁଷ୍ଟା ଧୂମରାଜୀରିଵାନଲଃ ॥ 16 ॥

ଗିରିଣା ପୀଡ୍ଯମାନେନ ପୀଡ୍ଯମାନାନି ସର୍ଵତଃ ।

ଗୁହାଵିଷ୍ଟାନି ଭୂତାନି ଵିନେଦୁର୍ଵିକୃତୈଃ ସ୍ଵରୈଃ ॥ 17 ॥

ସ ମହାସତ୍ତ୍ଵସନ୍ନାଦଃ ଶୈଲପୀଡାନିମିତ୍ତଜଃ ।

ପୃଥିଵୀଂ ପୂରଯାମାସ ଦିଶଶ୍ଚୋପଵନାନି ଚ ॥ 18 ॥

ଶିରୋଭିଃ ପୃଥୁଭିଃ ସର୍ପା ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵସ୍ତିକଲକ୍ଷଣୈଃ ।

ଵମନ୍ତଃ ପାଵକଂ ଘୋରଂ ଦଦଂଶୁର୍ଦଶନୈଃ ଶିଲାଃ ॥ 19 ॥

ତାସ୍ତଦା ସଵିଷୈର୍ଦଷ୍ଟାଃ କୁପିତୈସ୍ତୈର୍ମହାଶିଲାଃ ।

ଜଜ୍ଜ୍ଵଲୁଃ ପାଵକୋଦ୍ଦୀପ୍ତା ବିଭିଦୁଶ୍ଚ ସହସ୍ରଧା ॥ 20 ॥

ଯାନି ଚୌଷଧଜାଲାନି ତସ୍ମିନ୍ ଜାତାନି ପର୍ଵତେ ।

ଵିଷଘ୍ନାନ୍ଯପି ନାଗାନାଂ ନ ଶେକୁଃ ଶମିତୁଂ ଵିଷମ୍ ॥ 21 ॥

ଭିଦ୍ଯତେଽଯଂ ଗିରିର୍ଭୂତୈରିତି ମତ୍ତ୍ଵା ତପସ୍ଵିନଃ ।

ତ୍ରସ୍ତା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତସ୍ମାଦୁତ୍ପେତୁଃ ସ୍ତ୍ରୀ ଗଣୈଃ ସହ ॥ 22 ॥

ପାନଭୂମିଗତଂ ହିତ୍ଵା ହୈମମାସଵଭାଜନମ୍ ।

ପାତ୍ରାଣି ଚ ମହାର୍ହାଣି କରକାଂଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯାନ୍ ॥ 23 ॥

ଲେହ୍ଯାନୁଚ୍ଚାଵଚାନ୍ ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ ମାଂସାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।

ଆର୍ଷଭାଣି ଚ ଚର୍ମାଣି ଖଡଗାଂଶ୍ଚ କନକତ୍ସରୂନ୍ ॥ 24 ॥

କୃତକଣ୍ଠଗୁଣାଃ କ୍ଷୀବା ରକ୍ତମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ ।

ରକ୍ତାକ୍ଷାଃ ପୁଷ୍କରାକ୍ଷାଶ୍ଚ ଗଗନଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ ॥ 25 ॥

ହାରନୂପୁରକେଯୂରପାରିହାର୍ଯଧରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।

ଵିସ୍ମିତାଃ ସସ୍ମିତାସ୍ତସ୍ଥୁରାକାଶେ ରମଣୈଃ ସହ ॥ 26 ॥

ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଯାଧରମହର୍ଷଯଃ ।

ସହିତାସ୍ତସ୍ଥୁରାକାଶେ ଵୀକ୍ଷାଞ୍ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ପର୍ଵତମ୍ ॥ 27 ॥

ଶୁଶ୍ରୁଵୁଶ୍ଚ ତଦା ଶବ୍ଦମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ ।

ଚାରଣାନାଂ ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ସ୍ଥିତାନାଂ ଵିମଲେଽମ୍ବରେ ॥ 28 ॥

ଏଷ ପର୍ଵତସଙ୍କାଶୋ ହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।

ତିତୀର୍ଷତି ମହାଵେଗସ୍ସମୁଦ୍ରଂ ମକରାଲଯମ୍ ॥ 29 ॥

ରାମାର୍ଥଂ ଵାନରାର୍ଥଂ ଚ ଚିକୀର୍ଷନ୍ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରମ୍ ।

ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପରଂ ପାରଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛତି ॥ 30 ॥

ଇତି ଵିଦ୍ଯାଧରାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।

ତମପ୍ରମେଯଂ ଦଦୃଶୁଃ ପର୍ଵତେ ଵାନରର୍ଷଭମ୍ ॥ 31 ॥

ଦୁଧୁଵେ ଚ ସ ରୋମାଣି ଚକମ୍ପେ ଚାଚଲୋପମଃ ।

ନନାଦ ସୁମହାନାଦଂ ସୁମହାନିଵ ତୋଯଦଃ ॥ 32 ॥

ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଵୃତ୍ତଂ ଚ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଲୋମଭିଶ୍ଚିତମ୍ ।

ଉତ୍ପତିଷ୍ଯନ୍ ଵିଚିକ୍ଷେପ ପକ୍ଷିରାଜ ଇଵୋରଗମ୍ ॥ 33 ॥

ତସ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲମାଵିଦ୍ଧମାତ୍ତଵେଗସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ ।

ଦଦୃଶେ ଗରୁଡେନେଵ ହ୍ରିଯମାଣୋ ମହୋରଗଃ ॥ 34 ॥

ବାହୂ ସଂସ୍ତମ୍ଭଯାମାସ ମହାପରିଘସନ୍ନିଭୌ ।

ସସାଦ ଚ କପିଃ କଟ୍ଯାଂ ଚରଣୌ ସଞ୍ଚୁକୋଚ ଚ ॥ 35 ॥

ସଂହୃତ୍ଯ ଚ ଭୁଜୌ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ଶିରୋଧରାମ୍ ।

ତେଜଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ତଥା ଵୀର୍ଯମାଵିଵେଶ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 36 ॥

ମାର୍ଗମାଲୋକଯନ୍ଦୂରାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଣିହିତେକ୍ଷଣଃ ।

ରୁରୋଧ ହୃଦଯେ ପ୍ରାଣାନାକାଶମଵଲୋକଯନ୍ ॥ 37 ॥

ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଦୃଢମଵସ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ସ କପିକୁଞ୍ଜରଃ ।

ନିକୁଞ୍ଚ୍ଯ କର୍ଣୌ ହନୁମାନୁତ୍ପତିଷ୍ଯନ୍ ମହାବଲଃ ।

ଵାନରାନ୍ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 38 ॥

ଯଥା ରାଘଵନିର୍ମୁକ୍ତଃ ଶରଃ ଶ୍ଵସନଵିକ୍ରମଃ ।

ଗଚ୍ଛେତ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଗମିଷ୍ଯାମି ଲଙ୍କାଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍ ॥ 39 ॥

ନ ହି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦି ତାଂ ଲଙ୍କାଯାଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।

ଅନେନୈଵ ହି ଵେଗେନ ଗମିଷ୍ଯାମି ସୁରାଲଯମ୍ ॥ 40 ॥

ଯଦି ଵା ତ୍ରିଦିଵେ ସୀତାଂ ନ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯକୃତଶ୍ରମଃ ।

ବଦ୍ଧ୍ଵା ରାକ୍ଷସରାଜାନମାନଯିଷ୍ଯାମି ରାଵଣମ୍ ॥ 41 ॥

ସର୍ଵଥା କୃତକାର୍ଯୋଽହମେଷ୍ଯାମି ସହ ସୀତଯା ।

ଆନଯିଷ୍ଯାମି ଵା ଲଙ୍କାଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ସରାଵଣାମ୍ ॥ 42 ॥

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ହନୁମାନ୍ଵାନରାନ୍ଵାନରୋତ୍ତମଃ ॥ 43 ॥

ଉତ୍ପପାତାଥ ଵେଗେନ ଵେଗଵାନଵିଚାରଯନ୍ ।

ସୁପର୍ଣମିଵ ଚାତ୍ମାନଂ ମେନେ ସ କପିକୁଞ୍ଜରଃ ॥ 44 ॥

ସମୁତ୍ପତତି ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଵେଗାତ୍ତେ ନଗରୋହିଣଃ ।

ସଂହୃତ୍ଯ ଵିଟପାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସମୁତ୍ପେତୁଃ ସମନ୍ତତଃ ॥ 45 ॥

ସ ମତ୍ତକୋଯଷ୍ଟିମକାନ୍ ପାଦପାନ୍ ପୁଷ୍ପଶାଲିନଃ ।

ଉଦ୍ଵହନ୍ନୂରୁଵେଗେନ ଜଗାମ ଵିମଲେଽମ୍ବରେ ॥ 46 ॥

ଊରୁଵେଗୋଦ୍ଧତା ଵୃକ୍ଷା ମୁହୂର୍ତଂ କପିମନ୍ଵଯୁଃ ।

ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦୀର୍ଘମଧ୍ଵାନଂ ସ୍ଵବନ୍ଧୁମିଵ ବାନ୍ଧଵାଃ ॥ 47 ॥

ତମୂରୁଵେଗୋନ୍ମଥିତାଃ ସାଲାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନଗୋତ୍ତମାଃ ।

ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ହନୂମନ୍ତଂ ସୈନ୍ଯା ଇଵ ମହୀପତିମ୍ ॥ 48 ॥

ସୁପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରୈର୍ବହୁଭିଃ ପାଦପୈରନ୍ଵିତଃ କପିଃ ।

ହନୁମାନ୍ ପର୍ଵତାକାରୋ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନଃ ॥ 49 ॥

ସାରଵନ୍ତୋଽଥ ଯେ ଵୃକ୍ଷା ନ୍ଯମଜ୍ଜନ୍ ଲଵଣାମ୍ଭସି ।

ଭଯାଦିଵ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପର୍ଵତା ଵରୁଣାଲଯେ ॥ 50 ॥

ସ ନାନାକୁସୁମୈଃ କୀର୍ଣଃ କପିଃ ସାଙ୍କୁରକୋରକୈଃ ।

ଶୁଶୁଭେ ମେଘସଙ୍କାଶଃ ଖଦ୍ଯୋତୈରିଵ ପର୍ଵତଃ ॥ 51 ॥

ଵିମୁକ୍ତାସ୍ତସ୍ଯ ଵେଗେନ ମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଣି ତେ ଦ୍ରୁମାଃ ।

ଅଵଶୀର୍ଯନ୍ତ ସଲିଲେ ନିଵୃତ୍ତାଃ ସୁହୃଦୋ ଯଥା ॥ 52 ॥

ଲଘୁତ୍ଵେନୋପପନ୍ନଂ ତଦ୍ଵିଚିତ୍ରଂ ସାଗରେଽପତତ୍ ।

ଦ୍ରୁମାଣାଂ ଵିଵିଧଂ ପୁଷ୍ପଂ କପିଵାଯୁସମୀରିତମ୍ ॥ 53 ॥

ତାରାଚିତମିଵାକାଶଂ ପ୍ରବଭୌ ସ ମହାର୍ଣଵଃ ।

ପୁଷ୍ପୌଘେଣାନୁବଦ୍ଧେନ ନାନାଵର୍ଣେନ ଵାନରଃ ।

ବଭୌ ମେଘ ଇଵାକାଶେ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗଣ ଵିଭୂଷିତଃ ॥ 54 ॥

ତସ୍ଯ ଵେଗସମାଧୂତୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୋଯମଦୃଶ୍ଯତ ॥ 55 ॥

ତାରାଭିରଭିରାମାଭିରୁଦିତାଭିରିଵାମ୍ବରମ୍ ।

ତସ୍ଯାମ୍ବରଗତୌ ବାହୂ ଦଦୃଶାତେ ପ୍ରସାରିତୌ ॥ 56 ॥

ପର୍ଵତାଗ୍ରାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୌ ପଞ୍ଚାସ୍ଯାଵିଵ ପନ୍ନଗୌ ।

ପିବନ୍ନିଵ ବଭୌ ଚାପି ସୋର୍ମିମାଲଂ ମହାର୍ଣଵମ୍ ॥ 57 ॥

ପିପାସୁରିଵ ଚାକାଶଂ ଦଦୃଶେ ସ ମହାକପିଃ ।

ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭାକାରେ ଵାଯୁମାର୍ଗାନୁସାରିଣଃ ॥ 58 ॥

ନଯନେ ଵିପ୍ରକାଶେତେ ପର୍ଵତସ୍ଥାଵିଵାନଲୌ ।

ପିଙ୍ଗେ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ବୃହତୀ ପରିମଣ୍ଡଲେ ॥ 59 ॥

ଚକ୍ଷୁଷୀ ସମ୍ପ୍ରାକାଶେତେ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଵିଵୋଦିତୌ ।

ମୁଖଂ ନାସିକଯା ତସ୍ଯ ତାମ୍ରଯା ତାମ୍ରମାବଭୌ ॥ 60 ॥

ସନ୍ଧ୍ଯଯା ସମଭିସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଯଥା ତତ୍ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍ ।

ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଚ ସମାଵିଦ୍ଧଂ ପ୍ଲଵମାନସ୍ଯ ଶୋଭତେ ॥ 61 ॥

ଅମ୍ବରେ ଵାଯୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶକ୍ରଧ୍ଵଜ ଇଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ ।

ଲାଙ୍ଗୂଲଚକ୍ରେଣ ମହାନ୍ ଶୁକ୍ଲଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଽନିଲାତ୍ମଜଃ ॥ 62 ॥

ଵ୍ଯରୋଚତ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପରିଵେଷୀଵ ଭାସ୍କରଃ ।

ସ୍ଫିଗ୍ଦେଶେନାଭିତାମ୍ରେଣ ରରାଜ ସ ମହାକପିଃ ॥ 63 ॥

ମହତା ଦାରିତେନେଵ ଗିରିର୍ଗୈରିକଧାତୁନା ।

ତସ୍ଯ ଵାନରସିଂହସ୍ଯ ପ୍ଲଵମାନସ୍ଯ ସାଗରମ୍ ॥ 64 ॥

କକ୍ଷାନ୍ତରଗତୋ ଵାଯୁର୍ଜୀମୂତ ଇଵ ଗର୍ଜତି ।

ଖେ ଯଥା ନିପତତ୍ଯୁଲ୍କା ହ୍ଯୁତ୍ତରାନ୍ତାଦ୍ଵିନିଃସୃତା ॥ 65 ॥

ଦୃଶ୍ଯତେ ସାନୁବନ୍ଧା ଚ ତଥା ସ କପିକୁଞ୍ଜରଃ ।

ପତତ୍ପତଙ୍ଗସଙ୍କାଶୋ ଵ୍ଯାଯତଃ ଶୁଶୁଭେ କପିଃ ॥ 66 ॥

ପ୍ରଵୃଦ୍ଧ ଇଵ ମାତଙ୍ଗଃ କକ୍ଷ୍ଯଯା ବଧ୍ଯମାନଯା ।

ଉପରିଷ୍ଟାଚ୍ଛରୀରେଣ ଛାଯଯା ଚାଵଗାଢଯା ॥ 67 ॥

ସାଗରେ ମାରୁତାଵିଷ୍ଟା ନୌରିଵାସୀତ୍ତଦା କପିଃ ।

ଯଂ ଯଂ ଦେଶଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଜଗାମ ସ ମହାକପିଃ ।

ସ ସ ତସ୍ଯୋରୁଵେଗେନ ସୋନ୍ମାଦ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 68 ॥

ସାଗରସ୍ଯୋର୍ମିଜାଲାନାମୁରସା ଶୈଲଵର୍ଷ୍ମଣାମ୍ ।

ଅଭିଘ୍ନଂସ୍ତୁ ମହାଵେଗଃ ପୁପ୍ଲୁଵେ ସ ମହାକପିଃ ॥ 69 ॥

କପିଵାତଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ ମେଘଵାତଶ୍ଚ ନିଃସୃତଃ ।

ସାଗରଂ ଭୀମନିର୍ଘୋଷଂ କମ୍ପଯାମାସତୁର୍ଭୃଶମ୍ ॥ 70 ॥

ଵିକର୍ଷନ୍ନୂର୍ମିଜାଲାନି ବୃହନ୍ତି ଲଵଣାମ୍ଭସି ।

ପୁପ୍ଲୁଵେ କପିଶାର୍ଦୂଲୋ ଵିକିରନ୍ନିଵ ରୋଦସୀ ॥ 71 ॥

ମେରୁମନ୍ଦରସଙ୍କାଶାନୁଦ୍ଧତାନ୍ ସ ମହାର୍ଣଵେ ।

ଅତ୍ଯକ୍ରାମନ୍ମହାଵେଗସ୍ତରଙ୍ଗାନ୍ ଗଣଯନ୍ନିଵ ॥ 72 ॥

ତସ୍ଯ ଵେଗସମୁଦ୍ଧୂତଂ ଜଲଂ ସଜଲଦଂ ତଦା ।

ଅମ୍ବରସ୍ଥଂ ଵିବଭ୍ରାଜ ଶାରଦାଭ୍ରମିଵାତତମ୍ ॥ 73 ॥

ତିମିନକ୍ରଝଷାଃ କୂର୍ମା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିଵୃତାସ୍ତଦା ।

ଵସ୍ତ୍ରାପକର୍ଷଣେନେଵ ଶରୀରାଣି ଶରୀରିଣାମ୍ ॥ 74 ॥

ପ୍ଲଵମାନଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ଭୁଜଙ୍ଗାଃ ସାଗରାଲଯାଃ ।

ଵ୍ଯୋମ୍ନି ତଂ କପିଶାର୍ଦୂଲଂ ସୁପର୍ଣ ଇତି ମେନିରେ ॥ 75 ॥

ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତା ।

ଛାଯା ଵାନରସିଂହସ୍ଯ ଜଲେ ଚାରୁତରାଭଵତ୍ ॥ 76 ॥

ଶ୍ଵେତାଭ୍ରଘନରାଜୀଵ ଵାଯୁପୁତ୍ରାନୁଗାମିନୀ ।

ତସ୍ଯ ସା ଶୁଶୁଭେ ଛାଯା ଵିତତା ଲଵଣାମ୍ଭସି ॥ 77 ॥

ଶୁଶୁଭେ ସ ମହାତେଜା ମହାକାଯୋ ମହାକପିଃ ।

ଵାଯୁମାର୍ଗେ ନିରାଲମ୍ବେ ପକ୍ଷଵାନିଵ ପର୍ଵତଃ ॥ 78 ॥

ଯେନାସୌ ଯାତି ବଲଵାନ୍ ଵେଗେନ କପିକୁଞ୍ଜରଃ ।

ତେନ ମାର୍ଗେଣ ସହସା ଦ୍ରୋଣୀକୃତ ଇଵାର୍ଣଵଃ ॥ 79 ॥

ଆପାତେ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘାନାଂ ପକ୍ଷିରାଜ ଇଵ ଵ୍ରଜନ୍ ।

ହନୁମାନ୍ ମେଘଜାଲାନି ପ୍ରକର୍ଷନ୍ ମାରୁତୋ ଯଥା ॥ 80 ॥

ପାଣ୍ଡୁରାରୁଣଵର୍ଣାନି ନୀଲମାଞ୍ଜିଷ୍ଠକାନି ଚ ।

କପିନାକୃଷ୍ଯମାଣାନି ମହାଭ୍ରାଣି ଚକାଶିରେ ॥ 81 ॥

ପ୍ରଵିଶନ୍ନଭ୍ରଜାଲାନି ନିଷ୍ପତଂଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।

ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଶ୍ଚ ପ୍ରକାଶଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 82 ॥

ପ୍ଲଵମାନଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ଲଵଙ୍ଗଂ ତ୍ଵରିତଂ ତଦା ।

ଵଵର୍ଷୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ ॥ 83 ॥

ତତାପ ନ ହି ତଂ ସୂର୍ଯଃ ପ୍ଲଵନ୍ତଂ ଵାନରୋତ୍ତମମ୍ ।

ସିଷେଵେ ଚ ତଦା ଵାଯୂ ରାମକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ॥ 84 ॥

ଋଷଯସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚୈନଂ ପ୍ଲଵମାନଂ ଵିହାଯସା ।

ଜଗୁଶ୍ଚ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପ୍ରଶଂସନ୍ତୋ ମହୌଜସମ୍ ॥ 85 ॥

ନାଗାଶ୍ଚ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଯକ୍ଷା ରକ୍ଷାଂସି ଵିବୁଧାଃ ଖଗାଃ ।

ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵେ କପିଵରଂ ସହସା ଵିଗତକ୍ଲମମ୍ ॥ 86 ॥

ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ଲଵଗଶାର୍ଦୂଲେ ପ୍ଲଵମାନେ ହନୂମତି ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲମାନାର୍ଥୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସାଗରଃ ॥ 87 ॥

ସାହାଯ୍ଯଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯଦି ନାହଂ ହନୂମତଃ ।

କରିଷ୍ଯାମି ଭଵିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଵାଚ୍ଯୋ ଵିଵକ୍ଷତାମ୍ ॥ 88 ॥

ଅହମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନାଥେନ ସଗରେଣ ଵିଵର୍ଧିତଃ ।

ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁସଚିଵଶ୍ଚାଯଂ ନାଵସୀଦିତୁମର୍ହତି ॥ 89 ॥

ତଥା ମଯା ଵିଧାତଵ୍ଯଂ ଵିଶ୍ରମେତ ଯଥା କପିଃ ॥ 90 ॥

ଶେଷଂ ଚ ମଯି ଵିଶ୍ରାନ୍ତଃ ସୁଖେନାତିପତିଷ୍ଯତି ।

ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ସାଧ୍ଵୀଂସମୁଦ୍ର ଶ୍ଛନ୍ନମମ୍ଭସି ॥ 91 ॥

ହିରଣ୍ଯନାଭଂ ମୈନାକମୁଵାଚ ଗିରିସତ୍ତମମ୍ ।

ତ୍ଵମିହାସୁରସଙ୍ଘାନାଂ ପାତାଲତଲଵାସିନାମ୍ ॥ 92 ॥

ଦେଵରାଜ୍ଞା ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରିଘଃ ସନ୍ନିଵେଶିତଃ ।

ତ୍ଵମେଷାଂ ଜାତଵୀର୍ଯାଣାଂ ପୁନରେଵୋତ୍ପତିଷ୍ଯତାମ୍ ॥ 93 ॥

ପାତାଲସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଦ୍ଵାରମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି ।

ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ ଶକ୍ତିସ୍ତେ ଶୈଲ ଵର୍ଧିତୁମ୍ ॥ 94 ॥

ତସ୍ମାତ୍ସଞ୍ଚୋଦଯାମି ତ୍ଵାମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଗିରିସତ୍ତମ ।

ସ ଏଷ କପିଶାର୍ଦୂଲସ୍ତ୍ଵାମୁପର୍ଯେତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 95 ॥

ହନୂମାନ୍ରାମକାର୍ଯାର୍ଥଂ ଭୀମକର୍ମା ଖମାପ୍ଲୁତଃ ।

ଅସ୍ଯ ସାହ୍ଯଂ ମଯା କାର୍ଯମିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଵର୍ତିନଃ ॥ 96 ॥

ମମ ହୀକ୍ଷ୍ଵାକଵଃ ପୂଜ୍ଯାଃ ପରଂ ପୂଜ୍ଯତମାସ୍ତଵ ।

କୁରୁ ସାଚିଵ୍ଯମସ୍ମାକଂ ନ ନଃ କାର୍ଯମତିକ୍ରମେତ୍ ॥ 97 ॥

କର୍ତଵ୍ଯମକୃତଂ କାର୍ଯଂ ସତାଂ ମନ୍ଯୁମୁଦୀରଯେତ୍ ।

ସଲିଲାଦୂର୍ଧ୍ଵମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠତ୍ଵେଷ କପିସ୍ତ୍ଵଯି ॥ 98 ॥

ଅସ୍ମାକମତିଥିଶ୍ଚୈଵ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ଲଵତାଂ ଵରଃ ।

ଚାମୀକରମହାନାଭ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତ ॥ 99 ॥

ହନୁମାଂସ୍ତ୍ଵଯି ଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ତତଃ ଶେଷଂ ଗମିଷ୍ଯତି ।

କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ଯାନୃଶଂସ୍ଯଂ ଚ ମୈଥିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଵାସନମ୍ ॥ 100 ॥

ଶ୍ରମଂ ଚ ପ୍ଲଵଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୋତ୍ଥାତୁମର୍ହସି ।

ହିରଣ୍ଯନାଭୋ ମୈନାକୋ ନିଶମ୍ଯ ଲଵଣାମ୍ଭସଃ ॥ 101 ॥

ଉତ୍ପପାତ ଜଲାତ୍ତୂର୍ଣଂ ମହାଦ୍ରୁମଲତାଯୁତଃ ।

ସ ସାଗରଜଲଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ବଭୂଵାଭ୍ଯୁତ୍ଥିତସ୍ତଦା ॥ 102 ॥

ଯଥା ଜଲଧରଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଦୀପ୍ତରଶ୍ମିର୍ଦିଵାକରଃ ।

ସ ମହାତ୍ମା ମୁହୂର୍ତେନ ସର୍ଵତଃ ସଲିଲାଵୃତଃ ॥ 103 ॥

ଦର୍ଶଯାମାସ ଶୃଙ୍ଗାଣି ସାଗରେଣ ନିଯୋଜିତଃ ।

ଆଦିତ୍ଯୋଦଯସଙ୍କାଶୈରାଲିଖଦ୍ଭିରିଵାମ୍ବରମ୍ ।

ଶାତକୁମ୍ଭମଯୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈଃ ସକିନ୍ନରମହୋରଗୈଃ ॥ 104 ॥

ତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈଃ ପର୍ଵତସ୍ଯ ସମୁତ୍ଥିତୈଃ ॥ 105 ॥

ଆକାଶଂ ଶସ୍ତ୍ରସଙ୍କାଶମଭଵତ୍କାଞ୍ଚନପ୍ରଭମ୍ ।

ଜାତରୂପମଯୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈର୍ଭ୍ରାଜମାନୈଃ ସ୍ଵଯମ୍ପ୍ରଭୈଃ ॥ 106 ॥

ଆଦିତ୍ଯଶତସଙ୍କାଶଃ ସୋଽଭଵଦ୍ଗିରିସତ୍ତମଃ ।

ତମୁତ୍ଥିତମସଙ୍ଗେନ ହନୁମାନଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ 107 ॥

ମଧ୍ଯେ ଲଵଣତୋଯସ୍ଯ ଵିଘ୍ନୋଽଯମିତି ନିଶ୍ଚିତଃ ।

ସ ତମୁଚ୍ଛ୍ର୍ରତମତ୍ଯର୍ଥଂ ମହାଵେଗୋ ମହାକପିଃ ॥ 108 ॥

ଉରସା ପାତଯାମାସ ଜୀମୂତମିଵ ମାରୁତଃ ।

ସ ତଥା ପାତିତସ୍ତେନ କପିନା ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ ॥ 109 ॥

ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତସ୍ଯ କପେର୍ଵେଗଂ ଜହର୍ଷ ଚ ନନନ୍ଦ ଚ ।

ତମାକାଶଗତଂ ଵୀରମାକାଶେ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ 110 ॥

ପ୍ରୀତୋ ହୃଷ୍ଟମାନା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ପର୍ଵତଃ କପିମ୍ ।

ମାନୁଷଂ ଧାରଯନ୍ ରୂପମାତ୍ମନଃ ଶିଖରେ ସ୍ଥିତଃ ॥ 111 ॥

ଦୁଷ୍କରଂ କୃତଵାନ୍କର୍ମ ତ୍ଵମିଦଂ ଵାନରୋତ୍ତମ ।

ନିପତ୍ଯ ମମ ଶୃଙ୍ଗେଷୁ ଵିଶ୍ରମସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 112 ॥

ରାଘଵସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତୈରୁଦଧିଃ ପରିଵର୍ଧିତଃ ।

ସ ତ୍ଵାଂ ରାମହିତେ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯର୍ଚଯତି ସାଗରଃ ॥ 113 ॥

କୃତେ ଚ ପ୍ରତିକର୍ତଵ୍ଯମେଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ ।

ସୋଽଯଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତିକାରାର୍ଥୀ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମ୍ମାନମର୍ହତି ॥ 114 ॥

ତ୍ଵନ୍ନିମିତ୍ତମନେନାହଂ ବହୁମାନାତ୍ପ୍ରଚୋଦିତଃ ।

ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ କପିଶାର୍ଦୂଲ ମଯି ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ଗମ୍ଯତାମ୍ ॥ 115 ॥

ତଵ ସାନୁଷୁ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଃ ଶେଷଂ ପ୍ରକ୍ରମତାମିତି ।

ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଚାପି କପିରେଷ ସମାପ୍ଲୁତଃ ॥ 116 ॥

ତଦିଦଂ ଗନ୍ଧଵତ୍ସ୍ଵାଦୁ କନ୍ଦମୂଲଫଲଂ ବହୁ ।

ତଦାସ୍ଵାଦ୍ଯ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋଽନୁ ଗମିଷ୍ଯସି ॥ 117 ॥

ଅସ୍ମାକମପି ସମ୍ବନ୍ଧଃ କପିମୁଖ୍ଯ ତ୍ଵଯାସ୍ତି ଵୈ ।

ପ୍ରଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମହାଗୁଣପରିଗ୍ରହଃ ॥ 118 ॥

ଵେଗଵନ୍ତଃ ପ୍ଲଵନ୍ତୋ ଯେ ପ୍ଲଵଗା ମାରୁତାତ୍ମଜ ।

ତେଷାଂ ମୁଖ୍ଯତମଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାମହଂ କପିକୁଞ୍ଜର ॥ 119 ॥

ଅତିଥିଃ କିଲ ପୂଜାର୍ହଃ ପ୍ରାକୃତୋଽପି ଵିଜାନତା ।

ଧର୍ମଂ ଜିଜ୍ଞାସମାନେନ କିଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵାଦୃଶୋ ମହାନ୍ ॥ 120 ॥

ତ୍ଵଂ ହି ଦେଵଵରିଷ୍ଠସ୍ଯ ମାରୁତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।

ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯୈଵ ଵେଗେନ ସଦୃଶଃ କପିକୁଞ୍ଜର ॥ 121 ॥

ପୂଜିତେ ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୂଜାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାରୁତଃ ।

ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପୂଜନୀଯୋ ମେ ଶୃଣୁ ଚାପ୍ଯତ୍ର କାରଣମ୍ ॥ 122 ॥

ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ତାତ ପର୍ଵତାଃ ପକ୍ଷିଣୋଽଭଵନ୍ ।

ତେ ହି ଜଗ୍ମୁର୍ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଗରୁଡାନିଲଵେଗିନଃ ॥ 123 ॥

ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରଯାତେଷୁ ଦେଵସଙ୍ଘାଃ ମହର୍ଷିଭିଃ ।

ଭୂତାନି ଚ ଭଯଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେଷାଂ ପତନଶଙ୍କଯା ॥ 124 ॥

ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପର୍ଵତାନାଂ ଶତକ୍ରତୁଃ ।

ପକ୍ଷାନ୍ ଚିଚ୍ଛେଦ ଵଜ୍ରେଣ ତତ୍ର ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ ॥ 125 ॥

ସ ମାମୁପାଗତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵଜ୍ରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦେଵରାଟ୍ ।

ତତୋଽହଂ ସହସା କ୍ଷିପ୍ତଃ ଶ୍ଵସନେନ ମହାତ୍ମନା ॥ 126 ॥

ଅସ୍ମିନ୍ଲଵଣତୋଯେ ଚ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତଃ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମ ।

ଗୁପ୍ତପକ୍ଷସମଗ୍ରଶ୍ଚ ତଵ ପିତ୍ରାଭିରକ୍ଷିତଃ ॥ 127 ॥

ତତୋଽହଂ ମାନଯାମି ତ୍ଵାଂ ମାନ୍ଯୋ ହି ମମ ମାରୁତଃ ।

ତ୍ଵଯା ମେ ହ୍ଯେଷ ସମ୍ବନ୍ଧଃ କପିମୁଖ୍ଯ ମହାଗୁଣଃ ॥ 128 ॥

ଅସ୍ମିନ୍ନେଵଙ୍ଗତେ କାର୍ଯେ ସାଗରସ୍ଯ ମମୈଵ ଚ ।

ପ୍ରୀତିଂ ପ୍ରୀତମନାଃ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି ମହାକପେ ॥ 129 ॥

ଶ୍ରମଂ ମୋକ୍ଷଯ ପୂଜାଂ ଚ ଗୃହାଣ କପିସତ୍ତମ ।

ପ୍ରୀତିଂ ଚ ବହୁମନ୍ଯସ୍ଵ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍ ॥ 130 ॥

ଏଵମୁକ୍ତଃ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଂ ନଗୋତ୍ତମମବ୍ରଵୀତ୍ ।

ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି କୃତମାତିଥ୍ଯଂ ମନ୍ଯୁରେଷୋଽପନୀଯତାମ୍ ॥ 131 ॥

ତ୍ଵରତେ କାର୍ଯକାଲୋ ମେ ଅହଶ୍ଚାପ୍ଯତିଵର୍ତତେ ।

ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଚ ମଯା ଦତ୍ତା ନ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମିହାନ୍ତରେ ॥ 132 ॥

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପାଣିନା ଶୈଲମାଲଭ୍ଯ ହରିପୁଙ୍ଗଵଃ ।

ଜଗାମାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ॥ 133 ॥

ସ ପର୍ଵତସମୁଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ବହୁମାନାଦଵେକ୍ଷିତଃ ।

ପୂଜିତଶ୍ଚୋପପନ୍ନାଭିରାଶୀର୍ଭିରନିଲାତ୍ମଜଃ ॥ 134 ॥

ଅଥୋର୍ଧ୍ଵଂ ଦୂରମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ହିତ୍ଵା ଶୈଲମହାର୍ଣଵୌ ।

ପିତୁଃ ପନ୍ଥାନମାସ୍ଥାଯ ଜଗାମ ଵିମଲେଽମ୍ବରେ ॥ 135 ॥

ଭୂଯଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗିରିଂ ତମଵଲୋକଯନ୍ ।

ଵାଯୁସୂନୁର୍ନିରାଲମ୍ବେ ଜଗାମ ଵିମଲେଽମ୍ବରେ ॥ 136 ॥

ତଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ହନୁମତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍ ।

ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ ॥ 137 ॥

ଦେଵତାଶ୍ଚାଭଵନ୍ ହୃଷ୍ଟାସ୍ତତ୍ରସ୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ କର୍ମଣା ।

କାଞ୍ଚନସ୍ଯ ସୁନାଭସ୍ଯ ସହସ୍ରାକ୍ଷଶ୍ଚ ଵାସଵଃ ॥ 138 ॥

ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଧୀମାନ୍ ପରିତୋଷାତ୍ସଗଦ୍ଗଦମ୍ ।

ସୁନାଭଂ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସ୍ଵଯମେଵ ଶଚୀପତିଃ ॥ 139 ॥

ହିରଣ୍ଯନାଭ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତେ ଭୃଶମ୍ ।

ଅଭଯଂ ତେ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତିଷ୍ଠ ସୌମ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 140 ॥

ସାହ୍ଯଂ କୃତଂ ତେ ସୁମହଦ୍ଵିକ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ହନୂମତଃ ।

କ୍ରମତୋ ଯୋଜନଶତଂ ନିର୍ଭଯସ୍ଯ ଭଯେ ସତି ॥ 141 ॥

ରାମସ୍ଯୈଷ ହିତାଯୈଵ ଯାତି ଦାଶରଥେର୍ହରିଃ ।

ସତ୍କ୍ରିଯାଂ କୁର୍ଵତା ତସ୍ଯ ତୋଷିତୋଽସ୍ମି ଦୃଢଂ ତ୍ଵଯା ॥ 142 ॥

ତତଃ ପ୍ରହର୍ଷମଗମଦ୍ଵିପୁଲଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ ।

ଦେଵତାନାଂ ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିତୁଷ୍ଟଂ ଶତକ୍ରତୁମ୍ ॥ 143 ॥

ସ ଵୈ ଦତ୍ତଵରଃ ଶୈଲୋ ବଭୂଵାଵସ୍ଥିତସ୍ତଦା ।

ହନୁମାଂଶ୍ଚ ମୁହୂର୍ତେନ ଵ୍ଯତିଚକ୍ରାମ ସାଗରମ୍ ॥ 144 ॥

ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ ।

ଅବ୍ରୁଵନ୍ ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶାଂ ସୁରସାଂ ନାଗମାତରମ୍ ॥ 145 ॥

ଅଯଂ ଵାତାତ୍ମଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପ୍ଲଵତେ ସାଗରୋପରି ।

ହନୁମାନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଵିଘ୍ନମାଚର ॥ 146 ॥

ରାକ୍ଷସଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ସୁଘୋରଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍ ।

ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଂ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷଂ ଵକ୍ତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ନଭଃ ସମମ୍ ॥ 147 ॥

ବଲମିଚ୍ଛାମହେ ଜ୍ଞାତୁଂ ଭୂଯଶ୍ଚାସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍ ।

ତ୍ଵାଂ ଵିଜେଷ୍ଯତ୍ଯୁପାଯେନ ଵିଷାଦଂ ଵା ଗମିଷ୍ଯତି ॥ 148 ॥

ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ଦେଵୀ ଦୈଵତୈରଭିସତ୍କୃତା ।

ସମୁଦ୍ରମଧ୍ଯେ ସୁରସା ବିଭ୍ରତୀ ରାକ୍ଷସଂ ଵପୁଃ ॥ 149 ॥

ଵିକୃତଂ ଚ ଵିରୂପଂ ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ଚ ଭଯାଵହମ୍ ।

ପ୍ଲଵମାନଂ ହନୂମନ୍ତମାଵୃତ୍ଯେଦମୁଵାଚ ହ ॥ 150 ॥

ମମ ଭକ୍ଷଃ ପ୍ରଦିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରୈର୍ଵାନରର୍ଷଭ ।

ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଵିଶେଦଂ ମମାନନମ୍ ॥ 151 ॥

ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁରସଯା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାନରର୍ଷଭଃ ।

ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଃ ଶ୍ରୀମାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 152 ॥

ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ନାମ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍ ।

ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୈଦେହ୍ଯା ଚାପି ଭାର୍ଯଯା ॥ 153 ॥

ଅନ୍ଯକାର୍ଯଵିଷକ୍ତସ୍ଯ ବଦ୍ଧଵୈରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସୈଃ ।

ତସ୍ଯ ସୀତା ହୃତା ଭାର୍ଯା ରାଵଣେନ ଯଶସ୍ଵିନୀ ॥ 154 ॥

ତସ୍ଯାଃ ସକାଶଂ ଦୂତୋଽହଂ ଗମିଷ୍ଯେ ରାମଶାସନାତ୍ ।

କର୍ତୁମର୍ହସି ରାମସ୍ଯ ସାହ୍ଯଂ ଵିଷଯଵାସିନି ॥ 155 ॥

ଅଥଵା ମୈଥିଲୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ଚାକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍ ।

ଆଗମିଷ୍ଯାମି ତେ ଵକ୍ତ୍ରଂ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଶୃଣୋମି ତେ ॥ 156 ॥

ଏଵମୁକ୍ତା ହନୁମତା ସୁରସା କାମରୂପିଣୀ ।

ଅବ୍ରଵୀନ୍ନାତିଵର୍ତେନ୍ମାଂ କଶ୍ଚିଦେଷ ଵରୋ ମମ ॥ 157 ॥

ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁରସା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।

ବଲଂ ଜିଜ୍ଞାସମାନା ଵୈ ନାଗମାତା ହନୂମତଃ ॥ 158 ॥

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵଦନଂ ମେଽଦ୍ଯ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଵାନରୋତ୍ତମ ।

ଵର ଏଷ ପୁରା ଦତ୍ତୋ ମମ ଧାତ୍ରେତି ସତ୍ଵରା ॥ 159 ॥

ଵ୍ଯାଦାଯ ଵିପୁଲଂ ଵକ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଥିତା ସା ମାରୁତେଃ ପୁରଃ ।

ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁରସଯା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 160 ॥

ଅବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁ ଵୈ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଯେନ ମାଂ ଵିଷହିଷ୍ଯସେ ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୁରସାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧଶଯୋଜନମାଯତା ॥ 161 ॥

ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତାରୋ ବଭୂଵ ହନୁମାଂସ୍ତଦା ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେଘସଙ୍କାଶଂ ଦଶଯୋଜନମାଯତମ୍ ॥ 162 ॥

ଚକାର ସୁରସା ଚାସ୍ଯଂ ଵିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତମ୍ ।

ହନୁମାଂସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତଃ ॥ 163 ॥

ଚକାର ସୁରସା ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତଥୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ ।

ବଭୂଵ ହନୁମାଵନୀରଃ ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଜନୋଚ୍ଛ୍ରିତଃ ॥ 164 ॥

ଚକାର ସୁରସା ଵକ୍ତ୍ରଂ ଷଷ୍ଟିଯୋଜନମାଯତମ୍ ।

ତଥୈଵ ହନୁମାଵନୀରଃ ସପ୍ତତୀଯୋଜନୋଚ୍ଛ୍ରିତଃ ॥ 165 ॥

ଚକାର ସୁରସା ଵକ୍ତ୍ରମଶୀତୀଯୋଜନାଯତମ୍ ।

ହନୁମାନଚଲପ୍ରଖ୍ଯୋ ନଵତୀଯୋଜନୋଚ୍ଛ୍ରିତଃ ॥ 166 ॥

ଚକାର ସୁରସା ଵକ୍ତ୍ରଂ ଶତଯୋଜନମାଯତଂ ତଵ ସାନୁଷୁ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଃ ଶେଷଂ ପ୍ରକ୍ରମତାମିତି ।

ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାଦିତଂ ତ୍ଵାସ୍ଯଂ ଵାଯୁପୁତ୍ରଃ ସୁବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ।

ଦୀର୍ଘଜିହ୍ଵଂ ସୁରସଯା ସୁଘୋରଂ ନରକୋପମମ୍ ॥ 167 ॥

ସୁସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯାତ୍ମନଃ କାଯଂ ବଭୂଵାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରକଃ ।

ସୋଽଭିପତ୍ଯାଶୁ ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ନିଷ୍ପତ୍ଯ ଚ ମହାବଲଃ ।

ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ସ୍ଥିତଃ ଶ୍ରୀମାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 168 ॥

ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ହି ତେ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଦାକ୍ଷାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।

ଗମିଷ୍ଯେ ଯତ୍ର ଵୈଦେହୀ ସତ୍ଯଂ ଚାସୀଦ୍ଵରସ୍ତଵ ॥ 169 ॥

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଦନାନ୍ମୁକ୍ତଂ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ରାହୁମୁଖାଦିଵ ।

ଅବ୍ରଵୀତ୍ସୁରସା ଦେଵୀ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ଵାନରମ୍ ॥ 170 ॥

ଅର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛ ସୌମ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍ ।

ସମାନଯସ୍ଵ ଵୈଦେହୀଂ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା ॥ 171 ॥

ତତ୍ତୃତୀଯଂ ହନୁମତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍ ।

ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଭୂତାନି ପ୍ରଶଶଂସୁସ୍ତଦା ହରିମ୍ ॥ 172 ॥

ସ ସାଗରମନାଧୃଷ୍ଯମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵରୁଣାଲଯମ୍ ।

ଜଗାମାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ଵେଗେନ ଗରୁଡୋପମଃ ॥ 173 ॥

ସେଵିତେ ଵାରିଧାରାଭିଃ ପତଗୈଶ୍ଚ ନିଷେଵିତେ ।

ଚରିତେ କୈଶିକାଚାର୍ଯୈରୈରାଵତନିଷେଵିତେ ॥ 174 ॥

ସିଂହକୁଞ୍ଜରଶାର୍ଦୂଲପତଗୋରଗଵାହନୈଃ ।

ଵିମାନୈଃ ସମ୍ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵିମଲୈଃ ସମଲଙ୍କୃତେ ॥ 175 ॥

ଵଜ୍ରାଶନିସମାଘାତୈଃ ପାଵକୈରୁପଶୋଭିତେ ।

କୃତପୁଣ୍ଯୈର୍ମହାଭାଗୈଃ ସ୍ଵର୍ଗଜିଦ୍ଭିରଲଙ୍କୃତେ ॥ 176 ॥

ଵହତା ହଵ୍ଯମତ୍ଯର୍ଧଂ ସେଵିତେ ଚିତ୍ରଭାନୁନା ।

ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଚନ୍ଦ୍ରାର୍କତାରାଗଣ ଵିଭୂଷିତେ ॥ 177 ॥

ମହର୍ଷିଗଣଗନ୍ଧର୍ଵନାଗଯକ୍ଷସମାକୁଲେ ।

ଵିଵିକ୍ତେ ଵିମଲେ ଵିଶ୍ଵେ ଵିଶ୍ଵାଵସୁନିଷେଵିତେ ॥ 178 ॥

ଦେଵରାଜଗଜାକ୍ରାନ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯପଥେ ଶିଵେ ।

ଵିତାନେ ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ଵିତତେ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ମିତେ ॥ 179 ॥

ବହୁଶଃ ସେଵିତେ ଵୀରୈର୍ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈର୍ଵରୈଃ ।

ଜଗାମ ଵାଯୁମାର୍ଗେ ତୁ ଗରୁତ୍ମାନିଵ ମାରୁତିଃ ॥ 180 ॥

ପ୍ରଦୃଶ୍ଯମାନଃ ସର୍ଵତ୍ରଃ ହନୁମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।

ଭେଜେଽମ୍ବରଂ ନିରାଲମ୍ବଂ ଲମ୍ବପକ୍ଷ ଇଵାଦ୍ରିରାଟ୍ ॥ 181 ॥

ପ୍ଲଵମାନଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିଂହିକା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ।

ମନସା ଚିନ୍ତଯାମାସ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧା କାମରୂପିଣୀ ॥ 182 ॥

ଅଦ୍ଯ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯହମାଶିତା ।

ଇଦଂ ହି ମେ ମହତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚିରସ୍ଯ ଵଶମାଗତମ୍ ॥ 183 ॥

ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଛାଯାମସ୍ଯ ସମାକ୍ଷିପତ୍ ।

ଛାଯାଯାଂ ଗୃହ୍ଯମାଣାଯାଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ ॥ 184 ॥

ସମାକ୍ଷିପ୍ତୋଽସ୍ମି ସହସା ପଙ୍ଗୂକୃତପରାକ୍ରମଃ ।

ପ୍ରତିଲୋମେନ ଵାତେନ ମହାନୌରିଵ ସାଗରେ ॥ 185 ॥

ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତଃ କପିଃ ।

ଦଦର୍ଶ ସ ମହତ୍ସତ୍ତ୍ଵମୁତ୍ଥିତଂ ଲଵଣାମ୍ଭସି ॥ 186 ॥

ତଦ୍ଧୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମାସ ମାରୁତିର୍ଵିକୃତାନନମ୍ ।

କପିରାଜେନ କଥିତଂ ସତ୍ତ୍ଵମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ ॥ 187 ॥

ଛାଯାଗ୍ରାହି ମହାଵୀର୍ଯଂ ତଦିଦଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।

ସ ତାଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵେନ ସିଂହିକାଂ ମତିମାନ୍କପିଃ ॥ 188 ॥

ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ମହାକାଯଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ଵଲାହକଃ ।

ତସ୍ଯ ସା କାଯମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵର୍ଧମାନଂ ମହାକପେଃ ॥ 189 ॥

ଵକ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରସାରଯାମାସ ପାତାଲାନ୍ତରସନ୍ନିଭମ୍ ।

ଘନରାଜୀଵ ଗର୍ଜନ୍ତୀ ଵାନରଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍ ॥ 190 ॥

ସ ଦଦର୍ଶ ତତସ୍ତସ୍ଯା ଵିଵୃତଂ ସୁମହନ୍ମୁଖମ୍ ।

କାଯମାତ୍ରଂ ଚ ମେଧାଵୀ ମର୍ମାଣି ଚ ମହାକପିଃ ॥ 191 ॥

ସ ତସ୍ଯା ଵିଵୃତେ ଵକ୍ତ୍ରେ ଵଜ୍ରସଂହନନଃ କପିଃ ।

ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ମୁହୁରାତ୍ମାନଂ ନିଷ୍ପପାତ ମହାବଲଃ ॥ 192 ॥

ଆସ୍ଯେ ତସ୍ଯା ନିମଜ୍ଜନ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ ।

ଗ୍ରସ୍ଯମାନଂ ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରଂ ପୂର୍ଣଂ ପର୍ଵଣି ରାହୁଣା ॥ 193 ॥

ତତସ୍ତସ୍ଯା ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମର୍ମାଣ୍ଯୁତ୍କୃତ୍ଯ ଵାନରଃ ।

ଉତ୍ପପାତାଥ ଵେଗେନ ମନଃ ସମ୍ପାତଵିକ୍ରମଃ ॥ 194 ॥

ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଧୃତ୍ଯା ଚ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯେନ ନିପାତ୍ଯ ଚ ।

ସ କପିପ୍ରଵରୋ ଵେଗାଦ୍ଵଵୃଧେ ପୁନରାତ୍ମଵାନ୍ ॥ 195 ॥

ହୃତହୃତ୍ସା ହନୁମତାପପାତ ଵିଧୁରାମ୍ଭସି ।

ତାଂ ହତାଂ ଵାନରେଣାଶୁ ପତିତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସିଂହିକାମ୍ ॥ 196 ॥

ଭୂତାନ୍ଯାକାଶଚାରୀଣି ତମୂଚୁଃ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମମ୍ ।

ଭୀମମଦ୍ଯ କୃତଂ କର୍ମ ମହତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ହତମ୍ ॥ 197 ॥

ସାଧଯାର୍ଥମଭିପ୍ରେତମରିଷ୍ଟଂ ପ୍ଲଵତାଂ ଵର ।

ଯସ୍ଯ ତ୍ଵେତାନି ଚତ୍ଵାରି ଵାନରେନ୍ଦ୍ର ଯଥା ତଵ ॥ 198 ॥

ଧୃତିର୍ଦୃଷ୍ଟିର୍ମତିର୍ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ସଃ କର୍ମସୁ ନ ସୀଦତି ।

ସ ତୈଃ ସମ୍ଭାଵିତଃ ପୂଜ୍ଯଃ ପ୍ରତିପନ୍ନପ୍ରଯୋଜନଃ ॥ 199 ॥

ଜଗାମାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ପନ୍ନଗାଶନଵତ୍କପିଃ ।

ପ୍ରାପ୍ତଭୂଯିଷ୍ଠପାରସ୍ତୁ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରତିଲୋକଯନ୍ ॥ 200 ॥

ଯୋଜନାନାଂ ଶତସ୍ଯାନ୍ତେ ଵନରାଜିଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ ।

ଦଦର୍ଶ ଚ ପତନ୍ନେଵ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମଭୂଷିତମ୍ ॥ 201 ॥

ଦ୍ଵୀପଂ ଶାଖାମୃଗଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମଲଯୋପଵନାନି ଚ ।

ସାଗରଂ ସାଗରାନୂପଂ ସାଗରାନୂପଜାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ ॥ 202 ॥

ସାଗରସ୍ଯ ଚ ପତ୍ନୀନାଂ ମୁଖ୍ଯାନ୍ଯପି ଵିଲୋକଯନ୍ ।

ସ ମହାମେଘସଙ୍କାଶଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମଵାନ୍ ॥ 203 ॥

ନିରୁନ୍ଧନ୍ତମିଵାକାଶଂ ଚକାର ମତିମାନ୍ ମତିମ୍ ।

କାଯଵୃଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଵେଗଂ ଚ ମମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାକ୍ଷସାଃ ॥ 204 ॥

ମଯି କୌତୂହଲଂ କୁର୍ଯରିତି ମେନେ ମହାକପିଃ ।

ତତଃ ଶରୀରଂ ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ତନ୍ମହୀଧରସନ୍ନିଭମ୍ ॥ 205 ॥

ପୁନଃ ପ୍ରକୃତିମାପେଦେ ଵୀତମୋହ ଇଵାତ୍ମଵାନ୍ ।

ତଦ୍ରୂପମତିସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ହନୁମାନ୍ ପ୍ରକୃତୌ ସ୍ଥିତଃ ॥ 206 ॥

ତ୍ରୀନ୍ କ୍ରମାନିଵ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ବଲିଵୀର୍ଯହରୋ ହରିଃ ।

ସ ଚାରୁନାନାଵିଧରୂପଧାରୀ ପରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସମୁଦ୍ରତୀରମ୍ ।

ପରୈରଶକ୍ଯଃ ପ୍ରତିପନ୍ନରୂପଃ ସମୀକ୍ଷିତାତ୍ମା ସମଵେକ୍ଷିତାର୍ଧଃ ॥ 207 ॥

ତତଃ ସ ଲମ୍ବସ୍ଯ ଗିରେଃ ସମୃଦ୍ଧେ ଵିଚିତ୍ରକୂଟେ ନିପପାତ କୂଟେ ।

ସକେତକୋଦ୍ଦାଲକନାଲିକେରେ ମହାଦ୍ରିକୂଟପ୍ରତିମୋ ମହାତ୍ମା ॥ 208 ॥

ତତସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୁଦ୍ରତୀରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଙ୍କାଂ ଗିରିଵର୍ଯମୂର୍ଧ୍ନି ।

କପିସ୍ତୁ ତସ୍ନିନ୍ନିପପାତ ପର୍ଵତେ ଵିଧୂଯ ରୂପଂ ଵ୍ଯଥଯନ୍ମୃଗଦ୍ଵିଜାନ୍ ॥ 209 ॥

ସ ସାଗରଂ ଦାନଵପନ୍ନଗାଯୁତଂ ବଲେନ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ମହୋର୍ମିମାଲିନମ୍ ।

ନିପତ୍ଯ ତୀରେ ଚ ମହୋଦଧେସ୍ତଦା ଦଦର୍ଶ ଲଙ୍କାମମରାଵତୀମିଵ ॥ 210 ॥

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha prathamassargaḥ |

tato rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ śatrukarśanaḥ |

iyeṣa padamanveṣṭuṃ cāraṇācarite pathi || 1 ||

duṣkaraṃ niṣpratidvandvaṃ cikīrṣan karma vānaraḥ |

samudagraśirogrīvo gavāmpatirivābabhau || 2 ||

atha vaiḍūryavarṇeṣu śādvaleṣu mahābalaḥ |

dhīraḥ salilakalpeṣu vicacāra yathāsukham || 3 ||

dvijān vitrāsayan dhīmānurasā pādapān haran |

mṛgāṃśca subahūnnighnan pravṛddha iva kesarī || 4 ||

nīlalohitamāñjiṣṭhapatravarṇaiḥ sitāsitaiḥ |

svabhāvavihitaiścitrairdhātubhiḥ samalaṅkṛtam || 5 ||

kāmarūpibhirāviṣṭamabhīkṣṇaṃ saparicchadaiḥ |

yakṣakinnaragandharvairdevakalpaiśca pannagaiḥ || 6 ||

sa tasya girivaryasya tale nāgavarāyute |

tiṣṭhan kapivarastatra hrade nāga ivābabhau || 7 ||

sa sūryāya mahendrāya pavanāya svayambhuve |

bhūtebhyaścāñjaliṃ kṛtvā cakāra gamane matim || 8 ||

añjaliṃ prāṅmukhaḥ kurvan pavanāyātmayonaye |

tato hi vavṛdhe gantuṃ dakṣiṇo dakṣiṇāṃ diśam || 9 ||

plavaṅgapravarairdṛṣṭaḥ plavane kṛtaniścayaḥ |

vavṛdhe rāmavṛddhyarthaṃ samudra iva parvasu || 10 ||

niṣpramāṇaśarīraḥ san lilaṅghayiṣurarṇavam |

bāhubhyāṃ pīḍayāmāsa caraṇābhyāṃ ca parvatam || 11 ||

sa cacālācalaścāpi muhūrtaṃ kapipīḍitaḥ |

tarūṇāṃ puṣpitāgrāṇāṃ sarvaṃ puṣpamaśātayat || 12 ||

tena pādapamuktena puṣpaugheṇa sugandhinā |

sarvataḥ saṃvṛtaḥ śailo babhau puṣpamayo yathā || 13 ||

tena cottamavīryeṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ |

salilaṃ samprasusrāva madaṃ matta iva dvipaḥ || 14 ||

pīḍyamānastu balinā mahendrastena parvataḥ |

rītīrnirvartayāmāsa kāñcanāñjanarājatīḥ || 15 ||

mumoca ca śilāḥ śailo viśālāḥ samanaḥśilāḥ |

madhyamenārciṣā juṣṭā dhūmarājīrivānalaḥ || 16 ||

giriṇā pīḍyamānena pīḍyamānāni sarvataḥ |

guhāviṣṭāni bhūtāni vinedurvikṛtaiḥ svaraiḥ || 17 ||

sa mahāsattvasannādaḥ śailapīḍānimittajaḥ |

pṛthivīṃ pūrayāmāsa diśaścopavanāni ca || 18 ||

śirobhiḥ pṛthubhiḥ sarpā vyaktasvastikalakṣaṇaiḥ |

vamantaḥ pāvakaṃ ghoraṃ dadaṃśurdaśanaiḥ śilāḥ || 19 ||

tāstadā saviṣairdaṣṭāḥ kupitaistairmahāśilāḥ |

jajjvaluḥ pāvakoddīptā bibhiduśca sahasradhā || 20 ||

yāni cauṣadhajālāni tasmin jātāni parvate |

viṣaghnānyapi nāgānāṃ na śekuḥ śamituṃ viṣam || 21 ||

bhidyate'yaṃ girirbhūtairiti mattvā tapasvinaḥ |

trastā vidyādharāstasmādutpetuḥ strī gaṇaiḥ saha || 22 ||

pānabhūmigataṃ hitvā haimamāsavabhājanam |

pātrāṇi ca mahārhāṇi karakāṃśca hiraṇmayān || 23 ||

lehyānuccāvacān bhakṣyān māṃsāni vividhāni ca |

ārṣabhāṇi ca carmāṇi khaḍagāṃśca kanakatsarūn || 24 ||

kṛtakaṇṭhaguṇāḥ kṣībā raktamālyānulepanāḥ |

raktākṣāḥ puṣkarākṣāśca gaganaṃ pratipedire || 25 ||

hāranūpurakeyūrapārihāryadharāḥ striyaḥ |

vismitāḥ sasmitāstasthurākāśe ramaṇaiḥ saha || 26 ||

darśayanto mahāvidyāṃ vidyādharamaharṣayaḥ |

sahitāstasthurākāśe vīkṣāñcakruśca parvatam || 27 ||

śuśruvuśca tadā śabdamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |

cāraṇānāṃ ca siddhānāṃ sthitānāṃ vimale'mbare || 28 ||

eṣa parvatasaṅkāśo hanumān mārutātmajaḥ |

titīrṣati mahāvegassamudraṃ makarālayam || 29 ||

rāmārthaṃ vānarārthaṃ ca cikīrṣan karma duṣkaram |

samudrasya paraṃ pāraṃ duṣprāpaṃ prāptumicchati || 30 ||

iti vidyādharāḥ śrutvā vacasteṣāṃ mahātmanām |

tamaprameyaṃ dadṛśuḥ parvate vānararṣabham || 31 ||

dudhuve ca sa romāṇi cakampe cācalopamaḥ |

nanāda sumahānādaṃ sumahāniva toyadaḥ || 32 ||

ānupūrvyeṇa vṛttaṃ ca lāṅgūlaṃ lomabhiścitam |

utpatiṣyan vicikṣepa pakṣirāja ivoragam || 33 ||

tasya lāṅgūlamāviddhamāttavegasya pṛṣṭhataḥ |

dadṛśe garuḍeneva hriyamāṇo mahoragaḥ || 34 ||

bāhū saṃstambhayāmāsa mahāparighasannibhau |

sasāda ca kapiḥ kaṭyāṃ caraṇau sañcukoca ca || 35 ||

saṃhṛtya ca bhujau śrīmāṃstathaiva ca śirodharām |

tejaḥ sattvaṃ tathā vīryamāviveśa sa vīryavān || 36 ||

mārgamālokayandūrādūrdhvaṃ praṇihitekṣaṇaḥ |

rurodha hṛdaye prāṇānākāśamavalokayan || 37 ||

padbhyāṃ dṛḍhamavasthānaṃ kṛtvā sa kapikuñjaraḥ |

nikuñcya karṇau hanumānutpatiṣyan mahābalaḥ |

vānarān vānaraśreṣṭha idaṃ vacanamabravīt || 38 ||

yathā rāghavanirmuktaḥ śaraḥ śvasanavikramaḥ |

gacchettadvadgamiṣyāmi laṅkāṃ rāvaṇapālitām || 39 ||

na hi drakṣyāmi yadi tāṃ laṅkāyāṃ janakātmajām |

anenaiva hi vegena gamiṣyāmi surālayam || 40 ||

yadi vā tridive sītāṃ na drakṣyāmyakṛtaśramaḥ |

baddhvā rākṣasarājānamānayiṣyāmi rāvaṇam || 41 ||

sarvathā kṛtakāryo'hameṣyāmi saha sītayā |

ānayiṣyāmi vā laṅkāṃ samutpāṭya sarāvaṇām || 42 ||

evamuktvā tu hanumānvānarānvānarottamaḥ || 43 ||

utpapātātha vegena vegavānavicārayan |

suparṇamiva cātmānaṃ mene sa kapikuñjaraḥ || 44 ||

samutpatati tasmiṃstu vegātte nagarohiṇaḥ |

saṃhṛtya viṭapān sarvān samutpetuḥ samantataḥ || 45 ||

sa mattakoyaṣṭimakān pādapān puṣpaśālinaḥ |

udvahannūruvegena jagāma vimale'mbare || 46 ||

ūruvegoddhatā vṛkṣā muhūrtaṃ kapimanvayuḥ |

prasthitaṃ dīrghamadhvānaṃ svabandhumiva bāndhavāḥ || 47 ||

tamūruvegonmathitāḥ sālāścānye nagottamāḥ |

anujagmurhanūmantaṃ sainyā iva mahīpatim || 48 ||

supuṣpitāgrairbahubhiḥ pādapairanvitaḥ kapiḥ |

hanumān parvatākāro babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||

sāravanto'tha ye vṛkṣā nyamajjan lavaṇāmbhasi |

bhayādiva mahendrasya parvatā varuṇālaye || 50 ||

sa nānākusumaiḥ kīrṇaḥ kapiḥ sāṅkurakorakaiḥ |

śuśubhe meghasaṅkāśaḥ khadyotairiva parvataḥ || 51 ||

vimuktāstasya vegena muktvā puṣpāṇi te drumāḥ |

avaśīryanta salile nivṛttāḥ suhṛdo yathā || 52 ||

laghutvenopapannaṃ tadvicitraṃ sāgare'patat |

drumāṇāṃ vividhaṃ puṣpaṃ kapivāyusamīritam || 53 ||

tārācitamivākāśaṃ prababhau sa mahārṇavaḥ |

puṣpaugheṇānubaddhena nānāvarṇena vānaraḥ |

babhau megha ivākāśe vidyudgaṇa vibhūṣitaḥ || 54 ||

tasya vegasamādhūtaiḥ puṣpaistoyamadṛśyata || 55 ||

tārābhirabhirāmābhiruditābhirivāmbaram |

tasyāmbaragatau bāhū dadṛśāte prasāritau || 56 ||

parvatāgrādviniṣkrāntau pañcāsyāviva pannagau |

pibanniva babhau cāpi sormimālaṃ mahārṇavam || 57 ||

pipāsuriva cākāśaṃ dadṛśe sa mahākapiḥ |

tasya vidyutprabhākāre vāyumārgānusāriṇaḥ || 58 ||

nayane viprakāśete parvatasthāvivānalau |

piṅge piṅgākṣamukhyasya bṛhatī parimaṇḍale || 59 ||

cakṣuṣī samprākāśete candrasūryāvivoditau |

mukhaṃ nāsikayā tasya tāmrayā tāmramābabhau || 60 ||

sandhyayā samabhispṛṣṭaṃ yathā tatsūryamaṇḍalam |

lāṅgūlaṃ ca samāviddhaṃ plavamānasya śobhate || 61 ||

ambare vāyuputrasya śakradhvaja ivocchritam |

lāṅgūlacakreṇa mahān śukladaṃṣṭro'nilātmajaḥ || 62 ||

vyarocata mahāprājñaḥ pariveṣīva bhāskaraḥ |

sphigdeśenābhitāmreṇa rarāja sa mahākapiḥ || 63 ||

mahatā dāriteneva girirgairikadhātunā |

tasya vānarasiṃhasya plavamānasya sāgaram || 64 ||

kakṣāntaragato vāyurjīmūta iva garjati |

khe yathā nipatatyulkā hyuttarāntādviniḥsṛtā || 65 ||

dṛśyate sānubandhā ca tathā sa kapikuñjaraḥ |

patatpataṅgasaṅkāśo vyāyataḥ śuśubhe kapiḥ || 66 ||

pravṛddha iva mātaṅgaḥ kakṣyayā badhyamānayā |

upariṣṭāccharīreṇa chāyayā cāvagāḍhayā || 67 ||

sāgare mārutāviṣṭā naurivāsīttadā kapiḥ |

yaṃ yaṃ deśaṃ samudrasya jagāma sa mahākapiḥ |

sa sa tasyoruvegena sonmāda iva lakṣyate || 68 ||

sāgarasyormijālānāmurasā śailavarṣmaṇām |

abhighnaṃstu mahāvegaḥ pupluve sa mahākapiḥ || 69 ||

kapivātaśca balavān meghavātaśca niḥsṛtaḥ |

sāgaraṃ bhīmanirghoṣaṃ kampayāmāsaturbhṛśam || 70 ||

vikarṣannūrmijālāni bṛhanti lavaṇāmbhasi |

pupluve kapiśārdūlo vikiranniva rodasī || 71 ||

merumandarasaṅkāśānuddhatān sa mahārṇave |

atyakrāmanmahāvegastaraṅgān gaṇayanniva || 72 ||

tasya vegasamuddhūtaṃ jalaṃ sajaladaṃ tadā |

ambarasthaṃ vibabhrāja śāradābhramivātatam || 73 ||

timinakrajhaṣāḥ kūrmā dṛśyante vivṛtāstadā |

vastrāpakarṣaṇeneva śarīrāṇi śarīriṇām || 74 ||

plavamānaṃ samīkṣyātha bhujaṅgāḥ sāgarālayāḥ |

vyomni taṃ kapiśārdūlaṃ suparṇa iti menire || 75 ||

daśayojanavistīrṇā triṃśadyojanamāyatā |

chāyā vānarasiṃhasya jale cārutarābhavat || 76 ||

śvetābhraghanarājīva vāyuputrānugāminī |

tasya sā śuśubhe chāyā vitatā lavaṇāmbhasi || 77 ||

śuśubhe sa mahātejā mahākāyo mahākapiḥ |

vāyumārge nirālambe pakṣavāniva parvataḥ || 78 ||

yenāsau yāti balavān vegena kapikuñjaraḥ |

tena mārgeṇa sahasā droṇīkṛta ivārṇavaḥ || 79 ||

āpāte pakṣisaṅghānāṃ pakṣirāja iva vrajan |

hanumān meghajālāni prakarṣan māruto yathā || 80 ||

pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni ca |

kapinākṛṣyamāṇāni mahābhrāṇi cakāśire || 81 ||

praviśannabhrajālāni niṣpataṃśca punaḥ punaḥ |

pracchannaśca prakāśaśca candramā iva lakṣyate || 82 ||

plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā plavaṅgaṃ tvaritaṃ tadā |

vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi devagandharvadānavāḥ || 83 ||

tatāpa na hi taṃ sūryaḥ plavantaṃ vānarottamam |

siṣeve ca tadā vāyū rāmakāryārthasiddhaye || 84 ||

ṛṣayastuṣṭuvuścainaṃ plavamānaṃ vihāyasā |

jaguśca devagandharvāḥ praśaṃsanto mahaujasam || 85 ||

nāgāśca tuṣṭuvuryakṣā rakṣāṃsi vibudhāḥ khagāḥ |

prekṣya sarve kapivaraṃ sahasā vigataklamam || 86 ||

tasmin plavagaśārdūle plavamāne hanūmati |

ikṣvākukulamānārthī cintayāmāsa sāgaraḥ || 87 ||

sāhāyyaṃ vānarendrasya yadi nāhaṃ hanūmataḥ |

kariṣyāmi bhaviṣyāmi sarvavācyo vivakṣatām || 88 ||

ahamikṣvākunāthena sagareṇa vivardhitaḥ |

ikṣvākusacivaścāyaṃ nāvasīditumarhati || 89 ||

tathā mayā vidhātavyaṃ viśrameta yathā kapiḥ || 90 ||

śeṣaṃ ca mayi viśrāntaḥ sukhenātipatiṣyati |

iti kṛtvā matiṃ sādhvīṃsamudra śchannamambhasi || 91 ||

hiraṇyanābhaṃ mainākamuvāca girisattamam |

tvamihāsurasaṅghānāṃ pātālatalavāsinām || 92 ||

devarājñā giriśreṣṭha parighaḥ sanniveśitaḥ |

tvameṣāṃ jātavīryāṇāṃ punarevotpatiṣyatām || 93 ||

pātālasyāprameyasya dvāramāvṛtya tiṣṭhasi |

tiryagūrdhvamadhaścaiva śaktiste śaila vardhitum || 94 ||

tasmātsañcodayāmi tvāmuttiṣṭha girisattama |

sa eṣa kapiśārdūlastvāmuparyeti vīryavān || 95 ||

hanūmānrāmakāryārthaṃ bhīmakarmā khamāplutaḥ |

asya sāhyaṃ mayā kāryamikṣvākukulavartinaḥ || 96 ||

mama hīkṣvākavaḥ pūjyāḥ paraṃ pūjyatamāstava |

kuru sācivyamasmākaṃ na naḥ kāryamatikramet || 97 ||

kartavyamakṛtaṃ kāryaṃ satāṃ manyumudīrayet |

salilādūrdhvamuttiṣṭha tiṣṭhatveṣa kapistvayi || 98 ||

asmākamatithiścaiva pūjyaśca plavatāṃ varaḥ |

cāmīkaramahānābha devagandharvasevita || 99 ||

hanumāṃstvayi viśrāntastataḥ śeṣaṃ gamiṣyati |

kākutsthasyānṛśaṃsyaṃ ca maithilyāśca vivāsanam || 100 ||

śramaṃ ca plavagendrasya samīkṣyotthātumarhasi |

hiraṇyanābho maināko niśamya lavaṇāmbhasaḥ || 101 ||

utpapāta jalāttūrṇaṃ mahādrumalatāyutaḥ |

sa sāgarajalaṃ bhittvā babhūvābhyutthitastadā || 102 ||

yathā jaladharaṃ bhittvā dīptaraśmirdivākaraḥ |

sa mahātmā muhūrtena sarvataḥ salilāvṛtaḥ || 103 ||

darśayāmāsa śṛṅgāṇi sāgareṇa niyojitaḥ |

ādityodayasaṅkāśairālikhadbhirivāmbaram |

śātakumbhamayaiḥ śṛṅgaiḥ sakinnaramahoragaiḥ || 104 ||

taptajāmbūnadaiḥ śṛṅgaiḥ parvatasya samutthitaiḥ || 105 ||

ākāśaṃ śastrasaṅkāśamabhavatkāñcanaprabham |

jātarūpamayaiḥ śṛṅgairbhrājamānaiḥ svayamprabhaiḥ || 106 ||

ādityaśatasaṅkāśaḥ so'bhavadgirisattamaḥ |

tamutthitamasaṅgena hanumānagrataḥ sthitam || 107 ||

madhye lavaṇatoyasya vighno'yamiti niścitaḥ |

sa tamucchrratamatyarthaṃ mahāvego mahākapiḥ || 108 ||

urasā pātayāmāsa jīmūtamiva mārutaḥ |

sa tathā pātitastena kapinā parvatottamaḥ || 109 ||

buddhvā tasya kapervegaṃ jaharṣa ca nananda ca |

tamākāśagataṃ vīramākāśe samupasthitaḥ || 110 ||

prīto hṛṣṭamānā vākyamabravītparvataḥ kapim |

mānuṣaṃ dhārayan rūpamātmanaḥ śikhare sthitaḥ || 111 ||

duṣkaraṃ kṛtavānkarma tvamidaṃ vānarottama |

nipatya mama śṛṅgeṣu viśramasva yathāsukham || 112 ||

rāghavasya kule jātairudadhiḥ parivardhitaḥ |

sa tvāṃ rāmahite yuktaṃ pratyarcayati sāgaraḥ || 113 ||

kṛte ca pratikartavyameṣa dharmaḥ sanātanaḥ |

so'yaṃ tvatpratikārārthī tvattaḥ sammānamarhati || 114 ||

tvannimittamanenāhaṃ bahumānātpracoditaḥ |

tiṣṭha tvaṃ kapiśārdūla mayi viśramya gamyatām || 115 ||

tava sānuṣu viśrāntaḥ śeṣaṃ prakramatāmiti |

yojanānāṃ śataṃ cāpi kapireṣa samāplutaḥ || 116 ||

tadidaṃ gandhavatsvādu kandamūlaphalaṃ bahu |

tadāsvādya hariśreṣṭha viśrānto'nu gamiṣyasi || 117 ||

asmākamapi sambandhaḥ kapimukhya tvayāsti vai |

prakhyātastriṣu lokeṣu mahāguṇaparigrahaḥ || 118 ||

vegavantaḥ plavanto ye plavagā mārutātmaja |

teṣāṃ mukhyatamaṃ manye tvāmahaṃ kapikuñjara || 119 ||

atithiḥ kila pūjārhaḥ prākṛto'pi vijānatā |

dharmaṃ jijñāsamānena kiṃ punastvādṛśo mahān || 120 ||

tvaṃ hi devavariṣṭhasya mārutasya mahātmanaḥ |

putrastasyaiva vegena sadṛśaḥ kapikuñjara || 121 ||

pūjite tvayi dharmajña pūjāṃ prāpnoti mārutaḥ |

tasmāttvaṃ pūjanīyo me śṛṇu cāpyatra kāraṇam || 122 ||

pūrvaṃ kṛtayuge tāta parvatāḥ pakṣiṇo'bhavan |

te hi jagmurdiśaḥ sarvā garuḍānilaveginaḥ || 123 ||

tatasteṣu prayāteṣu devasaṅghāḥ maharṣibhiḥ |

bhūtāni ca bhayaṃ jagmusteṣāṃ patanaśaṅkayā || 124 ||

tataḥ kruddhaḥ sahasrākṣaḥ parvatānāṃ śatakratuḥ |

pakṣān ciccheda vajreṇa tatra tatra sahasraśaḥ || 125 ||

sa māmupāgataḥ kruddho vajramudyamya devarāṭ |

tato'haṃ sahasā kṣiptaḥ śvasanena mahātmanā || 126 ||

asminlavaṇatoye ca prakṣiptaḥ plavagottama |

guptapakṣasamagraśca tava pitrābhirakṣitaḥ || 127 ||

tato'haṃ mānayāmi tvāṃ mānyo hi mama mārutaḥ |

tvayā me hyeṣa sambandhaḥ kapimukhya mahāguṇaḥ || 128 ||

asminnevaṅgate kārye sāgarasya mamaiva ca |

prītiṃ prītamanāḥ kartuṃ tvamarhasi mahākape || 129 ||

śramaṃ mokṣaya pūjāṃ ca gṛhāṇa kapisattama |

prītiṃ ca bahumanyasva prīto'smi tava darśanāt || 130 ||

evamuktaḥ kapiśreṣṭhastaṃ nagottamamabravīt |

prīto'smi kṛtamātithyaṃ manyureṣo'panīyatām || 131 ||

tvarate kāryakālo me ahaścāpyativartate |

pratijñā ca mayā dattā na sthātavyamihāntare || 132 ||

ityuktvā pāṇinā śailamālabhya haripuṅgavaḥ |

jagāmākāśamāviśya vīryavān prahasanniva || 133 ||

sa parvatasamudrābhyāṃ bahumānādavekṣitaḥ |

pūjitaścopapannābhirāśīrbhiranilātmajaḥ || 134 ||

athordhvaṃ dūramutplutya hitvā śailamahārṇavau |

pituḥ panthānamāsthāya jagāma vimale'mbare || 135 ||

bhūyaścordhvaṃ gatiṃ prāpya giriṃ tamavalokayan |

vāyusūnurnirālambe jagāma vimale'mbare || 136 ||

tad dvitīyaṃ hanumato dṛṣṭvā karma suduṣkaram |

praśaśaṃsuḥ surāḥ sarve siddhāśca paramarṣayaḥ || 137 ||

devatāścābhavan hṛṣṭāstatrasthāstasya karmaṇā |

kāñcanasya sunābhasya sahasrākṣaśca vāsavaḥ || 138 ||

uvāca vacanaṃ dhīmān paritoṣātsagadgadam |

sunābhaṃ parvataśreṣṭhaṃ svayameva śacīpatiḥ || 139 ||

hiraṇyanābha śailendra parituṣṭo'smi te bhṛśam |

abhayaṃ te prayacchāmi tiṣṭha saumya yathāsukham || 140 ||

sāhyaṃ kṛtaṃ te sumahadvikrāntasya hanūmataḥ |

kramato yojanaśataṃ nirbhayasya bhaye sati || 141 ||

rāmasyaiṣa hitāyaiva yāti dāśaratherhariḥ |

satkriyāṃ kurvatā tasya toṣito'smi dṛḍhaṃ tvayā || 142 ||

tataḥ praharṣamagamadvipulaṃ parvatottamaḥ |

devatānāṃ patiṃ dṛṣṭvā parituṣṭaṃ śatakratum || 143 ||

sa vai dattavaraḥ śailo babhūvāvasthitastadā |

hanumāṃśca muhūrtena vyaticakrāma sāgaram || 144 ||

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |

abruvan sūryasaṅkāśāṃ surasāṃ nāgamātaram || 145 ||

ayaṃ vātātmajaḥ śrīmānplavate sāgaropari |

hanumānnāma tasya tvaṃ muhūrtaṃ vighnamācara || 146 ||

rākṣasaṃ rūpamāsthāya sughoraṃ parvatopamam |

daṃṣṭrākarālaṃ piṅgākṣaṃ vaktraṃ kṛtvā nabhaḥ samam || 147 ||

balamicchāmahe jñātuṃ bhūyaścāsya parākramam |

tvāṃ vijeṣyatyupāyena viṣādaṃ vā gamiṣyati || 148 ||

evamuktā tu sā devī daivatairabhisatkṛtā |

samudramadhye surasā bibhratī rākṣasaṃ vapuḥ || 149 ||

vikṛtaṃ ca virūpaṃ ca sarvasya ca bhayāvaham |

plavamānaṃ hanūmantamāvṛtyedamuvāca ha || 150 ||

mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamīśvarairvānararṣabha |

ahaṃ tvāṃ bhakṣayiṣyāmi praviśedaṃ mamānanam || 151 ||

evamuktaḥ surasayā prāñjalirvānararṣabhaḥ |

prahṛṣṭavadanaḥ śrīmānidaṃ vacanamabravīt || 152 ||

rāmo dāśarathirnāma praviṣṭo daṇḍakāvanam |

lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā || 153 ||

anyakāryaviṣaktasya baddhavairasya rākṣasaiḥ |

tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena yaśasvinī || 154 ||

tasyāḥ sakāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt |

kartumarhasi rāmasya sāhyaṃ viṣayavāsini || 155 ||

athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam |

āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te || 156 ||

evamuktā hanumatā surasā kāmarūpiṇī |

abravīnnātivartenmāṃ kaścideṣa varo mama || 157 ||

taṃ prayāntaṃ samudvīkṣya surasā vākyamabravīt |

balaṃ jijñāsamānā vai nāgamātā hanūmataḥ || 158 ||

praviśya vadanaṃ me'dya gantavyaṃ vānarottama |

vara eṣa purā datto mama dhātreti satvarā || 159 ||

vyādāya vipulaṃ vaktraṃ sthitā sā māruteḥ puraḥ |

evamuktaḥ surasayā kruddho vānarapuṅgavaḥ || 160 ||

abravītkuru vai vaktraṃ yena māṃ viṣahiṣyase |

ityuktvā surasāṃ kruddho dhaśayojanamāyatā || 161 ||

daśayojanavistāro babhūva hanumāṃstadā |

taṃ dṛṣṭvā meghasaṅkāśaṃ daśayojanamāyatam || 162 ||

cakāra surasā cāsyaṃ viṃśadyojanamāyatam |

hanumāṃstu tataḥ kruddhastriṃśadyojanamāyataḥ || 163 ||

cakāra surasā vaktraṃ catvāriṃśattathocchritam |

babhūva hanumāvanīraḥ pañcāśadyojanocchritaḥ || 164 ||

cakāra surasā vaktraṃ ṣaṣṭiyojanamāyatam |

tathaiva hanumāvanīraḥ saptatīyojanocchritaḥ || 165 ||

cakāra surasā vaktramaśītīyojanāyatam |

hanumānacalaprakhyo navatīyojanocchritaḥ || 166 ||

cakāra surasā vaktraṃ śatayojanamāyataṃ tava sānuṣu viśrāntaḥ śeṣaṃ prakramatāmiti |

taddṛṣṭvā vyāditaṃ tvāsyaṃ vāyuputraḥ subuddhimān |

dīrghajihvaṃ surasayā sughoraṃ narakopamam || 167 ||

susaṅkṣipyātmanaḥ kāyaṃ babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ |

so'bhipatyāśu tadvaktraṃ niṣpatya ca mahābalaḥ |

antarikṣe sthitaḥ śrīmānidaṃ vacanamabravīt || 168 ||

praviṣṭo'smi hi te vaktraṃ dākṣāyaṇi namo'stu te |

gamiṣye yatra vaidehī satyaṃ cāsīdvarastava || 169 ||

taṃ dṛṣṭvā vadanānmuktaṃ candraṃ rāhumukhādiva |

abravītsurasā devī svena rūpeṇa vānaram || 170 ||

arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |

samānayasva vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 171 ||

tattṛtīyaṃ hanumato dṛṣṭvā karma suduṣkaram |

sādhu sādhviti bhūtāni praśaśaṃsustadā harim || 172 ||

sa sāgaramanādhṛṣyamabhyetya varuṇālayam |

jagāmākāśamāviśya vegena garuḍopamaḥ || 173 ||

sevite vāridhārābhiḥ patagaiśca niṣevite |

carite kaiśikācāryairairāvataniṣevite || 174 ||

siṃhakuñjaraśārdūlapatagoragavāhanaiḥ |

vimānaiḥ sampatadbhiśca vimalaiḥ samalaṅkṛte || 175 ||

vajrāśanisamāghātaiḥ pāvakairupaśobhite |

kṛtapuṇyairmahābhāgaiḥ svargajidbhiralaṅkṛte || 176 ||

vahatā havyamatyardhaṃ sevite citrabhānunā |

grahanakṣatracandrārkatārāgaṇa vibhūṣite || 177 ||

maharṣigaṇagandharvanāgayakṣasamākule |

vivikte vimale viśve viśvāvasuniṣevite || 178 ||

devarājagajākrānte candrasūryapathe śive |

vitāne jīvalokasya vitate brahmanirmite || 179 ||

bahuśaḥ sevite vīrairvidyādharagaṇairvaraiḥ |

jagāma vāyumārge tu garutmāniva mārutiḥ || 180 ||

pradṛśyamānaḥ sarvatraḥ hanumānmārutātmajaḥ |

bheje'mbaraṃ nirālambaṃ lambapakṣa ivādrirāṭ || 181 ||

plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā siṃhikā nāma rākṣasī |

manasā cintayāmāsa pravṛddhā kāmarūpiṇī || 182 ||

adya dīrghasya kālasya bhaviṣyāmyahamāśitā |

idaṃ hi me mahatsattvaṃ cirasya vaśamāgatam || 183 ||

iti sañcintya manasā chāyāmasya samākṣipat |

chāyāyāṃ gṛhyamāṇāyāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 184 ||

samākṣipto'smi sahasā paṅgūkṛtaparākramaḥ |

pratilomena vātena mahānauriva sāgare || 185 ||

tiryagūrdhvamadhaścaiva vīkṣamāṇastataḥ kapiḥ |

dadarśa sa mahatsattvamutthitaṃ lavaṇāmbhasi || 186 ||

taddhṛṣṭvā cintayāmāsa mārutirvikṛtānanam |

kapirājena kathitaṃ sattvamadbhutadarśanam || 187 ||

chāyāgrāhi mahāvīryaṃ tadidaṃ nātra saṃśayaḥ |

sa tāṃ buddhvārthatattvena siṃhikāṃ matimānkapiḥ || 188 ||

vyavardhata mahākāyaḥ prāvṛṣīva valāhakaḥ |

tasya sā kāyamudvīkṣya vardhamānaṃ mahākapeḥ || 189 ||

vaktraṃ prasārayāmāsa pātālāntarasannibham |

ghanarājīva garjantī vānaraṃ samabhidravat || 190 ||

sa dadarśa tatastasyā vivṛtaṃ sumahanmukham |

kāyamātraṃ ca medhāvī marmāṇi ca mahākapiḥ || 191 ||

sa tasyā vivṛte vaktre vajrasaṃhananaḥ kapiḥ |

saṅkṣipya muhurātmānaṃ niṣpapāta mahābalaḥ || 192 ||

āsye tasyā nimajjantaṃ dadṛśuḥ siddhacāraṇāḥ |

grasyamānaṃ yathā candraṃ pūrṇaṃ parvaṇi rāhuṇā || 193 ||

tatastasyā nakhaistīkṣṇairmarmāṇyutkṛtya vānaraḥ |

utpapātātha vegena manaḥ sampātavikramaḥ || 194 ||

tāṃ tu dṛṣṭvā ca dhṛtyā ca dākṣiṇyena nipātya ca |

sa kapipravaro vegādvavṛdhe punarātmavān || 195 ||

hṛtahṛtsā hanumatāpapāta vidhurāmbhasi |

tāṃ hatāṃ vānareṇāśu patitāṃ vīkṣya siṃhikām || 196 ||

bhūtānyākāśacārīṇi tamūcuḥ plavagottamam |

bhīmamadya kṛtaṃ karma mahatsattvaṃ tvayā hatam || 197 ||

sādhayārthamabhipretamariṣṭaṃ plavatāṃ vara |

yasya tvetāni catvāri vānarendra yathā tava || 198 ||

dhṛtirdṛṣṭirmatirdākṣyaṃ saḥ karmasu na sīdati |

sa taiḥ sambhāvitaḥ pūjyaḥ pratipannaprayojanaḥ || 199 ||

jagāmākāśamāviśya pannagāśanavatkapiḥ |

prāptabhūyiṣṭhapārastu sarvataḥ pratilokayan || 200 ||

yojanānāṃ śatasyānte vanarājiṃ dadarśa saḥ |

dadarśa ca patanneva vividhadrumabhūṣitam || 201 ||

dvīpaṃ śākhāmṛgaśreṣṭho malayopavanāni ca |

sāgaraṃ sāgarānūpaṃ sāgarānūpajān drumān || 202 ||

sāgarasya ca patnīnāṃ mukhyānyapi vilokayan |

sa mahāmeghasaṅkāśaṃ samīkṣyātmānamātmavān || 203 ||

nirundhantamivākāśaṃ cakāra matimān matim |

kāyavṛddhiṃ pravegaṃ ca mama dṛṣṭvaiva rākṣasāḥ || 204 ||

mayi kautūhalaṃ kuryariti mene mahākapiḥ |

tataḥ śarīraṃ saṅkṣipya tanmahīdharasannibham || 205 ||

punaḥ prakṛtimāpede vītamoha ivātmavān |

tadrūpamatisaṅkṣipya hanumān prakṛtau sthitaḥ || 206 ||

trīn kramāniva vikramya balivīryaharo hariḥ |

sa cārunānāvidharūpadhārī paraṃ samāsādya samudratīram |

parairaśakyaḥ pratipannarūpaḥ samīkṣitātmā samavekṣitārdhaḥ || 207 ||

tataḥ sa lambasya gireḥ samṛddhe vicitrakūṭe nipapāta kūṭe |

saketakoddālakanālikere mahādrikūṭapratimo mahātmā || 208 ||

tatastu samprāpya samudratīraṃ samīkṣya laṅkāṃ girivaryamūrdhni |

kapistu tasninnipapāta parvate vidhūya rūpaṃ vyathayanmṛgadvijān || 209 ||

sa sāgaraṃ dānavapannagāyutaṃ balena vikramya mahormimālinam |

nipatya tīre ca mahodadhestadā dadarśa laṅkāmamarāvatīmiva || 210 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe prathamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ प्रथमस्सर्गः ।

ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः ।

इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि ॥ 1 ॥

दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः ।

समुदग्रशिरोग्रीवो गवाम्पतिरिवाबभौ ॥ 2 ॥

अथ वैडूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः ।

धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम् ॥ 3 ॥

द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन् ।

मृगांश्च सुबहून्निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी ॥ 4 ॥

नीललोहितमाञ्जिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः ।

स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलङ्कृतम् ॥ 5 ॥

कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः ।

यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः ॥ 6 ॥

स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते ।

तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ ॥ 7 ॥

स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे ।

भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम् ॥ 8 ॥

अञ्जलिं प्राङ्मुखः कुर्वन् पवनायात्मयोनये ।

ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम् ॥ 9 ॥

प्लवङ्गप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः ।

ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु ॥ 10 ॥

निष्प्रमाणशरीरः सन् लिलङ्घयिषुरर्णवम् ।

बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम् ॥ 11 ॥

स चचालाचलश्चापि मुहूर्तं कपिपीडितः ।

तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत् ॥ 12 ॥

तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना ।

सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा ॥ 13 ॥

तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः ।

सलिलं सम्प्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः ॥ 14 ॥

पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः ।

रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः ॥ 15 ॥

मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः ।

मध्यमेनार्चिषा जुष्टा धूमराजीरिवानलः ॥ 16 ॥

गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः ।

गुहाविष्टानि भूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥ 17 ॥

स महासत्त्वसन्नादः शैलपीडानिमित्तजः ।

पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च ॥ 18 ॥

शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः ।

वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः ॥ 19 ॥

तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः ।

जज्ज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा ॥ 20 ॥

यानि चौषधजालानि तस्मिन् जातानि पर्वते ।

विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम् ॥ 21 ॥

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः ।

त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह ॥ 22 ॥

पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम् ।

पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान् ॥ 23 ॥

लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च ।

आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून् ॥ 24 ॥

कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः ।

रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे ॥ 25 ॥

हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः ।

विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह ॥ 26 ॥

दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः ।

सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षाञ्चक्रुश्च पर्वतम् ॥ 27 ॥

शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम् ।

चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे ॥ 28 ॥

एष पर्वतसङ्काशो हनुमान् मारुतात्मजः ।

तितीर्षति महावेगस्समुद्रं मकरालयम् ॥ 29 ॥

रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम् ।

समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति ॥ 30 ॥

इति विद्याधराः श्रुत्वा वचस्तेषां महात्मनाम् ।

तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते वानरर्षभम् ॥ 31 ॥

दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चाचलोपमः ।

ननाद सुमहानादं सुमहानिव तोयदः ॥ 32 ॥

आनुपूर्व्येण वृत्तं च लाङ्गूलं लोमभिश्चितम् ।

उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम् ॥ 33 ॥

तस्य लाङ्गूलमाविद्धमात्तवेगस्य पृष्ठतः ।

ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः ॥ 34 ॥

बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसन्निभौ ।

ससाद च कपिः कट्यां चरणौ सञ्चुकोच च ॥ 35 ॥

संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम् ।

तेजः सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान् ॥ 36 ॥

मार्गमालोकयन्दूरादूर्ध्वं प्रणिहितेक्षणः ।

रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन् ॥ 37 ॥

पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः ।

निकुञ्च्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन् महाबलः ।

वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत् ॥ 38 ॥

यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः ।

गच्छेत्तद्वद्गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम् ॥ 39 ॥

न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लङ्कायां जनकात्मजाम् ।

अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम् ॥ 40 ॥

यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्याम्यकृतश्रमः ।

बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम् ॥ 41 ॥

सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया ।

आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य सरावणाम् ॥ 42 ॥

एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः ॥ 43 ॥

उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन् ।

सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः ॥ 44 ॥

समुत्पतति तस्मिंस्तु वेगात्ते नगरोहिणः ।

संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः ॥ 45 ॥

स मत्तकोयष्टिमकान् पादपान् पुष्पशालिनः ।

उद्वहन्नूरुवेगेन जगाम विमलेऽम्बरे ॥ 46 ॥

ऊरुवेगोद्धता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः ।

प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव बान्धवाः ॥ 47 ॥

तमूरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः ।

अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम् ॥ 48 ॥

सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः ।

हनुमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ 49 ॥

सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जन् लवणाम्भसि ।

भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये ॥ 50 ॥

स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः ।

शुशुभे मेघसङ्काशः खद्योतैरिव पर्वतः ॥ 51 ॥

विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः ।

अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा ॥ 52 ॥

लघुत्वेनोपपन्नं तद्विचित्रं सागरेऽपतत् ।

द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम् ॥ 53 ॥

ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः ।

पुष्पौघेणानुबद्धेन नानावर्णेन वानरः ।

बभौ मेघ इवाकाशे विद्युद्गण विभूषितः ॥ 54 ॥

तस्य वेगसमाधूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत ॥ 55 ॥

ताराभिरभिरामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम् ।

तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ ॥ 56 ॥

पर्वताग्राद्विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ ।

पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिमालं महार्णवम् ॥ 57 ॥

पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः ।

तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः ॥ 58 ॥

नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ ।

पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले ॥ 59 ॥

चक्षुषी सम्प्राकाशेते चन्द्रसूर्याविवोदितौ ।

मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ ॥ 60 ॥

सन्ध्यया समभिस्पृष्टं यथा तत्सूर्यमण्डलम् ।

लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते ॥ 61 ॥

अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितम् ।

लाङ्गूलचक्रेण महान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः ॥ 62 ॥

व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः ।

स्फिग्देशेनाभिताम्रेण रराज स महाकपिः ॥ 63 ॥

महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना ।

तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम् ॥ 64 ॥

कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति ।

खे यथा निपतत्युल्का ह्युत्तरान्ताद्विनिःसृता ॥ 65 ॥

दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः ।

पतत्पतङ्गसङ्काशो व्यायतः शुशुभे कपिः ॥ 66 ॥

प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया ।

उपरिष्टाच्छरीरेण छायया चावगाढया ॥ 67 ॥

सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत्तदा कपिः ।

यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः ।

स स तस्योरुवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते ॥ 68 ॥

सागरस्योर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम् ।

अभिघ्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः ॥ 69 ॥

कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निःसृतः ।

सागरं भीमनिर्घोषं कम्पयामासतुर्भृशम् ॥ 70 ॥

विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि ।

पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी ॥ 71 ॥

मेरुमन्दरसङ्काशानुद्धतान् स महार्णवे ।

अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव ॥ 72 ॥

तस्य वेगसमुद्धूतं जलं सजलदं तदा ।

अम्बरस्थं विबभ्राज शारदाभ्रमिवाततम् ॥ 73 ॥

तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा ।

वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम् ॥ 74 ॥

प्लवमानं समीक्ष्याथ भुजङ्गाः सागरालयाः ।

व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्ण इति मेनिरे ॥ 75 ॥

दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता ।

छाया वानरसिंहस्य जले चारुतराभवत् ॥ 76 ॥

श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी ।

तस्य सा शुशुभे छाया वितता लवणाम्भसि ॥ 77 ॥

शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः ।

वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः ॥ 78 ॥

येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः ।

तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः ॥ 79 ॥

आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन् ।

हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा ॥ 80 ॥

पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च ।

कपिनाकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे ॥ 81 ॥

प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः ।

प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते ॥ 82 ॥

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवङ्गं त्वरितं तदा ।

ववर्षुः पुष्पवर्षाणि देवगन्धर्वदानवाः ॥ 83 ॥

तताप न हि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरोत्तमम् ।

सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये ॥ 84 ॥

ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा ।

जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो महौजसम् ॥ 85 ॥

नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विबुधाः खगाः ।

प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम् ॥ 86 ॥

तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति ।

इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः ॥ 87 ॥

साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमतः ।

करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम् ॥ 88 ॥

अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः ।

इक्ष्वाकुसचिवश्चायं नावसीदितुमर्हति ॥ 89 ॥

तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः ॥ 90 ॥

शेषं च मयि विश्रान्तः सुखेनातिपतिष्यति ।

इति कृत्वा मतिं साध्वींसमुद्र श्छन्नमम्भसि ॥ 91 ॥

हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम् ।

त्वमिहासुरसङ्घानां पातालतलवासिनाम् ॥ 92 ॥

देवराज्ञा गिरिश्रेष्ठ परिघः सन्निवेशितः ।

त्वमेषां जातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम् ॥ 93 ॥

पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि ।

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम् ॥ 94 ॥

तस्मात्सञ्चोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम ।

स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान् ॥ 95 ॥

हनूमान्रामकार्यार्थं भीमकर्मा खमाप्लुतः ।

अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः ॥ 96 ॥

मम हीक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव ।

कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत् ॥ 97 ॥

कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत् ।

सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि ॥ 98 ॥

अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः ।

चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित ॥ 99 ॥

हनुमांस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति ।

काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम् ॥ 100 ॥

श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि ।

हिरण्यनाभो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः ॥ 101 ॥

उत्पपात जलात्तूर्णं महाद्रुमलतायुतः ।

स सागरजलं भित्त्वा बभूवाभ्युत्थितस्तदा ॥ 102 ॥

यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः ।

स महात्मा मुहूर्तेन सर्वतः सलिलावृतः ॥ 103 ॥

दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः ।

आदित्योदयसङ्काशैरालिखद्भिरिवाम्बरम् ।

शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः ॥ 104 ॥

तप्तजाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः ॥ 105 ॥

आकाशं शस्त्रसङ्काशमभवत्काञ्चनप्रभम् ।

जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैः स्वयम्प्रभैः ॥ 106 ॥

आदित्यशतसङ्काशः सोऽभवद्गिरिसत्तमः ।

तमुत्थितमसङ्गेन हनुमानग्रतः स्थितम् ॥ 107 ॥

मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः ।

स तमुच्छ्र्रतमत्यर्थं महावेगो महाकपिः ॥ 108 ॥

उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः ।

स तथा पातितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः ॥ 109 ॥

बुद्ध्वा तस्य कपेर्वेगं जहर्ष च ननन्द च ।

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः ॥ 110 ॥

प्रीतो हृष्टमाना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम् ।

मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः ॥ 111 ॥

दुष्करं कृतवान्कर्म त्वमिदं वानरोत्तम ।

निपत्य मम शृङ्गेषु विश्रमस्व यथासुखम् ॥ 112 ॥

राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः ।

स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः ॥ 113 ॥

कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः ।

सोऽयं त्वत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति ॥ 114 ॥

त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात्प्रचोदितः ।

तिष्ठ त्वं कपिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम् ॥ 115 ॥

तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति ।

योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः ॥ 116 ॥

तदिदं गन्धवत्स्वादु कन्दमूलफलं बहु ।

तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽनु गमिष्यसि ॥ 117 ॥

अस्माकमपि सम्बन्धः कपिमुख्य त्वयास्ति वै ।

प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः ॥ 118 ॥

वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज ।

तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर ॥ 119 ॥

अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता ।

धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनस्त्वादृशो महान् ॥ 120 ॥

त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः ।

पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर ॥ 121 ॥

पूजिते त्वयि धर्मज्ञ पूजां प्राप्नोति मारुतः ।

तस्मात्त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम् ॥ 122 ॥

पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन् ।

ते हि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडानिलवेगिनः ॥ 123 ॥

ततस्तेषु प्रयातेषु देवसङ्घाः महर्षिभिः ।

भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया ॥ 124 ॥

ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः ।

पक्षान् चिच्छेद वज्रेण तत्र तत्र सहस्रशः ॥ 125 ॥

स मामुपागतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट् ।

ततोऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना ॥ 126 ॥

अस्मिन्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम ।

गुप्तपक्षसमग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः ॥ 127 ॥

ततोऽहं मानयामि त्वां मान्यो हि मम मारुतः ।

त्वया मे ह्येष सम्बन्धः कपिमुख्य महागुणः ॥ 128 ॥

अस्मिन्नेवङ्गते कार्ये सागरस्य ममैव च ।

प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महाकपे ॥ 129 ॥

श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण कपिसत्तम ।

प्रीतिं च बहुमन्यस्व प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात् ॥ 130 ॥

एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत् ।

प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ 131 ॥

त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते ।

प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरे ॥ 132 ॥

इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य हरिपुङ्गवः ।

जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव ॥ 133 ॥

स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः ।

पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरनिलात्मजः ॥ 134 ॥

अथोर्ध्वं दूरमुत्प्लुत्य हित्वा शैलमहार्णवौ ।

पितुः पन्थानमास्थाय जगाम विमलेऽम्बरे ॥ 135 ॥

भूयश्चोर्ध्वं गतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन् ।

वायुसूनुर्निरालम्बे जगाम विमलेऽम्बरे ॥ 136 ॥

तद् द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम् ।

प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ 137 ॥

देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा ।

काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः ॥ 138 ॥

उवाच वचनं धीमान् परितोषात्सगद्गदम् ।

सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः ॥ 139 ॥

हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टोऽस्मि ते भृशम् ।

अभयं ते प्रयच्छामि तिष्ठ सौम्य यथासुखम् ॥ 140 ॥

साह्यं कृतं ते सुमहद्विक्रान्तस्य हनूमतः ।

क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति ॥ 141 ॥

रामस्यैष हितायैव याति दाशरथेर्हरिः ।

सत्क्रियां कुर्वता तस्य तोषितोऽस्मि दृढं त्वया ॥ 142 ॥

ततः प्रहर्षमगमद्विपुलं पर्वतोत्तमः ।

देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम् ॥ 143 ॥

स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा ।

हनुमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम् ॥ 144 ॥

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।

अब्रुवन् सूर्यसङ्काशां सुरसां नागमातरम् ॥ 145 ॥

अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि ।

हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर ॥ 146 ॥

राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम् ।

दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभः समम् ॥ 147 ॥

बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम् ।

त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति ॥ 148 ॥

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता ।

समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः ॥ 149 ॥

विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम् ।

प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह ॥ 150 ॥

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ ।

अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम् ॥ 151 ॥

एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिर्वानरर्षभः ।

प्रहृष्टवदनः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥ 152 ॥

रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम् ।

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ॥ 153 ॥

अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः ।

तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी ॥ 154 ॥

तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात् ।

कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि ॥ 155 ॥

अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् ।

आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥ 156 ॥

एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी ।

अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम ॥ 157 ॥

तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत् ।

बलं जिज्ञासमाना वै नागमाता हनूमतः ॥ 158 ॥

प्रविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम ।

वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा ॥ 159 ॥

व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेः पुरः ।

एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुङ्गवः ॥ 160 ॥

अब्रवीत्कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसे ।

इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो धशयोजनमायता ॥ 161 ॥

दशयोजनविस्तारो बभूव हनुमांस्तदा ।

तं दृष्ट्वा मेघसङ्काशं दशयोजनमायतम् ॥ 162 ॥

चकार सुरसा चास्यं विंशद्योजनमायतम् ।

हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः ॥ 163 ॥

चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम् ।

बभूव हनुमावनीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः ॥ 164 ॥

चकार सुरसा वक्त्रं षष्टियोजनमायतम् ।

तथैव हनुमावनीरः सप्ततीयोजनोच्छ्रितः ॥ 165 ॥

चकार सुरसा वक्त्रमशीतीयोजनायतम् ।

हनुमानचलप्रख्यो नवतीयोजनोच्छ्रितः ॥ 166 ॥

चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतं तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति ।

तद्दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः सुबुद्धिमान् ।

दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं नरकोपमम् ॥ 167 ॥

सुसङ्क्षिप्यात्मनः कायं बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ।

सोऽभिपत्याशु तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः ।

अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥ 168 ॥

प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तु ते ।

गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यं चासीद्वरस्तव ॥ 169 ॥

तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव ।

अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम् ॥ 170 ॥

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् ।

समानयस्व वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥ 171 ॥

तत्तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम् ।

साधु साध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम् ॥ 172 ॥

स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य वरुणालयम् ।

जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः ॥ 173 ॥

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते ।

चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते ॥ 174 ॥

सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः ।

विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते ॥ 175 ॥

वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते ।

कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते ॥ 176 ॥

वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना ।

ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते ॥ 177 ॥

महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले ।

विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते ॥ 178 ॥

देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे ।

विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते ॥ 179 ॥

बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः ।

जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः ॥ 180 ॥

प्रदृश्यमानः सर्वत्रः हनुमान्मारुतात्मजः ।

भेजेऽम्बरं निरालम्बं लम्बपक्ष इवाद्रिराट् ॥ 181 ॥

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी ।

मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी ॥ 182 ॥

अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहमाशिता ।

इदं हि मे महत्सत्त्वं चिरस्य वशमागतम् ॥ 183 ॥

इति सञ्चिन्त्य मनसा छायामस्य समाक्षिपत् ।

छायायां गृह्यमाणायां चिन्तयामास वानरः ॥ 184 ॥

समाक्षिप्तोऽस्मि सहसा पङ्गूकृतपराक्रमः ।

प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे ॥ 185 ॥

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षमाणस्ततः कपिः ।

ददर्श स महत्सत्त्वमुत्थितं लवणाम्भसि ॥ 186 ॥

तद्धृष्ट्वा चिन्तयामास मारुतिर्विकृताननम् ।

कपिराजेन कथितं सत्त्वमद्भुतदर्शनम् ॥ 187 ॥

छायाग्राहि महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः ।

स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां मतिमान्कपिः ॥ 188 ॥

व्यवर्धत महाकायः प्रावृषीव वलाहकः ।

तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः ॥ 189 ॥

वक्त्रं प्रसारयामास पातालान्तरसन्निभम् ।

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत् ॥ 190 ॥

स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम् ।

कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः ॥ 191 ॥

स तस्या विवृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः ।

सङ्क्षिप्य मुहुरात्मानं निष्पपात महाबलः ॥ 192 ॥

आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः ।

ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा ॥ 193 ॥

ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः ।

उत्पपाताथ वेगेन मनः सम्पातविक्रमः ॥ 194 ॥

तां तु दृष्ट्वा च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य च ।

स कपिप्रवरो वेगाद्ववृधे पुनरात्मवान् ॥ 195 ॥

हृतहृत्सा हनुमतापपात विधुराम्भसि ।

तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम् ॥ 196 ॥

भूतान्याकाशचारीणि तमूचुः प्लवगोत्तमम् ।

भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम् ॥ 197 ॥

साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर ।

यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव ॥ 198 ॥

धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं सः कर्मसु न सीदति ।

स तैः सम्भावितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनः ॥ 199 ॥

जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत्कपिः ।

प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः प्रतिलोकयन् ॥ 200 ॥

योजनानां शतस्यान्ते वनराजिं ददर्श सः ।

ददर्श च पतन्नेव विविधद्रुमभूषितम् ॥ 201 ॥

द्वीपं शाखामृगश्रेष्ठो मलयोपवनानि च ।

सागरं सागरानूपं सागरानूपजान् द्रुमान् ॥ 202 ॥

सागरस्य च पत्नीनां मुख्यान्यपि विलोकयन् ।

स महामेघसङ्काशं समीक्ष्यात्मानमात्मवान् ॥ 203 ॥

निरुन्धन्तमिवाकाशं चकार मतिमान् मतिम् ।

कायवृद्धिं प्रवेगं च मम दृष्ट्वैव राक्षसाः ॥ 204 ॥

मयि कौतूहलं कुर्यरिति मेने महाकपिः ।

ततः शरीरं सङ्क्षिप्य तन्महीधरसन्निभम् ॥ 205 ॥

पुनः प्रकृतिमापेदे वीतमोह इवात्मवान् ।

तद्रूपमतिसङ्क्षिप्य हनुमान् प्रकृतौ स्थितः ॥ 206 ॥

त्रीन् क्रमानिव विक्रम्य बलिवीर्यहरो हरिः ।

स चारुनानाविधरूपधारी परं समासाद्य समुद्रतीरम् ।

परैरशक्यः प्रतिपन्नरूपः समीक्षितात्मा समवेक्षितार्धः ॥ 207 ॥

ततः स लम्बस्य गिरेः समृद्धे विचित्रकूटे निपपात कूटे ।

सकेतकोद्दालकनालिकेरे महाद्रिकूटप्रतिमो महात्मा ॥ 208 ॥

ततस्तु सम्प्राप्य समुद्रतीरं समीक्ष्य लङ्कां गिरिवर्यमूर्ध्नि ।

कपिस्तु तस्निन्निपपात पर्वते विधूय रूपं व्यथयन्मृगद्विजान् ॥ 209 ॥

स सागरं दानवपन्नगायुतं बलेन विक्रम्य महोर्मिमालिनम् ।

निपत्य तीरे च महोदधेस्तदा ददर्श लङ्काममरावतीमिव ॥ 210 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥