ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତସ୍ସ କର୍ମଣା ତସ୍ଯ ଵିସ୍ମିତୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ ।
ହନୁମାନ୍ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ରକ୍ଷୋଧିପମଵୈକ୍ଷତ ॥ 1 ॥
ଭ୍ରାଜମାନଂ ମହାର୍ହେଣ କାଞ୍ଚନେନ ଵିରାଜତା ।
ମୁକ୍ତାଜାଲାଵୃତେନାଥ ମକୁଟେନ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ ॥ 2 ॥
ଵଜ୍ରସଂଯୋଗସଂଯୁକ୍ତୈର୍ମହାର୍ହମଣିଵିଗ୍ରହୈଃ ।
ହୈମୈରାଭରଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ମନସେଵ ପ୍ରକଲ୍ପିତୈଃ ॥ 3 ॥
ମହାର୍ହକ୍ଷୌମସଂଵୀତଂ ରକ୍ତଚନ୍ଦନରୂଷିତମ୍ ।
ସ୍ଵାନୁଲିପ୍ତଂ ଵିଚିତ୍ରାଭିର୍ଵିଵିଧାଭିଶ୍ଚ ଭକ୍ତିଭିଃ ॥ 4 ॥
ଵିଚିତ୍ରୈର୍ଦର୍ଶନୀଯୈଶ୍ଚ ରକ୍ତାକ୍ଷୈର୍ଭୀମଦର୍ଶନୈଃ ।
ଦୀପ୍ତତୀକ୍ଷ୍ଣମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୈଃ ପ୍ରଲମ୍ବଦଶନଚ୍ଛଦୈଃ ॥ 5 ॥
ଶିରୋଭିର୍ଦଶଭିର୍ଵୀରଂ ଭ୍ରାଜମାନଂ ମହୌଜସମ୍ ।
ନାନାଵ୍ଯାଲସମାକୀର୍ଣୈଶ୍ଶିଖରୈରିଵ ମନ୍ଦରମ୍ ॥ 6 ॥
ନୀଲାଞ୍ଜନଚଯପ୍ରଖ୍ଯଂ ହାରେଣୋରସି ରାଜତା ।
ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରାଭଵକ୍ତ୍ରେଣ ସବଲାକମିଵାମ୍ବୁଦମ୍ ॥ 7 ॥
ବାହୁଭିର୍ବଦ୍ଧକେଯୂରୈଶ୍ଚନ୍ଦନୋତ୍ତମରୂଷିତୈଃ ।
ଭ୍ରାଜମାନାଙ୍ଗଦୈଃ ପୀନୈଃ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷୈରିଵୋରଗୈଃ ॥ 8 ॥
ମହତିସ୍ଫାଟିକେ ଚିତ୍ରେ ରତ୍ନସଂଯୋଗସଂସ୍କୃତେ ।
ଉତ୍ତମାସ୍ତରଣାସ୍ତୀର୍ଣେ ସୂପଵିଷ୍ଟଂ ଵରାସନେ ॥ 9 ॥
ଅଲଙ୍କୃତାଭିରତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରମଦାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ ।
ଵାଲଵ୍ଯଜନହସ୍ତାଭିରାରାତ୍ସମୁପସେଵିତମ୍ ॥ 10 ॥
ଦୁର୍ଧରେଣ ପ୍ରହସ୍ତେନ ମହାପାର୍ଶ୍ଵେନ ରକ୍ଷସା ।
ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ନିକୁମ୍ଭେନ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣା ॥ 11 ॥
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ରକ୍ଷୋଭିଶ୍ଚତୁର୍ଭିର୍ବଲଦର୍ପିତୈଃ ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ପରିଵୃତଂ ଲୋକଂ ଚତୁର୍ଭିରିଵ ସାଗରୈଃ ॥ 12 ॥
ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶୁଭବୁଦ୍ଧିଭିଃ ।
ଅନ୍ଵାସ୍ଯମାନଂ ରକ୍ଷୋଭିଃ ସୁରୈରିଵ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ ॥ 13 ॥
ଅପଶ୍ଯଦ୍ରାକ୍ଷସପତିଂ ହନୁମାନତିତେଜସମ୍ ।
ଵିଷ୍ଠିତଂ ମେରୁଶିଖରେ ସତୋଯମିଵ ତୋଯଦମ୍ ॥ 14 ॥
ସ ତୈସ୍ସମ୍ପୀଡ୍ଯମାନୋଽପି ରକ୍ଷୋଭିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ ।
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତ୍ଵା ରକ୍ଷୋଧିପମଵୈକ୍ଷତ ॥ 15 ॥
ଭ୍ରାଜମାନଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନୁମାନ୍ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍ ।
ମନସା ଚିନ୍ତଯାମାସ ତେଜସା ତସ୍ଯ ମୋହିତଃ ॥ 16 ॥
ଅହୋ ରୂପମହୋ ଧୈର୍ଯମହୋ ସତ୍ତ୍ଵମହୋ ଦ୍ଯୁତିଃ ।
ଅହୋ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତତା ॥ 17 ॥
ଯଦ୍ଯଧର୍ମୋ ନ ବଲଵାନ୍ ସ୍ଯାଦଯଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
ସ୍ଯାଦଯଂ ସୁରଲୋକସ୍ଯ ସଶକ୍ରସ୍ଯାପି ରକ୍ଷିତା ॥ 18 ॥
ଅସ୍ଯ କ୍ରୂରୈର୍ନୃଶଂସୈଶ୍ଚ କର୍ମଭିର୍ଲୋକକୁତ୍ସିତୈଃ ।
ସର୍ଵେ ବିଭ୍ଯତି ଖଲ୍ଵସ୍ମାଲ୍ଲୋକାସ୍ସାମରଦାନଵାଃ ॥ 19 ॥
ଅଯଂ ହ୍ଯୁତ୍ସହତେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କର୍ତୁମେକାର୍ଣଵଂ ଜଗତ୍ ।
ଇତି ଚିନ୍ତାଂ ବହୁଵିଧାମକରୋନ୍ମତିମାନ୍ ହରିଃ ॥ 20 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonapañcāśassargaḥ |
tatassa karmaṇā tasya vismito bhīmavikramaḥ |
hanumānroṣatāmrākṣo rakṣodhipamavaikṣata || 1 ||
bhrājamānaṃ mahārheṇa kāñcanena virājatā |
muktājālāvṛtenātha makuṭena mahādyutim || 2 ||
vajrasaṃyogasaṃyuktairmahārhamaṇivigrahaiḥ |
haimairābharaṇaiścitrairmanaseva prakalpitaiḥ || 3 ||
mahārhakṣaumasaṃvītaṃ raktacandanarūṣitam |
svānuliptaṃ vicitrābhirvividhābhiśca bhaktibhiḥ || 4 ||
vicitrairdarśanīyaiśca raktākṣairbhīmadarśanaiḥ |
dīptatīkṣṇamahādaṃṣṭraiḥ pralambadaśanacchadaiḥ || 5 ||
śirobhirdaśabhirvīraṃ bhrājamānaṃ mahaujasam |
nānāvyālasamākīrṇaiśśikharairiva mandaram || 6 ||
nīlāñjanacayaprakhyaṃ hāreṇorasi rājatā |
pūrṇacandrābhavaktreṇa sabalākamivāmbudam || 7 ||
bāhubhirbaddhakeyūraiścandanottamarūṣitaiḥ |
bhrājamānāṅgadaiḥ pīnaiḥ pañcaśīrṣairivoragaiḥ || 8 ||
mahatisphāṭike citre ratnasaṃyogasaṃskṛte |
uttamāstaraṇāstīrṇe sūpaviṣṭaṃ varāsane || 9 ||
alaṅkṛtābhiratyarthaṃ pramadābhiḥ samantataḥ |
vālavyajanahastābhirārātsamupasevitam || 10 ||
durdhareṇa prahastena mahāpārśvena rakṣasā |
mantribhirmantratattvajñairnikumbhena ca mantriṇā || 11 ||
sukhopaviṣṭaṃ rakṣobhiścaturbhirbaladarpitaiḥ |
kṛtsnaṃ parivṛtaṃ lokaṃ caturbhiriva sāgaraiḥ || 12 ||
mantribhirmantratattvajñairanyaiśca śubhabuddhibhiḥ |
anvāsyamānaṃ rakṣobhiḥ surairiva sureśvaram || 13 ||
apaśyadrākṣasapatiṃ hanumānatitejasam |
viṣṭhitaṃ meruśikhare satoyamiva toyadam || 14 ||
sa taissampīḍyamāno'pi rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |
vismayaṃ paramaṃ gatvā rakṣodhipamavaikṣata || 15 ||
bhrājamānaṃ tato dṛṣṭvā hanumānrākṣaseśvaram |
manasā cintayāmāsa tejasā tasya mohitaḥ || 16 ||
aho rūpamaho dhairyamaho sattvamaho dyutiḥ |
aho rākṣasarājasya sarvalakṣaṇayuktatā || 17 ||
yadyadharmo na balavān syādayaṃ rākṣaseśvaraḥ |
syādayaṃ suralokasya saśakrasyāpi rakṣitā || 18 ||
asya krūrairnṛśaṃsaiśca karmabhirlokakutsitaiḥ |
sarve bibhyati khalvasmāllokāssāmaradānavāḥ || 19 ||
ayaṃ hyutsahate kruddhaḥ kartumekārṇavaṃ jagat |
iti cintāṃ bahuvidhāmakaronmatimān hariḥ || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकोनपञ्चाशस्सर्गः ।
ततस्स कर्मणा तस्य विस्मितो भीमविक्रमः ।
हनुमान्रोषताम्राक्षो रक्षोधिपमवैक्षत ॥ 1 ॥
भ्राजमानं महार्हेण काञ्चनेन विराजता ।
मुक्ताजालावृतेनाथ मकुटेन महाद्युतिम् ॥ 2 ॥
वज्रसंयोगसंयुक्तैर्महार्हमणिविग्रहैः ।
हैमैराभरणैश्चित्रैर्मनसेव प्रकल्पितैः ॥ 3 ॥
महार्हक्षौमसंवीतं रक्तचन्दनरूषितम् ।
स्वानुलिप्तं विचित्राभिर्विविधाभिश्च भक्तिभिः ॥ 4 ॥
विचित्रैर्दर्शनीयैश्च रक्ताक्षैर्भीमदर्शनैः ।
दीप्ततीक्ष्णमहादंष्ट्रैः प्रलम्बदशनच्छदैः ॥ 5 ॥
शिरोभिर्दशभिर्वीरं भ्राजमानं महौजसम् ।
नानाव्यालसमाकीर्णैश्शिखरैरिव मन्दरम् ॥ 6 ॥
नीलाञ्जनचयप्रख्यं हारेणोरसि राजता ।
पूर्णचन्द्राभवक्त्रेण सबलाकमिवाम्बुदम् ॥ 7 ॥
बाहुभिर्बद्धकेयूरैश्चन्दनोत्तमरूषितैः ।
भ्राजमानाङ्गदैः पीनैः पञ्चशीर्षैरिवोरगैः ॥ 8 ॥
महतिस्फाटिके चित्रे रत्नसंयोगसंस्कृते ।
उत्तमास्तरणास्तीर्णे सूपविष्टं वरासने ॥ 9 ॥
अलङ्कृताभिरत्यर्थं प्रमदाभिः समन्ततः ।
वालव्यजनहस्ताभिरारात्समुपसेवितम् ॥ 10 ॥
दुर्धरेण प्रहस्तेन महापार्श्वेन रक्षसा ।
मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैर्निकुम्भेन च मन्त्रिणा ॥ 11 ॥
सुखोपविष्टं रक्षोभिश्चतुर्भिर्बलदर्पितैः ।
कृत्स्नं परिवृतं लोकं चतुर्भिरिव सागरैः ॥ 12 ॥
मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैरन्यैश्च शुभबुद्धिभिः ।
अन्वास्यमानं रक्षोभिः सुरैरिव सुरेश्वरम् ॥ 13 ॥
अपश्यद्राक्षसपतिं हनुमानतितेजसम् ।
विष्ठितं मेरुशिखरे सतोयमिव तोयदम् ॥ 14 ॥
स तैस्सम्पीड्यमानोऽपि रक्षोभिर्भीमविक्रमैः ।
विस्मयं परमं गत्वा रक्षोधिपमवैक्षत ॥ 15 ॥
भ्राजमानं ततो दृष्ट्वा हनुमान्राक्षसेश्वरम् ।
मनसा चिन्तयामास तेजसा तस्य मोहितः ॥ 16 ॥
अहो रूपमहो धैर्यमहो सत्त्वमहो द्युतिः ।
अहो राक्षसराजस्य सर्वलक्षणयुक्तता ॥ 17 ॥
यद्यधर्मो न बलवान् स्यादयं राक्षसेश्वरः ।
स्यादयं सुरलोकस्य सशक्रस्यापि रक्षिता ॥ 18 ॥
अस्य क्रूरैर्नृशंसैश्च कर्मभिर्लोककुत्सितैः ।
सर्वे बिभ्यति खल्वस्माल्लोकास्सामरदानवाः ॥ 19 ॥
अयं ह्युत्सहते क्रुद्धः कर्तुमेकार्णवं जगत् ।
इति चिन्तां बहुविधामकरोन्मतिमान् हरिः ॥ 20 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonapañcāśassargaḥ |
tatassa karmaṇā tasya vismito bhīmavikramaḥ |
hanumānroṣatāmrākṣo rakṣodhipamavaikṣata || 1 ||
bhrājamānaṃ mahārheṇa kāñcanena virājatā |
muktājālāvṛtenātha makuṭena mahādyutim || 2 ||
vajrasaṃyogasaṃyuktairmahārhamaṇivigrahaiḥ |
haimairābharaṇaiścitrairmanaseva prakalpitaiḥ || 3 ||
mahārhakṣaumasaṃvītaṃ raktacandanarūṣitam |
svānuliptaṃ vicitrābhirvividhābhiśca bhaktibhiḥ || 4 ||
vicitrairdarśanīyaiśca raktākṣairbhīmadarśanaiḥ |
dīptatīkṣṇamahādaṃṣṭraiḥ pralambadaśanacchadaiḥ || 5 ||
śirobhirdaśabhirvīraṃ bhrājamānaṃ mahaujasam |
nānāvyālasamākīrṇaiśśikharairiva mandaram || 6 ||
nīlāñjanacayaprakhyaṃ hāreṇorasi rājatā |
pūrṇacandrābhavaktreṇa sabalākamivāmbudam || 7 ||
bāhubhirbaddhakeyūraiścandanottamarūṣitaiḥ |
bhrājamānāṅgadaiḥ pīnaiḥ pañcaśīrṣairivoragaiḥ || 8 ||
mahatisphāṭike citre ratnasaṃyogasaṃskṛte |
uttamāstaraṇāstīrṇe sūpaviṣṭaṃ varāsane || 9 ||
alaṅkṛtābhiratyarthaṃ pramadābhiḥ samantataḥ |
vālavyajanahastābhirārātsamupasevitam || 10 ||
durdhareṇa prahastena mahāpārśvena rakṣasā |
mantribhirmantratattvajñairnikumbhena ca mantriṇā || 11 ||
sukhopaviṣṭaṃ rakṣobhiścaturbhirbaladarpitaiḥ |
kṛtsnaṃ parivṛtaṃ lokaṃ caturbhiriva sāgaraiḥ || 12 ||
mantribhirmantratattvajñairanyaiśca śubhabuddhibhiḥ |
anvāsyamānaṃ rakṣobhiḥ surairiva sureśvaram || 13 ||
apaśyadrākṣasapatiṃ hanumānatitejasam |
viṣṭhitaṃ meruśikhare satoyamiva toyadam || 14 ||
sa taissampīḍyamāno'pi rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |
vismayaṃ paramaṃ gatvā rakṣodhipamavaikṣata || 15 ||
bhrājamānaṃ tato dṛṣṭvā hanumānrākṣaseśvaram |
manasā cintayāmāsa tejasā tasya mohitaḥ || 16 ||
aho rūpamaho dhairyamaho sattvamaho dyutiḥ |
aho rākṣasarājasya sarvalakṣaṇayuktatā || 17 ||
yadyadharmo na balavān syādayaṃ rākṣaseśvaraḥ |
syādayaṃ suralokasya saśakrasyāpi rakṣitā || 18 ||
asya krūrairnṛśaṃsaiśca karmabhirlokakutsitaiḥ |
sarve bibhyati khalvasmāllokāssāmaradānavāḥ || 19 ||
ayaṃ hyutsahate kruddhaḥ kartumekārṇavaṃ jagat |
iti cintāṃ bahuvidhāmakaronmatimān hariḥ || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.