ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗିରେଃ ଶୃଙ୍ଗେ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାବଲାଃ ।
ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ରୀତିଂ ହରଯୋ ଜଗ୍ମୁରୁତ୍ତମାମ୍ ॥ 1 ॥
ତଂ ତତଃ ପ୍ରୀତିସଂହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରୀତିମନ୍ତଂ ମହାକପିମ୍ ।
ଜାମ୍ବଵାନ୍କାର୍ଯଵୃତ୍ତାନ୍ତମପୃଚ୍ଛଦନିଲାତ୍ମଜମ୍ ॥ 2 ॥
କଥଂ ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯା ଦେଵୀ କଥଂ ଵା ତତ୍ର ଵର୍ତତେ ।
ତସ୍ଯାଂ ଵା ସ କଥଂଵୃତ୍ତଃ କ୍ରୂରକର୍ମା ଦଶାନନଃ ॥ 3 ॥
ତତ୍ତ୍ଵତସ୍ସର୍ଵମେତନ୍ନଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ମହାକପେ ।
ଶ୍ରୁତାର୍ଥାଶ୍ଚିନ୍ତଯିଷ୍ଯାମୋ ଭୂଯଃ କାର୍ଯଵିନିଶ୍ଚଯମ୍ ॥ 4 ॥
ଯଶ୍ଚାର୍ଥସ୍ତତ୍ତ୍ର ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ଗତୈରସ୍ମାଭିରାତ୍ମଵାନ୍ ।
ରକ୍ଷିତଵ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍ତତ୍ର ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵ୍ଯାକରୋତୁ ନଃ ॥ 5 ॥
ସ ନିଯୁକ୍ତସ୍ତତସ୍ତେନ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵ୍ଯୈ ସୀତାଯୈ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ॥ 6 ॥
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେଵ ଭଵତାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ରାତ୍ଖାମାପ୍ଲୁତଃ ।
ଉଦଧେର୍ଦକ୍ଷିଣଂ ପାରଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣ ସ୍ସମାହିତଃ ॥ 7 ॥
ଗଚ୍ଛତଶ୍ଚ ହି ମେ ଘୋରଂ ଵିଘ୍ନରୂପମିଵାଭଵତ୍ ।
କାଞ୍ଚନଂ ଶିଖରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ସୁମନୋହରମ୍ ॥ 8 ॥
ସ୍ଥିତଂ ପନ୍ଧାନମାଵୃତ୍ଯ ମେନେ ଵିଘ୍ନଂ ଚ ତଂ ନଗମ୍ ।
ଉପସଙ୍ଗମ୍ଯ ତଂ ଦିଵ୍ଯଂ କାଞ୍ଚନଂ ନଗସତ୍ତମମ୍ ॥ 9 ॥
କୃତା ମେ ମନସା ବୁଦ୍ଧିର୍ଭେତ୍ତଵ୍ଯୋଽଯଂ ମଯେତି ଚ ।
ପ୍ରହତଂ ଚ ମଯା ତସ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲେନ ମହାଗିରେଃ ॥ 10 ॥
ଶିଖରଂ ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଵ୍ଯଶୀର୍ଯତ ସହସ୍ରଧା ।
ଵ୍ଯଵସାଯଂ ଚ ତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ ହୋଵାଚ ମହାଗିରିଃ ॥ 11 ॥
ପୁତ୍ତ୍ରେତି ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ମନଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯନ୍ନିଵ ।
ପିତୃଵ୍ଯଂ ଚାପି ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ସଖାଯଂ ମାତରିଶ୍ଵନଃ ॥ 12 ॥
ମୈନାକମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ନିଵସନ୍ତଂ ମହୋଦଧୌ ।
ପକ୍ଷଵନ୍ତଃ ପୁରା ପୁତ୍ତ୍ର ବଭୂଵୁଃ ପର୍ଵତୋତ୍ତମାଃ ॥ 13 ॥
ଛନ୍ଦତଃ ପୃଥିଵୀଂ ଚେରୁର୍ବାଧମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନଗାନାଂ ଚରିତଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ପାକଶାସନଃ ॥ 14 ॥
ଚିଚ୍ଛେଦ ଭଗଵାନ୍ ପକ୍ଷାନ୍ଵଜ୍ରେଣୈଷାଂ ସହସ୍ରଶଃ ।
ଅହଂ ତୁ ମୋକ୍ଷିତସ୍ତସ୍ମାତ୍ତଵ ପିତ୍ରା ମହାତ୍ମନା ॥ 15 ॥
ମାରୁତେନ ତଦା ଵତ୍ସ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତୋଽସ୍ମି ମହାର୍ଣଵେ ।
ରାମସ୍ଯ ଚ ମଯା ସାହ୍ଯେ ଵର୍ତିତଵ୍ଯମରିନ୍ଦମ ॥ 16 ॥
ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମଃ ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ମୈନାକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 17 ॥
କାର୍ଯମାଵେଦ୍ଯ ତୁ ଗିରେରୁଦ୍ଯତଂ ଚ ମନୋ ମମ ।
ତେନ ଚାହମନୁଜ୍ଞାତୋ ମୈନାକେନ ମହାତ୍ମନା ॥ 18 ॥
ସ ଚାପ୍ଯନ୍ତର୍ହିତଃ ଶୈଲୋ ମାନୁଷେଣ ଵପୁଷ୍ମତା ।
ଶରୀରେଣ ମହାଶୈଲଃ ଶୈଲେନ ଚ ମହୋଦଧୌ ॥ 19 ॥
ଉତ୍ତମଂ ଜଵମାସ୍ଥାଯ ଶେଷଂ ପନ୍ଥାନମାସ୍ଥିତଃ ।
ତତୋଽହଂ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ଵେଗେନାଭ୍ଯାଗମଂ ପଥି ॥ 20 ॥
ତତଃ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵୀଂ ସୁରସାଂ ନାଗମାତରମ୍ ।
ସମୁଦ୍ରମଧ୍ଯେ ସା ଦେଵୀ ଵଚନଂ ମାମଭାଷତ ॥ 21 ॥
ମମ ଭକ୍ଷଃ ପ୍ରଦିଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵମମରୈର୍ହରିସତ୍ତମ ।
ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ଵିହିତସ୍ତ୍ଵଂ ଚିରସ୍ଯ ମେ ॥ 22 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ ସ୍ସୁରସଯା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଣତଃ ସ୍ଥିତଃ ।
ଵିଵର୍ଣଵଦନୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଦୀରଯମ୍ ॥ 23 ॥
ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସୀତଯା ଚ ପରନ୍ତପଃ ॥ 24 ॥
ତସ୍ଯ ସୀତା ହୃତା ଭାର୍ଯା ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ।
ତସ୍ଯା ସ୍ସଙ୍କାଶଂ ଦୂତୋଽହଂ ଗମିଷ୍ଯେ ରାମଶାସନାତ୍ ॥ 25 ॥
କର୍ତୁମର୍ହସି ରାମସ୍ଯ ସାହାଯ୍ଯଂ ଵିଷଯେ ସତୀ ।
ଅଥଵା ମୈଥିଲୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ଚାକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍ ॥ 26 ॥
ଆଗମିଷ୍ଯାମି ତେ ଵକ୍ତ୍ରଂ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଶୃଣୋମି ତେ ।
ଏଵମୁକ୍ତା ମଯା ସା ତୁ ସୁରସା କାମରୂପିଣୀ ॥ 27 ॥
ଅବ୍ରଵୀନ୍ନାତିଵର୍ତେତ କଶ୍ଚିଦେଷ ଵରୋ ମମ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ସୁରସଯା ଦଶଯୋଜନମାଯତଃ ॥ 28 ॥
ତତୋର୍ଥଗୁଣଵିସ୍ତାରୋ ବଭୂଵାହଂ କ୍ଷଣେନ ତୁ ।
ମତ୍ପ୍ରମାଣାନୁରୂପଂ ଚ ଵ୍ଯାଦିତଂ ଚ ମୁଖଂ ତଯା ॥ 29 ॥
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାଦିତଂ ଚାସ୍ଯଂ ହ୍ରସ୍ଵଂ ହ୍ଯକରଵଂ ଵପୁଃ ।
ତସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ ଚ ପୁନର୍ବଭୂଵାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରକଃ ॥ 30 ॥
ଅଭିପତ୍ଯାଶୁ ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ନିର୍ଗତୋଽହଂ ତତଃ କ୍ଷଣାତ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ସୁରସା ଦେଵୀ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ମାଂ ପୁନଃ ॥ 31 ॥
ଅର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛ ସୌମ୍ଯ ଯଥାସୁଖମ୍ ।
ସମାନଯ ଚ ଵୈଦେହୀଂ ରାଘଵେଣ ମହାତ୍ମନା ॥ 32 ॥
ସୁଖୀ ଭଵ ମହାବାହୋ ପ୍ରୀତାଽସ୍ମି ତଵ ଵାନର ।
ତତୋଽହଂ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ସର୍ଵଭୂତୈଃ ପ୍ରଶଂସିତଃ ॥ 33 ॥
ତତୋଽନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଵିପୁଲଂ ପ୍ଲୁତୋଽହଂ ଗରୁଡୋ ଯଥା ।
ଛାଯା ମେ ନିଗୃହୀତା ଚ ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି କିଞ୍ଚନ ॥ 34 ॥
ସୋଽହଂ ଵିହତଵେଗସ୍ତୁ ଦିଶୋ ଦଶ ଵିଲୋକଯନ୍ ।
ନ କିଞ୍ଚିତ୍ତତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ଯେନ ମେଽପହୃତା ଗତିଃ ॥ 35 ॥
ତତୋ ମେ ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ପନ୍ନା କିନ୍ନାମ ଗଗନେ ମମ ।
ଈଦୃଶୋ ଵିଘ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନୋ ରୂପଂ ଯତ୍ର ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 36 ॥
ଅଧୋଭାଗେନ ମେ ଦୃଷ୍ଟି ଶ୍ଶୋଚତା ପାତିତା ମଯା ।
ତତୋଽଦ୍ରାକ୍ଷମହଂ ଭୀମାଂ ରାକ୍ଷସୀଂ ସଲିଲେଶଯାମ୍ ॥ 37 ॥
ପ୍ରହସ୍ଯ ଚ ମହାନାଦମୁକ୍ତୋଽହଂ ଭୀମଯା ତଯା ।
ଅଵସ୍ଥିତମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମିଦଂ ଵାକ୍ଯମଶୋଭନମ୍ ॥ 38 ॥
କ୍ଵାସି ଗନ୍ତା ମହାକାଯ କ୍ଷୁଧିତାଯା ମମେପ୍ସିତଃ ।
ଭକ୍ଷଃ ପ୍ରୀଣଯ ମେ ଦେହଂ ଚିରମାହାରଵର୍ଜିତମ୍ ॥ 39 ॥
ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତାଂ ଵାଣୀଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାମହଂ ତତଃ ।
ଅସ୍ଯପ୍ରମାଣାଦଧିକଂ ତସ୍ଯାଃ କାଯମପୂରଯମ୍ ॥ 40 ॥
ତସ୍ଯାଶ୍ଚାସ୍ଯଂ ମହଦ୍ଭୀମଂ ଵର୍ଧତେ ମମ ଭକ୍ଷଣେ ।
ନ ଚ ମାଂ ସାଧୁ ବୁବୁଧେ ମମ ଵା ଵିକୃତଂ କୃତମ୍ ॥ 41 ॥
ତତୋଽହଂ ଵିପୁଲଂ ରୂପଂ ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ନିମିଷାନ୍ତରାତ୍ ।
ତସ୍ଯା ହୃଦଯମାଦାଯ ପ୍ରପତାମି ନଭଃସ୍ଥଲମ୍ ॥ 42 ॥
ସା ଵିସୃଷ୍ଟଭୁଜା ଭୀମା ପପାତ ଲଵଣାମ୍ଭସି ।
ମଯା ପର୍ଵତସଙ୍କାଶା ନିକୃତ୍ତହୃଦଯା ସତୀ ॥ 43 ॥
ଶୃଣୋମି ଖଗତାନାଂ ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଚାରଣୈସ୍ସହ ।
ରାକ୍ଷସୀ ସିଂହିକା ଭୀମା କ୍ଷିପ୍ରଂ ହନୁମତା ହତା ॥ 44 ॥
ତାଂ ହତ୍ଵା ପୁନରେଵାହଂ କୃତ୍ଯମାତ୍ଯଯିକଂ ସ୍ମରନ୍ ।
ଗତ୍ଵା ଚାହ ମହଧ୍ଵାନଂ ପଶ୍ଯାମି ନଗମଣ୍ଡିତମ୍ ॥ 45 ॥
ଦକ୍ଷିଣଂ ତୀରମୁଦଧେର୍ଲଙ୍କା ଯତ୍ର ଚ ସା ପୁରୀ ।
ଅସ୍ତଂ ଦିନକରେ ଯାତେ ରକ୍ଷସାଂ ନିଲଯଂ ପୁରମ୍ ॥ 46 ॥
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହମଵିଜ୍ଞାତୋ ରକ୍ଷୋଭିର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ ।
ତତ୍ର ପ୍ରଵିଶତଶ୍ଚାପି କଲ୍ପାନ୍ତଘନସନ୍ନିଭା ॥ 47 ॥
ଅଟ୍ଟହାସଂ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ନାରୀ କାପ୍ଯୁତ୍ଥିତା ପୁରଃ ।
ଜିଘାଂସନ୍ତୀଂ ତତସ୍ତାଂ ତୁ ଜ୍ଵଲଦଗ୍ନିଶିରୋରୁହାମ୍ ॥ 48 ॥
ସଵ୍ଯମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରେଣ ପରାଜିତ୍ଯ ସୁଭୈରଵାମ୍ ।
ପ୍ରଦୋଷକାଲେ ପ୍ରଵିଶଂ ଭୀତଯାଽହଂ ତଯୋଦିତଃ ॥ 49 ॥
ଅହଂ ଲଙ୍କାପୁରୀ ଵୀର ନିର୍ଜିତା ଵିକ୍ରମେଣ ତେ ।
ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵିଜେତାସି ସର୍ଵରକ୍ଷାଂସ୍ଯଶେଷତଃ ॥ 50 ॥
ତତ୍ରାହଂ ସର୍ଵରାତ୍ରଂ ତୁ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।
ରାଵଣାନ୍ତଃପୁରଗତୋ ନ ଚାପଶ୍ଯଂ ସୁମଧ୍ଯମାମ୍ ॥ 51 ॥
ତତ ସ୍ସୀତାମପଶ୍ଯଂସ୍ତୁ ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ ।
ଶୋକସାଗରମାସାଦ୍ଯ ନ ପାରମୁପଲକ୍ଷଯେ ॥ 52 ॥
ଶୋଚତା ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରାକାରେଣ ସମାଵୃତମ୍ ।
କାଞ୍ଚନେନ ଵିକୃଷ୍ଟେନ ଗୃହୋପଵନମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 53 ॥
ସ ପ୍ରାକାରମଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ବହୁପାଦପମ୍ ।
ଅଶୋକଵନିକାମଧ୍ଯେ ଶିଂଶୁପାପାଦପୋ ମହାନ୍ ॥ 54 ॥
ତମାରୁହ୍ଯ ଚ ପଶ୍ଯାମି କାଞ୍ଚନଂ କଦଲୀଵନମ୍ ।
ଅଦୂରେ ଶିଂଶୁପାଵୃକ୍ଷାତ୍ପଶ୍ଯାମି ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍ ॥ 55 ॥
ଶ୍ଯାମାଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀମୁପଵାସକୃଶାନନାମ୍ ।
ତଦେକଵାସସ୍ସଂଵୀତାଂ ରଜୋଧ୍ଵସ୍ତଶିରୋରୁହାମ୍ ॥ 56 ॥
ଶୋକସନ୍ତାପଦୀନାଙ୍ଗୀଂ ସୀତାଂ ଭର୍ତୃହିତେ ସ୍ଥିତାମ୍ ।
ରାକ୍ଷସୀଭିର୍ଵିରୂପାଭିଃ କ୍ରୂରାଭିରଭିସଂଵୃତାମ୍ ॥ 57 ॥
ମାଂସଶୋଣିତଭକ୍ଷାଭିର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଭିର୍ହରିଣୀମିଵ ।
ସା ମଯା ରାକ୍ଷସୀମଧ୍ଯେ ତର୍ଜ୍ଯମାନା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ 58 ॥
ଏକଵେଣୀଧରା ଦୀନା ଭର୍ତୃଚିନ୍ତାପରାଯଣା ।
ଭୂମିଶଯ୍ଯା ଵିଵର୍ଣାଙ୍ଗୀ ପଦ୍ମିନୀଵ ହିମାଗମେ ॥ 59 ॥
ରାଵଣାଦ୍ଵିନିଵୃତ୍ତାର୍ଥା ମର୍ତଵ୍ଯକୃତନିଶ୍ଚଯା ।
କଥଞ୍ଚିନ୍ମୃଗଶାବାକ୍ଷୀ ତୂର୍ଣମାସାଦିତା ମଯା ॥ 60 ॥
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶୀଂ ନାରୀଂ ରାମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ତତ୍ରୈଵ ଶିଂଶୁପାଵୃକ୍ଷେ ପଶ୍ଯନ୍ନହମଵସ୍ଥିତଃ ॥ 61 ॥
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦଂ କାଞ୍ଚୀନୂପୁରମିଶ୍ରିତମ୍ ।
ଶୃଣୋମ୍ଯଧିକଗମ୍ଭୀରଂ ରାଵଣସ୍ଯ ନିଵେଶନେ ॥ 62 ॥
ତତୋଽହଂ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ସ୍ଵଂ ରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯସଂହରମ୍ ।
ଅହଂ ତୁ ଶିଂଶୁପାଵୃକ୍ଷେ ପକ୍ଷୀଵ ଗହନେ ସ୍ଥିତଃ ॥ 63 ॥
ତତୋ ରାଵଣଦାରାଶ୍ଚ ରାଵଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ ।
ତଂ ଦେଶଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଯତ୍ର ସୀତାଽଭଵତ୍ ସ୍ଥିତା ॥ 64 ॥
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଵରାରୋହା ସୀତା ରକ୍ଷୋଗଣେଶ୍ଵରମ୍ ।
ସଙ୍କୁଚ୍ଯୋରୂସ୍ତନୌ ପୀନୌ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିରଭ୍ଯ ଚ ॥ 65 ॥
ଵିତ୍ରସ୍ତାଂ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଂ ଵୀକ୍ଷମାଣାଂ ତତସ୍ତତଃ ।
ତ୍ରାଣଂ କିଞ୍ଚିଦପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ଵେପମାନାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ ॥ 66 ॥
ତାମୁଵାଚ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ସୀତାଂ ପରମଦୁଃଖିତାମ୍ ।
ଅଵାକ୍ଚିରାଃ ପ୍ରପତିତୋ ବହୁମନ୍ଯସ୍ଵ ମାମିତି ॥ 67 ॥
ଯଦି ଚେତ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ଦର୍ପାନ୍ମାଂ ନାଭିନନ୍ଦସି ଗର୍ଵିତେ ।
ଦ୍ଵୌ ମାସାଵନ୍ତରଂ ସୀତେ ପାସ୍ଯାମି ରୁଧିରଂ ତଵ ॥ 68 ॥
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ଉଵାଚ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧା ସୀତା ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 69 ॥
ରାକ୍ଷସାଧମ ରାମସ୍ଯ ଭାର୍ଯାମମିତତେଜସଃ ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନାଥସ୍ଯ ସ୍ନୁଷାଂ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ ॥ 70 ॥
ଅଵାଚ୍ଯଂ ଵଦତୋ ଜିହ୍ଵା କଥଂ ନ ପତିତା ତଵ ।
କିଞ୍ଚିଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ତଵାନାର୍ଯ ଯୋ ମାଂ ଭର୍ତୁରସନ୍ନିଧୌ ॥ 71 ॥
ଅପହୃତ୍ଯାଽଽଗତଃ ପାପ ତେ ନାଦୃଷ୍ଟୋ ମହାତ୍ମନା ।
ନ ତ୍ଵଂ ରାମସ୍ଯ ସଦୃଶୋ ଦାସ୍ଯେଽପ୍ଯସ୍ଯ ନ ଯୁଜ୍ଯସେ ॥ 72 ॥
ଯଜ୍ଞୀଯ ସ୍ସତ୍ଯଵାଦୀ ଚ ରଣଶ୍ଲାଘୀ ଚ ରାଘଵଃ ।
ଜାନକ୍ଯା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯମେଵମୁକ୍ତୋ ଦଶାନନଃ ॥ 73 ॥
ଜଜ୍ଵାଲ ସହସା କୋପାଚ୍ଚିତାସ୍ଥ ଇଵ ପାଵକଃ ।
ଵିଵୃତ୍ଯ ନଯନେ କ୍ରୂରେ ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍ ॥ 74 ॥
ମୈଥିଲୀଂ ହନ୍ତୁମାରବ୍ଧଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ହାହାକୃତଂ ତଦା ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଦୁରାତ୍ମନଃ ॥ 75 ॥
ଵରା ମନ୍ଦୋଦରୀ ନାମ ତଯା ସ ପ୍ରତିଷେଧିତଃ ।
ଉକ୍ତଶ୍ଚ ମଧୁରାଂ ଵାଣୀଂ ତଯା ସ ମଦନାର୍ଦିତଃ ॥ 76 ॥
ସୀତଯା ତଵ କିଂ କାର୍ଯଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସମଵିକ୍ରମଃ ।
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵକନ୍ଯାଭିର୍ଯକ୍ଷକନ୍ଯାଭିରେଵ ଚ ॥ 77 ॥
ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଭୋ ରମସ୍ଵେହ ସୀତଯା କିଂ କରିଷ୍ଯସି ।
ତତସ୍ତାଭିସ୍ସମେତାଭିର୍ନାରୀଭିସ୍ସ ମହାବଲଃ ॥ 78 ॥
ପ୍ରସାଦ୍ଯ ସହସା ନୀତୋ ଭଵନଂ ସ୍ଵଂ ନିଶାଚରଃ ।
ଯାତେ ତସ୍ମିନ୍ ଦଶଗ୍ରୀଵେ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିକୃତାନନାଃ ॥ 79 ॥
ସୀତାଂ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସଯାମାସୁର୍ଵାକ୍ଯୈଃ କ୍ରୂରୈସ୍ସୁଦାରୁଣୈଃ ।
ତୃଣଵଦ୍ଭାଷିତଂ ତାସାଂ ଗଣଯାମାସ ଜାନକୀ ॥ 80 ॥
ଗର୍ଜିତଂ ଚ ତଦା ତାସାଂ ସୀତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିରର୍ଥକମ୍ ।
ଵୃଥାଗର୍ଜିତନିଶ୍ଚେଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସ୍ଯଃ ପିଶିତାଶନାଃ ॥ 81 ॥
ରାଵଣାଯ ଶଶଂସୁସ୍ତାଃ ସୀତାଧ୍ଯଵସିତଂ ମହତ୍ ।
ତତସ୍ତାସ୍ସହିତାସ୍ସର୍ଵା ନିହତାଶା ନିରୁଦ୍ଯମାଃ ॥ 82 ॥
ପରିକ୍ଷିପ୍ଯ ସମନ୍ତାତ୍ତାଂ ନିଦ୍ରାଵଶମୁପାଗତାଃ ।
ତାସୁ ଚୈଵ ପ୍ରସୁପ୍ତାସୁ ସୀତା ଭର୍ତୃହିତେ ରତା ॥ 83 ॥
ଵିଲପ୍ଯ କରୁଣଂ ଦୀନା ପ୍ରଶୁଶୋଚ ସୁଦୁଃଖିତା ।
ତାସାଂ ମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ଥାଯ ତ୍ରିଜଟା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 84 ॥
ଆତ୍ମାନଂ ଖାଦତ କ୍ଷିପ୍ରଂ ନ ସୀତା ଵିନଶିଷ୍ଯତି ।
ଜନକସ୍ଯାତ୍ମଜା ସାଧ୍ଵୀ ସ୍ନୁଷା ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ ॥ 85 ॥
ସ୍ଵପ୍ନୋ ହ୍ଯଦ୍ଯ ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଦାରୁଣୋ ରୋମହର୍ଷଣଃ ।
ରକ୍ଷସାଂ ଚ ଵିନାଶାଯ ଭର୍ତୁରସ୍ଯା ଜଯାଯ ଚ ॥ 86 ॥
ଅଲମସ୍ମାତ୍ପରିତ୍ରାତୁଂ ରାଘଵାଦ୍ରାକ୍ଷସୀଗଣମ୍ ।
ଅଭିଯାଚାମ ଵୈଦେହୀମେତଦ୍ଧି ମମ ରୋଚତେ ॥ 87 ॥
ଯସ୍ଯା ହ୍ଯେଵଂଵିଧସ୍ସ୍ଵପ୍ନୋ ଦୁଃଖିତାଯାଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ।
ସା ଦୁଃଖୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ମୁକ୍ତା ସୁଖମାପ୍ନୋତ୍ଯନୁତ୍ତମମ୍ ॥ 88 ॥
ପ୍ରଣିପାତପ୍ରସନ୍ନା ହି ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା ।
ତତସ୍ସା ହ୍ରୀମତୀ ବାଲା ଭର୍ତୁର୍ଵିଜଯହର୍ଷିତା ॥ 89 ॥
ଅଵୋଚଦ୍ଯଦି ତତ୍ତଥ୍ଯଂ ଭଵେଯଂ ଶରଣଂ ହି ଵଃ ।
ତାଂ ଚାହଂ ତାଦୃଶୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୀତାଯା ଦାରୁଣାଂ ଦଶାମ୍ ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ନ ଚ ମେ ନିର୍ଵୃତଂ ମନଃ ॥ 90 ॥
ସମ୍ଭାଷଣାର୍ଥଂ ଚ ମଯା ଜାନକ୍ଯାଶ୍ଚିନ୍ତିତୋ ଵିଧିଃ ॥ 91 ॥
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ହି ଵଂଶସ୍ତୁ ତତୋ ମମ ପୁରସ୍କୃତଃ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଗଦିତାଂ ଵାଚଂ ରାଜର୍ଷିଗଣପୂଜିତାମ୍ ॥ 92 ॥
ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ମାଂ ଦେଵୀ ବାଷ୍ପୈଃ ପିହିତଲୋଚନା ।
କସ୍ତ୍ଵଂ କେନ କଥଂ ଚେହ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ ॥ 93 ॥
କା ଚ ରାମେଣ ତେ ପ୍ରୀତିସ୍ତନ୍ମେ ଶଂସିତୁମର୍ହସି ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହ୍ଯହମପ୍ଯବ୍ରୁଵଂ ଵଚଃ ॥ 94 ॥
ଦେଵି ରାମସ୍ଯ ଭର୍ତୁସ୍ତେ ସହାଯୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବଲଃ ॥ 95 ॥
ତସ୍ଯ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଭୃତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ହନୁମନ୍ତମିହାଗତମ୍ ।
ଭର୍ତ୍ରାହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା ॥ 96 ॥
ଇଦଂ ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦାଶରଥିଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।
ଅଙ୍ଗୁଲୀଯମଭିଜ୍ଞାନମଦାତ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଵିନି ॥ 97 ॥
ତଦିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵଯାଽଽଜ୍ଞପ୍ତଂ ଦେଵି କିଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍ ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ନଯାମି ତ୍ଵାଂ କିମୁତ୍ତରମ୍ ॥ 98 ॥
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଦିତ୍ଵା ଚ ସୀତା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ।
ଆହରାଵଣମୁତ୍ସାଦ୍ଯ ରାଘଵୋ ମାଂ ନଯତ୍ଵିତି ॥ 99 ॥
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେଵୀଂ ମହମାର୍ଯାମନିନ୍ଦିତାମ୍ ।
ରାଘଵସ୍ଯ ମନୋହ୍ଲାଦମଭିଜ୍ଞାନମଯାଚିଷମ୍ ॥ 100 ॥
ଅଥ ମାମବ୍ରଵୀତ୍ସୀତା ଗୃହ୍ଯତାମଯମୁତ୍ତମଃ ।
ମଣିର୍ଯେନ ମହାବାହୂ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ବହୁମନ୍ଯତେ ॥ 101 ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵରାରୋହା ମଣିପ୍ରଵରମଦ୍ଭୁତମ୍ ।
ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ୍ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ଵାଚା ମାଂ ସନ୍ଦିଦେଶହ ॥ 102 ॥
ତତସ୍ତସ୍ଯୈ ପ୍ରଣମ୍ଯାହଂ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯୈ ସମାହିତଃ ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପରିକ୍ରାମମିହାଭ୍ଯୁଦ୍ଗତମାନସଃ ॥ 103 ॥
ଉକ୍ତୋଽହଂ ପୁନରେଵେଦଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ତଯା ।
ହନୁମନ୍ମମ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ରାଘଵେ ॥ 104 ॥
ଯଥା ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ନ ଚିରାତ୍ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ସୁଗ୍ରୀଵସହିତୌ ଵୀରାଵୁପେଯାତାଂ ତଥା କୁରୁ ॥ 105 ॥
ଯଦ୍ଯନ୍ଯଥା ଭଵେଦେତଦ୍ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ଜୀଵିତଂ ମମ ।
ନ ମାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ମ୍ରିଯେ ସାହମନାଥଵତ୍ ॥ 106 ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କରୁଣଂ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧୋ ମାମଭ୍ଯଵର୍ତତ ।
ଉତ୍ତରଂ ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ କାର୍ଯଶେଷମନନ୍ତରମ୍ ॥ 107 ॥
ତତୋଽଵର୍ଧତ ମେ କାଯସ୍ତଦା ପର୍ଵତସନ୍ନିଭଃ ।
ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷୀ ଵନଂ ତଚ୍ଚ ଵିନାଶଯିତୁମାରଭେ ॥ 108 ॥
ତଦ୍ଭଗ୍ନଂ ଵନଷଣ୍ଡଂ ତୁ ଭ୍ରାନ୍ତତ୍ରସ୍ତମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍ ।
ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧା ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିକୃତାନନାଃ ॥ 109 ॥
ମାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ ସମାଗମ୍ଯ ତତସ୍ତତଃ ।
ତା ସ୍ସମଭ୍ଯାଗତାଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାଵଣାଯାଚଚକ୍ଷିରେ ॥ 110 ॥
ରାଜସ୍ଵନମିଦଂ ଦୁର୍ଗଂ ତଵ ଭଗ୍ନଂ ଦୁରାତ୍ମନା ।
ଵାନରେଣ ହ୍ଯଵିଜ୍ଞାଯ ତଵ ଵୀର୍ଯଂ ମହାବଲ ॥ 111 ॥
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେସ୍ତସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଵ ଵିପ୍ରିଯକାରିଣଃ ।
ଵଧମାଜ୍ଞାପଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯଥାସୌ ଵିଲଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ 112 ॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵିସୃଷ୍ଟା ଭୃଶଦୁର୍ଜଯାଃ ।
ରାକ୍ଷସାଃ କିଙ୍କରା ନାମ ରାଵଣସ୍ଯ ମନୋନୁଗାଃ ॥ 113 ॥
ତେଷାମଶୀତିସାହସ୍ରଂ ଶୂଲମୁଦ୍ଗରପାଣିନାମ୍ ।
ମଯା ତସ୍ମିନ୍ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ପରିଘେଣ ନିଷୂଦିତମ୍ ॥ 114 ॥
ତେଷାଂ ତୁ ହତଶେଷା ଯେ ତେ ଗତ୍ଵା ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ ।
ନିହତଂ ଚ ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ ରାଵଣାଯାଚଚକ୍ଷିରେ ॥ 115 ॥
ତତୋ ମେ ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ପନ୍ନା ଚୈତ୍ଯପ୍ରାସାଦମାକ୍ରମମ୍ ।
ତତ୍ରସ୍ଥାନ୍ରାକ୍ଷସାନ୍ ହତ୍ଵା ଶତଂ ସ୍ତମ୍ଭେନ ଵୈ ପୁନଃ ॥ 116 ॥
ଲଲାମଭୂତୋ ଲଙ୍କାଯାସ୍ସ ଵୈ ଵିଧ୍ଵଂସିତୋ ମଯା ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ତସ୍ଯ ସୁତଂ ଜମ୍ବୁମାଲିନମାଦିଶତ୍ ॥ 117 ॥
ରାକ୍ଷସୈର୍ବହୁଭିସ୍ସାର୍ଧଂ ଘୋରରୂପୈର୍ଭଯାନକୈଃ ।
ତଂ ମହାବଲସମ୍ପନ୍ନଂ ରାକ୍ଷସଂ ରଣକୋଵିଦମ୍ ॥ 118 ॥
ପରିଘେଣାତିଘୋରେଣ ସୂଦଯାମି ସହାନୁଗମ୍ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରିପୁତ୍ତ୍ରାନ୍ମହାବଲାନ୍ ॥ 119 ॥
ପଦାତିବଲସମ୍ପନ୍ନାନ୍ ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାଵଣଃ ।
ପରିଘେଣୈଵ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍ ॥ 120 ॥
ମନ୍ତ୍ରିପୁତ୍ତ୍ରାନ୍ହତାନ୍ଚ୍ଛୃତ୍ଵା ସମରେଽଲଘୁଵିକ୍ରମାନ୍ ।
ପଞ୍ଚ ସେନାଗ୍ରଗାଚ୍ଛ୍ରୂରାନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାଵଣଃ ॥ 121 ॥
ତାନହଂ ସହସୈନ୍ଯାନ୍ଵୈ ସର୍ଵାନେଵାଭ୍ଯସୂଦଯମ୍ ।
ତତଃ ପୁନର୍ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପୁତ୍ରମକ୍ଷଂ ମହାବଲମ୍ ॥ 122 ॥
ବହୁଭୀ ରାକ୍ଷସୈସ୍ସାର୍ଧଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାଵଣଃ ।
ତଂ ତୁ ମନ୍ଦୋଦରୀପୁତ୍ତ୍ରଂ କୁମାରଂ ରଣପଣ୍ଡିତମ୍ ॥ 123 ॥
ସହସା ଖଂ ସମୁତ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ପାଦଯୋଶ୍ଚ ଗୃହୀତଵାନ୍ ।
ଚର୍ମାସିନଂ ଶତଗୁଣଂ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଵ୍ଯପେଷଯମ୍ ॥ 124 ॥
ତମକ୍ଷମାଗତଂ ଭଗ୍ନଂ ନିଶମ୍ଯ ସ ଦଶାନନଃ ।
ତତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଂ ନାମ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ରାଵଣସ୍ସୁତମ୍ ॥ 125 ॥
ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ସୁସଙ୍କୃଦ୍ଧୋ ବଲିନଂ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦମ୍ ।
ତଚ୍ଚାପ୍ଯହଂ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ତଂ ଚ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗଵମ୍ ॥ 126 ॥
ନଷ୍ଟୌଜସଂ ରଣେ କୃତ୍ଵା ପରଂ ହର୍ଷମୁପାଗମମ୍ ।
ମହତାପି ମହାବାହୁଃ ପ୍ରତ୍ଯଯେନ ମହାବଲଃ ॥ 127 ॥
ପ୍ରେଷିତୋ ରାଵଣେନୈଵ ସହ ଵୀରୈର୍ମଦୋତ୍କଟୈଃ ।
ସୋଽଵିଷହ୍ଯଂ ହି ମାଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସ୍ଵଂ ବଲଂ ଚାଵମର୍ଦିତମ୍ ॥ 128 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତ୍ରେଣ ସ ତୁ ମାଂ ପ୍ରାବଧ୍ନାଚ୍ଛାତିଵେଗିତଃ ।
ରଜ୍ଜୁଭିଶ୍ଚାଭିବଧ୍ନନ୍ତି ତତୋ ମାଂ ତତ୍ର ରାକ୍ଷସାଃ ॥ 129 ॥
ରାଵଣସ୍ଯ ସମୀପଂ ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ମାମୁପାନଯନ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମ୍ଭାଷିତଶ୍ଚାହଂ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ 130 ॥
ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ଲଙ୍କାଗମନଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ତଂ ଵଧମ୍ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ମଯା ତତ୍ର ସୀତାର୍ଥମିତି ଜଲ୍ପିତମ୍ ॥ 131 ॥
ଅସ୍ଯାହଂ ଦର୍ଶନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଭଵନଂ ଵିଭୋ ।
ମାରୁତସ୍ଯୌରସଃ ପୁତ୍ରୋ ଵାନରୋ ହନୁମାନହମ୍ ॥ 132 ॥
ରାମଦୂତଂ ଚ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ସୁଗ୍ରୀଵସଚିଵଂ କପିମ୍ ।
ସୋଽହଂ ଦୂତ୍ଯେନ ରାମସ୍ଯ ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ ॥ 133 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ମହାତେଜାସ୍ସତ୍ଵାଂ କୁଶଲମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମସହିତଂ ହିତଂ ପଥ୍ଯମୁଵାଚ ଚ ॥ 134 ॥
ଵସତୋ ଋଶ୍ଯମୂକେ ମେ ପର୍ଵତେ ଵିପୁଲଦ୍ରୁମେ ।
ରାଘଵୋ ରଣଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ମିତ୍ତ୍ରତ୍ଵଂ ସମୁପାଗତଃ ॥ 135 ॥
ତେନ ମେ କଥିତଂ ରାଜ୍ଞା ଭାର୍ଯା ମେ ରକ୍ଷସା ହୃତା ।
ତତ୍ର ସାହାଯ୍ଯମସ୍ମାକଂ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ତ୍ଵଯା ॥ 136 ॥
ମଯା ଚ କଥିତଂ ତସ୍ମୈ ଵାଲିନଶ୍ଚ ଵଧଂ ପ୍ରତି ।
ତତ୍ର ସାହାଯ୍ଯହେତୋର୍ମେ ସମଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ॥ 137 ॥
ଵାଲିନା ହୃତରାଜ୍ଯେନ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ମହାପ୍ରଭୁଃ ।
ଚକ୍ରେଽଗ୍ନିସାକ୍ଷିକଂ ସଖ୍ଯଂ ରାଘଵସ୍ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 138 ॥
ତେନ ଵାଲିନମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଶରେଣୈକେନ ସଂଯୁଗେ ।
ଵାନରାଣାଂ ମହାରାଜଃ କୃତସ୍ସ ପ୍ଲଵତାଂ ପ୍ରଭୁଃ ॥ 139 ॥
ତସ୍ଯ ସାହାଯ୍ଯମସ୍ମାଭିଃ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା ତ୍ଵିହ ।
ତେନ ପ୍ରସ୍ଥାପିତସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ସମୀପମିହ ଧର୍ମତଃ ॥ 140 ॥
କ୍ଷିପ୍ରମାନୀଯତାଂ ସୀତା ଦୀଯତାଂ ରାଘଵାଯ ଚ ।
ଯାଵନ୍ନ ହରଯୋ ଵୀରା ଵିଧମନ୍ତି ବଲଂ ତଵ ॥ 141 ॥
ଵାନରାଣାଂ ପ୍ରଭାଵୋ ହି ନ କେନ ଵିଦିତଃ ପୁରା ।
ଦେଵତାନାଂ ସଙ୍କାଶଂ ଚ ଯେ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନିମନ୍ତ୍ରିତାଃ ॥ 142 ॥
ଇତି ଵାନରରାଜସ୍ତ୍ଵାମାହେତ୍ଯଭିହିତୋ ମଯା ।
ମାମୈକ୍ଷତ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ ॥ 143 ॥
ତେନ ଵଧ୍ଯୋଽହମାଜ୍ଞପ୍ତୋ ରକ୍ଷସା ରୌଦ୍ରକର୍ମଣା ।
ମତ୍ପ୍ରଭାଵମଵିଜ୍ଞାଯ ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ 144 ॥
ତତୋ ଵିଭୀଷଣୋ ନାମ ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ମହାମତିଃ ।
ତେନ ରାକ୍ଷସରାଜୋଽସୌ ଯାଚିତୋ ମମ କାରଣାତ୍ ॥ 145 ॥
ନୈଵଂ ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲ ତ୍ଯଜ୍ଯତାମେଷ ନିଶ୍ଚଯଃ ।
ରାଜଶାସ୍ତ୍ରଵ୍ଯପେତୋ ହି ମାର୍ଗଃ ସଂସେଵ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା ॥ 146 ॥
ଦୂତଵଧ୍ଯା ନ ଦୃଷ୍ଟା ହି ରାଜଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ରାକ୍ଷସ ।
ଦୂତେନ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ଚ ଯଥାର୍ଥଂ ହିତଵାଦିନା ॥ 147 ॥
ସୁମହତ୍ଯପରାଧେଽପି ଦୂତସ୍ଯାତୁଲଵିକ୍ରମଃ ।
ଵିରୂପକରଣଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ଵଧୋଽସ୍ତୀତି ଶାସ୍ତ୍ରତଃ ॥ 148 ॥
ଵିଭୀଷଣେନୈଵମୁକ୍ତୋ ରାଵଣସ୍ସନ୍ଦିଦେଶ ତାନ୍ ।
ରାକ୍ଷସାନେତଦେଵାସ୍ଯ ଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଦହ୍ଯତାମିତି ॥ 149 ॥
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମ ପୁଚ୍ଛଂ ସମନ୍ତତଃ ।
ଵେଷ୍ଟିତଂ ଶଣଵଲ୍କୈଶ୍ଚ ଜୀର୍ଣୈଃ କାର୍ପାସଜୈଃ ପଟୈଃ ॥ 150 ॥
ରାକ୍ଷସାଃ ସିଦ୍ଧସନ୍ନାହାସ୍ତତସ୍ତେ ଚଣ୍ଡଵିକ୍ରମାଃ ।
ତଦାଽଦହ୍ଯନ୍ତ ମେ ପୁଚ୍ଛଂ ନିଘ୍ନନ୍ତଃ କାଷ୍ଠମୁଷ୍ଟିଭିଃ ॥ 151 ॥
ବଦ୍ଧସ୍ଯ ବହୁଭିଃ ପାଶୈର୍ଯନ୍ତ୍ରିତସ୍ଯ ଚ ରାକ୍ଷସୈଃ ।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଶ୍ଶୂରା ବଦ୍ଧଂ ମାମଗ୍ନିସଂଵୃତମ୍ ॥ 152 ॥
ଅଘୋଷଯନ୍ରାଜମାର୍ଗେ ନଗରଦ୍ଵାରମାଗତାଃ ।
ତତୋଽହଂ ସୁମହଦ୍ରୂପଂ ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ପୁନରାତ୍ମନଃ ॥ 153 ॥
ଵିମୋଚଯିତ୍ଵା ତଂ ବନ୍ଧଂ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥଃ ସ୍ଥିତଃ ପୁନଃ ।
ଆଯସଂ ପରିଘଂ ଗୃହ୍ଯ ତାନି ରକ୍ଷାଂସ୍ଯସୂଦଯମ୍ ॥ 154 ॥
ତତସ୍ତନ୍ନଗରଦ୍ଵାରଂ ଵେଗେନାପ୍ଲୁତଵାନହମ୍ ।
ପୁଚ୍ଛେନ ଚ ପ୍ରଦୀପ୍ତେନ ତାଂ ପୁରୀଂ ସାଟ୍ଟଗୋପୁରାମ୍ ॥ 155 ॥
ଦହାମ୍ଯହମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵ ପ୍ରଜାଃ ।
ଵିନଷ୍ଟା ଜାନକୀ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ହ୍ଯଦଗ୍ଧଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 156 ॥
ଲଙ୍କାଯାଂ କଶ୍ଚିଦୁଦ୍ଧେଶଃ ସର୍ଵା ଭସ୍ମୀକୃତା ପୁରୀ ।
ଦହତା ଚ ମଯା ଲଙ୍କାଂ ଦଗ୍ଧା ସୀତା ନ ସଂଶଯଃ ॥ 157 ॥
ରାମସ୍ଯ ହି ମହତ୍କାର୍ଯଂ ମଯେଦଂ ଵିତଥୀକୃତମ୍ ।
ଇତି ଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଶ୍ଚିନ୍ତାମହମୁପାଗତଃ ॥ 158 ॥
ଅଥାହଂ ଵାଚମଶ୍ରୌଷଂ ଚାରଣାନାଂ ଶୁଭାକ୍ଷରାମ୍ ।
ଜାନକୀ ନ ଚ ଦଗ୍ଧେତି ଵିସ୍ମଯୋଦନ୍ତଭାଷିଣାମ୍ ॥ 159 ॥
ତତୋ ମେ ବୁଦ୍ଧିରୁତ୍ପନ୍ନା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାମଦ୍ଭୁତାଂ ଗିରମ୍ ।
ଅଦଗ୍ଧା ଜାନକୀତ୍ଯେଵଂ ନିମିତ୍ତୈଶ୍ଚୋପଲକ୍ଷିତା ॥ 160 ॥
ଦୀପ୍ଯମାନେ ତୁ ଲାଙ୍ଗୂଲେ ନ ମାଂ ଦହତି ପାଵକଃ ।
ହୃଦଯଂ ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ମେ ଵାତାସ୍ସୁରଭିଗନ୍ଧିନଃ ॥ 161 ॥
ତୈର୍ନିମିତ୍ତୈଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟାଥୈଃ କାରଣୈଶ୍ଚ ମହାଗୁଣୈଃ ।
ଋଷିଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାର୍ଥୈରଭଵଂ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ ॥ 162 ॥
ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵୈଦେହୀଂ ଵିସୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ତଯା ପୁନଃ ।
ତତଃ ପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ତତ୍ରାରିଷ୍ଟମହଂ ପୁନଃ ॥ 163 ॥
ପ୍ରତିପ୍ଲଵନମାରେଭେ ଯୁଷ୍ମଦ୍ଧର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷଯା ।
ତତଃ ପଵନଚନ୍ଦ୍ରାର୍କସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵସେଵିତମ୍ ॥ 164 ॥
ପନ୍ଥାନମହମାକ୍ରମ୍ଯ ଭଵତୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନିହ ।
ରାଘଵସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ଭଵତାଂ ଚୈଵ ତେଜସା ॥ 165 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଚ କାର୍ଯାର୍ଥଂ ମଯା ସର୍ଵମନୁଷ୍ଠିତମ୍ ।
ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ମଯା ତତ୍ର ଯଥାଵଦୁପପାଦିତମ୍ ॥ 166 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
tatastasya gireḥ śṛṅge mahendrasya mahābalāḥ |
hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayo jagmuruttamām || 1 ||
taṃ tataḥ prītisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim |
jāmbavānkāryavṛttāntamapṛcchadanilātmajam || 2 ||
kathaṃ dṛṣṭā tvayā devī kathaṃ vā tatra vartate |
tasyāṃ vā sa kathaṃvṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ || 3 ||
tattvatassarvametannaḥ prabrūhi tvaṃ mahākape |
śrutārthāścintayiṣyāmo bhūyaḥ kāryaviniścayam || 4 ||
yaścārthastattra vaktavyo gatairasmābhirātmavān |
rakṣitavyaṃ ca yattatra tadbhavānvyākarotu naḥ || 5 ||
sa niyuktastatastena samprahṛṣṭatanūruhaḥ |
praṇamya śirasā devyai sītāyai pratyabhāṣata || 6 ||
pratyakṣameva bhavatāṃ mahendrāgrātkhāmāplutaḥ |
udadherdakṣiṇaṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇa ssamāhitaḥ || 7 ||
gacchataśca hi me ghoraṃ vighnarūpamivābhavat |
kāñcanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanoharam || 8 ||
sthitaṃ pandhānamāvṛtya mene vighnaṃ ca taṃ nagam |
upasaṅgamya taṃ divyaṃ kāñcanaṃ nagasattamam || 9 ||
kṛtā me manasā buddhirbhettavyo'yaṃ mayeti ca |
prahataṃ ca mayā tasya lāṅgūlena mahāgireḥ || 10 ||
śikharaṃ sūryasaṅkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā |
vyavasāyaṃ ca taṃ buddhvā sa hovāca mahāgiriḥ || 11 ||
puttreti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥ prahlādayanniva |
pitṛvyaṃ cāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ || 12 ||
mainākamiti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahodadhau |
pakṣavantaḥ purā puttra babhūvuḥ parvatottamāḥ || 13 ||
chandataḥ pṛthivīṃ cerurbādhamānāḥ samantataḥ |
śrutvā nagānāṃ caritaṃ mahendraḥ pākaśāsanaḥ || 14 ||
ciccheda bhagavān pakṣānvajreṇaiṣāṃ sahasraśaḥ |
ahaṃ tu mokṣitastasmāttava pitrā mahātmanā || 15 ||
mārutena tadā vatsa prakṣipto'smi mahārṇave |
rāmasya ca mayā sāhye vartitavyamarindama || 16 ||
rāmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho mahendrasamavikramaḥ |
etacchrutvā vacastasya mainākasya mahātmanaḥ || 17 ||
kāryamāvedya tu girerudyataṃ ca mano mama |
tena cāhamanujñāto mainākena mahātmanā || 18 ||
sa cāpyantarhitaḥ śailo mānuṣeṇa vapuṣmatā |
śarīreṇa mahāśailaḥ śailena ca mahodadhau || 19 ||
uttamaṃ javamāsthāya śeṣaṃ panthānamāsthitaḥ |
tato'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyāgamaṃ pathi || 20 ||
tataḥ paśyāmyahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram |
samudramadhye sā devī vacanaṃ māmabhāṣata || 21 ||
mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama |
atastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ cirasya me || 22 ||
evamukta ssurasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |
vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedamudīrayam || 23 ||
rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca parantapaḥ || 24 ||
tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā |
tasyā ssaṅkāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt || 25 ||
kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṃ viṣaye satī |
athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam || 26 ||
āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te |
evamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī || 27 ||
abravīnnātivarteta kaścideṣa varo mama |
evamuktassurasayā daśayojanamāyataḥ || 28 ||
tatorthaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu |
matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ ca mukhaṃ tayā || 29 ||
taddṛṣṭvā vyāditaṃ cāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ |
tasminmuhūrte ca punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ || 30 ||
abhipatyāśu tadvaktraṃ nirgato'haṃ tataḥ kṣaṇāt |
abravītsurasā devī svena rūpeṇa māṃ punaḥ || 31 ||
arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |
samānaya ca vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 32 ||
sukhī bhava mahābāho prītā'smi tava vānara |
tato'haṃ sādhu sādhviti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ || 33 ||
tato'ntarikṣaṃ vipulaṃ pluto'haṃ garuḍo yathā |
chāyā me nigṛhītā ca na ca paśyāmi kiñcana || 34 ||
so'haṃ vihatavegastu diśo daśa vilokayan |
na kiñcittatra paśyāmi yena me'pahṛtā gatiḥ || 35 ||
tato me buddhirutpannā kinnāma gagane mama |
īdṛśo vighna utpanno rūpaṃ yatra na dṛśyate || 36 ||
adhobhāgena me dṛṣṭi śśocatā pātitā mayā |
tato'drākṣamahaṃ bhīmāṃ rākṣasīṃ salileśayām || 37 ||
prahasya ca mahānādamukto'haṃ bhīmayā tayā |
avasthitamasambhrāntamidaṃ vākyamaśobhanam || 38 ||
kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamepsitaḥ |
bhakṣaḥ prīṇaya me dehaṃ ciramāhāravarjitam || 39 ||
bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratyagṛhṇāmahaṃ tataḥ |
asyapramāṇādadhikaṃ tasyāḥ kāyamapūrayam || 40 ||
tasyāścāsyaṃ mahadbhīmaṃ vardhate mama bhakṣaṇe |
na ca māṃ sādhu bubudhe mama vā vikṛtaṃ kṛtam || 41 ||
tato'haṃ vipulaṃ rūpaṃ saṅkṣipya nimiṣāntarāt |
tasyā hṛdayamādāya prapatāmi nabhaḥsthalam || 42 ||
sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi |
mayā parvatasaṅkāśā nikṛttahṛdayā satī || 43 ||
śṛṇomi khagatānāṃ ca siddhānāṃ cāraṇaissaha |
rākṣasī siṃhikā bhīmā kṣipraṃ hanumatā hatā || 44 ||
tāṃ hatvā punarevāhaṃ kṛtyamātyayikaṃ smaran |
gatvā cāha mahadhvānaṃ paśyāmi nagamaṇḍitam || 45 ||
dakṣiṇaṃ tīramudadherlaṅkā yatra ca sā purī |
astaṃ dinakare yāte rakṣasāṃ nilayaṃ puram || 46 ||
praviṣṭo'hamavijñāto rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |
tatra praviśataścāpi kalpāntaghanasannibhā || 47 ||
aṭṭahāsaṃ vimuñcantī nārī kāpyutthitā puraḥ |
jighāṃsantīṃ tatastāṃ tu jvaladagniśiroruhām || 48 ||
savyamuṣṭiprahāreṇa parājitya subhairavām |
pradoṣakāle praviśaṃ bhītayā'haṃ tayoditaḥ || 49 ||
ahaṃ laṅkāpurī vīra nirjitā vikrameṇa te |
yasmāttasmādvijetāsi sarvarakṣāṃsyaśeṣataḥ || 50 ||
tatrāhaṃ sarvarātraṃ tu vicinvan janakātmajām |
rāvaṇāntaḥpuragato na cāpaśyaṃ sumadhyamām || 51 ||
tata ssītāmapaśyaṃstu rāvaṇasya niveśane |
śokasāgaramāsādya na pāramupalakṣaye || 52 ||
śocatā ca mayā dṛṣṭaṃ prākāreṇa samāvṛtam |
kāñcanena vikṛṣṭena gṛhopavanamuttamam || 53 ||
sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam |
aśokavanikāmadhye śiṃśupāpādapo mahān || 54 ||
tamāruhya ca paśyāmi kāñcanaṃ kadalīvanam |
adūre śiṃśupāvṛkṣātpaśyāmi varavarṇinīm || 55 ||
śyāmāṃ kamalapatrākṣīmupavāsakṛśānanām |
tadekavāsassaṃvītāṃ rajodhvastaśiroruhām || 56 ||
śokasantāpadīnāṅgīṃ sītāṃ bhartṛhite sthitām |
rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṃvṛtām || 57 ||
māṃsaśoṇitabhakṣābhirvyāghrībhirhariṇīmiva |
sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ || 58 ||
ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā |
bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame || 59 ||
rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā |
kathañcinmṛgaśābākṣī tūrṇamāsāditā mayā || 60 ||
tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ nārīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm |
tatraiva śiṃśupāvṛkṣe paśyannahamavasthitaḥ || 61 ||
tato halahalāśabdaṃ kāñcīnūpuramiśritam |
śṛṇomyadhikagambhīraṃ rāvaṇasya niveśane || 62 ||
tato'haṃ paramodvignaḥ svaṃ rūpaṃ pratyasaṃharam |
ahaṃ tu śiṃśupāvṛkṣe pakṣīva gahane sthitaḥ || 63 ||
tato rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ |
taṃ deśaṃ samanuprāptā yatra sītā'bhavat sthitā || 64 ||
taṃ dṛṣṭvātha varārohā sītā rakṣogaṇeśvaram |
saṅkucyorūstanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya ca || 65 ||
vitrastāṃ paramodvignāṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ |
trāṇaṃ kiñcidapaśyantīṃ vepamānāṃ tapasvinīm || 66 ||
tāmuvāca daśagrīvassītāṃ paramaduḥkhitām |
avākcirāḥ prapatito bahumanyasva māmiti || 67 ||
yadi cettvaṃ tu darpānmāṃ nābhinandasi garvite |
dvau māsāvantaraṃ sīte pāsyāmi rudhiraṃ tava || 68 ||
etacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ |
uvāca paramakruddhā sītā vacanamuttamam || 69 ||
rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ |
ikṣvākukulanāthasya snuṣāṃ daśarathasya ca || 70 ||
avācyaṃ vadato jihvā kathaṃ na patitā tava |
kiñcidvīryaṃ tavānārya yo māṃ bharturasannidhau || 71 ||
apahṛtyā''gataḥ pāpa te nādṛṣṭo mahātmanā |
na tvaṃ rāmasya sadṛśo dāsye'pyasya na yujyase || 72 ||
yajñīya ssatyavādī ca raṇaślāghī ca rāghavaḥ |
jānakyā paruṣaṃ vākyamevamukto daśānanaḥ || 73 ||
jajvāla sahasā kopāccitāstha iva pāvakaḥ |
vivṛtya nayane krūre muṣṭimudyamya dakṣiṇam || 74 ||
maithilīṃ hantumārabdhaḥ strībhirhāhākṛtaṃ tadā |
strīṇāṃ madhyātsamutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ || 75 ||
varā mandodarī nāma tayā sa pratiṣedhitaḥ |
uktaśca madhurāṃ vāṇīṃ tayā sa madanārditaḥ || 76 ||
sītayā tava kiṃ kāryaṃ mahendrasamavikramaḥ |
devagandharvakanyābhiryakṣakanyābhireva ca || 77 ||
sārdhaṃ prabho ramasveha sītayā kiṃ kariṣyasi |
tatastābhissametābhirnārībhissa mahābalaḥ || 78 ||
prasādya sahasā nīto bhavanaṃ svaṃ niśācaraḥ |
yāte tasmin daśagrīve rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 79 ||
sītāṃ nirbhartsayāmāsurvākyaiḥ krūraissudāruṇaiḥ |
tṛṇavadbhāṣitaṃ tāsāṃ gaṇayāmāsa jānakī || 80 ||
garjitaṃ ca tadā tāsāṃ sītāṃ prāpya nirarthakam |
vṛthāgarjitaniśceṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ || 81 ||
rāvaṇāya śaśaṃsustāḥ sītādhyavasitaṃ mahat |
tatastāssahitāssarvā nihatāśā nirudyamāḥ || 82 ||
parikṣipya samantāttāṃ nidrāvaśamupāgatāḥ |
tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā || 83 ||
vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśoca suduḥkhitā |
tāsāṃ madhyātsamutthāya trijaṭā vākyamabravīt || 84 ||
ātmānaṃ khādata kṣipraṃ na sītā vinaśiṣyati |
janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya ca || 85 ||
svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |
rakṣasāṃ ca vināśāya bharturasyā jayāya ca || 86 ||
alamasmātparitrātuṃ rāghavādrākṣasīgaṇam |
abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate || 87 ||
yasyā hyevaṃvidhassvapno duḥkhitāyāḥ pradṛśyate |
sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnotyanuttamam || 88 ||
praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā |
tatassā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā || 89 ||
avocadyadi tattathyaṃ bhaveyaṃ śaraṇaṃ hi vaḥ |
tāṃ cāhaṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṃ daśām |
cintayāmāsa vikrānto na ca me nirvṛtaṃ manaḥ || 90 ||
sambhāṣaṇārthaṃ ca mayā jānakyāścintito vidhiḥ || 91 ||
ikṣvākūṇāṃ hi vaṃśastu tato mama puraskṛtaḥ |
śrutvā tu gaditāṃ vācaṃ rājarṣigaṇapūjitām || 92 ||
pratyabhāṣata māṃ devī bāṣpaiḥ pihitalocanā |
kastvaṃ kena kathaṃ ceha prāpto vānarapuṅgavaḥ || 93 ||
kā ca rāmeṇa te prītistanme śaṃsitumarhasi |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hyahamapyabruvaṃ vacaḥ || 94 ||
devi rāmasya bhartuste sahāyo bhīmavikramaḥ |
sugrīvo nāma vikrānto vānarendro mahābalaḥ || 95 ||
tasya māṃ viddhi bhṛtyaṃ tvaṃ hanumantamihāgatam |
bhartrāhaṃ preṣitastubhyaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 96 ||
idaṃ ca puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam |
aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṃ yaśasvini || 97 ||
tadicchāmi tvayā''jñaptaṃ devi kiṃ karavāṇyaham |
rāmalakṣmaṇayoḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kimuttaram || 98 ||
etacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī |
āharāvaṇamutsādya rāghavo māṃ nayatviti || 99 ||
praṇamya śirasā devīṃ mahamāryāmaninditām |
rāghavasya manohlādamabhijñānamayāciṣam || 100 ||
atha māmabravītsītā gṛhyatāmayamuttamaḥ |
maṇiryena mahābāhū rāmastvāṃ bahumanyate || 101 ||
ityuktvā tu varārohā maṇipravaramadbhutam |
prāyacchatparamodvignā vācā māṃ sandideśaha || 102 ||
tatastasyai praṇamyāhaṃ rājaputryai samāhitaḥ |
pradakṣiṇaṃ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ || 103 ||
ukto'haṃ punarevedaṃ niścitya manasā tayā |
hanumanmama vṛttāntaṃ vaktumarhasi rāghave || 104 ||
yathā śrutvaiva na cirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau |
sugrīvasahitau vīrāvupeyātāṃ tathā kuru || 105 ||
yadyanyathā bhavedetaddvau māsau jīvitaṃ mama |
na māṃ drakṣyati kākutstho mriye sāhamanāthavat || 106 ||
tacchrutvā karuṇaṃ vākyaṃ krodho māmabhyavartata |
uttaraṃ ca mayā dṛṣṭaṃ kāryaśeṣamanantaram || 107 ||
tato'vardhata me kāyastadā parvatasannibhaḥ |
yuddhakāṅkṣī vanaṃ tacca vināśayitumārabhe || 108 ||
tadbhagnaṃ vanaṣaṇḍaṃ tu bhrāntatrastamṛgadvijam |
pratibuddhā nirīkṣante rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 109 ||
māṃ ca dṛṣṭvā vane tasmin samāgamya tatastataḥ |
tā ssamabhyāgatāḥ kṣipraṃ rāvaṇāyācacakṣire || 110 ||
rājasvanamidaṃ durgaṃ tava bhagnaṃ durātmanā |
vānareṇa hyavijñāya tava vīryaṃ mahābala || 111 ||
durbuddhestasya rājendra tava vipriyakāriṇaḥ |
vadhamājñāpaya kṣipraṃ yathāsau vilayaṃ vrajet || 112 ||
tacchrutvā rākṣasendreṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ |
rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manonugāḥ || 113 ||
teṣāmaśītisāhasraṃ śūlamudgarapāṇinām |
mayā tasminvanoddeśe parigheṇa niṣūditam || 114 ||
teṣāṃ tu hataśeṣā ye te gatvā laghuvikramāḥ |
nihataṃ ca mahatsainyaṃ rāvaṇāyācacakṣire || 115 ||
tato me buddhirutpannā caityaprāsādamākramam |
tatrasthānrākṣasān hatvā śataṃ stambhena vai punaḥ || 116 ||
lalāmabhūto laṅkāyāssa vai vidhvaṃsito mayā |
tataḥ prahastasya sutaṃ jambumālinamādiśat || 117 ||
rākṣasairbahubhissārdhaṃ ghorarūpairbhayānakaiḥ |
taṃ mahābalasampannaṃ rākṣasaṃ raṇakovidam || 118 ||
parigheṇātighoreṇa sūdayāmi sahānugam |
tacchrutvā rākṣasendrastu mantriputtrānmahābalān || 119 ||
padātibalasampannān preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
parigheṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam || 120 ||
mantriputtrānhatāncchṛtvā samare'laghuvikramān |
pañca senāgragācchrūrānpreṣayāmāsa rāvaṇaḥ || 121 ||
tānahaṃ sahasainyānvai sarvānevābhyasūdayam |
tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṃ mahābalam || 122 ||
bahubhī rākṣasaissārdhaṃ preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
taṃ tu mandodarīputtraṃ kumāraṃ raṇapaṇḍitam || 123 ||
sahasā khaṃ samutkrāntaṃ pādayośca gṛhītavān |
carmāsinaṃ śataguṇaṃ bhrāmayitvā vyapeṣayam || 124 ||
tamakṣamāgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ |
tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇassutam || 125 ||
vyādideśa susaṅkṛddho balinaṃ yuddhadurmadam |
taccāpyahaṃ balaṃ sarvaṃ taṃ ca rākṣasapuṅgavam || 126 ||
naṣṭaujasaṃ raṇe kṛtvā paraṃ harṣamupāgamam |
mahatāpi mahābāhuḥ pratyayena mahābalaḥ || 127 ||
preṣito rāvaṇenaiva saha vīrairmadotkaṭaiḥ |
so'viṣahyaṃ hi māṃ buddhvā svaṃ balaṃ cāvamarditam || 128 ||
brāhmaṇāstreṇa sa tu māṃ prābadhnācchātivegitaḥ |
rajjubhiścābhibadhnanti tato māṃ tatra rākṣasāḥ || 129 ||
rāvaṇasya samīpaṃ ca gṛhītvā māmupānayan |
dṛṣṭvā sambhāṣitaścāhaṃ rāvaṇena durātmanā || 130 ||
pṛṣṭaśca laṅkāgamanaṃ rākṣasānāṃ ca taṃ vadham |
tatsarvaṃ ca mayā tatra sītārthamiti jalpitam || 131 ||
asyāhaṃ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṃ vibho |
mārutasyaurasaḥ putro vānaro hanumānaham || 132 ||
rāmadūtaṃ ca māṃ viddhi sugrīvasacivaṃ kapim |
so'haṃ dūtyena rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ || 133 ||
sugrīvaśca mahātejāssatvāṃ kuśalamabravīt |
dharmārthakāmasahitaṃ hitaṃ pathyamuvāca ca || 134 ||
vasato ṛśyamūke me parvate vipuladrume |
rāghavo raṇavikrānto mittratvaṃ samupāgataḥ || 135 ||
tena me kathitaṃ rājñā bhāryā me rakṣasā hṛtā |
tatra sāhāyyamasmākaṃ kāryaṃ sarvātmanā tvayā || 136 ||
mayā ca kathitaṃ tasmai vālinaśca vadhaṃ prati |
tatra sāhāyyahetorme samayaṃ kartumarhasi || 137 ||
vālinā hṛtarājyena sugrīveṇa mahāprabhuḥ |
cakre'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ rāghavassaha lakṣmaṇaḥ || 138 ||
tena vālinamutpāṭya śareṇaikena saṃyuge |
vānarāṇāṃ mahārājaḥ kṛtassa plavatāṃ prabhuḥ || 139 ||
tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṃ sarvātmanā tviha |
tena prasthāpitastubhyaṃ samīpamiha dharmataḥ || 140 ||
kṣipramānīyatāṃ sītā dīyatāṃ rāghavāya ca |
yāvanna harayo vīrā vidhamanti balaṃ tava || 141 ||
vānarāṇāṃ prabhāvo hi na kena viditaḥ purā |
devatānāṃ saṅkāśaṃ ca ye gacchanti nimantritāḥ || 142 ||
iti vānararājastvāmāhetyabhihito mayā |
māmaikṣata tataḥ kruddhaścakṣuṣā pradahanniva || 143 ||
tena vadhyo'hamājñapto rakṣasā raudrakarmaṇā |
matprabhāvamavijñāya rāvaṇena durātmanā || 144 ||
tato vibhīṣaṇo nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ |
tena rākṣasarājo'sau yācito mama kāraṇāt || 145 ||
naivaṃ rākṣasaśārdūla tyajyatāmeṣa niścayaḥ |
rājaśāstravyapeto hi mārgaḥ saṃsevyate tvayā || 146 ||
dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstreṣu rākṣasa |
dūtena veditavyaṃ ca yathārthaṃ hitavādinā || 147 ||
sumahatyaparādhe'pi dūtasyātulavikramaḥ |
virūpakaraṇaṃ dṛṣṭaṃ na vadho'stīti śāstrataḥ || 148 ||
vibhīṣaṇenaivamukto rāvaṇassandideśa tān |
rākṣasānetadevāsya lāṅgūlaṃ dahyatāmiti || 149 ||
tatastasya vacaḥ śrutvā mama pucchaṃ samantataḥ |
veṣṭitaṃ śaṇavalkaiśca jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ || 150 ||
rākṣasāḥ siddhasannāhāstataste caṇḍavikramāḥ |
tadā'dahyanta me pucchaṃ nighnantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ || 151 ||
baddhasya bahubhiḥ pāśairyantritasya ca rākṣasaiḥ |
tataste rākṣasāśśūrā baddhaṃ māmagnisaṃvṛtam || 152 ||
aghoṣayanrājamārge nagaradvāramāgatāḥ |
tato'haṃ sumahadrūpaṃ saṅkṣipya punarātmanaḥ || 153 ||
vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛtisthaḥ sthitaḥ punaḥ |
āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsyasūdayam || 154 ||
tatastannagaradvāraṃ vegenāplutavānaham |
pucchena ca pradīptena tāṃ purīṃ sāṭṭagopurām || 155 ||
dahāmyahamasambhrānto yugāntāgniriva prajāḥ |
vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate || 156 ||
laṅkāyāṃ kaściduddheśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī |
dahatā ca mayā laṅkāṃ dagdhā sītā na saṃśayaḥ || 157 ||
rāmasya hi mahatkāryaṃ mayedaṃ vitathīkṛtam |
iti śokasamāviṣṭaścintāmahamupāgataḥ || 158 ||
athāhaṃ vācamaśrauṣaṃ cāraṇānāṃ śubhākṣarām |
jānakī na ca dagdheti vismayodantabhāṣiṇām || 159 ||
tato me buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṃ giram |
adagdhā jānakītyevaṃ nimittaiścopalakṣitā || 160 ||
dīpyamāne tu lāṅgūle na māṃ dahati pāvakaḥ |
hṛdayaṃ ca prahṛṣṭaṃ me vātāssurabhigandhinaḥ || 161 ||
tairnimittaiśca dṛṣṭāthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |
ṛṣivākyaiśca siddhārthairabhavaṃ hṛṣṭamānasaḥ || 162 ||
punardṛṣṭvā ca vaidehīṃ visṛṣṭaśca tayā punaḥ |
tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṃ punaḥ || 163 ||
pratiplavanamārebhe yuṣmaddharśanakāṅkṣayā |
tataḥ pavanacandrārkasiddhagandharvasevitam || 164 ||
panthānamahamākramya bhavato dṛṣṭavāniha |
rāghavasya prabhāveṇa bhavatāṃ caiva tejasā || 165 ||
sugrīvasya ca kāryārthaṃ mayā sarvamanuṣṭhitam |
etatsarvaṃ mayā tatra yathāvadupapāditam || 166 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ अष्टपञ्चाशस्सर्गः ।
ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः ।
हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम् ॥ 1 ॥
तं ततः प्रीतिसंहृष्टः प्रीतिमन्तं महाकपिम् ।
जाम्बवान्कार्यवृत्तान्तमपृच्छदनिलात्मजम् ॥ 2 ॥
कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते ।
तस्यां वा स कथंवृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः ॥ 3 ॥
तत्त्वतस्सर्वमेतन्नः प्रब्रूहि त्वं महाकपे ।
श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम् ॥ 4 ॥
यश्चार्थस्तत्त्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान् ।
रक्षितव्यं च यत्तत्र तद्भवान्व्याकरोतु नः ॥ 5 ॥
स नियुक्तस्ततस्तेन सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।
प्रणम्य शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत ॥ 6 ॥
प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात्खामाप्लुतः ।
उदधेर्दक्षिणं पारं काङ्क्षमाण स्समाहितः ॥ 7 ॥
गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत् ।
काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम् ॥ 8 ॥
स्थितं पन्धानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम् ।
उपसङ्गम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगसत्तमम् ॥ 9 ॥
कृता मे मनसा बुद्धिर्भेत्तव्योऽयं मयेति च ।
प्रहतं च मया तस्य लाङ्गूलेन महागिरेः ॥ 10 ॥
शिखरं सूर्यसङ्काशं व्यशीर्यत सहस्रधा ।
व्यवसायं च तं बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः ॥ 11 ॥
पुत्त्रेति मधुरां वाणीं मनः प्रह्लादयन्निव ।
पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः ॥ 12 ॥
मैनाकमिति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ ।
पक्षवन्तः पुरा पुत्त्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः ॥ 13 ॥
छन्दतः पृथिवीं चेरुर्बाधमानाः समन्ततः ।
श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः ॥ 14 ॥
चिच्छेद भगवान् पक्षान्वज्रेणैषां सहस्रशः ।
अहं तु मोक्षितस्तस्मात्तव पित्रा महात्मना ॥ 15 ॥
मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तोऽस्मि महार्णवे ।
रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यमरिन्दम ॥ 16 ॥
रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः ।
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य मैनाकस्य महात्मनः ॥ 17 ॥
कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्यतं च मनो मम ।
तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना ॥ 18 ॥
स चाप्यन्तर्हितः शैलो मानुषेण वपुष्मता ।
शरीरेण महाशैलः शैलेन च महोदधौ ॥ 19 ॥
उत्तमं जवमास्थाय शेषं पन्थानमास्थितः ।
ततोऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यागमं पथि ॥ 20 ॥
ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम् ।
समुद्रमध्ये सा देवी वचनं मामभाषत ॥ 21 ॥
मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वममरैर्हरिसत्तम ।
अतस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं चिरस्य मे ॥ 22 ॥
एवमुक्त स्सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ।
विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदमुदीरयम् ॥ 23 ॥
रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परन्तपः ॥ 24 ॥
तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना ।
तस्या स्सङ्काशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात् ॥ 25 ॥
कर्तुमर्हसि रामस्य साहाय्यं विषये सती ।
अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् ॥ 26 ॥
आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ।
एवमुक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी ॥ 27 ॥
अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिदेष वरो मम ।
एवमुक्तस्सुरसया दशयोजनमायतः ॥ 28 ॥
ततोर्थगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु ।
मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं च मुखं तया ॥ 29 ॥
तद्दृष्ट्वा व्यादितं चास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः ।
तस्मिन्मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ॥ 30 ॥
अभिपत्याशु तद्वक्त्रं निर्गतोऽहं ततः क्षणात् ।
अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः ॥ 31 ॥
अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् ।
समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥ 32 ॥
सुखी भव महाबाहो प्रीताऽस्मि तव वानर ।
ततोऽहं साधु साध्विति सर्वभूतैः प्रशंसितः ॥ 33 ॥
ततोऽन्तरिक्षं विपुलं प्लुतोऽहं गरुडो यथा ।
छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किञ्चन ॥ 34 ॥
सोऽहं विहतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन् ।
न किञ्चित्तत्र पश्यामि येन मेऽपहृता गतिः ॥ 35 ॥
ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना किन्नाम गगने मम ।
ईदृशो विघ्न उत्पन्नो रूपं यत्र न दृश्यते ॥ 36 ॥
अधोभागेन मे दृष्टि श्शोचता पातिता मया ।
ततोऽद्राक्षमहं भीमां राक्षसीं सलिलेशयाम् ॥ 37 ॥
प्रहस्य च महानादमुक्तोऽहं भीमया तया ।
अवस्थितमसम्भ्रान्तमिदं वाक्यमशोभनम् ॥ 38 ॥
क्वासि गन्ता महाकाय क्षुधिताया ममेप्सितः ।
भक्षः प्रीणय मे देहं चिरमाहारवर्जितम् ॥ 39 ॥
बाढमित्येव तां वाणीं प्रत्यगृह्णामहं ततः ।
अस्यप्रमाणादधिकं तस्याः कायमपूरयम् ॥ 40 ॥
तस्याश्चास्यं महद्भीमं वर्धते मम भक्षणे ।
न च मां साधु बुबुधे मम वा विकृतं कृतम् ॥ 41 ॥
ततोऽहं विपुलं रूपं सङ्क्षिप्य निमिषान्तरात् ।
तस्या हृदयमादाय प्रपतामि नभःस्थलम् ॥ 42 ॥
सा विसृष्टभुजा भीमा पपात लवणाम्भसि ।
मया पर्वतसङ्काशा निकृत्तहृदया सती ॥ 43 ॥
शृणोमि खगतानां च सिद्धानां चारणैस्सह ।
राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रं हनुमता हता ॥ 44 ॥
तां हत्वा पुनरेवाहं कृत्यमात्ययिकं स्मरन् ।
गत्वा चाह महध्वानं पश्यामि नगमण्डितम् ॥ 45 ॥
दक्षिणं तीरमुदधेर्लङ्का यत्र च सा पुरी ।
अस्तं दिनकरे याते रक्षसां निलयं पुरम् ॥ 46 ॥
प्रविष्टोऽहमविज्ञातो रक्षोभिर्भीमविक्रमैः ।
तत्र प्रविशतश्चापि कल्पान्तघनसन्निभा ॥ 47 ॥
अट्टहासं विमुञ्चन्ती नारी काप्युत्थिता पुरः ।
जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम् ॥ 48 ॥
सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम् ।
प्रदोषकाले प्रविशं भीतयाऽहं तयोदितः ॥ 49 ॥
अहं लङ्कापुरी वीर निर्जिता विक्रमेण ते ।
यस्मात्तस्माद्विजेतासि सर्वरक्षांस्यशेषतः ॥ 50 ॥
तत्राहं सर्वरात्रं तु विचिन्वन् जनकात्मजाम् ।
रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम् ॥ 51 ॥
तत स्सीतामपश्यंस्तु रावणस्य निवेशने ।
शोकसागरमासाद्य न पारमुपलक्षये ॥ 52 ॥
शोचता च मया दृष्टं प्राकारेण समावृतम् ।
काञ्चनेन विकृष्टेन गृहोपवनमुत्तमम् ॥ 53 ॥
स प्राकारमवप्लुत्य पश्यामि बहुपादपम् ।
अशोकवनिकामध्ये शिंशुपापादपो महान् ॥ 54 ॥
तमारुह्य च पश्यामि काञ्चनं कदलीवनम् ।
अदूरे शिंशुपावृक्षात्पश्यामि वरवर्णिनीम् ॥ 55 ॥
श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम् ।
तदेकवासस्संवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम् ॥ 56 ॥
शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम् ।
राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम् ॥ 57 ॥
मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव ।
सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ 58 ॥
एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा ।
भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे ॥ 59 ॥
रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया ।
कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया ॥ 60 ॥
तां दृष्ट्वा तादृशीं नारीं रामपत्नीं यशस्विनीम् ।
तत्रैव शिंशुपावृक्षे पश्यन्नहमवस्थितः ॥ 61 ॥
ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम् ।
शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने ॥ 62 ॥
ततोऽहं परमोद्विग्नः स्वं रूपं प्रत्यसंहरम् ।
अहं तु शिंशुपावृक्षे पक्षीव गहने स्थितः ॥ 63 ॥
ततो रावणदाराश्च रावणश्च महाबलः ।
तं देशं समनुप्राप्ता यत्र सीताऽभवत् स्थिता ॥ 64 ॥
तं दृष्ट्वाथ वरारोहा सीता रक्षोगणेश्वरम् ।
सङ्कुच्योरूस्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च ॥ 65 ॥
वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्षमाणां ततस्ततः ।
त्राणं किञ्चिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम् ॥ 66 ॥
तामुवाच दशग्रीवस्सीतां परमदुःखिताम् ।
अवाक्चिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति ॥ 67 ॥
यदि चेत्त्वं तु दर्पान्मां नाभिनन्दसि गर्विते ।
द्वौ मासावन्तरं सीते पास्यामि रुधिरं तव ॥ 68 ॥
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्य दुरात्मनः ।
उवाच परमक्रुद्धा सीता वचनमुत्तमम् ॥ 69 ॥
राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः ।
इक्ष्वाकुकुलनाथस्य स्नुषां दशरथस्य च ॥ 70 ॥
अवाच्यं वदतो जिह्वा कथं न पतिता तव ।
किञ्चिद्वीर्यं तवानार्य यो मां भर्तुरसन्निधौ ॥ 71 ॥
अपहृत्याऽऽगतः पाप ते नादृष्टो महात्मना ।
न त्वं रामस्य सदृशो दास्येऽप्यस्य न युज्यसे ॥ 72 ॥
यज्ञीय स्सत्यवादी च रणश्लाघी च राघवः ।
जानक्या परुषं वाक्यमेवमुक्तो दशाननः ॥ 73 ॥
जज्वाल सहसा कोपाच्चितास्थ इव पावकः ।
विवृत्य नयने क्रूरे मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् ॥ 74 ॥
मैथिलीं हन्तुमारब्धः स्त्रीभिर्हाहाकृतं तदा ।
स्त्रीणां मध्यात्समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः ॥ 75 ॥
वरा मन्दोदरी नाम तया स प्रतिषेधितः ।
उक्तश्च मधुरां वाणीं तया स मदनार्दितः ॥ 76 ॥
सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रमः ।
देवगन्धर्वकन्याभिर्यक्षकन्याभिरेव च ॥ 77 ॥
सार्धं प्रभो रमस्वेह सीतया किं करिष्यसि ।
ततस्ताभिस्समेताभिर्नारीभिस्स महाबलः ॥ 78 ॥
प्रसाद्य सहसा नीतो भवनं स्वं निशाचरः ।
याते तस्मिन् दशग्रीवे राक्षस्यो विकृताननाः ॥ 79 ॥
सीतां निर्भर्त्सयामासुर्वाक्यैः क्रूरैस्सुदारुणैः ।
तृणवद्भाषितं तासां गणयामास जानकी ॥ 80 ॥
गर्जितं च तदा तासां सीतां प्राप्य निरर्थकम् ।
वृथागर्जितनिश्चेष्टा राक्षस्यः पिशिताशनाः ॥ 81 ॥
रावणाय शशंसुस्ताः सीताध्यवसितं महत् ।
ततस्तास्सहितास्सर्वा निहताशा निरुद्यमाः ॥ 82 ॥
परिक्षिप्य समन्तात्तां निद्रावशमुपागताः ।
तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता ॥ 83 ॥
विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता ।
तासां मध्यात्समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत् ॥ 84 ॥
आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीता विनशिष्यति ।
जनकस्यात्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च ॥ 85 ॥
स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः ।
रक्षसां च विनाशाय भर्तुरस्या जयाय च ॥ 86 ॥
अलमस्मात्परित्रातुं राघवाद्राक्षसीगणम् ।
अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते ॥ 87 ॥
यस्या ह्येवंविधस्स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते ।
सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता सुखमाप्नोत्यनुत्तमम् ॥ 88 ॥
प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा ।
ततस्सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता ॥ 89 ॥
अवोचद्यदि तत्तथ्यं भवेयं शरणं हि वः ।
तां चाहं तादृशीं दृष्ट्वा सीताया दारुणां दशाम् ।
चिन्तयामास विक्रान्तो न च मे निर्वृतं मनः ॥ 90 ॥
सम्भाषणार्थं च मया जानक्याश्चिन्तितो विधिः ॥ 91 ॥
इक्ष्वाकूणां हि वंशस्तु ततो मम पुरस्कृतः ।
श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणपूजिताम् ॥ 92 ॥
प्रत्यभाषत मां देवी बाष्पैः पिहितलोचना ।
कस्त्वं केन कथं चेह प्राप्तो वानरपुङ्गवः ॥ 93 ॥
का च रामेण ते प्रीतिस्तन्मे शंसितुमर्हसि ।
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यहमप्यब्रुवं वचः ॥ 94 ॥
देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः ।
सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः ॥ 95 ॥
तस्य मां विद्धि भृत्यं त्वं हनुमन्तमिहागतम् ।
भर्त्राहं प्रेषितस्तुभ्यं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 96 ॥
इदं च पुरुषव्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम् ।
अङ्गुलीयमभिज्ञानमदात्तुभ्यं यशस्विनि ॥ 97 ॥
तदिच्छामि त्वयाऽऽज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम् ।
रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किमुत्तरम् ॥ 98 ॥
एतच्छ्रुत्वा विदित्वा च सीता जनकनन्दिनी ।
आहरावणमुत्साद्य राघवो मां नयत्विति ॥ 99 ॥
प्रणम्य शिरसा देवीं महमार्यामनिन्दिताम् ।
राघवस्य मनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम् ॥ 100 ॥
अथ मामब्रवीत्सीता गृह्यतामयमुत्तमः ।
मणिर्येन महाबाहू रामस्त्वां बहुमन्यते ॥ 101 ॥
इत्युक्त्वा तु वरारोहा मणिप्रवरमद्भुतम् ।
प्रायच्छत्परमोद्विग्ना वाचा मां सन्दिदेशह ॥ 102 ॥
ततस्तस्यै प्रणम्याहं राजपुत्र्यै समाहितः ।
प्रदक्षिणं परिक्राममिहाभ्युद्गतमानसः ॥ 103 ॥
उक्तोऽहं पुनरेवेदं निश्चित्य मनसा तया ।
हनुमन्मम वृत्तान्तं वक्तुमर्हसि राघवे ॥ 104 ॥
यथा श्रुत्वैव न चिरात्तावुभौ रामलक्ष्मणौ ।
सुग्रीवसहितौ वीरावुपेयातां तथा कुरु ॥ 105 ॥
यद्यन्यथा भवेदेतद्द्वौ मासौ जीवितं मम ।
न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये साहमनाथवत् ॥ 106 ॥
तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं क्रोधो मामभ्यवर्तत ।
उत्तरं च मया दृष्टं कार्यशेषमनन्तरम् ॥ 107 ॥
ततोऽवर्धत मे कायस्तदा पर्वतसन्निभः ।
युद्धकाङ्क्षी वनं तच्च विनाशयितुमारभे ॥ 108 ॥
तद्भग्नं वनषण्डं तु भ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम् ।
प्रतिबुद्धा निरीक्षन्ते राक्षस्यो विकृताननाः ॥ 109 ॥
मां च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततस्ततः ।
ता स्समभ्यागताः क्षिप्रं रावणायाचचक्षिरे ॥ 110 ॥
राजस्वनमिदं दुर्गं तव भग्नं दुरात्मना ।
वानरेण ह्यविज्ञाय तव वीर्यं महाबल ॥ 111 ॥
दुर्बुद्धेस्तस्य राजेन्द्र तव विप्रियकारिणः ।
वधमाज्ञापय क्षिप्रं यथासौ विलयं व्रजेत् ॥ 112 ॥
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रेण विसृष्टा भृशदुर्जयाः ।
राक्षसाः किङ्करा नाम रावणस्य मनोनुगाः ॥ 113 ॥
तेषामशीतिसाहस्रं शूलमुद्गरपाणिनाम् ।
मया तस्मिन्वनोद्देशे परिघेण निषूदितम् ॥ 114 ॥
तेषां तु हतशेषा ये ते गत्वा लघुविक्रमाः ।
निहतं च महत्सैन्यं रावणायाचचक्षिरे ॥ 115 ॥
ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना चैत्यप्रासादमाक्रमम् ।
तत्रस्थान्राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः ॥ 116 ॥
ललामभूतो लङ्कायास्स वै विध्वंसितो मया ।
ततः प्रहस्तस्य सुतं जम्बुमालिनमादिशत् ॥ 117 ॥
राक्षसैर्बहुभिस्सार्धं घोररूपैर्भयानकैः ।
तं महाबलसम्पन्नं राक्षसं रणकोविदम् ॥ 118 ॥
परिघेणातिघोरेण सूदयामि सहानुगम् ।
तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्तु मन्त्रिपुत्त्रान्महाबलान् ॥ 119 ॥
पदातिबलसम्पन्नान् प्रेषयामास रावणः ।
परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम् ॥ 120 ॥
मन्त्रिपुत्त्रान्हतान्च्छृत्वा समरेऽलघुविक्रमान् ।
पञ्च सेनाग्रगाच्छ्रूरान्प्रेषयामास रावणः ॥ 121 ॥
तानहं सहसैन्यान्वै सर्वानेवाभ्यसूदयम् ।
ततः पुनर्दशग्रीवः पुत्रमक्षं महाबलम् ॥ 122 ॥
बहुभी राक्षसैस्सार्धं प्रेषयामास रावणः ।
तं तु मन्दोदरीपुत्त्रं कुमारं रणपण्डितम् ॥ 123 ॥
सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान् ।
चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम् ॥ 124 ॥
तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः ।
तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणस्सुतम् ॥ 125 ॥
व्यादिदेश सुसङ्कृद्धो बलिनं युद्धदुर्मदम् ।
तच्चाप्यहं बलं सर्वं तं च राक्षसपुङ्गवम् ॥ 126 ॥
नष्टौजसं रणे कृत्वा परं हर्षमुपागमम् ।
महतापि महाबाहुः प्रत्ययेन महाबलः ॥ 127 ॥
प्रेषितो रावणेनैव सह वीरैर्मदोत्कटैः ।
सोऽविषह्यं हि मां बुद्ध्वा स्वं बलं चावमर्दितम् ॥ 128 ॥
ब्राह्मणास्त्रेण स तु मां प्राबध्नाच्छातिवेगितः ।
रज्जुभिश्चाभिबध्नन्ति ततो मां तत्र राक्षसाः ॥ 129 ॥
रावणस्य समीपं च गृहीत्वा मामुपानयन् ।
दृष्ट्वा सम्भाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना ॥ 130 ॥
पृष्टश्च लङ्कागमनं राक्षसानां च तं वधम् ।
तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम् ॥ 131 ॥
अस्याहं दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो ।
मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम् ॥ 132 ॥
रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम् ।
सोऽहं दूत्येन रामस्य त्वत्सकाशमिहागतः ॥ 133 ॥
सुग्रीवश्च महातेजास्सत्वां कुशलमब्रवीत् ।
धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यमुवाच च ॥ 134 ॥
वसतो ऋश्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे ।
राघवो रणविक्रान्तो मित्त्रत्वं समुपागतः ॥ 135 ॥
तेन मे कथितं राज्ञा भार्या मे रक्षसा हृता ।
तत्र साहाय्यमस्माकं कार्यं सर्वात्मना त्वया ॥ 136 ॥
मया च कथितं तस्मै वालिनश्च वधं प्रति ।
तत्र साहाय्यहेतोर्मे समयं कर्तुमर्हसि ॥ 137 ॥
वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण महाप्रभुः ।
चक्रेऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवस्सह लक्ष्मणः ॥ 138 ॥
तेन वालिनमुत्पाट्य शरेणैकेन संयुगे ।
वानराणां महाराजः कृतस्स प्लवतां प्रभुः ॥ 139 ॥
तस्य साहाय्यमस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह ।
तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः ॥ 140 ॥
क्षिप्रमानीयतां सीता दीयतां राघवाय च ।
यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव ॥ 141 ॥
वानराणां प्रभावो हि न केन विदितः पुरा ।
देवतानां सङ्काशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः ॥ 142 ॥
इति वानरराजस्त्वामाहेत्यभिहितो मया ।
मामैक्षत ततः क्रुद्धश्चक्षुषा प्रदहन्निव ॥ 143 ॥
तेन वध्योऽहमाज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा ।
मत्प्रभावमविज्ञाय रावणेन दुरात्मना ॥ 144 ॥
ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः ।
तेन राक्षसराजोऽसौ याचितो मम कारणात् ॥ 145 ॥
नैवं राक्षसशार्दूल त्यज्यतामेष निश्चयः ।
राजशास्त्रव्यपेतो हि मार्गः संसेव्यते त्वया ॥ 146 ॥
दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस ।
दूतेन वेदितव्यं च यथार्थं हितवादिना ॥ 147 ॥
सुमहत्यपराधेऽपि दूतस्यातुलविक्रमः ।
विरूपकरणं दृष्टं न वधोऽस्तीति शास्त्रतः ॥ 148 ॥
विभीषणेनैवमुक्तो रावणस्सन्दिदेश तान् ।
राक्षसानेतदेवास्य लाङ्गूलं दह्यतामिति ॥ 149 ॥
ततस्तस्य वचः श्रुत्वा मम पुच्छं समन्ततः ।
वेष्टितं शणवल्कैश्च जीर्णैः कार्पासजैः पटैः ॥ 150 ॥
राक्षसाः सिद्धसन्नाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः ।
तदाऽदह्यन्त मे पुच्छं निघ्नन्तः काष्ठमुष्टिभिः ॥ 151 ॥
बद्धस्य बहुभिः पाशैर्यन्त्रितस्य च राक्षसैः ।
ततस्ते राक्षसाश्शूरा बद्धं मामग्निसंवृतम् ॥ 152 ॥
अघोषयन्राजमार्गे नगरद्वारमागताः ।
ततोऽहं सुमहद्रूपं सङ्क्षिप्य पुनरात्मनः ॥ 153 ॥
विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः ।
आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम् ॥ 154 ॥
ततस्तन्नगरद्वारं वेगेनाप्लुतवानहम् ।
पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम् ॥ 155 ॥
दहाम्यहमसम्भ्रान्तो युगान्ताग्निरिव प्रजाः ।
विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते ॥ 156 ॥
लङ्कायां कश्चिदुद्धेशः सर्वा भस्मीकृता पुरी ।
दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः ॥ 157 ॥
रामस्य हि महत्कार्यं मयेदं वितथीकृतम् ।
इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः ॥ 158 ॥
अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम् ।
जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम् ॥ 159 ॥
ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना श्रुत्वा तामद्भुतां गिरम् ।
अदग्धा जानकीत्येवं निमित्तैश्चोपलक्षिता ॥ 160 ॥
दीप्यमाने तु लाङ्गूले न मां दहति पावकः ।
हृदयं च प्रहृष्टं मे वातास्सुरभिगन्धिनः ॥ 161 ॥
तैर्निमित्तैश्च दृष्टाथैः कारणैश्च महागुणैः ।
ऋषिवाक्यैश्च सिद्धार्थैरभवं हृष्टमानसः ॥ 162 ॥
पुनर्दृष्ट्वा च वैदेहीं विसृष्टश्च तया पुनः ।
ततः पर्वतमासाद्य तत्रारिष्टमहं पुनः ॥ 163 ॥
प्रतिप्लवनमारेभे युष्मद्धर्शनकाङ्क्षया ।
ततः पवनचन्द्रार्कसिद्धगन्धर्वसेवितम् ॥ 164 ॥
पन्थानमहमाक्रम्य भवतो दृष्टवानिह ।
राघवस्य प्रभावेण भवतां चैव तेजसा ॥ 165 ॥
सुग्रीवस्य च कार्यार्थं मया सर्वमनुष्ठितम् ।
एतत्सर्वं मया तत्र यथावदुपपादितम् ॥ 166 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
tatastasya gireḥ śṛṅge mahendrasya mahābalāḥ |
hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayo jagmuruttamām || 1 ||
taṃ tataḥ prītisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim |
jāmbavānkāryavṛttāntamapṛcchadanilātmajam || 2 ||
kathaṃ dṛṣṭā tvayā devī kathaṃ vā tatra vartate |
tasyāṃ vā sa kathaṃvṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ || 3 ||
tattvatassarvametannaḥ prabrūhi tvaṃ mahākape |
śrutārthāścintayiṣyāmo bhūyaḥ kāryaviniścayam || 4 ||
yaścārthastattra vaktavyo gatairasmābhirātmavān |
rakṣitavyaṃ ca yattatra tadbhavānvyākarotu naḥ || 5 ||
sa niyuktastatastena samprahṛṣṭatanūruhaḥ |
praṇamya śirasā devyai sītāyai pratyabhāṣata || 6 ||
pratyakṣameva bhavatāṃ mahendrāgrātkhāmāplutaḥ |
udadherdakṣiṇaṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇa ssamāhitaḥ || 7 ||
gacchataśca hi me ghoraṃ vighnarūpamivābhavat |
kāñcanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanoharam || 8 ||
sthitaṃ pandhānamāvṛtya mene vighnaṃ ca taṃ nagam |
upasaṅgamya taṃ divyaṃ kāñcanaṃ nagasattamam || 9 ||
kṛtā me manasā buddhirbhettavyo'yaṃ mayeti ca |
prahataṃ ca mayā tasya lāṅgūlena mahāgireḥ || 10 ||
śikharaṃ sūryasaṅkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā |
vyavasāyaṃ ca taṃ buddhvā sa hovāca mahāgiriḥ || 11 ||
puttreti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥ prahlādayanniva |
pitṛvyaṃ cāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ || 12 ||
mainākamiti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahodadhau |
pakṣavantaḥ purā puttra babhūvuḥ parvatottamāḥ || 13 ||
chandataḥ pṛthivīṃ cerurbādhamānāḥ samantataḥ |
śrutvā nagānāṃ caritaṃ mahendraḥ pākaśāsanaḥ || 14 ||
ciccheda bhagavān pakṣānvajreṇaiṣāṃ sahasraśaḥ |
ahaṃ tu mokṣitastasmāttava pitrā mahātmanā || 15 ||
mārutena tadā vatsa prakṣipto'smi mahārṇave |
rāmasya ca mayā sāhye vartitavyamarindama || 16 ||
rāmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho mahendrasamavikramaḥ |
etacchrutvā vacastasya mainākasya mahātmanaḥ || 17 ||
kāryamāvedya tu girerudyataṃ ca mano mama |
tena cāhamanujñāto mainākena mahātmanā || 18 ||
sa cāpyantarhitaḥ śailo mānuṣeṇa vapuṣmatā |
śarīreṇa mahāśailaḥ śailena ca mahodadhau || 19 ||
uttamaṃ javamāsthāya śeṣaṃ panthānamāsthitaḥ |
tato'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyāgamaṃ pathi || 20 ||
tataḥ paśyāmyahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram |
samudramadhye sā devī vacanaṃ māmabhāṣata || 21 ||
mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama |
atastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ cirasya me || 22 ||
evamukta ssurasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |
vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedamudīrayam || 23 ||
rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca parantapaḥ || 24 ||
tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā |
tasyā ssaṅkāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt || 25 ||
kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṃ viṣaye satī |
athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam || 26 ||
āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te |
evamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī || 27 ||
abravīnnātivarteta kaścideṣa varo mama |
evamuktassurasayā daśayojanamāyataḥ || 28 ||
tatorthaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu |
matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ ca mukhaṃ tayā || 29 ||
taddṛṣṭvā vyāditaṃ cāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ |
tasminmuhūrte ca punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ || 30 ||
abhipatyāśu tadvaktraṃ nirgato'haṃ tataḥ kṣaṇāt |
abravītsurasā devī svena rūpeṇa māṃ punaḥ || 31 ||
arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |
samānaya ca vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 32 ||
sukhī bhava mahābāho prītā'smi tava vānara |
tato'haṃ sādhu sādhviti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ || 33 ||
tato'ntarikṣaṃ vipulaṃ pluto'haṃ garuḍo yathā |
chāyā me nigṛhītā ca na ca paśyāmi kiñcana || 34 ||
so'haṃ vihatavegastu diśo daśa vilokayan |
na kiñcittatra paśyāmi yena me'pahṛtā gatiḥ || 35 ||
tato me buddhirutpannā kinnāma gagane mama |
īdṛśo vighna utpanno rūpaṃ yatra na dṛśyate || 36 ||
adhobhāgena me dṛṣṭi śśocatā pātitā mayā |
tato'drākṣamahaṃ bhīmāṃ rākṣasīṃ salileśayām || 37 ||
prahasya ca mahānādamukto'haṃ bhīmayā tayā |
avasthitamasambhrāntamidaṃ vākyamaśobhanam || 38 ||
kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamepsitaḥ |
bhakṣaḥ prīṇaya me dehaṃ ciramāhāravarjitam || 39 ||
bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratyagṛhṇāmahaṃ tataḥ |
asyapramāṇādadhikaṃ tasyāḥ kāyamapūrayam || 40 ||
tasyāścāsyaṃ mahadbhīmaṃ vardhate mama bhakṣaṇe |
na ca māṃ sādhu bubudhe mama vā vikṛtaṃ kṛtam || 41 ||
tato'haṃ vipulaṃ rūpaṃ saṅkṣipya nimiṣāntarāt |
tasyā hṛdayamādāya prapatāmi nabhaḥsthalam || 42 ||
sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi |
mayā parvatasaṅkāśā nikṛttahṛdayā satī || 43 ||
śṛṇomi khagatānāṃ ca siddhānāṃ cāraṇaissaha |
rākṣasī siṃhikā bhīmā kṣipraṃ hanumatā hatā || 44 ||
tāṃ hatvā punarevāhaṃ kṛtyamātyayikaṃ smaran |
gatvā cāha mahadhvānaṃ paśyāmi nagamaṇḍitam || 45 ||
dakṣiṇaṃ tīramudadherlaṅkā yatra ca sā purī |
astaṃ dinakare yāte rakṣasāṃ nilayaṃ puram || 46 ||
praviṣṭo'hamavijñāto rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |
tatra praviśataścāpi kalpāntaghanasannibhā || 47 ||
aṭṭahāsaṃ vimuñcantī nārī kāpyutthitā puraḥ |
jighāṃsantīṃ tatastāṃ tu jvaladagniśiroruhām || 48 ||
savyamuṣṭiprahāreṇa parājitya subhairavām |
pradoṣakāle praviśaṃ bhītayā'haṃ tayoditaḥ || 49 ||
ahaṃ laṅkāpurī vīra nirjitā vikrameṇa te |
yasmāttasmādvijetāsi sarvarakṣāṃsyaśeṣataḥ || 50 ||
tatrāhaṃ sarvarātraṃ tu vicinvan janakātmajām |
rāvaṇāntaḥpuragato na cāpaśyaṃ sumadhyamām || 51 ||
tata ssītāmapaśyaṃstu rāvaṇasya niveśane |
śokasāgaramāsādya na pāramupalakṣaye || 52 ||
śocatā ca mayā dṛṣṭaṃ prākāreṇa samāvṛtam |
kāñcanena vikṛṣṭena gṛhopavanamuttamam || 53 ||
sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam |
aśokavanikāmadhye śiṃśupāpādapo mahān || 54 ||
tamāruhya ca paśyāmi kāñcanaṃ kadalīvanam |
adūre śiṃśupāvṛkṣātpaśyāmi varavarṇinīm || 55 ||
śyāmāṃ kamalapatrākṣīmupavāsakṛśānanām |
tadekavāsassaṃvītāṃ rajodhvastaśiroruhām || 56 ||
śokasantāpadīnāṅgīṃ sītāṃ bhartṛhite sthitām |
rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṃvṛtām || 57 ||
māṃsaśoṇitabhakṣābhirvyāghrībhirhariṇīmiva |
sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ || 58 ||
ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā |
bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame || 59 ||
rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā |
kathañcinmṛgaśābākṣī tūrṇamāsāditā mayā || 60 ||
tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ nārīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm |
tatraiva śiṃśupāvṛkṣe paśyannahamavasthitaḥ || 61 ||
tato halahalāśabdaṃ kāñcīnūpuramiśritam |
śṛṇomyadhikagambhīraṃ rāvaṇasya niveśane || 62 ||
tato'haṃ paramodvignaḥ svaṃ rūpaṃ pratyasaṃharam |
ahaṃ tu śiṃśupāvṛkṣe pakṣīva gahane sthitaḥ || 63 ||
tato rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ |
taṃ deśaṃ samanuprāptā yatra sītā'bhavat sthitā || 64 ||
taṃ dṛṣṭvātha varārohā sītā rakṣogaṇeśvaram |
saṅkucyorūstanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya ca || 65 ||
vitrastāṃ paramodvignāṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ |
trāṇaṃ kiñcidapaśyantīṃ vepamānāṃ tapasvinīm || 66 ||
tāmuvāca daśagrīvassītāṃ paramaduḥkhitām |
avākcirāḥ prapatito bahumanyasva māmiti || 67 ||
yadi cettvaṃ tu darpānmāṃ nābhinandasi garvite |
dvau māsāvantaraṃ sīte pāsyāmi rudhiraṃ tava || 68 ||
etacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ |
uvāca paramakruddhā sītā vacanamuttamam || 69 ||
rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ |
ikṣvākukulanāthasya snuṣāṃ daśarathasya ca || 70 ||
avācyaṃ vadato jihvā kathaṃ na patitā tava |
kiñcidvīryaṃ tavānārya yo māṃ bharturasannidhau || 71 ||
apahṛtyā''gataḥ pāpa te nādṛṣṭo mahātmanā |
na tvaṃ rāmasya sadṛśo dāsye'pyasya na yujyase || 72 ||
yajñīya ssatyavādī ca raṇaślāghī ca rāghavaḥ |
jānakyā paruṣaṃ vākyamevamukto daśānanaḥ || 73 ||
jajvāla sahasā kopāccitāstha iva pāvakaḥ |
vivṛtya nayane krūre muṣṭimudyamya dakṣiṇam || 74 ||
maithilīṃ hantumārabdhaḥ strībhirhāhākṛtaṃ tadā |
strīṇāṃ madhyātsamutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ || 75 ||
varā mandodarī nāma tayā sa pratiṣedhitaḥ |
uktaśca madhurāṃ vāṇīṃ tayā sa madanārditaḥ || 76 ||
sītayā tava kiṃ kāryaṃ mahendrasamavikramaḥ |
devagandharvakanyābhiryakṣakanyābhireva ca || 77 ||
sārdhaṃ prabho ramasveha sītayā kiṃ kariṣyasi |
tatastābhissametābhirnārībhissa mahābalaḥ || 78 ||
prasādya sahasā nīto bhavanaṃ svaṃ niśācaraḥ |
yāte tasmin daśagrīve rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 79 ||
sītāṃ nirbhartsayāmāsurvākyaiḥ krūraissudāruṇaiḥ |
tṛṇavadbhāṣitaṃ tāsāṃ gaṇayāmāsa jānakī || 80 ||
garjitaṃ ca tadā tāsāṃ sītāṃ prāpya nirarthakam |
vṛthāgarjitaniśceṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ || 81 ||
rāvaṇāya śaśaṃsustāḥ sītādhyavasitaṃ mahat |
tatastāssahitāssarvā nihatāśā nirudyamāḥ || 82 ||
parikṣipya samantāttāṃ nidrāvaśamupāgatāḥ |
tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā || 83 ||
vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśoca suduḥkhitā |
tāsāṃ madhyātsamutthāya trijaṭā vākyamabravīt || 84 ||
ātmānaṃ khādata kṣipraṃ na sītā vinaśiṣyati |
janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya ca || 85 ||
svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |
rakṣasāṃ ca vināśāya bharturasyā jayāya ca || 86 ||
alamasmātparitrātuṃ rāghavādrākṣasīgaṇam |
abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate || 87 ||
yasyā hyevaṃvidhassvapno duḥkhitāyāḥ pradṛśyate |
sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnotyanuttamam || 88 ||
praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā |
tatassā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā || 89 ||
avocadyadi tattathyaṃ bhaveyaṃ śaraṇaṃ hi vaḥ |
tāṃ cāhaṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṃ daśām |
cintayāmāsa vikrānto na ca me nirvṛtaṃ manaḥ || 90 ||
sambhāṣaṇārthaṃ ca mayā jānakyāścintito vidhiḥ || 91 ||
ikṣvākūṇāṃ hi vaṃśastu tato mama puraskṛtaḥ |
śrutvā tu gaditāṃ vācaṃ rājarṣigaṇapūjitām || 92 ||
pratyabhāṣata māṃ devī bāṣpaiḥ pihitalocanā |
kastvaṃ kena kathaṃ ceha prāpto vānarapuṅgavaḥ || 93 ||
kā ca rāmeṇa te prītistanme śaṃsitumarhasi |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hyahamapyabruvaṃ vacaḥ || 94 ||
devi rāmasya bhartuste sahāyo bhīmavikramaḥ |
sugrīvo nāma vikrānto vānarendro mahābalaḥ || 95 ||
tasya māṃ viddhi bhṛtyaṃ tvaṃ hanumantamihāgatam |
bhartrāhaṃ preṣitastubhyaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 96 ||
idaṃ ca puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam |
aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṃ yaśasvini || 97 ||
tadicchāmi tvayā''jñaptaṃ devi kiṃ karavāṇyaham |
rāmalakṣmaṇayoḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kimuttaram || 98 ||
etacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī |
āharāvaṇamutsādya rāghavo māṃ nayatviti || 99 ||
praṇamya śirasā devīṃ mahamāryāmaninditām |
rāghavasya manohlādamabhijñānamayāciṣam || 100 ||
atha māmabravītsītā gṛhyatāmayamuttamaḥ |
maṇiryena mahābāhū rāmastvāṃ bahumanyate || 101 ||
ityuktvā tu varārohā maṇipravaramadbhutam |
prāyacchatparamodvignā vācā māṃ sandideśaha || 102 ||
tatastasyai praṇamyāhaṃ rājaputryai samāhitaḥ |
pradakṣiṇaṃ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ || 103 ||
ukto'haṃ punarevedaṃ niścitya manasā tayā |
hanumanmama vṛttāntaṃ vaktumarhasi rāghave || 104 ||
yathā śrutvaiva na cirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau |
sugrīvasahitau vīrāvupeyātāṃ tathā kuru || 105 ||
yadyanyathā bhavedetaddvau māsau jīvitaṃ mama |
na māṃ drakṣyati kākutstho mriye sāhamanāthavat || 106 ||
tacchrutvā karuṇaṃ vākyaṃ krodho māmabhyavartata |
uttaraṃ ca mayā dṛṣṭaṃ kāryaśeṣamanantaram || 107 ||
tato'vardhata me kāyastadā parvatasannibhaḥ |
yuddhakāṅkṣī vanaṃ tacca vināśayitumārabhe || 108 ||
tadbhagnaṃ vanaṣaṇḍaṃ tu bhrāntatrastamṛgadvijam |
pratibuddhā nirīkṣante rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 109 ||
māṃ ca dṛṣṭvā vane tasmin samāgamya tatastataḥ |
tā ssamabhyāgatāḥ kṣipraṃ rāvaṇāyācacakṣire || 110 ||
rājasvanamidaṃ durgaṃ tava bhagnaṃ durātmanā |
vānareṇa hyavijñāya tava vīryaṃ mahābala || 111 ||
durbuddhestasya rājendra tava vipriyakāriṇaḥ |
vadhamājñāpaya kṣipraṃ yathāsau vilayaṃ vrajet || 112 ||
tacchrutvā rākṣasendreṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ |
rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manonugāḥ || 113 ||
teṣāmaśītisāhasraṃ śūlamudgarapāṇinām |
mayā tasminvanoddeśe parigheṇa niṣūditam || 114 ||
teṣāṃ tu hataśeṣā ye te gatvā laghuvikramāḥ |
nihataṃ ca mahatsainyaṃ rāvaṇāyācacakṣire || 115 ||
tato me buddhirutpannā caityaprāsādamākramam |
tatrasthānrākṣasān hatvā śataṃ stambhena vai punaḥ || 116 ||
lalāmabhūto laṅkāyāssa vai vidhvaṃsito mayā |
tataḥ prahastasya sutaṃ jambumālinamādiśat || 117 ||
rākṣasairbahubhissārdhaṃ ghorarūpairbhayānakaiḥ |
taṃ mahābalasampannaṃ rākṣasaṃ raṇakovidam || 118 ||
parigheṇātighoreṇa sūdayāmi sahānugam |
tacchrutvā rākṣasendrastu mantriputtrānmahābalān || 119 ||
padātibalasampannān preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
parigheṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam || 120 ||
mantriputtrānhatāncchṛtvā samare'laghuvikramān |
pañca senāgragācchrūrānpreṣayāmāsa rāvaṇaḥ || 121 ||
tānahaṃ sahasainyānvai sarvānevābhyasūdayam |
tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṃ mahābalam || 122 ||
bahubhī rākṣasaissārdhaṃ preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
taṃ tu mandodarīputtraṃ kumāraṃ raṇapaṇḍitam || 123 ||
sahasā khaṃ samutkrāntaṃ pādayośca gṛhītavān |
carmāsinaṃ śataguṇaṃ bhrāmayitvā vyapeṣayam || 124 ||
tamakṣamāgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ |
tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇassutam || 125 ||
vyādideśa susaṅkṛddho balinaṃ yuddhadurmadam |
taccāpyahaṃ balaṃ sarvaṃ taṃ ca rākṣasapuṅgavam || 126 ||
naṣṭaujasaṃ raṇe kṛtvā paraṃ harṣamupāgamam |
mahatāpi mahābāhuḥ pratyayena mahābalaḥ || 127 ||
preṣito rāvaṇenaiva saha vīrairmadotkaṭaiḥ |
so'viṣahyaṃ hi māṃ buddhvā svaṃ balaṃ cāvamarditam || 128 ||
brāhmaṇāstreṇa sa tu māṃ prābadhnācchātivegitaḥ |
rajjubhiścābhibadhnanti tato māṃ tatra rākṣasāḥ || 129 ||
rāvaṇasya samīpaṃ ca gṛhītvā māmupānayan |
dṛṣṭvā sambhāṣitaścāhaṃ rāvaṇena durātmanā || 130 ||
pṛṣṭaśca laṅkāgamanaṃ rākṣasānāṃ ca taṃ vadham |
tatsarvaṃ ca mayā tatra sītārthamiti jalpitam || 131 ||
asyāhaṃ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṃ vibho |
mārutasyaurasaḥ putro vānaro hanumānaham || 132 ||
rāmadūtaṃ ca māṃ viddhi sugrīvasacivaṃ kapim |
so'haṃ dūtyena rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ || 133 ||
sugrīvaśca mahātejāssatvāṃ kuśalamabravīt |
dharmārthakāmasahitaṃ hitaṃ pathyamuvāca ca || 134 ||
vasato ṛśyamūke me parvate vipuladrume |
rāghavo raṇavikrānto mittratvaṃ samupāgataḥ || 135 ||
tena me kathitaṃ rājñā bhāryā me rakṣasā hṛtā |
tatra sāhāyyamasmākaṃ kāryaṃ sarvātmanā tvayā || 136 ||
mayā ca kathitaṃ tasmai vālinaśca vadhaṃ prati |
tatra sāhāyyahetorme samayaṃ kartumarhasi || 137 ||
vālinā hṛtarājyena sugrīveṇa mahāprabhuḥ |
cakre'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ rāghavassaha lakṣmaṇaḥ || 138 ||
tena vālinamutpāṭya śareṇaikena saṃyuge |
vānarāṇāṃ mahārājaḥ kṛtassa plavatāṃ prabhuḥ || 139 ||
tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṃ sarvātmanā tviha |
tena prasthāpitastubhyaṃ samīpamiha dharmataḥ || 140 ||
kṣipramānīyatāṃ sītā dīyatāṃ rāghavāya ca |
yāvanna harayo vīrā vidhamanti balaṃ tava || 141 ||
vānarāṇāṃ prabhāvo hi na kena viditaḥ purā |
devatānāṃ saṅkāśaṃ ca ye gacchanti nimantritāḥ || 142 ||
iti vānararājastvāmāhetyabhihito mayā |
māmaikṣata tataḥ kruddhaścakṣuṣā pradahanniva || 143 ||
tena vadhyo'hamājñapto rakṣasā raudrakarmaṇā |
matprabhāvamavijñāya rāvaṇena durātmanā || 144 ||
tato vibhīṣaṇo nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ |
tena rākṣasarājo'sau yācito mama kāraṇāt || 145 ||
naivaṃ rākṣasaśārdūla tyajyatāmeṣa niścayaḥ |
rājaśāstravyapeto hi mārgaḥ saṃsevyate tvayā || 146 ||
dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstreṣu rākṣasa |
dūtena veditavyaṃ ca yathārthaṃ hitavādinā || 147 ||
sumahatyaparādhe'pi dūtasyātulavikramaḥ |
virūpakaraṇaṃ dṛṣṭaṃ na vadho'stīti śāstrataḥ || 148 ||
vibhīṣaṇenaivamukto rāvaṇassandideśa tān |
rākṣasānetadevāsya lāṅgūlaṃ dahyatāmiti || 149 ||
tatastasya vacaḥ śrutvā mama pucchaṃ samantataḥ |
veṣṭitaṃ śaṇavalkaiśca jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ || 150 ||
rākṣasāḥ siddhasannāhāstataste caṇḍavikramāḥ |
tadā'dahyanta me pucchaṃ nighnantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ || 151 ||
baddhasya bahubhiḥ pāśairyantritasya ca rākṣasaiḥ |
tataste rākṣasāśśūrā baddhaṃ māmagnisaṃvṛtam || 152 ||
aghoṣayanrājamārge nagaradvāramāgatāḥ |
tato'haṃ sumahadrūpaṃ saṅkṣipya punarātmanaḥ || 153 ||
vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛtisthaḥ sthitaḥ punaḥ |
āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsyasūdayam || 154 ||
tatastannagaradvāraṃ vegenāplutavānaham |
pucchena ca pradīptena tāṃ purīṃ sāṭṭagopurām || 155 ||
dahāmyahamasambhrānto yugāntāgniriva prajāḥ |
vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate || 156 ||
laṅkāyāṃ kaściduddheśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī |
dahatā ca mayā laṅkāṃ dagdhā sītā na saṃśayaḥ || 157 ||
rāmasya hi mahatkāryaṃ mayedaṃ vitathīkṛtam |
iti śokasamāviṣṭaścintāmahamupāgataḥ || 158 ||
athāhaṃ vācamaśrauṣaṃ cāraṇānāṃ śubhākṣarām |
jānakī na ca dagdheti vismayodantabhāṣiṇām || 159 ||
tato me buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṃ giram |
adagdhā jānakītyevaṃ nimittaiścopalakṣitā || 160 ||
dīpyamāne tu lāṅgūle na māṃ dahati pāvakaḥ |
hṛdayaṃ ca prahṛṣṭaṃ me vātāssurabhigandhinaḥ || 161 ||
tairnimittaiśca dṛṣṭāthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |
ṛṣivākyaiśca siddhārthairabhavaṃ hṛṣṭamānasaḥ || 162 ||
punardṛṣṭvā ca vaidehīṃ visṛṣṭaśca tayā punaḥ |
tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṃ punaḥ || 163 ||
pratiplavanamārebhe yuṣmaddharśanakāṅkṣayā |
tataḥ pavanacandrārkasiddhagandharvasevitam || 164 ||
panthānamahamākramya bhavato dṛṣṭavāniha |
rāghavasya prabhāveṇa bhavatāṃ caiva tejasā || 165 ||
sugrīvasya ca kāryārthaṃ mayā sarvamanuṣṭhitam |
etatsarvaṃ mayā tatra yathāvadupapāditam || 166 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.