Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 4 — Oriya Script

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଚତୁର୍ଥସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ସ ନିର୍ଜିତ୍ଯ ପୁରୀଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଲଙ୍କାଂ ତାଂ କାମରୂପିଣୀମ୍ ।
ଵିକ୍ରମେଣ ମହାତେଜା ହନୁମାନ୍ କପିସତ୍ତମଃ ॥ 1 ॥

sa nirjitya purīṃ śreṣṭhāṃ laṅkāṃ tāṃ kāmarūpiṇīm |
vikrameṇa mahātejā hanumān kapisattamaḥ || 1 ||

Shloka 2

ଅଦ୍ଵାରେଣ ଚ ମହାବାହୁଃ ପ୍ରାକାରମଭିପୁପ୍ଲୁଵେ ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରୀଂ ଲଙ୍କାଂ କପିରାଜହିତଙ୍କରଃ ॥ 2 ॥

advāreṇa ca mahābāhuḥ prākāramabhipupluve |
praviśya nagarīṃ laṅkāṃ kapirājahitaṅkaraḥ || 2 ||

Shloka 3

ଚକ୍ରେଽଥ ପାଦଂ ସଵ୍ଯଂ ଚ ଶତ୍ରୂଣାଂ ସ ତୁ ମୂର୍ଧନି ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନୋ ନିଶାଯାଂ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ 3 ॥

cakre'tha pādaṃ savyaṃ ca śatrūṇāṃ sa tu mūrdhani |
praviṣṭaḥ sattvasampanno niśāyāṃ mārutātmajaḥ || 3 ||

Shloka 4

ସ ମହାପଥମାସ୍ଥାଯ ମୁକ୍ତାପୁଷ୍ପଵିରାଜିତମ୍ ।
ତତସ୍ତୁ ତାଂ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରମ୍ଯାମଭିଯଯୌ କପିଃ ॥ 4 ॥

sa mahāpathamāsthāya muktāpuṣpavirājitam |
tatastu tāṃ purīṃ laṅkāṃ ramyāmabhiyayau kapiḥ || 4 ||

Shloka 5

ହସିତୋତ୍କୃଷ୍ଟନିନଦୈସ୍ତୂର୍ଯଘୋଷପୁରସ୍ସରୈଃ ।
ଵଜ୍ରାଙ୍କୁଶନିକାଶୈଶ୍ଚ ଵଜ୍ରଜାଲଵିଭୂଷିତୈଃ ॥ 5 ॥

hasitotkṛṣṭaninadaistūryaghoṣapurassaraiḥ |
vajrāṅkuśanikāśaiśca vajrajālavibhūṣitaiḥ || 5 ||

Shloka 6

ଗୃହମେଘୈଃ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ବଭାସେ ଦ୍ଯୌରିଵାମ୍ବୁଦୈଃ ।
ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ତତୋ ଲଙ୍କା ରକ୍ଷୋଗଣଗୃହୈଃ ଶୁଭୈଃ ॥ 6 ॥

gṛhameghaiḥ purī ramyā babhāse dyaurivāmbudaiḥ |
prajajvāla tato laṅkā rakṣogaṇagṛhaiḥ śubhaiḥ || 6 ||

Shloka 7

ସିତାଭ୍ରସଦୃଶୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ପଦ୍ମସ୍ଵସ୍ତିକସଂସ୍ଥିତୈଃ ।
ଵର୍ଧମାନଗୃହୈଶ୍ଚାପି ସର୍ଵତଃ ସୁଵିଭୂଷିତା ॥ 7 ॥

sitābhrasadṛśaiścitraiḥ padmasvastikasaṃsthitaiḥ |
vardhamānagṛhaiścāpi sarvataḥ suvibhūṣitā || 7 ||

Shloka 8

ତାଂ ଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାଭରଣାଂ କପିରାଜହିତଙ୍କରଃ ।
ରାଘଵାର୍ଥଂ ଚରନ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦଦର୍ଶ ଚ ନନନ୍ଦ ଚ ॥ 8 ॥

tāṃ citramālyābharaṇāṃ kapirājahitaṅkaraḥ |
rāghavārthaṃ caran śrīmān dadarśa ca nananda ca || 8 ||

Shloka 9

ଭଵନାଦ୍ଭଵନଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ଦଦର୍ଶ ପଵନାତ୍ମଜଃ ।
ଵିଵିଧାକୃତିରୂପାଣି ଭଵନାନି ତତସ୍ତତଃ ॥ 9 ॥

bhavanādbhavanaṃ gacchan dadarśa pavanātmajaḥ |
vividhākṛtirūpāṇi bhavanāni tatastataḥ || 9 ||

Shloka 10

ଶୁଶ୍ରାଵ ମଧୁରଂ ଗୀତଂ ତ୍ରିସ୍ଥାନସ୍ଵରଭୂଷିତମ୍ ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମଦସମୃଦ୍ଧାନାଂ ଦିଵି ଚାପ୍ସରସାମିଵ ॥ 10 ॥

śuśrāva madhuraṃ gītaṃ tristhānasvarabhūṣitam |
strīṇāṃ madasamṛddhānāṃ divi cāpsarasāmiva || 10 ||

Shloka 11

ଶୁଶ୍ରାଵ କାଞ୍ଚୀନିନଦଂ ନୂପୁରାଣାଂ ଚ, ନିଃସ୍ଵନମ୍ ।
ସୋପାନନିନଦାଂଶ୍ଚୈଵ ଭଵନେଷୁ ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ 11 ॥

śuśrāva kāñcīninadaṃ nūpurāṇāṃ ca, niḥsvanam |
sopānaninadāṃścaiva bhavaneṣu mahātmanām || 11 ||

Shloka 12

ଅସ୍ଫୋଟିତନିନାଦାଂଶ୍ଚ କ୍ଷ୍ଵେଲିତାଂଶ୍ଚ ତତସ୍ତତଃ ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଜପତାଂ ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ରକ୍ଷୋଗୃହେଷୁ ଵୈ ॥ 12 ॥

asphoṭitaninādāṃśca kṣvelitāṃśca tatastataḥ |
śuśrāva japatāṃ tatra mantrān rakṣogṛheṣu vai || 12 ||

Shloka 13

ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତାଂଶ୍ଚୈଵ ଯାତୁଧାନାନ୍ ଦଦର୍ଶ ସଃ ।
ରାଵଣସ୍ତଵସଂଯୁକ୍ତାନ୍ ଗର୍ଜତୋ ରାକ୍ଷସାନପି ॥ 13 ॥

svādhyāyaniratāṃścaiva yātudhānān dadarśa saḥ |
rāvaṇastavasaṃyuktān garjato rākṣasānapi || 13 ||

Shloka 14

ରାଜମାର୍ଗଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ ରକ୍ଷୋବଲଂ ମହତ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ମଧ୍ଯମେ ଗୁଲ୍ମେ ରାଵଣସ୍ଯ ଚରାନ୍ ବହୂନ୍ ॥ 14 ॥

rājamārgaṃ samāvṛtya sthitaṃ rakṣobalaṃ mahat |
dadarśa madhyame gulme rāvaṇasya carān bahūn || 14 ||

Shloka 15

ଦୀକ୍ଷିତାନ୍ ଜଟିଲାନ୍ ମୁଣ୍ଡାନ୍ ଗୋଜିନାମ୍ବରଵାସସଃ ।
ଦର୍ଭମୁଷ୍ଟିପ୍ରହରଣାନଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାଯୁଘାଂସ୍ତଥା ॥ 15 ॥

dīkṣitān jaṭilān muṇḍān gojināmbaravāsasaḥ |
darbhamuṣṭipraharaṇānagnikuṇḍāyughāṃstathā || 15 ||

Shloka 16

କୂଟମୁଦ୍ଗରପାଣୀଂଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡାଯୁଧଧରାନପି ।
ଏକାକ୍ଷାନେକକର୍ଣାଂଶ୍ଚ ଲମ୍ବୋଦରପଯୋଧରାନ୍ ॥ 16 ॥

kūṭamudgarapāṇīṃśca daṇḍāyudhadharānapi |
ekākṣānekakarṇāṃśca lambodarapayodharān || 16 ||

Shloka 17

କରାଲାନ୍ ଭୁଗ୍ନଵକ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିକଟାନ୍ ଵାମନାଂସ୍ତଥା ।
ଧନ୍ଵିନଃ ଖଙ୍ଗିନଶ୍ଚୈଵ ଶତଘ୍ନୀମୁସଲାଯୁଧାନ୍ ॥ 17 ॥

karālān bhugnavaktrāṃśca vikaṭān vāmanāṃstathā |
dhanvinaḥ khaṅginaścaiva śataghnīmusalāyudhān || 17 ||

Shloka 18

ପରିଘୋତ୍ତମହସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରକଵଚୋଜ୍ଜ୍ଵଲାନ୍ ।
ନାତିସ୍ଥୂଲାନ୍ନାତିକୃଶାନ୍ନାତିଦୀର୍ଘାତିହ୍ରସ୍ଵକାନ୍ ॥ 18 ॥

parighottamahastāṃśca vicitrakavacojjvalān |
nātisthūlānnātikṛśānnātidīrghātihrasvakān || 18 ||

Shloka 19

ନାତିଗୌରାନ୍ନାତିକୃଷ୍ଣାନ୍ନାତିକୁବ୍ଜାନ୍ନ ଵାମନାନ୍ ।
ଵିରୂପାନ୍ ବହୁରୂପାଂଶ୍ଚ ସୁରୂପାଂଶ୍ଚ ସୁଵର୍ଚସଃ ॥ 19 ॥

nātigaurānnātikṛṣṇānnātikubjānna vāmanān |
virūpān bahurūpāṃśca surūpāṃśca suvarcasaḥ || 19 ||

Shloka 20

ଧ୍ଵଜୀନ୍ ପତାକିନଶ୍ଚୈଵ ଦଦର୍ଶ ଵିଵିଧାଯୁଧାନ୍ ।
ଶକ୍ତିଵୃକ୍ଷାଯୁଧାଂଶ୍ଚୈଵ ପଟ୍ଟିସାଶନିଧାରିଣଃ ॥ 20 ॥

dhvajīn patākinaścaiva dadarśa vividhāyudhān |
śaktivṛkṣāyudhāṃścaiva paṭṭisāśanidhāriṇaḥ || 20 ||

Shloka 21

କ୍ଷେପଣୀପାଶହସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ ।
ସ୍ରଗ୍ଵିଣସ୍ତ୍ଵନୁଲିପ୍ତାଂଶ୍ଚ ଵରାଭରଣଭୂଷିତାନ୍ ॥ 21 ॥

kṣepaṇīpāśahastāṃśca dadarśa sa mahākapiḥ |
sragviṇastvanuliptāṃśca varābharaṇabhūṣitān || 21 ||

Shloka 22

ନାନାଵେଷସମାଯୁକ୍ତାନ୍ ଯଥାସ୍ସ୍ଵୈରଗତାନ୍ ବହୂନ୍ ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୂଲଧରାଂଶ୍ଚୈଵ ଵଜ୍ରିଣଶ୍ଚ ମହାବଲାନ୍ ॥ 22 ॥

nānāveṣasamāyuktān yathāssvairagatān bahūn |
tīkṣṇaśūladharāṃścaiva vajriṇaśca mahābalān || 22 ||

Shloka 23

ଶତସାହସ୍ରମଵ୍ଯଗ୍ରମାରକ୍ଷଂ ମଧ୍ଯମଂ କପିଃ ।
ରକ୍ଷୋଧିପତିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦଦର୍ଶାନ୍ତଃପୁରାଗ୍ରତଃ ॥ 23 ॥

śatasāhasramavyagramārakṣaṃ madhyamaṃ kapiḥ |
rakṣodhipatinirdiṣṭaṃ dadarśāntaḥpurāgrataḥ || 23 ||

Shloka 24

ସ ତଦା ତଦ୍ଗୃହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାହାଟକତୋରଣମ୍ ।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଖ୍ଯାତମଦ୍ରିମୂର୍ଧ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ॥ 24 ॥

sa tadā tadgṛhaṃ dṛṣṭvā mahāhāṭakatoraṇam |
rākṣasendrasya vikhyātamadrimūrdhni pratiṣṭhitam || 24 ||

Shloka 25

ପୁଣ୍ଡରୀକାଵତଂସାଭିଃ ପରିଖାଭିରଲଙ୍କୃତମ୍ ।
ପ୍ରାକାରାଵୃତମତ୍ଯନ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ସ ମହାକପିଃ ॥ 25 ॥

puṇḍarīkāvataṃsābhiḥ parikhābhiralaṅkṛtam |
prākārāvṛtamatyantaṃ dadarśa sa mahākapiḥ || 25 ||

Shloka 26

ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପନିଭଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯନାଦନିନାଦିତମ୍ ।
ଵାଜିହେଷିତସଙ୍ଘୁଷ୍ଟଂ ନାଦିତଂ ଭୂଷଣୈସ୍ତଥା ॥ 26 ॥

triviṣṭapanibhaṃ divyaṃ divyanādanināditam |
vājiheṣitasaṅghuṣṭaṃ nāditaṃ bhūṣaṇaistathā || 26 ||

Shloka 27

ରଥୈର୍ଯାନୈର୍ଵିମାନୈଶ୍ଚ ତଥା ହଯଗଜୈଃ ଶୁଭୈଃ ।
ଵାରଣୈଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଥନ୍ତୈଃ ଶ୍ଵେତାଭ୍ରନିଚଯୋପମୈଃ ॥ 27 ॥

rathairyānairvimānaiśca tathā hayagajaiḥ śubhaiḥ |
vāraṇaiśca caturthantaiḥ śvetābhranicayopamaiḥ || 27 ||

Shloka 28

ଭୂଷିତଂ ରୁଚିରଦ୍ଵାରଂ ମତ୍ତୈଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷିଭିଃ ।
ରକ୍ଷିତଂ ସୁମହାଵୀର୍ଯୈର୍ଯାତୁଧାନୈଃ ସହସ୍ରଶଃ ।
ରାକ୍ଷସାଧିପତେର୍ଗୁପ୍ତମାଵିଵେଶ ମହାକପିଃ ॥ 28 ॥

bhūṣitaṃ ruciradvāraṃ mattaiśca mṛgapakṣibhiḥ |
rakṣitaṃ sumahāvīryairyātudhānaiḥ sahasraśaḥ |
rākṣasādhipaterguptamāviveśa mahākapiḥ || 28 ||

Shloka 29

ସହେମଜାମ୍ବୂନଦଚକ୍ରଵାଲଂ ମହାର୍ହମୁକ୍ତାମଣିଭୂଷିତାନ୍ତମ୍ ।
ପରାର୍ଥ୍ଯକାଲାଗୁରୁଚନ୍ଦନାକ୍ତଂ ସ ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରମାଵିଵେଶ ॥ 29 ॥

sahemajāmbūnadacakravālaṃ mahārhamuktāmaṇibhūṣitāntam |
parārthyakālāgurucandanāktaṃ sa rāvaṇāntaḥpuramāviveśa || 29 ||

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଥସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ चतुर्थस्सर्गः ।

स निर्जित्य पुरीं श्रेष्ठां लङ्कां तां कामरूपिणीम् ।

विक्रमेण महातेजा हनुमान् कपिसत्तमः ॥ 1 ॥

अद्वारेण च महाबाहुः प्राकारमभिपुप्लुवे ।

प्रविश्य नगरीं लङ्कां कपिराजहितङ्करः ॥ 2 ॥

चक्रेऽथ पादं सव्यं च शत्रूणां स तु मूर्धनि ।

प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः ॥ 3 ॥

स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम् ।

ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः ॥ 4 ॥

हसितोत्कृष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरस्सरैः ।

वज्राङ्कुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः ॥ 5 ॥

गृहमेघैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः ।

प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः ॥ 6 ॥

सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः ।

वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता ॥ 7 ॥

तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितङ्करः ।

राघवार्थं चरन् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च ॥ 8 ॥

भवनाद्भवनं गच्छन् ददर्श पवनात्मजः ।

विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः ॥ 9 ॥

शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम् ।

स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसामिव ॥ 10 ॥

शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च, निःस्वनम् ।

सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनाम् ॥ 11 ॥

अस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेलितांश्च ततस्ततः ।

शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै ॥ 12 ॥

स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः ।

रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि ॥ 13 ॥

राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत् ।

ददर्श मध्यमे गुल्मे रावणस्य चरान् बहून् ॥ 14 ॥

दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः ।

दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा ॥ 15 ॥

कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि ।

एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान् ॥ 16 ॥

करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा ।

धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान् ॥ 17 ॥

परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान् ।

नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान् ॥ 18 ॥

नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान् ।

विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः ॥ 19 ॥

ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान् ।

शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः ॥ 20 ॥

क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः ।

स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान् ॥ 21 ॥

नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून् ।

तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान् ॥ 22 ॥

शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः ।

रक्षोधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः ॥ 23 ॥

स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम् ।

राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम् ॥ 24 ॥

पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम् ।

प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः ॥ 25 ॥

त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम् ।

वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा ॥ 26 ॥

रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः ।

वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः ॥ 27 ॥

भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः ।

रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः ।

राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः ॥ 28 ॥

सहेमजाम्बूनदचक्रवालं महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम् ।

परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तं स रावणान्तःपुरमाविवेश ॥ 29 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे चतुर्थस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.4 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ - ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗଃ