📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
5.1 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ - ପ୍ରଥମ ସର୍ଗଃ
5.1 Sundarakanda - Prathama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପ୍ରଥମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତୋ ରାଵଣନୀତାଯାଃ ସୀତାଯାଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନଃ ।
ଇଯେଷ ପଦମନ୍ଵେଷ୍ଟୁଂ ଚାରଣାଚରିତେ ପଥି ॥ 1 ॥
ଦୁଷ୍କରଂ ନିଷ୍ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ଚିକୀର୍ଷନ୍ କର୍ମ ଵାନରଃ ।
ସମୁଦଗ୍ରଶିରୋଗ୍ରୀଵୋ ଗଵାମ୍ପତିରିଵାବଭୌ ॥ 2 ॥
ଅଥ ଵୈଡୂର୍ଯଵର୍ଣେଷୁ ଶାଦ୍ଵଲେଷୁ ମହାବଲଃ ।
ଧୀରଃ ସଲିଲକଲ୍ପେଷୁ ଵିଚଚାର ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 3 ॥
ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଵିତ୍ରାସଯନ୍ ଧୀମାନୁରସା ପାଦପାନ୍ ହରନ୍ ।
ମୃଗାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ନିଘ୍ନନ୍ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧ ଇଵ କେସରୀ ॥ 4 ॥
ନୀଲଲୋହିତମାଞ୍ଜିଷ୍ଠପତ୍ରଵର୍ଣୈଃ ସିତାସିତୈଃ ।
ସ୍ଵଭାଵଵିହିତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଧାତୁଭିଃ ସମଲଙ୍କୃତମ୍ ॥ 5 ॥
କାମରୂପିଭିରାଵିଷ୍ଟମଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସପରିଚ୍ଛଦୈଃ ।
ଯକ୍ଷକିନ୍ନରଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ପନ୍ନଗୈଃ ॥ 6 ॥
ସ ତସ୍ଯ ଗିରିଵର୍ଯସ୍ଯ ତଲେ ନାଗଵରାଯୁତେ ।
ତିଷ୍ଠନ୍ କପିଵରସ୍ତତ୍ର ହ୍ରଦେ ନାଗ ଇଵାବଭୌ ॥ 7 ॥
ସ ସୂର୍ଯାଯ ମହେନ୍ଦ୍ରାଯ ପଵନାଯ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵେ ।
ଭୂତେଭ୍ଯଶ୍ଚାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଚକାର ଗମନେ ମତିମ୍ ॥ 8 ॥
ଅଞ୍ଜଲିଂ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଃ କୁର୍ଵନ୍ ପଵନାଯାତ୍ମଯୋନଯେ ।
ତତୋ ହି ଵଵୃଧେ ଗନ୍ତୁଂ ଦକ୍ଷିଣୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 9 ॥
ପ୍ଲଵଙ୍ଗପ୍ରଵରୈର୍ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ଲଵନେ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ ।
ଵଵୃଧେ ରାମଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵସୁ ॥ 10 ॥
ନିଷ୍ପ୍ରମାଣଶରୀରଃ ସନ୍ ଲିଲଙ୍ଘଯିଷୁରର୍ଣଵମ୍ ।
ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପୀଡଯାମାସ ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍ ॥ 11 ॥
ସ ଚଚାଲାଚଲଶ୍ଚାପି ମୁହୂର୍ତଂ କପିପୀଡିତଃ ।
ତରୂଣାଂ ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵଂ ପୁଷ୍ପମଶାତଯତ୍ ॥ 12 ॥
ତେନ ପାଦପମୁକ୍ତେନ ପୁଷ୍ପୌଘେଣ ସୁଗନ୍ଧିନା ।
ସର୍ଵତଃ ସଂଵୃତଃ ଶୈଲୋ ବଭୌ ପୁଷ୍ପମଯୋ ଯଥା ॥ 13 ॥
ତେନ ଚୋତ୍ତମଵୀର୍ଯେଣ ପୀଡ୍ଯମାନଃ ସ ପର୍ଵତଃ ।
ସଲିଲଂ ସମ୍ପ୍ରସୁସ୍ରାଵ ମଦଂ ମତ୍ତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ ॥ 14 ॥
ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତୁ ବଲିନା ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତେନ ପର୍ଵତଃ ।
ରୀତୀର୍ନିର୍ଵର୍ତଯାମାସ କାଞ୍ଚନାଞ୍ଜନରାଜତୀଃ ॥ 15 ॥
ମୁମୋଚ ଚ ଶିଲାଃ ଶୈଲୋ ଵିଶାଲାଃ ସମନଃଶିଲାଃ ।
ମଧ୍ଯମେନାର୍ଚିଷା ଜୁଷ୍ଟା ଧୂମରାଜୀରିଵାନଲଃ ॥ 16 ॥
ଗିରିଣା ପୀଡ୍ଯମାନେନ ପୀଡ୍ଯମାନାନି ସର୍ଵତଃ ।
ଗୁହାଵିଷ୍ଟାନି ଭୂତାନି ଵିନେଦୁର୍ଵିକୃତୈଃ ସ୍ଵରୈଃ ॥ 17 ॥
ସ ମହାସତ୍ତ୍ଵସନ୍ନାଦଃ ଶୈଲପୀଡାନିମିତ୍ତଜଃ ।
ପୃଥିଵୀଂ ପୂରଯାମାସ ଦିଶଶ୍ଚୋପଵନାନି ଚ ॥ 18 ॥
ଶିରୋଭିଃ ପୃଥୁଭିଃ ସର୍ପା ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଵସ୍ତିକଲକ୍ଷଣୈଃ ।
ଵମନ୍ତଃ ପାଵକଂ ଘୋରଂ ଦଦଂଶୁର୍ଦଶନୈଃ ଶିଲାଃ ॥ 19 ॥
ତାସ୍ତଦା ସଵିଷୈର୍ଦଷ୍ଟାଃ କୁପିତୈସ୍ତୈର୍ମହାଶିଲାଃ ।
ଜଜ୍ଜ୍ଵଲୁଃ ପାଵକୋଦ୍ଦୀପ୍ତା ବିଭିଦୁଶ୍ଚ ସହସ୍ରଧା ॥ 20 ॥
ଯାନି ଚୌଷଧଜାଲାନି ତସ୍ମିନ୍ ଜାତାନି ପର୍ଵତେ ।
ଵିଷଘ୍ନାନ୍ଯପି ନାଗାନାଂ ନ ଶେକୁଃ ଶମିତୁଂ ଵିଷମ୍ ॥ 21 ॥
ଭିଦ୍ଯତେଽଯଂ ଗିରିର୍ଭୂତୈରିତି ମତ୍ତ୍ଵା ତପସ୍ଵିନଃ ।
ତ୍ରସ୍ତା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତସ୍ମାଦୁତ୍ପେତୁଃ ସ୍ତ୍ରୀ ଗଣୈଃ ସହ ॥ 22 ॥
ପାନଭୂମିଗତଂ ହିତ୍ଵା ହୈମମାସଵଭାଜନମ୍ ।
ପାତ୍ରାଣି ଚ ମହାର୍ହାଣି କରକାଂଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯାନ୍ ॥ 23 ॥
ଲେହ୍ଯାନୁଚ୍ଚାଵଚାନ୍ ଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ ମାଂସାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।
ଆର୍ଷଭାଣି ଚ ଚର୍ମାଣି ଖଡଗାଂଶ୍ଚ କନକତ୍ସରୂନ୍ ॥ 24 ॥
କୃତକଣ୍ଠଗୁଣାଃ କ୍ଷୀବା ରକ୍ତମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ ।
ରକ୍ତାକ୍ଷାଃ ପୁଷ୍କରାକ୍ଷାଶ୍ଚ ଗଗନଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ ॥ 25 ॥
ହାରନୂପୁରକେଯୂରପାରିହାର୍ଯଧରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ।
ଵିସ୍ମିତାଃ ସସ୍ମିତାସ୍ତସ୍ଥୁରାକାଶେ ରମଣୈଃ ସହ ॥ 26 ॥
ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଯାଧରମହର୍ଷଯଃ ।
ସହିତାସ୍ତସ୍ଥୁରାକାଶେ ଵୀକ୍ଷାଞ୍ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ପର୍ଵତମ୍ ॥ 27 ॥
ଶୁଶ୍ରୁଵୁଶ୍ଚ ତଦା ଶବ୍ଦମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ ।
ଚାରଣାନାଂ ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ସ୍ଥିତାନାଂ ଵିମଲେଽମ୍ବରେ ॥ 28 ॥
ଏଷ ପର୍ଵତସଙ୍କାଶୋ ହନୁମାନ୍ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ତିତୀର୍ଷତି ମହାଵେଗସ୍ସମୁଦ୍ରଂ ମକରାଲଯମ୍ ॥ 29 ॥
ରାମାର୍ଥଂ ଵାନରାର୍ଥଂ ଚ ଚିକୀର୍ଷନ୍ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରମ୍ ।
ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପରଂ ପାରଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛତି ॥ 30 ॥
ଇତି ଵିଦ୍ଯାଧରାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ତମପ୍ରମେଯଂ ଦଦୃଶୁଃ ପର୍ଵତେ ଵାନରର୍ଷଭମ୍ ॥ 31 ॥
ଦୁଧୁଵେ ଚ ସ ରୋମାଣି ଚକମ୍ପେ ଚାଚଲୋପମଃ ।
ନନାଦ ସୁମହାନାଦଂ ସୁମହାନିଵ ତୋଯଦଃ ॥ 32 ॥
ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଵୃତ୍ତଂ ଚ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଲୋମଭିଶ୍ଚିତମ୍ ।
ଉତ୍ପତିଷ୍ଯନ୍ ଵିଚିକ୍ଷେପ ପକ୍ଷିରାଜ ଇଵୋରଗମ୍ ॥ 33 ॥
ତସ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲମାଵିଦ୍ଧମାତ୍ତଵେଗସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ ।
ଦଦୃଶେ ଗରୁଡେନେଵ ହ୍ରିଯମାଣୋ ମହୋରଗଃ ॥ 34 ॥
ବାହୂ ସଂସ୍ତମ୍ଭଯାମାସ ମହାପରିଘସନ୍ନିଭୌ ।
ସସାଦ ଚ କପିଃ କଟ୍ଯାଂ ଚରଣୌ ସଞ୍ଚୁକୋଚ ଚ ॥ 35 ॥
ସଂହୃତ୍ଯ ଚ ଭୁଜୌ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ଶିରୋଧରାମ୍ ।
ତେଜଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ତଥା ଵୀର୍ଯମାଵିଵେଶ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 36 ॥
ମାର୍ଗମାଲୋକଯନ୍ଦୂରାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଣିହିତେକ୍ଷଣଃ ।
ରୁରୋଧ ହୃଦଯେ ପ୍ରାଣାନାକାଶମଵଲୋକଯନ୍ ॥ 37 ॥
ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଦୃଢମଵସ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ସ କପିକୁଞ୍ଜରଃ ।
ନିକୁଞ୍ଚ୍ଯ କର୍ଣୌ ହନୁମାନୁତ୍ପତିଷ୍ଯନ୍ ମହାବଲଃ ।
ଵାନରାନ୍ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 38 ॥
ଯଥା ରାଘଵନିର୍ମୁକ୍ତଃ ଶରଃ ଶ୍ଵସନଵିକ୍ରମଃ ।
ଗଚ୍ଛେତ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଗମିଷ୍ଯାମି ଲଙ୍କାଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍ ॥ 39 ॥
ନ ହି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦି ତାଂ ଲଙ୍କାଯାଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।
ଅନେନୈଵ ହି ଵେଗେନ ଗମିଷ୍ଯାମି ସୁରାଲଯମ୍ ॥ 40 ॥
ଯଦି ଵା ତ୍ରିଦିଵେ ସୀତାଂ ନ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯକୃତଶ୍ରମଃ ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ରାକ୍ଷସରାଜାନମାନଯିଷ୍ଯାମି ରାଵଣମ୍ ॥ 41 ॥
ସର୍ଵଥା କୃତକାର୍ଯୋଽହମେଷ୍ଯାମି ସହ ସୀତଯା ।
ଆନଯିଷ୍ଯାମି ଵା ଲଙ୍କାଂ ସମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ସରାଵଣାମ୍ ॥ 42 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ହନୁମାନ୍ଵାନରାନ୍ଵାନରୋତ୍ତମଃ ॥ 43 ॥
ଉତ୍ପପାତାଥ ଵେଗେନ ଵେଗଵାନଵିଚାରଯନ୍ ।
ସୁପର୍ଣମିଵ ଚାତ୍ମାନଂ ମେନେ ସ କପିକୁଞ୍ଜରଃ ॥ 44 ॥
ସମୁତ୍ପତତି ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଵେଗାତ୍ତେ ନଗରୋହିଣଃ ।
ସଂହୃତ୍ଯ ଵିଟପାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସମୁତ୍ପେତୁଃ ସମନ୍ତତଃ ॥ 45 ॥
ସ ମତ୍ତକୋଯଷ୍ଟିମକାନ୍ ପାଦପାନ୍ ପୁଷ୍ପଶାଲିନଃ ।
ଉଦ୍ଵହନ୍ନୂରୁଵେଗେନ ଜଗାମ ଵିମଲେଽମ୍ବରେ ॥ 46 ॥
ଊରୁଵେଗୋଦ୍ଧତା ଵୃକ୍ଷା ମୁହୂର୍ତଂ କପିମନ୍ଵଯୁଃ ।
ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦୀର୍ଘମଧ୍ଵାନଂ ସ୍ଵବନ୍ଧୁମିଵ ବାନ୍ଧଵାଃ ॥ 47 ॥
ତମୂରୁଵେଗୋନ୍ମଥିତାଃ ସାଲାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନଗୋତ୍ତମାଃ ।
ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ହନୂମନ୍ତଂ ସୈନ୍ଯା ଇଵ ମହୀପତିମ୍ ॥ 48 ॥
ସୁପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରୈର୍ବହୁଭିଃ ପାଦପୈରନ୍ଵିତଃ କପିଃ ।
ହନୁମାନ୍ ପର୍ଵତାକାରୋ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନଃ ॥ 49 ॥
ସାରଵନ୍ତୋଽଥ ଯେ ଵୃକ୍ଷା ନ୍ଯମଜ୍ଜନ୍ ଲଵଣାମ୍ଭସି ।
ଭଯାଦିଵ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପର୍ଵତା ଵରୁଣାଲଯେ ॥ 50 ॥
ସ ନାନାକୁସୁମୈଃ କୀର୍ଣଃ କପିଃ ସାଙ୍କୁରକୋରକୈଃ ।
ଶୁଶୁଭେ ମେଘସଙ୍କାଶଃ ଖଦ୍ଯୋତୈରିଵ ପର୍ଵତଃ ॥ 51 ॥
ଵିମୁକ୍ତାସ୍ତସ୍ଯ ଵେଗେନ ମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଣି ତେ ଦ୍ରୁମାଃ ।
ଅଵଶୀର୍ଯନ୍ତ ସଲିଲେ ନିଵୃତ୍ତାଃ ସୁହୃଦୋ ଯଥା ॥ 52 ॥
ଲଘୁତ୍ଵେନୋପପନ୍ନଂ ତଦ୍ଵିଚିତ୍ରଂ ସାଗରେଽପତତ୍ ।
ଦ୍ରୁମାଣାଂ ଵିଵିଧଂ ପୁଷ୍ପଂ କପିଵାଯୁସମୀରିତମ୍ ॥ 53 ॥
ତାରାଚିତମିଵାକାଶଂ ପ୍ରବଭୌ ସ ମହାର୍ଣଵଃ ।
ପୁଷ୍ପୌଘେଣାନୁବଦ୍ଧେନ ନାନାଵର୍ଣେନ ଵାନରଃ ।
ବଭୌ ମେଘ ଇଵାକାଶେ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗଣ ଵିଭୂଷିତଃ ॥ 54 ॥
ତସ୍ଯ ଵେଗସମାଧୂତୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୋଯମଦୃଶ୍ଯତ ॥ 55 ॥
ତାରାଭିରଭିରାମାଭିରୁଦିତାଭିରିଵାମ୍ବରମ୍ ।
ତସ୍ଯାମ୍ବରଗତୌ ବାହୂ ଦଦୃଶାତେ ପ୍ରସାରିତୌ ॥ 56 ॥
ପର୍ଵତାଗ୍ରାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୌ ପଞ୍ଚାସ୍ଯାଵିଵ ପନ୍ନଗୌ ।
ପିବନ୍ନିଵ ବଭୌ ଚାପି ସୋର୍ମିମାଲଂ ମହାର୍ଣଵମ୍ ॥ 57 ॥
ପିପାସୁରିଵ ଚାକାଶଂ ଦଦୃଶେ ସ ମହାକପିଃ ।
ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭାକାରେ ଵାଯୁମାର୍ଗାନୁସାରିଣଃ ॥ 58 ॥
ନଯନେ ଵିପ୍ରକାଶେତେ ପର୍ଵତସ୍ଥାଵିଵାନଲୌ ।
ପିଙ୍ଗେ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ବୃହତୀ ପରିମଣ୍ଡଲେ ॥ 59 ॥
ଚକ୍ଷୁଷୀ ସମ୍ପ୍ରାକାଶେତେ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯାଵିଵୋଦିତୌ ।
ମୁଖଂ ନାସିକଯା ତସ୍ଯ ତାମ୍ରଯା ତାମ୍ରମାବଭୌ ॥ 60 ॥
ସନ୍ଧ୍ଯଯା ସମଭିସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଯଥା ତତ୍ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍ ।
ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଚ ସମାଵିଦ୍ଧଂ ପ୍ଲଵମାନସ୍ଯ ଶୋଭତେ ॥ 61 ॥
ଅମ୍ବରେ ଵାଯୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶକ୍ରଧ୍ଵଜ ଇଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ ।
ଲାଙ୍ଗୂଲଚକ୍ରେଣ ମହାନ୍ ଶୁକ୍ଲଦଂଷ୍ଟ୍ରୋଽନିଲାତ୍ମଜଃ ॥ 62 ॥
ଵ୍ଯରୋଚତ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପରିଵେଷୀଵ ଭାସ୍କରଃ ।
ସ୍ଫିଗ୍ଦେଶେନାଭିତାମ୍ରେଣ ରରାଜ ସ ମହାକପିଃ ॥ 63 ॥
ମହତା ଦାରିତେନେଵ ଗିରିର୍ଗୈରିକଧାତୁନା ।
ତସ୍ଯ ଵାନରସିଂହସ୍ଯ ପ୍ଲଵମାନସ୍ଯ ସାଗରମ୍ ॥ 64 ॥
କକ୍ଷାନ୍ତରଗତୋ ଵାଯୁର୍ଜୀମୂତ ଇଵ ଗର୍ଜତି ।
ଖେ ଯଥା ନିପତତ୍ଯୁଲ୍କା ହ୍ଯୁତ୍ତରାନ୍ତାଦ୍ଵିନିଃସୃତା ॥ 65 ॥
ଦୃଶ୍ଯତେ ସାନୁବନ୍ଧା ଚ ତଥା ସ କପିକୁଞ୍ଜରଃ ।
ପତତ୍ପତଙ୍ଗସଙ୍କାଶୋ ଵ୍ଯାଯତଃ ଶୁଶୁଭେ କପିଃ ॥ 66 ॥
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧ ଇଵ ମାତଙ୍ଗଃ କକ୍ଷ୍ଯଯା ବଧ୍ଯମାନଯା ।
ଉପରିଷ୍ଟାଚ୍ଛରୀରେଣ ଛାଯଯା ଚାଵଗାଢଯା ॥ 67 ॥
ସାଗରେ ମାରୁତାଵିଷ୍ଟା ନୌରିଵାସୀତ୍ତଦା କପିଃ ।
ଯଂ ଯଂ ଦେଶଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଜଗାମ ସ ମହାକପିଃ ।
ସ ସ ତସ୍ଯୋରୁଵେଗେନ ସୋନ୍ମାଦ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 68 ॥
ସାଗରସ୍ଯୋର୍ମିଜାଲାନାମୁରସା ଶୈଲଵର୍ଷ୍ମଣାମ୍ ।
ଅଭିଘ୍ନଂସ୍ତୁ ମହାଵେଗଃ ପୁପ୍ଲୁଵେ ସ ମହାକପିଃ ॥ 69 ॥
କପିଵାତଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ ମେଘଵାତଶ୍ଚ ନିଃସୃତଃ ।
ସାଗରଂ ଭୀମନିର୍ଘୋଷଂ କମ୍ପଯାମାସତୁର୍ଭୃଶମ୍ ॥ 70 ॥
ଵିକର୍ଷନ୍ନୂର୍ମିଜାଲାନି ବୃହନ୍ତି ଲଵଣାମ୍ଭସି ।
ପୁପ୍ଲୁଵେ କପିଶାର୍ଦୂଲୋ ଵିକିରନ୍ନିଵ ରୋଦସୀ ॥ 71 ॥
ମେରୁମନ୍ଦରସଙ୍କାଶାନୁଦ୍ଧତାନ୍ ସ ମହାର୍ଣଵେ ।
ଅତ୍ଯକ୍ରାମନ୍ମହାଵେଗସ୍ତରଙ୍ଗାନ୍ ଗଣଯନ୍ନିଵ ॥ 72 ॥
ତସ୍ଯ ଵେଗସମୁଦ୍ଧୂତଂ ଜଲଂ ସଜଲଦଂ ତଦା ।
ଅମ୍ବରସ୍ଥଂ ଵିବଭ୍ରାଜ ଶାରଦାଭ୍ରମିଵାତତମ୍ ॥ 73 ॥
ତିମିନକ୍ରଝଷାଃ କୂର୍ମା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵିଵୃତାସ୍ତଦା ।
ଵସ୍ତ୍ରାପକର୍ଷଣେନେଵ ଶରୀରାଣି ଶରୀରିଣାମ୍ ॥ 74 ॥
ପ୍ଲଵମାନଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ଭୁଜଙ୍ଗାଃ ସାଗରାଲଯାଃ ।
ଵ୍ଯୋମ୍ନି ତଂ କପିଶାର୍ଦୂଲଂ ସୁପର୍ଣ ଇତି ମେନିରେ ॥ 75 ॥
ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତା ।
ଛାଯା ଵାନରସିଂହସ୍ଯ ଜଲେ ଚାରୁତରାଭଵତ୍ ॥ 76 ॥
ଶ୍ଵେତାଭ୍ରଘନରାଜୀଵ ଵାଯୁପୁତ୍ରାନୁଗାମିନୀ ।
ତସ୍ଯ ସା ଶୁଶୁଭେ ଛାଯା ଵିତତା ଲଵଣାମ୍ଭସି ॥ 77 ॥
ଶୁଶୁଭେ ସ ମହାତେଜା ମହାକାଯୋ ମହାକପିଃ ।
ଵାଯୁମାର୍ଗେ ନିରାଲମ୍ବେ ପକ୍ଷଵାନିଵ ପର୍ଵତଃ ॥ 78 ॥
ଯେନାସୌ ଯାତି ବଲଵାନ୍ ଵେଗେନ କପିକୁଞ୍ଜରଃ ।
ତେନ ମାର୍ଗେଣ ସହସା ଦ୍ରୋଣୀକୃତ ଇଵାର୍ଣଵଃ ॥ 79 ॥
ଆପାତେ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘାନାଂ ପକ୍ଷିରାଜ ଇଵ ଵ୍ରଜନ୍ ।
ହନୁମାନ୍ ମେଘଜାଲାନି ପ୍ରକର୍ଷନ୍ ମାରୁତୋ ଯଥା ॥ 80 ॥
ପାଣ୍ଡୁରାରୁଣଵର୍ଣାନି ନୀଲମାଞ୍ଜିଷ୍ଠକାନି ଚ ।
କପିନାକୃଷ୍ଯମାଣାନି ମହାଭ୍ରାଣି ଚକାଶିରେ ॥ 81 ॥
ପ୍ରଵିଶନ୍ନଭ୍ରଜାଲାନି ନିଷ୍ପତଂଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଶ୍ଚ ପ୍ରକାଶଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 82 ॥
ପ୍ଲଵମାନଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ଲଵଙ୍ଗଂ ତ୍ଵରିତଂ ତଦା ।
ଵଵର୍ଷୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ ॥ 83 ॥
ତତାପ ନ ହି ତଂ ସୂର୍ଯଃ ପ୍ଲଵନ୍ତଂ ଵାନରୋତ୍ତମମ୍ ।
ସିଷେଵେ ଚ ତଦା ଵାଯୂ ରାମକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ॥ 84 ॥
ଋଷଯସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଶ୍ଚୈନଂ ପ୍ଲଵମାନଂ ଵିହାଯସା ।
ଜଗୁଶ୍ଚ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପ୍ରଶଂସନ୍ତୋ ମହୌଜସମ୍ ॥ 85 ॥
ନାଗାଶ୍ଚ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଯକ୍ଷା ରକ୍ଷାଂସି ଵିବୁଧାଃ ଖଗାଃ ।
ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵେ କପିଵରଂ ସହସା ଵିଗତକ୍ଲମମ୍ ॥ 86 ॥
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ଲଵଗଶାର୍ଦୂଲେ ପ୍ଲଵମାନେ ହନୂମତି ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲମାନାର୍ଥୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ ସାଗରଃ ॥ 87 ॥
ସାହାଯ୍ଯଂ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯଦି ନାହଂ ହନୂମତଃ ।
କରିଷ୍ଯାମି ଭଵିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଵାଚ୍ଯୋ ଵିଵକ୍ଷତାମ୍ ॥ 88 ॥
ଅହମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନାଥେନ ସଗରେଣ ଵିଵର୍ଧିତଃ ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁସଚିଵଶ୍ଚାଯଂ ନାଵସୀଦିତୁମର୍ହତି ॥ 89 ॥
ତଥା ମଯା ଵିଧାତଵ୍ଯଂ ଵିଶ୍ରମେତ ଯଥା କପିଃ ॥ 90 ॥
ଶେଷଂ ଚ ମଯି ଵିଶ୍ରାନ୍ତଃ ସୁଖେନାତିପତିଷ୍ଯତି ।
ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ସାଧ୍ଵୀଂସମୁଦ୍ର ଶ୍ଛନ୍ନମମ୍ଭସି ॥ 91 ॥
ହିରଣ୍ଯନାଭଂ ମୈନାକମୁଵାଚ ଗିରିସତ୍ତମମ୍ ।
ତ୍ଵମିହାସୁରସଙ୍ଘାନାଂ ପାତାଲତଲଵାସିନାମ୍ ॥ 92 ॥
ଦେଵରାଜ୍ଞା ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରିଘଃ ସନ୍ନିଵେଶିତଃ ।
ତ୍ଵମେଷାଂ ଜାତଵୀର୍ଯାଣାଂ ପୁନରେଵୋତ୍ପତିଷ୍ଯତାମ୍ ॥ 93 ॥
ପାତାଲସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଦ୍ଵାରମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି ।
ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ ଶକ୍ତିସ୍ତେ ଶୈଲ ଵର୍ଧିତୁମ୍ ॥ 94 ॥
ତସ୍ମାତ୍ସଞ୍ଚୋଦଯାମି ତ୍ଵାମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଗିରିସତ୍ତମ ।
ସ ଏଷ କପିଶାର୍ଦୂଲସ୍ତ୍ଵାମୁପର୍ଯେତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ 95 ॥
ହନୂମାନ୍ରାମକାର୍ଯାର୍ଥଂ ଭୀମକର୍ମା ଖମାପ୍ଲୁତଃ ।
ଅସ୍ଯ ସାହ୍ଯଂ ମଯା କାର୍ଯମିକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲଵର୍ତିନଃ ॥ 96 ॥
ମମ ହୀକ୍ଷ୍ଵାକଵଃ ପୂଜ୍ଯାଃ ପରଂ ପୂଜ୍ଯତମାସ୍ତଵ ।
କୁରୁ ସାଚିଵ୍ଯମସ୍ମାକଂ ନ ନଃ କାର୍ଯମତିକ୍ରମେତ୍ ॥ 97 ॥
କର୍ତଵ୍ଯମକୃତଂ କାର୍ଯଂ ସତାଂ ମନ୍ଯୁମୁଦୀରଯେତ୍ ।
ସଲିଲାଦୂର୍ଧ୍ଵମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠତ୍ଵେଷ କପିସ୍ତ୍ଵଯି ॥ 98 ॥
ଅସ୍ମାକମତିଥିଶ୍ଚୈଵ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ଲଵତାଂ ଵରଃ ।
ଚାମୀକରମହାନାଭ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତ ॥ 99 ॥
ହନୁମାଂସ୍ତ୍ଵଯି ଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ତତଃ ଶେଷଂ ଗମିଷ୍ଯତି ।
କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ଯାନୃଶଂସ୍ଯଂ ଚ ମୈଥିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଵାସନମ୍ ॥ 100 ॥
ଶ୍ରମଂ ଚ ପ୍ଲଵଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୋତ୍ଥାତୁମର୍ହସି ।
ହିରଣ୍ଯନାଭୋ ମୈନାକୋ ନିଶମ୍ଯ ଲଵଣାମ୍ଭସଃ ॥ 101 ॥
ଉତ୍ପପାତ ଜଲାତ୍ତୂର୍ଣଂ ମହାଦ୍ରୁମଲତାଯୁତଃ ।
ସ ସାଗରଜଲଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ବଭୂଵାଭ୍ଯୁତ୍ଥିତସ୍ତଦା ॥ 102 ॥
ଯଥା ଜଲଧରଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଦୀପ୍ତରଶ୍ମିର୍ଦିଵାକରଃ ।
ସ ମହାତ୍ମା ମୁହୂର୍ତେନ ସର୍ଵତଃ ସଲିଲାଵୃତଃ ॥ 103 ॥
ଦର୍ଶଯାମାସ ଶୃଙ୍ଗାଣି ସାଗରେଣ ନିଯୋଜିତଃ ।
ଆଦିତ୍ଯୋଦଯସଙ୍କାଶୈରାଲିଖଦ୍ଭିରିଵାମ୍ବରମ୍ ।
ଶାତକୁମ୍ଭମଯୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈଃ ସକିନ୍ନରମହୋରଗୈଃ ॥ 104 ॥
ତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈଃ ପର୍ଵତସ୍ଯ ସମୁତ୍ଥିତୈଃ ॥ 105 ॥
ଆକାଶଂ ଶସ୍ତ୍ରସଙ୍କାଶମଭଵତ୍କାଞ୍ଚନପ୍ରଭମ୍ ।
ଜାତରୂପମଯୈଃ ଶୃଙ୍ଗୈର୍ଭ୍ରାଜମାନୈଃ ସ୍ଵଯମ୍ପ୍ରଭୈଃ ॥ 106 ॥
ଆଦିତ୍ଯଶତସଙ୍କାଶଃ ସୋଽଭଵଦ୍ଗିରିସତ୍ତମଃ ।
ତମୁତ୍ଥିତମସଙ୍ଗେନ ହନୁମାନଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ 107 ॥
ମଧ୍ଯେ ଲଵଣତୋଯସ୍ଯ ଵିଘ୍ନୋଽଯମିତି ନିଶ୍ଚିତଃ ।
ସ ତମୁଚ୍ଛ୍ର୍ରତମତ୍ଯର୍ଥଂ ମହାଵେଗୋ ମହାକପିଃ ॥ 108 ॥
ଉରସା ପାତଯାମାସ ଜୀମୂତମିଵ ମାରୁତଃ ।
ସ ତଥା ପାତିତସ୍ତେନ କପିନା ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ ॥ 109 ॥
ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତସ୍ଯ କପେର୍ଵେଗଂ ଜହର୍ଷ ଚ ନନନ୍ଦ ଚ ।
ତମାକାଶଗତଂ ଵୀରମାକାଶେ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ 110 ॥
ପ୍ରୀତୋ ହୃଷ୍ଟମାନା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ପର୍ଵତଃ କପିମ୍ ।
ମାନୁଷଂ ଧାରଯନ୍ ରୂପମାତ୍ମନଃ ଶିଖରେ ସ୍ଥିତଃ ॥ 111 ॥
ଦୁଷ୍କରଂ କୃତଵାନ୍କର୍ମ ତ୍ଵମିଦଂ ଵାନରୋତ୍ତମ ।
ନିପତ୍ଯ ମମ ଶୃଙ୍ଗେଷୁ ଵିଶ୍ରମସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 112 ॥
ରାଘଵସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତୈରୁଦଧିଃ ପରିଵର୍ଧିତଃ ।
ସ ତ୍ଵାଂ ରାମହିତେ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯର୍ଚଯତି ସାଗରଃ ॥ 113 ॥
କୃତେ ଚ ପ୍ରତିକର୍ତଵ୍ଯମେଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ ।
ସୋଽଯଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତିକାରାର୍ଥୀ ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମ୍ମାନମର୍ହତି ॥ 114 ॥
ତ୍ଵନ୍ନିମିତ୍ତମନେନାହଂ ବହୁମାନାତ୍ପ୍ରଚୋଦିତଃ ।
ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ କପିଶାର୍ଦୂଲ ମଯି ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ଗମ୍ଯତାମ୍ ॥ 115 ॥
ତଵ ସାନୁଷୁ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଃ ଶେଷଂ ପ୍ରକ୍ରମତାମିତି ।
ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ଚାପି କପିରେଷ ସମାପ୍ଲୁତଃ ॥ 116 ॥
ତଦିଦଂ ଗନ୍ଧଵତ୍ସ୍ଵାଦୁ କନ୍ଦମୂଲଫଲଂ ବହୁ ।
ତଦାସ୍ଵାଦ୍ଯ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋଽନୁ ଗମିଷ୍ଯସି ॥ 117 ॥
ଅସ୍ମାକମପି ସମ୍ବନ୍ଧଃ କପିମୁଖ୍ଯ ତ୍ଵଯାସ୍ତି ଵୈ ।
ପ୍ରଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମହାଗୁଣପରିଗ୍ରହଃ ॥ 118 ॥
ଵେଗଵନ୍ତଃ ପ୍ଲଵନ୍ତୋ ଯେ ପ୍ଲଵଗା ମାରୁତାତ୍ମଜ ।
ତେଷାଂ ମୁଖ୍ଯତମଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵାମହଂ କପିକୁଞ୍ଜର ॥ 119 ॥
ଅତିଥିଃ କିଲ ପୂଜାର୍ହଃ ପ୍ରାକୃତୋଽପି ଵିଜାନତା ।
ଧର୍ମଂ ଜିଜ୍ଞାସମାନେନ କିଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵାଦୃଶୋ ମହାନ୍ ॥ 120 ॥
ତ୍ଵଂ ହି ଦେଵଵରିଷ୍ଠସ୍ଯ ମାରୁତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।
ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯୈଵ ଵେଗେନ ସଦୃଶଃ କପିକୁଞ୍ଜର ॥ 121 ॥
ପୂଜିତେ ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୂଜାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାରୁତଃ ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପୂଜନୀଯୋ ମେ ଶୃଣୁ ଚାପ୍ଯତ୍ର କାରଣମ୍ ॥ 122 ॥
ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ତାତ ପର୍ଵତାଃ ପକ୍ଷିଣୋଽଭଵନ୍ ।
ତେ ହି ଜଗ୍ମୁର୍ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଗରୁଡାନିଲଵେଗିନଃ ॥ 123 ॥
ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରଯାତେଷୁ ଦେଵସଙ୍ଘାଃ ମହର୍ଷିଭିଃ ।
ଭୂତାନି ଚ ଭଯଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେଷାଂ ପତନଶଙ୍କଯା ॥ 124 ॥
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ପର୍ଵତାନାଂ ଶତକ୍ରତୁଃ ।
ପକ୍ଷାନ୍ ଚିଚ୍ଛେଦ ଵଜ୍ରେଣ ତତ୍ର ତତ୍ର ସହସ୍ରଶଃ ॥ 125 ॥
ସ ମାମୁପାଗତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵଜ୍ରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦେଵରାଟ୍ ।
ତତୋଽହଂ ସହସା କ୍ଷିପ୍ତଃ ଶ୍ଵସନେନ ମହାତ୍ମନା ॥ 126 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ଲଵଣତୋଯେ ଚ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତଃ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମ ।
ଗୁପ୍ତପକ୍ଷସମଗ୍ରଶ୍ଚ ତଵ ପିତ୍ରାଭିରକ୍ଷିତଃ ॥ 127 ॥
ତତୋଽହଂ ମାନଯାମି ତ୍ଵାଂ ମାନ୍ଯୋ ହି ମମ ମାରୁତଃ ।
ତ୍ଵଯା ମେ ହ୍ଯେଷ ସମ୍ବନ୍ଧଃ କପିମୁଖ୍ଯ ମହାଗୁଣଃ ॥ 128 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ନେଵଙ୍ଗତେ କାର୍ଯେ ସାଗରସ୍ଯ ମମୈଵ ଚ ।
ପ୍ରୀତିଂ ପ୍ରୀତମନାଃ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି ମହାକପେ ॥ 129 ॥
ଶ୍ରମଂ ମୋକ୍ଷଯ ପୂଜାଂ ଚ ଗୃହାଣ କପିସତ୍ତମ ।
ପ୍ରୀତିଂ ଚ ବହୁମନ୍ଯସ୍ଵ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍ ॥ 130 ॥
ଏଵମୁକ୍ତଃ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଂ ନଗୋତ୍ତମମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି କୃତମାତିଥ୍ଯଂ ମନ୍ଯୁରେଷୋଽପନୀଯତାମ୍ ॥ 131 ॥
ତ୍ଵରତେ କାର୍ଯକାଲୋ ମେ ଅହଶ୍ଚାପ୍ଯତିଵର୍ତତେ ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଚ ମଯା ଦତ୍ତା ନ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମିହାନ୍ତରେ ॥ 132 ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପାଣିନା ଶୈଲମାଲଭ୍ଯ ହରିପୁଙ୍ଗଵଃ ।
ଜଗାମାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ॥ 133 ॥
ସ ପର୍ଵତସମୁଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ବହୁମାନାଦଵେକ୍ଷିତଃ ।
ପୂଜିତଶ୍ଚୋପପନ୍ନାଭିରାଶୀର୍ଭିରନିଲାତ୍ମଜଃ ॥ 134 ॥
ଅଥୋର୍ଧ୍ଵଂ ଦୂରମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ହିତ୍ଵା ଶୈଲମହାର୍ଣଵୌ ।
ପିତୁଃ ପନ୍ଥାନମାସ୍ଥାଯ ଜଗାମ ଵିମଲେଽମ୍ବରେ ॥ 135 ॥
ଭୂଯଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଗିରିଂ ତମଵଲୋକଯନ୍ ।
ଵାଯୁସୂନୁର୍ନିରାଲମ୍ବେ ଜଗାମ ଵିମଲେଽମ୍ବରେ ॥ 136 ॥
ତଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ହନୁମତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍ ।
ପ୍ରଶଶଂସୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ ॥ 137 ॥
ଦେଵତାଶ୍ଚାଭଵନ୍ ହୃଷ୍ଟାସ୍ତତ୍ରସ୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ କର୍ମଣା ।
କାଞ୍ଚନସ୍ଯ ସୁନାଭସ୍ଯ ସହସ୍ରାକ୍ଷଶ୍ଚ ଵାସଵଃ ॥ 138 ॥
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଧୀମାନ୍ ପରିତୋଷାତ୍ସଗଦ୍ଗଦମ୍ ।
ସୁନାଭଂ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସ୍ଵଯମେଵ ଶଚୀପତିଃ ॥ 139 ॥
ହିରଣ୍ଯନାଭ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର ପରିତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତେ ଭୃଶମ୍ ।
ଅଭଯଂ ତେ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତିଷ୍ଠ ସୌମ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 140 ॥
ସାହ୍ଯଂ କୃତଂ ତେ ସୁମହଦ୍ଵିକ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ହନୂମତଃ ।
କ୍ରମତୋ ଯୋଜନଶତଂ ନିର୍ଭଯସ୍ଯ ଭଯେ ସତି ॥ 141 ॥
ରାମସ୍ଯୈଷ ହିତାଯୈଵ ଯାତି ଦାଶରଥେର୍ହରିଃ ।
ସତ୍କ୍ରିଯାଂ କୁର୍ଵତା ତସ୍ଯ ତୋଷିତୋଽସ୍ମି ଦୃଢଂ ତ୍ଵଯା ॥ 142 ॥
ତତଃ ପ୍ରହର୍ଷମଗମଦ୍ଵିପୁଲଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମଃ ।
ଦେଵତାନାଂ ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିତୁଷ୍ଟଂ ଶତକ୍ରତୁମ୍ ॥ 143 ॥
ସ ଵୈ ଦତ୍ତଵରଃ ଶୈଲୋ ବଭୂଵାଵସ୍ଥିତସ୍ତଦା ।
ହନୁମାଂଶ୍ଚ ମୁହୂର୍ତେନ ଵ୍ଯତିଚକ୍ରାମ ସାଗରମ୍ ॥ 144 ॥
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ ।
ଅବ୍ରୁଵନ୍ ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶାଂ ସୁରସାଂ ନାଗମାତରମ୍ ॥ 145 ॥
ଅଯଂ ଵାତାତ୍ମଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପ୍ଲଵତେ ସାଗରୋପରି ।
ହନୁମାନ୍ନାମ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଵିଘ୍ନମାଚର ॥ 146 ॥
ରାକ୍ଷସଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ସୁଘୋରଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍ ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଂ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷଂ ଵକ୍ତ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ନଭଃ ସମମ୍ ॥ 147 ॥
ବଲମିଚ୍ଛାମହେ ଜ୍ଞାତୁଂ ଭୂଯଶ୍ଚାସ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍ ।
ତ୍ଵାଂ ଵିଜେଷ୍ଯତ୍ଯୁପାଯେନ ଵିଷାଦଂ ଵା ଗମିଷ୍ଯତି ॥ 148 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ଦେଵୀ ଦୈଵତୈରଭିସତ୍କୃତା ।
ସମୁଦ୍ରମଧ୍ଯେ ସୁରସା ବିଭ୍ରତୀ ରାକ୍ଷସଂ ଵପୁଃ ॥ 149 ॥
ଵିକୃତଂ ଚ ଵିରୂପଂ ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ଚ ଭଯାଵହମ୍ ।
ପ୍ଲଵମାନଂ ହନୂମନ୍ତମାଵୃତ୍ଯେଦମୁଵାଚ ହ ॥ 150 ॥
ମମ ଭକ୍ଷଃ ପ୍ରଦିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରୈର୍ଵାନରର୍ଷଭ ।
ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଵିଶେଦଂ ମମାନନମ୍ ॥ 151 ॥
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁରସଯା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାନରର୍ଷଭଃ ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଃ ଶ୍ରୀମାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 152 ॥
ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ନାମ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୈଦେହ୍ଯା ଚାପି ଭାର୍ଯଯା ॥ 153 ॥
ଅନ୍ଯକାର୍ଯଵିଷକ୍ତସ୍ଯ ବଦ୍ଧଵୈରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସୈଃ ।
ତସ୍ଯ ସୀତା ହୃତା ଭାର୍ଯା ରାଵଣେନ ଯଶସ୍ଵିନୀ ॥ 154 ॥
ତସ୍ଯାଃ ସକାଶଂ ଦୂତୋଽହଂ ଗମିଷ୍ଯେ ରାମଶାସନାତ୍ ।
କର୍ତୁମର୍ହସି ରାମସ୍ଯ ସାହ୍ଯଂ ଵିଷଯଵାସିନି ॥ 155 ॥
ଅଥଵା ମୈଥିଲୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ଚାକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍ ।
ଆଗମିଷ୍ଯାମି ତେ ଵକ୍ତ୍ରଂ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଶୃଣୋମି ତେ ॥ 156 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ହନୁମତା ସୁରସା କାମରୂପିଣୀ ।
ଅବ୍ରଵୀନ୍ନାତିଵର୍ତେନ୍ମାଂ କଶ୍ଚିଦେଷ ଵରୋ ମମ ॥ 157 ॥
ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁରସା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ବଲଂ ଜିଜ୍ଞାସମାନା ଵୈ ନାଗମାତା ହନୂମତଃ ॥ 158 ॥
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵଦନଂ ମେଽଦ୍ଯ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଵାନରୋତ୍ତମ ।
ଵର ଏଷ ପୁରା ଦତ୍ତୋ ମମ ଧାତ୍ରେତି ସତ୍ଵରା ॥ 159 ॥
ଵ୍ଯାଦାଯ ଵିପୁଲଂ ଵକ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଥିତା ସା ମାରୁତେଃ ପୁରଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁରସଯା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 160 ॥
ଅବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁ ଵୈ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଯେନ ମାଂ ଵିଷହିଷ୍ଯସେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୁରସାଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧଶଯୋଜନମାଯତା ॥ 161 ॥
ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତାରୋ ବଭୂଵ ହନୁମାଂସ୍ତଦା ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେଘସଙ୍କାଶଂ ଦଶଯୋଜନମାଯତମ୍ ॥ 162 ॥
ଚକାର ସୁରସା ଚାସ୍ଯଂ ଵିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତମ୍ ।
ହନୁମାଂସ୍ତୁ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତଃ ॥ 163 ॥
ଚକାର ସୁରସା ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତଥୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍ ।
ବଭୂଵ ହନୁମାଵନୀରଃ ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଜନୋଚ୍ଛ୍ରିତଃ ॥ 164 ॥
ଚକାର ସୁରସା ଵକ୍ତ୍ରଂ ଷଷ୍ଟିଯୋଜନମାଯତମ୍ ।
ତଥୈଵ ହନୁମାଵନୀରଃ ସପ୍ତତୀଯୋଜନୋଚ୍ଛ୍ରିତଃ ॥ 165 ॥
ଚକାର ସୁରସା ଵକ୍ତ୍ରମଶୀତୀଯୋଜନାଯତମ୍ ।
ହନୁମାନଚଲପ୍ରଖ୍ଯୋ ନଵତୀଯୋଜନୋଚ୍ଛ୍ରିତଃ ॥ 166 ॥
ଚକାର ସୁରସା ଵକ୍ତ୍ରଂ ଶତଯୋଜନମାଯତଂ ତଵ ସାନୁଷୁ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଃ ଶେଷଂ ପ୍ରକ୍ରମତାମିତି ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାଦିତଂ ତ୍ଵାସ୍ଯଂ ଵାଯୁପୁତ୍ରଃ ସୁବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ।
ଦୀର୍ଘଜିହ୍ଵଂ ସୁରସଯା ସୁଘୋରଂ ନରକୋପମମ୍ ॥ 167 ॥
ସୁସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯାତ୍ମନଃ କାଯଂ ବଭୂଵାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରକଃ ।
ସୋଽଭିପତ୍ଯାଶୁ ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ନିଷ୍ପତ୍ଯ ଚ ମହାବଲଃ ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ସ୍ଥିତଃ ଶ୍ରୀମାନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 168 ॥
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ହି ତେ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଦାକ୍ଷାଯଣି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।
ଗମିଷ୍ଯେ ଯତ୍ର ଵୈଦେହୀ ସତ୍ଯଂ ଚାସୀଦ୍ଵରସ୍ତଵ ॥ 169 ॥
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଦନାନ୍ମୁକ୍ତଂ ଚନ୍ଦ୍ରଂ ରାହୁମୁଖାଦିଵ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ସୁରସା ଦେଵୀ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ଵାନରମ୍ ॥ 170 ॥
ଅର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛ ସୌମ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍ ।
ସମାନଯସ୍ଵ ଵୈଦେହୀଂ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା ॥ 171 ॥
ତତ୍ତୃତୀଯଂ ହନୁମତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍ ।
ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଭୂତାନି ପ୍ରଶଶଂସୁସ୍ତଦା ହରିମ୍ ॥ 172 ॥
ସ ସାଗରମନାଧୃଷ୍ଯମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵରୁଣାଲଯମ୍ ।
ଜଗାମାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ଵେଗେନ ଗରୁଡୋପମଃ ॥ 173 ॥
ସେଵିତେ ଵାରିଧାରାଭିଃ ପତଗୈଶ୍ଚ ନିଷେଵିତେ ।
ଚରିତେ କୈଶିକାଚାର୍ଯୈରୈରାଵତନିଷେଵିତେ ॥ 174 ॥
ସିଂହକୁଞ୍ଜରଶାର୍ଦୂଲପତଗୋରଗଵାହନୈଃ ।
ଵିମାନୈଃ ସମ୍ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵିମଲୈଃ ସମଲଙ୍କୃତେ ॥ 175 ॥
ଵଜ୍ରାଶନିସମାଘାତୈଃ ପାଵକୈରୁପଶୋଭିତେ ।
କୃତପୁଣ୍ଯୈର୍ମହାଭାଗୈଃ ସ୍ଵର୍ଗଜିଦ୍ଭିରଲଙ୍କୃତେ ॥ 176 ॥
ଵହତା ହଵ୍ଯମତ୍ଯର୍ଧଂ ସେଵିତେ ଚିତ୍ରଭାନୁନା ।
ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରଚନ୍ଦ୍ରାର୍କତାରାଗଣ ଵିଭୂଷିତେ ॥ 177 ॥
ମହର୍ଷିଗଣଗନ୍ଧର୍ଵନାଗଯକ୍ଷସମାକୁଲେ ।
ଵିଵିକ୍ତେ ଵିମଲେ ଵିଶ୍ଵେ ଵିଶ୍ଵାଵସୁନିଷେଵିତେ ॥ 178 ॥
ଦେଵରାଜଗଜାକ୍ରାନ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯପଥେ ଶିଵେ ।
ଵିତାନେ ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ଵିତତେ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ମିତେ ॥ 179 ॥
ବହୁଶଃ ସେଵିତେ ଵୀରୈର୍ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈର୍ଵରୈଃ ।
ଜଗାମ ଵାଯୁମାର୍ଗେ ତୁ ଗରୁତ୍ମାନିଵ ମାରୁତିଃ ॥ 180 ॥
ପ୍ରଦୃଶ୍ଯମାନଃ ସର୍ଵତ୍ରଃ ହନୁମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ଭେଜେଽମ୍ବରଂ ନିରାଲମ୍ବଂ ଲମ୍ବପକ୍ଷ ଇଵାଦ୍ରିରାଟ୍ ॥ 181 ॥
ପ୍ଲଵମାନଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିଂହିକା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ ।
ମନସା ଚିନ୍ତଯାମାସ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧା କାମରୂପିଣୀ ॥ 182 ॥
ଅଦ୍ଯ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯହମାଶିତା ।
ଇଦଂ ହି ମେ ମହତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚିରସ୍ଯ ଵଶମାଗତମ୍ ॥ 183 ॥
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଛାଯାମସ୍ଯ ସମାକ୍ଷିପତ୍ ।
ଛାଯାଯାଂ ଗୃହ୍ଯମାଣାଯାଂ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵାନରଃ ॥ 184 ॥
ସମାକ୍ଷିପ୍ତୋଽସ୍ମି ସହସା ପଙ୍ଗୂକୃତପରାକ୍ରମଃ ।
ପ୍ରତିଲୋମେନ ଵାତେନ ମହାନୌରିଵ ସାଗରେ ॥ 185 ॥
ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵମଧଶ୍ଚୈଵ ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତତଃ କପିଃ ।
ଦଦର୍ଶ ସ ମହତ୍ସତ୍ତ୍ଵମୁତ୍ଥିତଂ ଲଵଣାମ୍ଭସି ॥ 186 ॥
ତଦ୍ଧୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମାସ ମାରୁତିର୍ଵିକୃତାନନମ୍ ।
କପିରାଜେନ କଥିତଂ ସତ୍ତ୍ଵମଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ ॥ 187 ॥
ଛାଯାଗ୍ରାହି ମହାଵୀର୍ଯଂ ତଦିଦଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।
ସ ତାଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵେନ ସିଂହିକାଂ ମତିମାନ୍କପିଃ ॥ 188 ॥
ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ମହାକାଯଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ଵଲାହକଃ ।
ତସ୍ଯ ସା କାଯମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵର୍ଧମାନଂ ମହାକପେଃ ॥ 189 ॥
ଵକ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରସାରଯାମାସ ପାତାଲାନ୍ତରସନ୍ନିଭମ୍ ।
ଘନରାଜୀଵ ଗର୍ଜନ୍ତୀ ଵାନରଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍ ॥ 190 ॥
ସ ଦଦର୍ଶ ତତସ୍ତସ୍ଯା ଵିଵୃତଂ ସୁମହନ୍ମୁଖମ୍ ।
କାଯମାତ୍ରଂ ଚ ମେଧାଵୀ ମର୍ମାଣି ଚ ମହାକପିଃ ॥ 191 ॥
ସ ତସ୍ଯା ଵିଵୃତେ ଵକ୍ତ୍ରେ ଵଜ୍ରସଂହନନଃ କପିଃ ।
ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ମୁହୁରାତ୍ମାନଂ ନିଷ୍ପପାତ ମହାବଲଃ ॥ 192 ॥
ଆସ୍ଯେ ତସ୍ଯା ନିମଜ୍ଜନ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ ।
ଗ୍ରସ୍ଯମାନଂ ଯଥା ଚନ୍ଦ୍ରଂ ପୂର୍ଣଂ ପର୍ଵଣି ରାହୁଣା ॥ 193 ॥
ତତସ୍ତସ୍ଯା ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମର୍ମାଣ୍ଯୁତ୍କୃତ୍ଯ ଵାନରଃ ।
ଉତ୍ପପାତାଥ ଵେଗେନ ମନଃ ସମ୍ପାତଵିକ୍ରମଃ ॥ 194 ॥
ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଧୃତ୍ଯା ଚ ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯେନ ନିପାତ୍ଯ ଚ ।
ସ କପିପ୍ରଵରୋ ଵେଗାଦ୍ଵଵୃଧେ ପୁନରାତ୍ମଵାନ୍ ॥ 195 ॥
ହୃତହୃତ୍ସା ହନୁମତାପପାତ ଵିଧୁରାମ୍ଭସି ।
ତାଂ ହତାଂ ଵାନରେଣାଶୁ ପତିତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସିଂହିକାମ୍ ॥ 196 ॥
ଭୂତାନ୍ଯାକାଶଚାରୀଣି ତମୂଚୁଃ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମମ୍ ।
ଭୀମମଦ୍ଯ କୃତଂ କର୍ମ ମହତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ହତମ୍ ॥ 197 ॥
ସାଧଯାର୍ଥମଭିପ୍ରେତମରିଷ୍ଟଂ ପ୍ଲଵତାଂ ଵର ।
ଯସ୍ଯ ତ୍ଵେତାନି ଚତ୍ଵାରି ଵାନରେନ୍ଦ୍ର ଯଥା ତଵ ॥ 198 ॥
ଧୃତିର୍ଦୃଷ୍ଟିର୍ମତିର୍ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ସଃ କର୍ମସୁ ନ ସୀଦତି ।
ସ ତୈଃ ସମ୍ଭାଵିତଃ ପୂଜ୍ଯଃ ପ୍ରତିପନ୍ନପ୍ରଯୋଜନଃ ॥ 199 ॥
ଜଗାମାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ପନ୍ନଗାଶନଵତ୍କପିଃ ।
ପ୍ରାପ୍ତଭୂଯିଷ୍ଠପାରସ୍ତୁ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରତିଲୋକଯନ୍ ॥ 200 ॥
ଯୋଜନାନାଂ ଶତସ୍ଯାନ୍ତେ ଵନରାଜିଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ ।
ଦଦର୍ଶ ଚ ପତନ୍ନେଵ ଵିଵିଧଦ୍ରୁମଭୂଷିତମ୍ ॥ 201 ॥
ଦ୍ଵୀପଂ ଶାଖାମୃଗଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମଲଯୋପଵନାନି ଚ ।
ସାଗରଂ ସାଗରାନୂପଂ ସାଗରାନୂପଜାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ ॥ 202 ॥
ସାଗରସ୍ଯ ଚ ପତ୍ନୀନାଂ ମୁଖ୍ଯାନ୍ଯପି ଵିଲୋକଯନ୍ ।
ସ ମହାମେଘସଙ୍କାଶଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମଵାନ୍ ॥ 203 ॥
ନିରୁନ୍ଧନ୍ତମିଵାକାଶଂ ଚକାର ମତିମାନ୍ ମତିମ୍ ।
କାଯଵୃଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଵେଗଂ ଚ ମମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାକ୍ଷସାଃ ॥ 204 ॥
ମଯି କୌତୂହଲଂ କୁର୍ଯରିତି ମେନେ ମହାକପିଃ ।
ତତଃ ଶରୀରଂ ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ତନ୍ମହୀଧରସନ୍ନିଭମ୍ ॥ 205 ॥
ପୁନଃ ପ୍ରକୃତିମାପେଦେ ଵୀତମୋହ ଇଵାତ୍ମଵାନ୍ ।
ତଦ୍ରୂପମତିସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ହନୁମାନ୍ ପ୍ରକୃତୌ ସ୍ଥିତଃ ॥ 206 ॥
ତ୍ରୀନ୍ କ୍ରମାନିଵ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ବଲିଵୀର୍ଯହରୋ ହରିଃ ।
ସ ଚାରୁନାନାଵିଧରୂପଧାରୀ ପରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସମୁଦ୍ରତୀରମ୍ ।
ପରୈରଶକ୍ଯଃ ପ୍ରତିପନ୍ନରୂପଃ ସମୀକ୍ଷିତାତ୍ମା ସମଵେକ୍ଷିତାର୍ଧଃ ॥ 207 ॥
ତତଃ ସ ଲମ୍ବସ୍ଯ ଗିରେଃ ସମୃଦ୍ଧେ ଵିଚିତ୍ରକୂଟେ ନିପପାତ କୂଟେ ।
ସକେତକୋଦ୍ଦାଲକନାଲିକେରେ ମହାଦ୍ରିକୂଟପ୍ରତିମୋ ମହାତ୍ମା ॥ 208 ॥
ତତସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୁଦ୍ରତୀରଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଙ୍କାଂ ଗିରିଵର୍ଯମୂର୍ଧ୍ନି ।
କପିସ୍ତୁ ତସ୍ନିନ୍ନିପପାତ ପର୍ଵତେ ଵିଧୂଯ ରୂପଂ ଵ୍ଯଥଯନ୍ମୃଗଦ୍ଵିଜାନ୍ ॥ 209 ॥
ସ ସାଗରଂ ଦାନଵପନ୍ନଗାଯୁତଂ ବଲେନ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ମହୋର୍ମିମାଲିନମ୍ ।
ନିପତ୍ଯ ତୀରେ ଚ ମହୋଦଧେସ୍ତଦା ଦଦର୍ଶ ଲଙ୍କାମମରାଵତୀମିଵ ॥ 210 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
tato rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ śatrukarśanaḥ |
iyeṣa padamanveṣṭuṃ cāraṇācarite pathi || 1 ||
duṣkaraṃ niṣpratidvandvaṃ cikīrṣan karma vānaraḥ |
samudagraśirogrīvo gavāmpatirivābabhau || 2 ||
atha vaiḍūryavarṇeṣu śādvaleṣu mahābalaḥ |
dhīraḥ salilakalpeṣu vicacāra yathāsukham || 3 ||
dvijān vitrāsayan dhīmānurasā pādapān haran |
mṛgāṃśca subahūnnighnan pravṛddha iva kesarī || 4 ||
nīlalohitamāñjiṣṭhapatravarṇaiḥ sitāsitaiḥ |
svabhāvavihitaiścitrairdhātubhiḥ samalaṅkṛtam || 5 ||
kāmarūpibhirāviṣṭamabhīkṣṇaṃ saparicchadaiḥ |
yakṣakinnaragandharvairdevakalpaiśca pannagaiḥ || 6 ||
sa tasya girivaryasya tale nāgavarāyute |
tiṣṭhan kapivarastatra hrade nāga ivābabhau || 7 ||
sa sūryāya mahendrāya pavanāya svayambhuve |
bhūtebhyaścāñjaliṃ kṛtvā cakāra gamane matim || 8 ||
añjaliṃ prāṅmukhaḥ kurvan pavanāyātmayonaye |
tato hi vavṛdhe gantuṃ dakṣiṇo dakṣiṇāṃ diśam || 9 ||
plavaṅgapravarairdṛṣṭaḥ plavane kṛtaniścayaḥ |
vavṛdhe rāmavṛddhyarthaṃ samudra iva parvasu || 10 ||
niṣpramāṇaśarīraḥ san lilaṅghayiṣurarṇavam |
bāhubhyāṃ pīḍayāmāsa caraṇābhyāṃ ca parvatam || 11 ||
sa cacālācalaścāpi muhūrtaṃ kapipīḍitaḥ |
tarūṇāṃ puṣpitāgrāṇāṃ sarvaṃ puṣpamaśātayat || 12 ||
tena pādapamuktena puṣpaugheṇa sugandhinā |
sarvataḥ saṃvṛtaḥ śailo babhau puṣpamayo yathā || 13 ||
tena cottamavīryeṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ |
salilaṃ samprasusrāva madaṃ matta iva dvipaḥ || 14 ||
pīḍyamānastu balinā mahendrastena parvataḥ |
rītīrnirvartayāmāsa kāñcanāñjanarājatīḥ || 15 ||
mumoca ca śilāḥ śailo viśālāḥ samanaḥśilāḥ |
madhyamenārciṣā juṣṭā dhūmarājīrivānalaḥ || 16 ||
giriṇā pīḍyamānena pīḍyamānāni sarvataḥ |
guhāviṣṭāni bhūtāni vinedurvikṛtaiḥ svaraiḥ || 17 ||
sa mahāsattvasannādaḥ śailapīḍānimittajaḥ |
pṛthivīṃ pūrayāmāsa diśaścopavanāni ca || 18 ||
śirobhiḥ pṛthubhiḥ sarpā vyaktasvastikalakṣaṇaiḥ |
vamantaḥ pāvakaṃ ghoraṃ dadaṃśurdaśanaiḥ śilāḥ || 19 ||
tāstadā saviṣairdaṣṭāḥ kupitaistairmahāśilāḥ |
jajjvaluḥ pāvakoddīptā bibhiduśca sahasradhā || 20 ||
yāni cauṣadhajālāni tasmin jātāni parvate |
viṣaghnānyapi nāgānāṃ na śekuḥ śamituṃ viṣam || 21 ||
bhidyate'yaṃ girirbhūtairiti mattvā tapasvinaḥ |
trastā vidyādharāstasmādutpetuḥ strī gaṇaiḥ saha || 22 ||
pānabhūmigataṃ hitvā haimamāsavabhājanam |
pātrāṇi ca mahārhāṇi karakāṃśca hiraṇmayān || 23 ||
lehyānuccāvacān bhakṣyān māṃsāni vividhāni ca |
ārṣabhāṇi ca carmāṇi khaḍagāṃśca kanakatsarūn || 24 ||
kṛtakaṇṭhaguṇāḥ kṣībā raktamālyānulepanāḥ |
raktākṣāḥ puṣkarākṣāśca gaganaṃ pratipedire || 25 ||
hāranūpurakeyūrapārihāryadharāḥ striyaḥ |
vismitāḥ sasmitāstasthurākāśe ramaṇaiḥ saha || 26 ||
darśayanto mahāvidyāṃ vidyādharamaharṣayaḥ |
sahitāstasthurākāśe vīkṣāñcakruśca parvatam || 27 ||
śuśruvuśca tadā śabdamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |
cāraṇānāṃ ca siddhānāṃ sthitānāṃ vimale'mbare || 28 ||
eṣa parvatasaṅkāśo hanumān mārutātmajaḥ |
titīrṣati mahāvegassamudraṃ makarālayam || 29 ||
rāmārthaṃ vānarārthaṃ ca cikīrṣan karma duṣkaram |
samudrasya paraṃ pāraṃ duṣprāpaṃ prāptumicchati || 30 ||
iti vidyādharāḥ śrutvā vacasteṣāṃ mahātmanām |
tamaprameyaṃ dadṛśuḥ parvate vānararṣabham || 31 ||
dudhuve ca sa romāṇi cakampe cācalopamaḥ |
nanāda sumahānādaṃ sumahāniva toyadaḥ || 32 ||
ānupūrvyeṇa vṛttaṃ ca lāṅgūlaṃ lomabhiścitam |
utpatiṣyan vicikṣepa pakṣirāja ivoragam || 33 ||
tasya lāṅgūlamāviddhamāttavegasya pṛṣṭhataḥ |
dadṛśe garuḍeneva hriyamāṇo mahoragaḥ || 34 ||
bāhū saṃstambhayāmāsa mahāparighasannibhau |
sasāda ca kapiḥ kaṭyāṃ caraṇau sañcukoca ca || 35 ||
saṃhṛtya ca bhujau śrīmāṃstathaiva ca śirodharām |
tejaḥ sattvaṃ tathā vīryamāviveśa sa vīryavān || 36 ||
mārgamālokayandūrādūrdhvaṃ praṇihitekṣaṇaḥ |
rurodha hṛdaye prāṇānākāśamavalokayan || 37 ||
padbhyāṃ dṛḍhamavasthānaṃ kṛtvā sa kapikuñjaraḥ |
nikuñcya karṇau hanumānutpatiṣyan mahābalaḥ |
vānarān vānaraśreṣṭha idaṃ vacanamabravīt || 38 ||
yathā rāghavanirmuktaḥ śaraḥ śvasanavikramaḥ |
gacchettadvadgamiṣyāmi laṅkāṃ rāvaṇapālitām || 39 ||
na hi drakṣyāmi yadi tāṃ laṅkāyāṃ janakātmajām |
anenaiva hi vegena gamiṣyāmi surālayam || 40 ||
yadi vā tridive sītāṃ na drakṣyāmyakṛtaśramaḥ |
baddhvā rākṣasarājānamānayiṣyāmi rāvaṇam || 41 ||
sarvathā kṛtakāryo'hameṣyāmi saha sītayā |
ānayiṣyāmi vā laṅkāṃ samutpāṭya sarāvaṇām || 42 ||
evamuktvā tu hanumānvānarānvānarottamaḥ || 43 ||
utpapātātha vegena vegavānavicārayan |
suparṇamiva cātmānaṃ mene sa kapikuñjaraḥ || 44 ||
samutpatati tasmiṃstu vegātte nagarohiṇaḥ |
saṃhṛtya viṭapān sarvān samutpetuḥ samantataḥ || 45 ||
sa mattakoyaṣṭimakān pādapān puṣpaśālinaḥ |
udvahannūruvegena jagāma vimale'mbare || 46 ||
ūruvegoddhatā vṛkṣā muhūrtaṃ kapimanvayuḥ |
prasthitaṃ dīrghamadhvānaṃ svabandhumiva bāndhavāḥ || 47 ||
tamūruvegonmathitāḥ sālāścānye nagottamāḥ |
anujagmurhanūmantaṃ sainyā iva mahīpatim || 48 ||
supuṣpitāgrairbahubhiḥ pādapairanvitaḥ kapiḥ |
hanumān parvatākāro babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||
sāravanto'tha ye vṛkṣā nyamajjan lavaṇāmbhasi |
bhayādiva mahendrasya parvatā varuṇālaye || 50 ||
sa nānākusumaiḥ kīrṇaḥ kapiḥ sāṅkurakorakaiḥ |
śuśubhe meghasaṅkāśaḥ khadyotairiva parvataḥ || 51 ||
vimuktāstasya vegena muktvā puṣpāṇi te drumāḥ |
avaśīryanta salile nivṛttāḥ suhṛdo yathā || 52 ||
laghutvenopapannaṃ tadvicitraṃ sāgare'patat |
drumāṇāṃ vividhaṃ puṣpaṃ kapivāyusamīritam || 53 ||
tārācitamivākāśaṃ prababhau sa mahārṇavaḥ |
puṣpaugheṇānubaddhena nānāvarṇena vānaraḥ |
babhau megha ivākāśe vidyudgaṇa vibhūṣitaḥ || 54 ||
tasya vegasamādhūtaiḥ puṣpaistoyamadṛśyata || 55 ||
tārābhirabhirāmābhiruditābhirivāmbaram |
tasyāmbaragatau bāhū dadṛśāte prasāritau || 56 ||
parvatāgrādviniṣkrāntau pañcāsyāviva pannagau |
pibanniva babhau cāpi sormimālaṃ mahārṇavam || 57 ||
pipāsuriva cākāśaṃ dadṛśe sa mahākapiḥ |
tasya vidyutprabhākāre vāyumārgānusāriṇaḥ || 58 ||
nayane viprakāśete parvatasthāvivānalau |
piṅge piṅgākṣamukhyasya bṛhatī parimaṇḍale || 59 ||
cakṣuṣī samprākāśete candrasūryāvivoditau |
mukhaṃ nāsikayā tasya tāmrayā tāmramābabhau || 60 ||
sandhyayā samabhispṛṣṭaṃ yathā tatsūryamaṇḍalam |
lāṅgūlaṃ ca samāviddhaṃ plavamānasya śobhate || 61 ||
ambare vāyuputrasya śakradhvaja ivocchritam |
lāṅgūlacakreṇa mahān śukladaṃṣṭro'nilātmajaḥ || 62 ||
vyarocata mahāprājñaḥ pariveṣīva bhāskaraḥ |
sphigdeśenābhitāmreṇa rarāja sa mahākapiḥ || 63 ||
mahatā dāriteneva girirgairikadhātunā |
tasya vānarasiṃhasya plavamānasya sāgaram || 64 ||
kakṣāntaragato vāyurjīmūta iva garjati |
khe yathā nipatatyulkā hyuttarāntādviniḥsṛtā || 65 ||
dṛśyate sānubandhā ca tathā sa kapikuñjaraḥ |
patatpataṅgasaṅkāśo vyāyataḥ śuśubhe kapiḥ || 66 ||
pravṛddha iva mātaṅgaḥ kakṣyayā badhyamānayā |
upariṣṭāccharīreṇa chāyayā cāvagāḍhayā || 67 ||
sāgare mārutāviṣṭā naurivāsīttadā kapiḥ |
yaṃ yaṃ deśaṃ samudrasya jagāma sa mahākapiḥ |
sa sa tasyoruvegena sonmāda iva lakṣyate || 68 ||
sāgarasyormijālānāmurasā śailavarṣmaṇām |
abhighnaṃstu mahāvegaḥ pupluve sa mahākapiḥ || 69 ||
kapivātaśca balavān meghavātaśca niḥsṛtaḥ |
sāgaraṃ bhīmanirghoṣaṃ kampayāmāsaturbhṛśam || 70 ||
vikarṣannūrmijālāni bṛhanti lavaṇāmbhasi |
pupluve kapiśārdūlo vikiranniva rodasī || 71 ||
merumandarasaṅkāśānuddhatān sa mahārṇave |
atyakrāmanmahāvegastaraṅgān gaṇayanniva || 72 ||
tasya vegasamuddhūtaṃ jalaṃ sajaladaṃ tadā |
ambarasthaṃ vibabhrāja śāradābhramivātatam || 73 ||
timinakrajhaṣāḥ kūrmā dṛśyante vivṛtāstadā |
vastrāpakarṣaṇeneva śarīrāṇi śarīriṇām || 74 ||
plavamānaṃ samīkṣyātha bhujaṅgāḥ sāgarālayāḥ |
vyomni taṃ kapiśārdūlaṃ suparṇa iti menire || 75 ||
daśayojanavistīrṇā triṃśadyojanamāyatā |
chāyā vānarasiṃhasya jale cārutarābhavat || 76 ||
śvetābhraghanarājīva vāyuputrānugāminī |
tasya sā śuśubhe chāyā vitatā lavaṇāmbhasi || 77 ||
śuśubhe sa mahātejā mahākāyo mahākapiḥ |
vāyumārge nirālambe pakṣavāniva parvataḥ || 78 ||
yenāsau yāti balavān vegena kapikuñjaraḥ |
tena mārgeṇa sahasā droṇīkṛta ivārṇavaḥ || 79 ||
āpāte pakṣisaṅghānāṃ pakṣirāja iva vrajan |
hanumān meghajālāni prakarṣan māruto yathā || 80 ||
pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni ca |
kapinākṛṣyamāṇāni mahābhrāṇi cakāśire || 81 ||
praviśannabhrajālāni niṣpataṃśca punaḥ punaḥ |
pracchannaśca prakāśaśca candramā iva lakṣyate || 82 ||
plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā plavaṅgaṃ tvaritaṃ tadā |
vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi devagandharvadānavāḥ || 83 ||
tatāpa na hi taṃ sūryaḥ plavantaṃ vānarottamam |
siṣeve ca tadā vāyū rāmakāryārthasiddhaye || 84 ||
ṛṣayastuṣṭuvuścainaṃ plavamānaṃ vihāyasā |
jaguśca devagandharvāḥ praśaṃsanto mahaujasam || 85 ||
nāgāśca tuṣṭuvuryakṣā rakṣāṃsi vibudhāḥ khagāḥ |
prekṣya sarve kapivaraṃ sahasā vigataklamam || 86 ||
tasmin plavagaśārdūle plavamāne hanūmati |
ikṣvākukulamānārthī cintayāmāsa sāgaraḥ || 87 ||
sāhāyyaṃ vānarendrasya yadi nāhaṃ hanūmataḥ |
kariṣyāmi bhaviṣyāmi sarvavācyo vivakṣatām || 88 ||
ahamikṣvākunāthena sagareṇa vivardhitaḥ |
ikṣvākusacivaścāyaṃ nāvasīditumarhati || 89 ||
tathā mayā vidhātavyaṃ viśrameta yathā kapiḥ || 90 ||
śeṣaṃ ca mayi viśrāntaḥ sukhenātipatiṣyati |
iti kṛtvā matiṃ sādhvīṃsamudra śchannamambhasi || 91 ||
hiraṇyanābhaṃ mainākamuvāca girisattamam |
tvamihāsurasaṅghānāṃ pātālatalavāsinām || 92 ||
devarājñā giriśreṣṭha parighaḥ sanniveśitaḥ |
tvameṣāṃ jātavīryāṇāṃ punarevotpatiṣyatām || 93 ||
pātālasyāprameyasya dvāramāvṛtya tiṣṭhasi |
tiryagūrdhvamadhaścaiva śaktiste śaila vardhitum || 94 ||
tasmātsañcodayāmi tvāmuttiṣṭha girisattama |
sa eṣa kapiśārdūlastvāmuparyeti vīryavān || 95 ||
hanūmānrāmakāryārthaṃ bhīmakarmā khamāplutaḥ |
asya sāhyaṃ mayā kāryamikṣvākukulavartinaḥ || 96 ||
mama hīkṣvākavaḥ pūjyāḥ paraṃ pūjyatamāstava |
kuru sācivyamasmākaṃ na naḥ kāryamatikramet || 97 ||
kartavyamakṛtaṃ kāryaṃ satāṃ manyumudīrayet |
salilādūrdhvamuttiṣṭha tiṣṭhatveṣa kapistvayi || 98 ||
asmākamatithiścaiva pūjyaśca plavatāṃ varaḥ |
cāmīkaramahānābha devagandharvasevita || 99 ||
hanumāṃstvayi viśrāntastataḥ śeṣaṃ gamiṣyati |
kākutsthasyānṛśaṃsyaṃ ca maithilyāśca vivāsanam || 100 ||
śramaṃ ca plavagendrasya samīkṣyotthātumarhasi |
hiraṇyanābho maināko niśamya lavaṇāmbhasaḥ || 101 ||
utpapāta jalāttūrṇaṃ mahādrumalatāyutaḥ |
sa sāgarajalaṃ bhittvā babhūvābhyutthitastadā || 102 ||
yathā jaladharaṃ bhittvā dīptaraśmirdivākaraḥ |
sa mahātmā muhūrtena sarvataḥ salilāvṛtaḥ || 103 ||
darśayāmāsa śṛṅgāṇi sāgareṇa niyojitaḥ |
ādityodayasaṅkāśairālikhadbhirivāmbaram |
śātakumbhamayaiḥ śṛṅgaiḥ sakinnaramahoragaiḥ || 104 ||
taptajāmbūnadaiḥ śṛṅgaiḥ parvatasya samutthitaiḥ || 105 ||
ākāśaṃ śastrasaṅkāśamabhavatkāñcanaprabham |
jātarūpamayaiḥ śṛṅgairbhrājamānaiḥ svayamprabhaiḥ || 106 ||
ādityaśatasaṅkāśaḥ so'bhavadgirisattamaḥ |
tamutthitamasaṅgena hanumānagrataḥ sthitam || 107 ||
madhye lavaṇatoyasya vighno'yamiti niścitaḥ |
sa tamucchrratamatyarthaṃ mahāvego mahākapiḥ || 108 ||
urasā pātayāmāsa jīmūtamiva mārutaḥ |
sa tathā pātitastena kapinā parvatottamaḥ || 109 ||
buddhvā tasya kapervegaṃ jaharṣa ca nananda ca |
tamākāśagataṃ vīramākāśe samupasthitaḥ || 110 ||
prīto hṛṣṭamānā vākyamabravītparvataḥ kapim |
mānuṣaṃ dhārayan rūpamātmanaḥ śikhare sthitaḥ || 111 ||
duṣkaraṃ kṛtavānkarma tvamidaṃ vānarottama |
nipatya mama śṛṅgeṣu viśramasva yathāsukham || 112 ||
rāghavasya kule jātairudadhiḥ parivardhitaḥ |
sa tvāṃ rāmahite yuktaṃ pratyarcayati sāgaraḥ || 113 ||
kṛte ca pratikartavyameṣa dharmaḥ sanātanaḥ |
so'yaṃ tvatpratikārārthī tvattaḥ sammānamarhati || 114 ||
tvannimittamanenāhaṃ bahumānātpracoditaḥ |
tiṣṭha tvaṃ kapiśārdūla mayi viśramya gamyatām || 115 ||
tava sānuṣu viśrāntaḥ śeṣaṃ prakramatāmiti |
yojanānāṃ śataṃ cāpi kapireṣa samāplutaḥ || 116 ||
tadidaṃ gandhavatsvādu kandamūlaphalaṃ bahu |
tadāsvādya hariśreṣṭha viśrānto'nu gamiṣyasi || 117 ||
asmākamapi sambandhaḥ kapimukhya tvayāsti vai |
prakhyātastriṣu lokeṣu mahāguṇaparigrahaḥ || 118 ||
vegavantaḥ plavanto ye plavagā mārutātmaja |
teṣāṃ mukhyatamaṃ manye tvāmahaṃ kapikuñjara || 119 ||
atithiḥ kila pūjārhaḥ prākṛto'pi vijānatā |
dharmaṃ jijñāsamānena kiṃ punastvādṛśo mahān || 120 ||
tvaṃ hi devavariṣṭhasya mārutasya mahātmanaḥ |
putrastasyaiva vegena sadṛśaḥ kapikuñjara || 121 ||
pūjite tvayi dharmajña pūjāṃ prāpnoti mārutaḥ |
tasmāttvaṃ pūjanīyo me śṛṇu cāpyatra kāraṇam || 122 ||
pūrvaṃ kṛtayuge tāta parvatāḥ pakṣiṇo'bhavan |
te hi jagmurdiśaḥ sarvā garuḍānilaveginaḥ || 123 ||
tatasteṣu prayāteṣu devasaṅghāḥ maharṣibhiḥ |
bhūtāni ca bhayaṃ jagmusteṣāṃ patanaśaṅkayā || 124 ||
tataḥ kruddhaḥ sahasrākṣaḥ parvatānāṃ śatakratuḥ |
pakṣān ciccheda vajreṇa tatra tatra sahasraśaḥ || 125 ||
sa māmupāgataḥ kruddho vajramudyamya devarāṭ |
tato'haṃ sahasā kṣiptaḥ śvasanena mahātmanā || 126 ||
asminlavaṇatoye ca prakṣiptaḥ plavagottama |
guptapakṣasamagraśca tava pitrābhirakṣitaḥ || 127 ||
tato'haṃ mānayāmi tvāṃ mānyo hi mama mārutaḥ |
tvayā me hyeṣa sambandhaḥ kapimukhya mahāguṇaḥ || 128 ||
asminnevaṅgate kārye sāgarasya mamaiva ca |
prītiṃ prītamanāḥ kartuṃ tvamarhasi mahākape || 129 ||
śramaṃ mokṣaya pūjāṃ ca gṛhāṇa kapisattama |
prītiṃ ca bahumanyasva prīto'smi tava darśanāt || 130 ||
evamuktaḥ kapiśreṣṭhastaṃ nagottamamabravīt |
prīto'smi kṛtamātithyaṃ manyureṣo'panīyatām || 131 ||
tvarate kāryakālo me ahaścāpyativartate |
pratijñā ca mayā dattā na sthātavyamihāntare || 132 ||
ityuktvā pāṇinā śailamālabhya haripuṅgavaḥ |
jagāmākāśamāviśya vīryavān prahasanniva || 133 ||
sa parvatasamudrābhyāṃ bahumānādavekṣitaḥ |
pūjitaścopapannābhirāśīrbhiranilātmajaḥ || 134 ||
athordhvaṃ dūramutplutya hitvā śailamahārṇavau |
pituḥ panthānamāsthāya jagāma vimale'mbare || 135 ||
bhūyaścordhvaṃ gatiṃ prāpya giriṃ tamavalokayan |
vāyusūnurnirālambe jagāma vimale'mbare || 136 ||
tad dvitīyaṃ hanumato dṛṣṭvā karma suduṣkaram |
praśaśaṃsuḥ surāḥ sarve siddhāśca paramarṣayaḥ || 137 ||
devatāścābhavan hṛṣṭāstatrasthāstasya karmaṇā |
kāñcanasya sunābhasya sahasrākṣaśca vāsavaḥ || 138 ||
uvāca vacanaṃ dhīmān paritoṣātsagadgadam |
sunābhaṃ parvataśreṣṭhaṃ svayameva śacīpatiḥ || 139 ||
hiraṇyanābha śailendra parituṣṭo'smi te bhṛśam |
abhayaṃ te prayacchāmi tiṣṭha saumya yathāsukham || 140 ||
sāhyaṃ kṛtaṃ te sumahadvikrāntasya hanūmataḥ |
kramato yojanaśataṃ nirbhayasya bhaye sati || 141 ||
rāmasyaiṣa hitāyaiva yāti dāśaratherhariḥ |
satkriyāṃ kurvatā tasya toṣito'smi dṛḍhaṃ tvayā || 142 ||
tataḥ praharṣamagamadvipulaṃ parvatottamaḥ |
devatānāṃ patiṃ dṛṣṭvā parituṣṭaṃ śatakratum || 143 ||
sa vai dattavaraḥ śailo babhūvāvasthitastadā |
hanumāṃśca muhūrtena vyaticakrāma sāgaram || 144 ||
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |
abruvan sūryasaṅkāśāṃ surasāṃ nāgamātaram || 145 ||
ayaṃ vātātmajaḥ śrīmānplavate sāgaropari |
hanumānnāma tasya tvaṃ muhūrtaṃ vighnamācara || 146 ||
rākṣasaṃ rūpamāsthāya sughoraṃ parvatopamam |
daṃṣṭrākarālaṃ piṅgākṣaṃ vaktraṃ kṛtvā nabhaḥ samam || 147 ||
balamicchāmahe jñātuṃ bhūyaścāsya parākramam |
tvāṃ vijeṣyatyupāyena viṣādaṃ vā gamiṣyati || 148 ||
evamuktā tu sā devī daivatairabhisatkṛtā |
samudramadhye surasā bibhratī rākṣasaṃ vapuḥ || 149 ||
vikṛtaṃ ca virūpaṃ ca sarvasya ca bhayāvaham |
plavamānaṃ hanūmantamāvṛtyedamuvāca ha || 150 ||
mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamīśvarairvānararṣabha |
ahaṃ tvāṃ bhakṣayiṣyāmi praviśedaṃ mamānanam || 151 ||
evamuktaḥ surasayā prāñjalirvānararṣabhaḥ |
prahṛṣṭavadanaḥ śrīmānidaṃ vacanamabravīt || 152 ||
rāmo dāśarathirnāma praviṣṭo daṇḍakāvanam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā || 153 ||
anyakāryaviṣaktasya baddhavairasya rākṣasaiḥ |
tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena yaśasvinī || 154 ||
tasyāḥ sakāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt |
kartumarhasi rāmasya sāhyaṃ viṣayavāsini || 155 ||
athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam |
āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te || 156 ||
evamuktā hanumatā surasā kāmarūpiṇī |
abravīnnātivartenmāṃ kaścideṣa varo mama || 157 ||
taṃ prayāntaṃ samudvīkṣya surasā vākyamabravīt |
balaṃ jijñāsamānā vai nāgamātā hanūmataḥ || 158 ||
praviśya vadanaṃ me'dya gantavyaṃ vānarottama |
vara eṣa purā datto mama dhātreti satvarā || 159 ||
vyādāya vipulaṃ vaktraṃ sthitā sā māruteḥ puraḥ |
evamuktaḥ surasayā kruddho vānarapuṅgavaḥ || 160 ||
abravītkuru vai vaktraṃ yena māṃ viṣahiṣyase |
ityuktvā surasāṃ kruddho dhaśayojanamāyatā || 161 ||
daśayojanavistāro babhūva hanumāṃstadā |
taṃ dṛṣṭvā meghasaṅkāśaṃ daśayojanamāyatam || 162 ||
cakāra surasā cāsyaṃ viṃśadyojanamāyatam |
hanumāṃstu tataḥ kruddhastriṃśadyojanamāyataḥ || 163 ||
cakāra surasā vaktraṃ catvāriṃśattathocchritam |
babhūva hanumāvanīraḥ pañcāśadyojanocchritaḥ || 164 ||
cakāra surasā vaktraṃ ṣaṣṭiyojanamāyatam |
tathaiva hanumāvanīraḥ saptatīyojanocchritaḥ || 165 ||
cakāra surasā vaktramaśītīyojanāyatam |
hanumānacalaprakhyo navatīyojanocchritaḥ || 166 ||
cakāra surasā vaktraṃ śatayojanamāyataṃ tava sānuṣu viśrāntaḥ śeṣaṃ prakramatāmiti |
taddṛṣṭvā vyāditaṃ tvāsyaṃ vāyuputraḥ subuddhimān |
dīrghajihvaṃ surasayā sughoraṃ narakopamam || 167 ||
susaṅkṣipyātmanaḥ kāyaṃ babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ |
so'bhipatyāśu tadvaktraṃ niṣpatya ca mahābalaḥ |
antarikṣe sthitaḥ śrīmānidaṃ vacanamabravīt || 168 ||
praviṣṭo'smi hi te vaktraṃ dākṣāyaṇi namo'stu te |
gamiṣye yatra vaidehī satyaṃ cāsīdvarastava || 169 ||
taṃ dṛṣṭvā vadanānmuktaṃ candraṃ rāhumukhādiva |
abravītsurasā devī svena rūpeṇa vānaram || 170 ||
arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |
samānayasva vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 171 ||
tattṛtīyaṃ hanumato dṛṣṭvā karma suduṣkaram |
sādhu sādhviti bhūtāni praśaśaṃsustadā harim || 172 ||
sa sāgaramanādhṛṣyamabhyetya varuṇālayam |
jagāmākāśamāviśya vegena garuḍopamaḥ || 173 ||
sevite vāridhārābhiḥ patagaiśca niṣevite |
carite kaiśikācāryairairāvataniṣevite || 174 ||
siṃhakuñjaraśārdūlapatagoragavāhanaiḥ |
vimānaiḥ sampatadbhiśca vimalaiḥ samalaṅkṛte || 175 ||
vajrāśanisamāghātaiḥ pāvakairupaśobhite |
kṛtapuṇyairmahābhāgaiḥ svargajidbhiralaṅkṛte || 176 ||
vahatā havyamatyardhaṃ sevite citrabhānunā |
grahanakṣatracandrārkatārāgaṇa vibhūṣite || 177 ||
maharṣigaṇagandharvanāgayakṣasamākule |
vivikte vimale viśve viśvāvasuniṣevite || 178 ||
devarājagajākrānte candrasūryapathe śive |
vitāne jīvalokasya vitate brahmanirmite || 179 ||
bahuśaḥ sevite vīrairvidyādharagaṇairvaraiḥ |
jagāma vāyumārge tu garutmāniva mārutiḥ || 180 ||
pradṛśyamānaḥ sarvatraḥ hanumānmārutātmajaḥ |
bheje'mbaraṃ nirālambaṃ lambapakṣa ivādrirāṭ || 181 ||
plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā siṃhikā nāma rākṣasī |
manasā cintayāmāsa pravṛddhā kāmarūpiṇī || 182 ||
adya dīrghasya kālasya bhaviṣyāmyahamāśitā |
idaṃ hi me mahatsattvaṃ cirasya vaśamāgatam || 183 ||
iti sañcintya manasā chāyāmasya samākṣipat |
chāyāyāṃ gṛhyamāṇāyāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 184 ||
samākṣipto'smi sahasā paṅgūkṛtaparākramaḥ |
pratilomena vātena mahānauriva sāgare || 185 ||
tiryagūrdhvamadhaścaiva vīkṣamāṇastataḥ kapiḥ |
dadarśa sa mahatsattvamutthitaṃ lavaṇāmbhasi || 186 ||
taddhṛṣṭvā cintayāmāsa mārutirvikṛtānanam |
kapirājena kathitaṃ sattvamadbhutadarśanam || 187 ||
chāyāgrāhi mahāvīryaṃ tadidaṃ nātra saṃśayaḥ |
sa tāṃ buddhvārthatattvena siṃhikāṃ matimānkapiḥ || 188 ||
vyavardhata mahākāyaḥ prāvṛṣīva valāhakaḥ |
tasya sā kāyamudvīkṣya vardhamānaṃ mahākapeḥ || 189 ||
vaktraṃ prasārayāmāsa pātālāntarasannibham |
ghanarājīva garjantī vānaraṃ samabhidravat || 190 ||
sa dadarśa tatastasyā vivṛtaṃ sumahanmukham |
kāyamātraṃ ca medhāvī marmāṇi ca mahākapiḥ || 191 ||
sa tasyā vivṛte vaktre vajrasaṃhananaḥ kapiḥ |
saṅkṣipya muhurātmānaṃ niṣpapāta mahābalaḥ || 192 ||
āsye tasyā nimajjantaṃ dadṛśuḥ siddhacāraṇāḥ |
grasyamānaṃ yathā candraṃ pūrṇaṃ parvaṇi rāhuṇā || 193 ||
tatastasyā nakhaistīkṣṇairmarmāṇyutkṛtya vānaraḥ |
utpapātātha vegena manaḥ sampātavikramaḥ || 194 ||
tāṃ tu dṛṣṭvā ca dhṛtyā ca dākṣiṇyena nipātya ca |
sa kapipravaro vegādvavṛdhe punarātmavān || 195 ||
hṛtahṛtsā hanumatāpapāta vidhurāmbhasi |
tāṃ hatāṃ vānareṇāśu patitāṃ vīkṣya siṃhikām || 196 ||
bhūtānyākāśacārīṇi tamūcuḥ plavagottamam |
bhīmamadya kṛtaṃ karma mahatsattvaṃ tvayā hatam || 197 ||
sādhayārthamabhipretamariṣṭaṃ plavatāṃ vara |
yasya tvetāni catvāri vānarendra yathā tava || 198 ||
dhṛtirdṛṣṭirmatirdākṣyaṃ saḥ karmasu na sīdati |
sa taiḥ sambhāvitaḥ pūjyaḥ pratipannaprayojanaḥ || 199 ||
jagāmākāśamāviśya pannagāśanavatkapiḥ |
prāptabhūyiṣṭhapārastu sarvataḥ pratilokayan || 200 ||
yojanānāṃ śatasyānte vanarājiṃ dadarśa saḥ |
dadarśa ca patanneva vividhadrumabhūṣitam || 201 ||
dvīpaṃ śākhāmṛgaśreṣṭho malayopavanāni ca |
sāgaraṃ sāgarānūpaṃ sāgarānūpajān drumān || 202 ||
sāgarasya ca patnīnāṃ mukhyānyapi vilokayan |
sa mahāmeghasaṅkāśaṃ samīkṣyātmānamātmavān || 203 ||
nirundhantamivākāśaṃ cakāra matimān matim |
kāyavṛddhiṃ pravegaṃ ca mama dṛṣṭvaiva rākṣasāḥ || 204 ||
mayi kautūhalaṃ kuryariti mene mahākapiḥ |
tataḥ śarīraṃ saṅkṣipya tanmahīdharasannibham || 205 ||
punaḥ prakṛtimāpede vītamoha ivātmavān |
tadrūpamatisaṅkṣipya hanumān prakṛtau sthitaḥ || 206 ||
trīn kramāniva vikramya balivīryaharo hariḥ |
sa cārunānāvidharūpadhārī paraṃ samāsādya samudratīram |
parairaśakyaḥ pratipannarūpaḥ samīkṣitātmā samavekṣitārdhaḥ || 207 ||
tataḥ sa lambasya gireḥ samṛddhe vicitrakūṭe nipapāta kūṭe |
saketakoddālakanālikere mahādrikūṭapratimo mahātmā || 208 ||
tatastu samprāpya samudratīraṃ samīkṣya laṅkāṃ girivaryamūrdhni |
kapistu tasninnipapāta parvate vidhūya rūpaṃ vyathayanmṛgadvijān || 209 ||
sa sāgaraṃ dānavapannagāyutaṃ balena vikramya mahormimālinam |
nipatya tīre ca mahodadhestadā dadarśa laṅkāmamarāvatīmiva || 210 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe prathamassargaḥ ||