ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାବାହୁଃ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷଂ ପୁରତ ସ୍ଥିତମ୍ ।
କୋପେନ ମହତାଽଵିଷ୍ଟୋ ରାଵଣୋ ଲୋକରାଵଣଃ ॥ 1 ॥
ଶଙ୍କାହୃତାତ୍ମା ଦଧ୍ଯୌ ସ କପୀନ୍ଦ୍ରଂ ତେଜସାଵୃତମ୍ ।
କିମେଷ ଭଗଵାନ୍ନନ୍ଦୀ ଭଵେତ୍ସାକ୍ଷାଦିହାଗତଃ ॥ 2 ॥
ଯେନ ଶପ୍ତୋଽସ୍ମି କୈଲାସେ ମଯା ସଞ୍ଚାଲିତେ ପୁରା ।
ସୋଽଯଂ ଵାନରମୂର୍ତିସ୍ସ୍ଯାତ୍କିଂସ୍ଵିଦ୍ବାଣୋ ମହାଽସୁରଃ ॥ 3 ॥
ସ ରାଜା ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ପ୍ରହସ୍ତଂ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମମ୍ ।
କାଲଯୁକ୍ତମୁଵାଚେଦଂ ଵଚୋଽଵିପୁଲମର୍ଥଵତ୍ ॥ 4 ॥
ଦୁରାତ୍ମା ପୃଚ୍ଛ୍ଯତାମେଷ କୁତଃ କିଂ ଵାତ୍ର କାରଣମ୍ ।
ଵନଭଙ୍ଗେ ଚ କୋଽସ୍ଯାର୍ଥୋ ରାକ୍ଷସୀନାଂ ଚ ତର୍ଜନେ ॥ 5 ॥
ମତ୍ପୁରୀମପ୍ରଧୃଷ୍ଯାଂ ଵାଽଗମନେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ ।
ଆଯୋଧନେ ଵା କିଂ କାର୍ଯଂ ପୃଚ୍ଛଯତାମେଷ ଦୁର୍ମତିଃ ॥ 6 ॥
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ସମାଶ୍ଵସିହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ଭୀଃ କାର୍ଯା ତ୍ଵଯା କପେ ॥ 7 ॥
ଯଦି ତାଵତ୍ତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରେଷିତୋ ରାଵଣାଲଯମ୍ ।
ତତ୍ତ୍ଵମାଖ୍ଯାହି ମା ଭୂତ୍ତେ ଭଯଂ ଵାନର ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ॥ 8 ॥
ଯଦି ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ ।
ଚାରରୂପମିଦଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ନଃ ପୁରୀମିମାମ୍ ॥ 9 ॥
ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେଷିତୋ ଵାଽପି ଦୂତୋ ଵିଜଯକାଙ୍କ୍ଷିଣା ।
ନ ହି ତେ ଵାନରଂ ତେଜୋ ରୂପମାତ୍ରଂ ତୁ ଵାନରମ୍ ॥ 10 ॥
ତତ୍ତ୍ଵତଃ କଥଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ତତୋ ଵାନର ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ।
ଅନୃତଂ ଵଦତଶ୍ଚାପି ଦୁର୍ଲଭଂ ତଵ ଜୀଵିତମ୍ ॥ 11 ॥
ଅଥଵା ଯନ୍ନିମିତ୍ତସ୍ତେ ପ୍ରଵେଶୋ ରାଵଣାଲଯେ ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଦା ରକ୍ଷୋଗଣେଶ୍ଵରମ୍ ॥ 12 ॥
ଅବ୍ରଵୀନ୍ନାସ୍ମି ଶକ୍ରସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଵା ।
ଧନଦେନ ନ ମେ ସଖ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ନାସ୍ମି ଚୋଦିତଃ ॥ 13 ॥
ଜାତିରେଵ ମମ ତ୍ଵେଷା ଵାନରୋଽହମିହାଗତଃ ।
ଦର୍ଶନେ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭେ ତଦିଦଂ ମଯା ॥ 14 ॥
ଵନଂ ରାକ୍ଷସରାଜସ୍ଯ ଦର୍ଶନାର୍ଥେ ଵିନାଶିତମ୍ ।
ତତସ୍ତେ ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରାପ୍ତା ବଲିନୋ ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ।
ରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ତୁ ଦେହସ୍ଯ ପ୍ରତିଯୁଦ୍ଧା ମଯା ରଣେ ॥ 15 ॥
ଅସ୍ତ୍ରପାଶୈର୍ନ ଶକ୍ଯୋଽହଂ ବଦ୍ଧୁଂ ଦେଵାସୁରୈରପି ॥ 16 ॥
ପିତାମହାଦେଷ ଵରୋ ମାମାପ୍ଯେଷୋଽଭ୍ଯୁପାଗତଃ ।
ରାଜାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମେନ ମଯାସ୍ତ୍ରମନୁଵର୍ତିତମ୍ ॥ 17 ॥
ଵିମୁକ୍ତୋ ହ୍ଯହମସ୍ତ୍ରେଣ ରାକ୍ଷସୈସ୍ତ୍ଵଭିପୀଡିତଃ ।
କେନଚିଦ୍ରାଜକାର୍ଯେଣ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ତଵାନ୍ତିକମ୍ ॥ 18 ॥
ଦୂତୋଽହମିତି ଵିଜ୍ଞେଯୋ ରାଘଵସ୍ଯାମିତୌଜସଃ ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ଚାପି ଵଚନଂ ମମ ପଥ୍ଯମିଦଂ ପ୍ରଭୋ ॥ 19 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
tamudvīkṣya mahābāhuḥ piṅgākṣaṃ purata sthitam |
kopena mahatā'viṣṭo rāvaṇo lokarāvaṇaḥ || 1 ||
śaṅkāhṛtātmā dadhyau sa kapīndraṃ tejasāvṛtam |
kimeṣa bhagavānnandī bhavetsākṣādihāgataḥ || 2 ||
yena śapto'smi kailāse mayā sañcālite purā |
so'yaṃ vānaramūrtissyātkiṃsvidbāṇo mahā'suraḥ || 3 ||
sa rājā roṣatāmrākṣaḥ prahastaṃ mantrisattamam |
kālayuktamuvācedaṃ vaco'vipulamarthavat || 4 ||
durātmā pṛcchyatāmeṣa kutaḥ kiṃ vātra kāraṇam |
vanabhaṅge ca ko'syārtho rākṣasīnāṃ ca tarjane || 5 ||
matpurīmapradhṛṣyāṃ vā'gamane kiṃ prayojanam |
āyodhane vā kiṃ kāryaṃ pṛcchayatāmeṣa durmatiḥ || 6 ||
rāvaṇasya vacaśśrutvā prahasto vākyamabravīt |
samāśvasihi bhadraṃ te na bhīḥ kāryā tvayā kape || 7 ||
yadi tāvattvamindreṇa preṣito rāvaṇālayam |
tattvamākhyāhi mā bhūtte bhayaṃ vānara mokṣyase || 8 ||
yadi vaiśravaṇasya tvaṃ yamasya varuṇasya ca |
cārarūpamidaṃ kṛtvā praviṣṭo naḥ purīmimām || 9 ||
viṣṇunā preṣito vā'pi dūto vijayakāṅkṣiṇā |
na hi te vānaraṃ tejo rūpamātraṃ tu vānaram || 10 ||
tattvataḥ kathayasvādya tato vānara mokṣyase |
anṛtaṃ vadataścāpi durlabhaṃ tava jīvitam || 11 ||
athavā yannimittaste praveśo rāvaṇālaye |
evamukto hariśreṣṭhastadā rakṣogaṇeśvaram || 12 ||
abravīnnāsmi śakrasya yamasya varuṇasya vā |
dhanadena na me sakhyaṃ viṣṇunā nāsmi coditaḥ || 13 ||
jātireva mama tveṣā vānaro'hamihāgataḥ |
darśane rākṣasendrasya durlabhe tadidaṃ mayā || 14 ||
vanaṃ rākṣasarājasya darśanārthe vināśitam |
tataste rākṣasāḥ prāptā balino yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
rakṣaṇārthaṃ tu dehasya pratiyuddhā mayā raṇe || 15 ||
astrapāśairna śakyo'haṃ baddhuṃ devāsurairapi || 16 ||
pitāmahādeṣa varo māmāpyeṣo'bhyupāgataḥ |
rājānaṃ draṣṭukāmena mayāstramanuvartitam || 17 ||
vimukto hyahamastreṇa rākṣasaistvabhipīḍitaḥ |
kenacidrājakāryeṇa samprāpto'smi tavāntikam || 18 ||
dūto'hamiti vijñeyo rāghavasyāmitaujasaḥ |
śrūyatāṃ cāpi vacanaṃ mama pathyamidaṃ prabho || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चाशस्सर्गः ।
तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरत स्थितम् ।
कोपेन महताऽविष्टो रावणो लोकरावणः ॥ 1 ॥
शङ्काहृतात्मा दध्यौ स कपीन्द्रं तेजसावृतम् ।
किमेष भगवान्नन्दी भवेत्साक्षादिहागतः ॥ 2 ॥
येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया सञ्चालिते पुरा ।
सोऽयं वानरमूर्तिस्स्यात्किंस्विद्बाणो महाऽसुरः ॥ 3 ॥
स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम् ।
कालयुक्तमुवाचेदं वचोऽविपुलमर्थवत् ॥ 4 ॥
दुरात्मा पृच्छ्यतामेष कुतः किं वात्र कारणम् ।
वनभङ्गे च कोऽस्यार्थो राक्षसीनां च तर्जने ॥ 5 ॥
मत्पुरीमप्रधृष्यां वाऽगमने किं प्रयोजनम् ।
आयोधने वा किं कार्यं पृच्छयतामेष दुर्मतिः ॥ 6 ॥
रावणस्य वचश्श्रुत्वा प्रहस्तो वाक्यमब्रवीत् ।
समाश्वसिहि भद्रं ते न भीः कार्या त्वया कपे ॥ 7 ॥
यदि तावत्त्वमिन्द्रेण प्रेषितो रावणालयम् ।
तत्त्वमाख्याहि मा भूत्ते भयं वानर मोक्ष्यसे ॥ 8 ॥
यदि वैश्रवणस्य त्वं यमस्य वरुणस्य च ।
चाररूपमिदं कृत्वा प्रविष्टो नः पुरीमिमाम् ॥ 9 ॥
विष्णुना प्रेषितो वाऽपि दूतो विजयकाङ्क्षिणा ।
न हि ते वानरं तेजो रूपमात्रं तु वानरम् ॥ 10 ॥
तत्त्वतः कथयस्वाद्य ततो वानर मोक्ष्यसे ।
अनृतं वदतश्चापि दुर्लभं तव जीवितम् ॥ 11 ॥
अथवा यन्निमित्तस्ते प्रवेशो रावणालये ।
एवमुक्तो हरिश्रेष्ठस्तदा रक्षोगणेश्वरम् ॥ 12 ॥
अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य वा ।
धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः ॥ 13 ॥
जातिरेव मम त्वेषा वानरोऽहमिहागतः ।
दर्शने राक्षसेन्द्रस्य दुर्लभे तदिदं मया ॥ 14 ॥
वनं राक्षसराजस्य दर्शनार्थे विनाशितम् ।
ततस्ते राक्षसाः प्राप्ता बलिनो युद्धकाङ्क्षिणः ।
रक्षणार्थं तु देहस्य प्रतियुद्धा मया रणे ॥ 15 ॥
अस्त्रपाशैर्न शक्योऽहं बद्धुं देवासुरैरपि ॥ 16 ॥
पितामहादेष वरो मामाप्येषोऽभ्युपागतः ।
राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम् ॥ 17 ॥
विमुक्तो ह्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिपीडितः ।
केनचिद्राजकार्येण सम्प्राप्तोऽस्मि तवान्तिकम् ॥ 18 ॥
दूतोऽहमिति विज्ञेयो राघवस्यामितौजसः ।
श्रूयतां चापि वचनं मम पथ्यमिदं प्रभो ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
tamudvīkṣya mahābāhuḥ piṅgākṣaṃ purata sthitam |
kopena mahatā'viṣṭo rāvaṇo lokarāvaṇaḥ || 1 ||
śaṅkāhṛtātmā dadhyau sa kapīndraṃ tejasāvṛtam |
kimeṣa bhagavānnandī bhavetsākṣādihāgataḥ || 2 ||
yena śapto'smi kailāse mayā sañcālite purā |
so'yaṃ vānaramūrtissyātkiṃsvidbāṇo mahā'suraḥ || 3 ||
sa rājā roṣatāmrākṣaḥ prahastaṃ mantrisattamam |
kālayuktamuvācedaṃ vaco'vipulamarthavat || 4 ||
durātmā pṛcchyatāmeṣa kutaḥ kiṃ vātra kāraṇam |
vanabhaṅge ca ko'syārtho rākṣasīnāṃ ca tarjane || 5 ||
matpurīmapradhṛṣyāṃ vā'gamane kiṃ prayojanam |
āyodhane vā kiṃ kāryaṃ pṛcchayatāmeṣa durmatiḥ || 6 ||
rāvaṇasya vacaśśrutvā prahasto vākyamabravīt |
samāśvasihi bhadraṃ te na bhīḥ kāryā tvayā kape || 7 ||
yadi tāvattvamindreṇa preṣito rāvaṇālayam |
tattvamākhyāhi mā bhūtte bhayaṃ vānara mokṣyase || 8 ||
yadi vaiśravaṇasya tvaṃ yamasya varuṇasya ca |
cārarūpamidaṃ kṛtvā praviṣṭo naḥ purīmimām || 9 ||
viṣṇunā preṣito vā'pi dūto vijayakāṅkṣiṇā |
na hi te vānaraṃ tejo rūpamātraṃ tu vānaram || 10 ||
tattvataḥ kathayasvādya tato vānara mokṣyase |
anṛtaṃ vadataścāpi durlabhaṃ tava jīvitam || 11 ||
athavā yannimittaste praveśo rāvaṇālaye |
evamukto hariśreṣṭhastadā rakṣogaṇeśvaram || 12 ||
abravīnnāsmi śakrasya yamasya varuṇasya vā |
dhanadena na me sakhyaṃ viṣṇunā nāsmi coditaḥ || 13 ||
jātireva mama tveṣā vānaro'hamihāgataḥ |
darśane rākṣasendrasya durlabhe tadidaṃ mayā || 14 ||
vanaṃ rākṣasarājasya darśanārthe vināśitam |
tataste rākṣasāḥ prāptā balino yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
rakṣaṇārthaṃ tu dehasya pratiyuddhā mayā raṇe || 15 ||
astrapāśairna śakyo'haṃ baddhuṃ devāsurairapi || 16 ||
pitāmahādeṣa varo māmāpyeṣo'bhyupāgataḥ |
rājānaṃ draṣṭukāmena mayāstramanuvartitam || 17 ||
vimukto hyahamastreṇa rākṣasaistvabhipīḍitaḥ |
kenacidrājakāryeṇa samprāpto'smi tavāntikam || 18 ||
dūto'hamiti vijñeyo rāghavasyāmitaujasaḥ |
śrūyatāṃ cāpi vacanaṃ mama pathyamidaṃ prabho || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.