શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।
અથ પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
તમુદ્વીક્ષ્ય મહાબાહુઃ પિઙ્ગાક્ષં પુરત સ્થિતમ્ ।
કોપેન મહતાઽવિષ્ટો રાવણો લોકરાવણઃ ॥ 1 ॥
શઙ્કાહૃતાત્મા દધ્યૌ સ કપીન્દ્રં તેજસાવૃતમ્ ।
કિમેષ ભગવાન્નન્દી ભવેત્સાક્ષાદિહાગતઃ ॥ 2 ॥
યેન શપ્તોઽસ્મિ કૈલાસે મયા સઞ્ચાલિતે પુરા ।
સોઽયં વાનરમૂર્તિસ્સ્યાત્કિંસ્વિદ્બાણો મહાઽસુરઃ ॥ 3 ॥
સ રાજા રોષતામ્રાક્ષઃ પ્રહસ્તં મન્ત્રિસત્તમમ્ ।
કાલયુક્તમુવાચેદં વચોઽવિપુલમર્થવત્ ॥ 4 ॥
દુરાત્મા પૃચ્છ્યતામેષ કુતઃ કિં વાત્ર કારણમ્ ।
વનભઙ્ગે ચ કોઽસ્યાર્થો રાક્ષસીનાં ચ તર્જને ॥ 5 ॥
મત્પુરીમપ્રધૃષ્યાં વાઽગમને કિં પ્રયોજનમ્ ।
આયોધને વા કિં કાર્યં પૃચ્છયતામેષ દુર્મતિઃ ॥ 6 ॥
રાવણસ્ય વચશ્શ્રુત્વા પ્રહસ્તો વાક્યમબ્રવીત્ ।
સમાશ્વસિહિ ભદ્રં તે ન ભીઃ કાર્યા ત્વયા કપે ॥ 7 ॥
યદિ તાવત્ત્વમિન્દ્રેણ પ્રેષિતો રાવણાલયમ્ ।
તત્ત્વમાખ્યાહિ મા ભૂત્તે ભયં વાનર મોક્ષ્યસે ॥ 8 ॥
યદિ વૈશ્રવણસ્ય ત્વં યમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।
ચારરૂપમિદં કૃત્વા પ્રવિષ્ટો નઃ પુરીમિમામ્ ॥ 9 ॥
વિષ્ણુના પ્રેષિતો વાઽપિ દૂતો વિજયકાઙ્ક્ષિણા ।
ન હિ તે વાનરં તેજો રૂપમાત્રં તુ વાનરમ્ ॥ 10 ॥
તત્ત્વતઃ કથયસ્વાદ્ય તતો વાનર મોક્ષ્યસે ।
અનૃતં વદતશ્ચાપિ દુર્લભં તવ જીવિતમ્ ॥ 11 ॥
અથવા યન્નિમિત્તસ્તે પ્રવેશો રાવણાલયે ।
એવમુક્તો હરિશ્રેષ્ઠસ્તદા રક્ષોગણેશ્વરમ્ ॥ 12 ॥
અબ્રવીન્નાસ્મિ શક્રસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય વા ।
ધનદેન ન મે સખ્યં વિષ્ણુના નાસ્મિ ચોદિતઃ ॥ 13 ॥
જાતિરેવ મમ ત્વેષા વાનરોઽહમિહાગતઃ ।
દર્શને રાક્ષસેન્દ્રસ્ય દુર્લભે તદિદં મયા ॥ 14 ॥
વનં રાક્ષસરાજસ્ય દર્શનાર્થે વિનાશિતમ્ ।
તતસ્તે રાક્ષસાઃ પ્રાપ્તા બલિનો યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણઃ ।
રક્ષણાર્થં તુ દેહસ્ય પ્રતિયુદ્ધા મયા રણે ॥ 15 ॥
અસ્ત્રપાશૈર્ન શક્યોઽહં બદ્ધું દેવાસુરૈરપિ ॥ 16 ॥
પિતામહાદેષ વરો મામાપ્યેષોઽભ્યુપાગતઃ ।
રાજાનં દ્રષ્ટુકામેન મયાસ્ત્રમનુવર્તિતમ્ ॥ 17 ॥
વિમુક્તો હ્યહમસ્ત્રેણ રાક્ષસૈસ્ત્વભિપીડિતઃ ।
કેનચિદ્રાજકાર્યેણ સમ્પ્રાપ્તોઽસ્મિ તવાન્તિકમ્ ॥ 18 ॥
દૂતોઽહમિતિ વિજ્ઞેયો રાઘવસ્યામિતૌજસઃ ।
શ્રૂયતાં ચાપિ વચનં મમ પથ્યમિદં પ્રભો ॥ 19 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
tamudvīkṣya mahābāhuḥ piṅgākṣaṃ purata sthitam |
kopena mahatā'viṣṭo rāvaṇo lokarāvaṇaḥ || 1 ||
śaṅkāhṛtātmā dadhyau sa kapīndraṃ tejasāvṛtam |
kimeṣa bhagavānnandī bhavetsākṣādihāgataḥ || 2 ||
yena śapto'smi kailāse mayā sañcālite purā |
so'yaṃ vānaramūrtissyātkiṃsvidbāṇo mahā'suraḥ || 3 ||
sa rājā roṣatāmrākṣaḥ prahastaṃ mantrisattamam |
kālayuktamuvācedaṃ vaco'vipulamarthavat || 4 ||
durātmā pṛcchyatāmeṣa kutaḥ kiṃ vātra kāraṇam |
vanabhaṅge ca ko'syārtho rākṣasīnāṃ ca tarjane || 5 ||
matpurīmapradhṛṣyāṃ vā'gamane kiṃ prayojanam |
āyodhane vā kiṃ kāryaṃ pṛcchayatāmeṣa durmatiḥ || 6 ||
rāvaṇasya vacaśśrutvā prahasto vākyamabravīt |
samāśvasihi bhadraṃ te na bhīḥ kāryā tvayā kape || 7 ||
yadi tāvattvamindreṇa preṣito rāvaṇālayam |
tattvamākhyāhi mā bhūtte bhayaṃ vānara mokṣyase || 8 ||
yadi vaiśravaṇasya tvaṃ yamasya varuṇasya ca |
cārarūpamidaṃ kṛtvā praviṣṭo naḥ purīmimām || 9 ||
viṣṇunā preṣito vā'pi dūto vijayakāṅkṣiṇā |
na hi te vānaraṃ tejo rūpamātraṃ tu vānaram || 10 ||
tattvataḥ kathayasvādya tato vānara mokṣyase |
anṛtaṃ vadataścāpi durlabhaṃ tava jīvitam || 11 ||
athavā yannimittaste praveśo rāvaṇālaye |
evamukto hariśreṣṭhastadā rakṣogaṇeśvaram || 12 ||
abravīnnāsmi śakrasya yamasya varuṇasya vā |
dhanadena na me sakhyaṃ viṣṇunā nāsmi coditaḥ || 13 ||
jātireva mama tveṣā vānaro'hamihāgataḥ |
darśane rākṣasendrasya durlabhe tadidaṃ mayā || 14 ||
vanaṃ rākṣasarājasya darśanārthe vināśitam |
tataste rākṣasāḥ prāptā balino yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
rakṣaṇārthaṃ tu dehasya pratiyuddhā mayā raṇe || 15 ||
astrapāśairna śakyo'haṃ baddhuṃ devāsurairapi || 16 ||
pitāmahādeṣa varo māmāpyeṣo'bhyupāgataḥ |
rājānaṃ draṣṭukāmena mayāstramanuvartitam || 17 ||
vimukto hyahamastreṇa rākṣasaistvabhipīḍitaḥ |
kenacidrājakāryeṇa samprāpto'smi tavāntikam || 18 ||
dūto'hamiti vijñeyo rāghavasyāmitaujasaḥ |
śrūyatāṃ cāpi vacanaṃ mama pathyamidaṃ prabho || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चाशस्सर्गः ।
तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरत स्थितम् ।
कोपेन महताऽविष्टो रावणो लोकरावणः ॥ 1 ॥
शङ्काहृतात्मा दध्यौ स कपीन्द्रं तेजसावृतम् ।
किमेष भगवान्नन्दी भवेत्साक्षादिहागतः ॥ 2 ॥
येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया सञ्चालिते पुरा ।
सोऽयं वानरमूर्तिस्स्यात्किंस्विद्बाणो महाऽसुरः ॥ 3 ॥
स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम् ।
कालयुक्तमुवाचेदं वचोऽविपुलमर्थवत् ॥ 4 ॥
दुरात्मा पृच्छ्यतामेष कुतः किं वात्र कारणम् ।
वनभङ्गे च कोऽस्यार्थो राक्षसीनां च तर्जने ॥ 5 ॥
मत्पुरीमप्रधृष्यां वाऽगमने किं प्रयोजनम् ।
आयोधने वा किं कार्यं पृच्छयतामेष दुर्मतिः ॥ 6 ॥
रावणस्य वचश्श्रुत्वा प्रहस्तो वाक्यमब्रवीत् ।
समाश्वसिहि भद्रं ते न भीः कार्या त्वया कपे ॥ 7 ॥
यदि तावत्त्वमिन्द्रेण प्रेषितो रावणालयम् ।
तत्त्वमाख्याहि मा भूत्ते भयं वानर मोक्ष्यसे ॥ 8 ॥
यदि वैश्रवणस्य त्वं यमस्य वरुणस्य च ।
चाररूपमिदं कृत्वा प्रविष्टो नः पुरीमिमाम् ॥ 9 ॥
विष्णुना प्रेषितो वाऽपि दूतो विजयकाङ्क्षिणा ।
न हि ते वानरं तेजो रूपमात्रं तु वानरम् ॥ 10 ॥
तत्त्वतः कथयस्वाद्य ततो वानर मोक्ष्यसे ।
अनृतं वदतश्चापि दुर्लभं तव जीवितम् ॥ 11 ॥
अथवा यन्निमित्तस्ते प्रवेशो रावणालये ।
एवमुक्तो हरिश्रेष्ठस्तदा रक्षोगणेश्वरम् ॥ 12 ॥
अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य वा ।
धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः ॥ 13 ॥
जातिरेव मम त्वेषा वानरोऽहमिहागतः ।
दर्शने राक्षसेन्द्रस्य दुर्लभे तदिदं मया ॥ 14 ॥
वनं राक्षसराजस्य दर्शनार्थे विनाशितम् ।
ततस्ते राक्षसाः प्राप्ता बलिनो युद्धकाङ्क्षिणः ।
रक्षणार्थं तु देहस्य प्रतियुद्धा मया रणे ॥ 15 ॥
अस्त्रपाशैर्न शक्योऽहं बद्धुं देवासुरैरपि ॥ 16 ॥
पितामहादेष वरो मामाप्येषोऽभ्युपागतः ।
राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम् ॥ 17 ॥
विमुक्तो ह्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिपीडितः ।
केनचिद्राजकार्येण सम्प्राप्तोऽस्मि तवान्तिकम् ॥ 18 ॥
दूतोऽहमिति विज्ञेयो राघवस्यामितौजसः ।
श्रूयतां चापि वचनं मम पथ्यमिदं प्रभो ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
tamudvīkṣya mahābāhuḥ piṅgākṣaṃ purata sthitam |
kopena mahatā'viṣṭo rāvaṇo lokarāvaṇaḥ || 1 ||
śaṅkāhṛtātmā dadhyau sa kapīndraṃ tejasāvṛtam |
kimeṣa bhagavānnandī bhavetsākṣādihāgataḥ || 2 ||
yena śapto'smi kailāse mayā sañcālite purā |
so'yaṃ vānaramūrtissyātkiṃsvidbāṇo mahā'suraḥ || 3 ||
sa rājā roṣatāmrākṣaḥ prahastaṃ mantrisattamam |
kālayuktamuvācedaṃ vaco'vipulamarthavat || 4 ||
durātmā pṛcchyatāmeṣa kutaḥ kiṃ vātra kāraṇam |
vanabhaṅge ca ko'syārtho rākṣasīnāṃ ca tarjane || 5 ||
matpurīmapradhṛṣyāṃ vā'gamane kiṃ prayojanam |
āyodhane vā kiṃ kāryaṃ pṛcchayatāmeṣa durmatiḥ || 6 ||
rāvaṇasya vacaśśrutvā prahasto vākyamabravīt |
samāśvasihi bhadraṃ te na bhīḥ kāryā tvayā kape || 7 ||
yadi tāvattvamindreṇa preṣito rāvaṇālayam |
tattvamākhyāhi mā bhūtte bhayaṃ vānara mokṣyase || 8 ||
yadi vaiśravaṇasya tvaṃ yamasya varuṇasya ca |
cārarūpamidaṃ kṛtvā praviṣṭo naḥ purīmimām || 9 ||
viṣṇunā preṣito vā'pi dūto vijayakāṅkṣiṇā |
na hi te vānaraṃ tejo rūpamātraṃ tu vānaram || 10 ||
tattvataḥ kathayasvādya tato vānara mokṣyase |
anṛtaṃ vadataścāpi durlabhaṃ tava jīvitam || 11 ||
athavā yannimittaste praveśo rāvaṇālaye |
evamukto hariśreṣṭhastadā rakṣogaṇeśvaram || 12 ||
abravīnnāsmi śakrasya yamasya varuṇasya vā |
dhanadena na me sakhyaṃ viṣṇunā nāsmi coditaḥ || 13 ||
jātireva mama tveṣā vānaro'hamihāgataḥ |
darśane rākṣasendrasya durlabhe tadidaṃ mayā || 14 ||
vanaṃ rākṣasarājasya darśanārthe vināśitam |
tataste rākṣasāḥ prāptā balino yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
rakṣaṇārthaṃ tu dehasya pratiyuddhā mayā raṇe || 15 ||
astrapāśairna śakyo'haṃ baddhuṃ devāsurairapi || 16 ||
pitāmahādeṣa varo māmāpyeṣo'bhyupāgataḥ |
rājānaṃ draṣṭukāmena mayāstramanuvartitam || 17 ||
vimukto hyahamastreṇa rākṣasaistvabhipīḍitaḥ |
kenacidrājakāryeṇa samprāpto'smi tavāntikam || 18 ||
dūto'hamiti vijñeyo rāghavasyāmitaujasaḥ |
śrūyatāṃ cāpi vacanaṃ mama pathyamidaṃ prabho || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.