શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।
અથ એકોનપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
તતસ્સ કર્મણા તસ્ય વિસ્મિતો ભીમવિક્રમઃ ।
હનુમાન્રોષતામ્રાક્ષો રક્ષોધિપમવૈક્ષત ॥ 1 ॥
ભ્રાજમાનં મહાર્હેણ કાઞ્ચનેન વિરાજતા ।
મુક્તાજાલાવૃતેનાથ મકુટેન મહાદ્યુતિમ્ ॥ 2 ॥
વજ્રસંયોગસંયુક્તૈર્મહાર્હમણિવિગ્રહૈઃ ।
હૈમૈરાભરણૈશ્ચિત્રૈર્મનસેવ પ્રકલ્પિતૈઃ ॥ 3 ॥
મહાર્હક્ષૌમસંવીતં રક્તચન્દનરૂષિતમ્ ।
સ્વાનુલિપ્તં વિચિત્રાભિર્વિવિધાભિશ્ચ ભક્તિભિઃ ॥ 4 ॥
વિચિત્રૈર્દર્શનીયૈશ્ચ રક્તાક્ષૈર્ભીમદર્શનૈઃ ।
દીપ્તતીક્ષ્ણમહાદંષ્ટ્રૈઃ પ્રલમ્બદશનચ્છદૈઃ ॥ 5 ॥
શિરોભિર્દશભિર્વીરં ભ્રાજમાનં મહૌજસમ્ ।
નાનાવ્યાલસમાકીર્ણૈશ્શિખરૈરિવ મન્દરમ્ ॥ 6 ॥
નીલાઞ્જનચયપ્રખ્યં હારેણોરસિ રાજતા ।
પૂર્ણચન્દ્રાભવક્ત્રેણ સબલાકમિવામ્બુદમ્ ॥ 7 ॥
બાહુભિર્બદ્ધકેયૂરૈશ્ચન્દનોત્તમરૂષિતૈઃ ।
ભ્રાજમાનાઙ્ગદૈઃ પીનૈઃ પઞ્ચશીર્ષૈરિવોરગૈઃ ॥ 8 ॥
મહતિસ્ફાટિકે ચિત્રે રત્નસંયોગસંસ્કૃતે ।
ઉત્તમાસ્તરણાસ્તીર્ણે સૂપવિષ્ટં વરાસને ॥ 9 ॥
અલઙ્કૃતાભિરત્યર્થં પ્રમદાભિઃ સમન્તતઃ ।
વાલવ્યજનહસ્તાભિરારાત્સમુપસેવિતમ્ ॥ 10 ॥
દુર્ધરેણ પ્રહસ્તેન મહાપાર્શ્વેન રક્ષસા ।
મન્ત્રિભિર્મન્ત્રતત્ત્વજ્ઞૈર્નિકુમ્ભેન ચ મન્ત્રિણા ॥ 11 ॥
સુખોપવિષ્ટં રક્ષોભિશ્ચતુર્ભિર્બલદર્પિતૈઃ ।
કૃત્સ્નં પરિવૃતં લોકં ચતુર્ભિરિવ સાગરૈઃ ॥ 12 ॥
મન્ત્રિભિર્મન્ત્રતત્ત્વજ્ઞૈરન્યૈશ્ચ શુભબુદ્ધિભિઃ ।
અન્વાસ્યમાનં રક્ષોભિઃ સુરૈરિવ સુરેશ્વરમ્ ॥ 13 ॥
અપશ્યદ્રાક્ષસપતિં હનુમાનતિતેજસમ્ ।
વિષ્ઠિતં મેરુશિખરે સતોયમિવ તોયદમ્ ॥ 14 ॥
સ તૈસ્સમ્પીડ્યમાનોઽપિ રક્ષોભિર્ભીમવિક્રમૈઃ ।
વિસ્મયં પરમં ગત્વા રક્ષોધિપમવૈક્ષત ॥ 15 ॥
ભ્રાજમાનં તતો દૃષ્ટ્વા હનુમાન્રાક્ષસેશ્વરમ્ ।
મનસા ચિન્તયામાસ તેજસા તસ્ય મોહિતઃ ॥ 16 ॥
અહો રૂપમહો ધૈર્યમહો સત્ત્વમહો દ્યુતિઃ ।
અહો રાક્ષસરાજસ્ય સર્વલક્ષણયુક્તતા ॥ 17 ॥
યદ્યધર્મો ન બલવાન્ સ્યાદયં રાક્ષસેશ્વરઃ ।
સ્યાદયં સુરલોકસ્ય સશક્રસ્યાપિ રક્ષિતા ॥ 18 ॥
અસ્ય ક્રૂરૈર્નૃશંસૈશ્ચ કર્મભિર્લોકકુત્સિતૈઃ ।
સર્વે બિભ્યતિ ખલ્વસ્માલ્લોકાસ્સામરદાનવાઃ ॥ 19 ॥
અયં હ્યુત્સહતે ક્રુદ્ધઃ કર્તુમેકાર્ણવં જગત્ ।
ઇતિ ચિન્તાં બહુવિધામકરોન્મતિમાન્ હરિઃ ॥ 20 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે એકોનપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonapañcāśassargaḥ |
tatassa karmaṇā tasya vismito bhīmavikramaḥ |
hanumānroṣatāmrākṣo rakṣodhipamavaikṣata || 1 ||
bhrājamānaṃ mahārheṇa kāñcanena virājatā |
muktājālāvṛtenātha makuṭena mahādyutim || 2 ||
vajrasaṃyogasaṃyuktairmahārhamaṇivigrahaiḥ |
haimairābharaṇaiścitrairmanaseva prakalpitaiḥ || 3 ||
mahārhakṣaumasaṃvītaṃ raktacandanarūṣitam |
svānuliptaṃ vicitrābhirvividhābhiśca bhaktibhiḥ || 4 ||
vicitrairdarśanīyaiśca raktākṣairbhīmadarśanaiḥ |
dīptatīkṣṇamahādaṃṣṭraiḥ pralambadaśanacchadaiḥ || 5 ||
śirobhirdaśabhirvīraṃ bhrājamānaṃ mahaujasam |
nānāvyālasamākīrṇaiśśikharairiva mandaram || 6 ||
nīlāñjanacayaprakhyaṃ hāreṇorasi rājatā |
pūrṇacandrābhavaktreṇa sabalākamivāmbudam || 7 ||
bāhubhirbaddhakeyūraiścandanottamarūṣitaiḥ |
bhrājamānāṅgadaiḥ pīnaiḥ pañcaśīrṣairivoragaiḥ || 8 ||
mahatisphāṭike citre ratnasaṃyogasaṃskṛte |
uttamāstaraṇāstīrṇe sūpaviṣṭaṃ varāsane || 9 ||
alaṅkṛtābhiratyarthaṃ pramadābhiḥ samantataḥ |
vālavyajanahastābhirārātsamupasevitam || 10 ||
durdhareṇa prahastena mahāpārśvena rakṣasā |
mantribhirmantratattvajñairnikumbhena ca mantriṇā || 11 ||
sukhopaviṣṭaṃ rakṣobhiścaturbhirbaladarpitaiḥ |
kṛtsnaṃ parivṛtaṃ lokaṃ caturbhiriva sāgaraiḥ || 12 ||
mantribhirmantratattvajñairanyaiśca śubhabuddhibhiḥ |
anvāsyamānaṃ rakṣobhiḥ surairiva sureśvaram || 13 ||
apaśyadrākṣasapatiṃ hanumānatitejasam |
viṣṭhitaṃ meruśikhare satoyamiva toyadam || 14 ||
sa taissampīḍyamāno'pi rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |
vismayaṃ paramaṃ gatvā rakṣodhipamavaikṣata || 15 ||
bhrājamānaṃ tato dṛṣṭvā hanumānrākṣaseśvaram |
manasā cintayāmāsa tejasā tasya mohitaḥ || 16 ||
aho rūpamaho dhairyamaho sattvamaho dyutiḥ |
aho rākṣasarājasya sarvalakṣaṇayuktatā || 17 ||
yadyadharmo na balavān syādayaṃ rākṣaseśvaraḥ |
syādayaṃ suralokasya saśakrasyāpi rakṣitā || 18 ||
asya krūrairnṛśaṃsaiśca karmabhirlokakutsitaiḥ |
sarve bibhyati khalvasmāllokāssāmaradānavāḥ || 19 ||
ayaṃ hyutsahate kruddhaḥ kartumekārṇavaṃ jagat |
iti cintāṃ bahuvidhāmakaronmatimān hariḥ || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकोनपञ्चाशस्सर्गः ।
ततस्स कर्मणा तस्य विस्मितो भीमविक्रमः ।
हनुमान्रोषताम्राक्षो रक्षोधिपमवैक्षत ॥ 1 ॥
भ्राजमानं महार्हेण काञ्चनेन विराजता ।
मुक्ताजालावृतेनाथ मकुटेन महाद्युतिम् ॥ 2 ॥
वज्रसंयोगसंयुक्तैर्महार्हमणिविग्रहैः ।
हैमैराभरणैश्चित्रैर्मनसेव प्रकल्पितैः ॥ 3 ॥
महार्हक्षौमसंवीतं रक्तचन्दनरूषितम् ।
स्वानुलिप्तं विचित्राभिर्विविधाभिश्च भक्तिभिः ॥ 4 ॥
विचित्रैर्दर्शनीयैश्च रक्ताक्षैर्भीमदर्शनैः ।
दीप्ततीक्ष्णमहादंष्ट्रैः प्रलम्बदशनच्छदैः ॥ 5 ॥
शिरोभिर्दशभिर्वीरं भ्राजमानं महौजसम् ।
नानाव्यालसमाकीर्णैश्शिखरैरिव मन्दरम् ॥ 6 ॥
नीलाञ्जनचयप्रख्यं हारेणोरसि राजता ।
पूर्णचन्द्राभवक्त्रेण सबलाकमिवाम्बुदम् ॥ 7 ॥
बाहुभिर्बद्धकेयूरैश्चन्दनोत्तमरूषितैः ।
भ्राजमानाङ्गदैः पीनैः पञ्चशीर्षैरिवोरगैः ॥ 8 ॥
महतिस्फाटिके चित्रे रत्नसंयोगसंस्कृते ।
उत्तमास्तरणास्तीर्णे सूपविष्टं वरासने ॥ 9 ॥
अलङ्कृताभिरत्यर्थं प्रमदाभिः समन्ततः ।
वालव्यजनहस्ताभिरारात्समुपसेवितम् ॥ 10 ॥
दुर्धरेण प्रहस्तेन महापार्श्वेन रक्षसा ।
मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैर्निकुम्भेन च मन्त्रिणा ॥ 11 ॥
सुखोपविष्टं रक्षोभिश्चतुर्भिर्बलदर्पितैः ।
कृत्स्नं परिवृतं लोकं चतुर्भिरिव सागरैः ॥ 12 ॥
मन्त्रिभिर्मन्त्रतत्त्वज्ञैरन्यैश्च शुभबुद्धिभिः ।
अन्वास्यमानं रक्षोभिः सुरैरिव सुरेश्वरम् ॥ 13 ॥
अपश्यद्राक्षसपतिं हनुमानतितेजसम् ।
विष्ठितं मेरुशिखरे सतोयमिव तोयदम् ॥ 14 ॥
स तैस्सम्पीड्यमानोऽपि रक्षोभिर्भीमविक्रमैः ।
विस्मयं परमं गत्वा रक्षोधिपमवैक्षत ॥ 15 ॥
भ्राजमानं ततो दृष्ट्वा हनुमान्राक्षसेश्वरम् ।
मनसा चिन्तयामास तेजसा तस्य मोहितः ॥ 16 ॥
अहो रूपमहो धैर्यमहो सत्त्वमहो द्युतिः ।
अहो राक्षसराजस्य सर्वलक्षणयुक्तता ॥ 17 ॥
यद्यधर्मो न बलवान् स्यादयं राक्षसेश्वरः ।
स्यादयं सुरलोकस्य सशक्रस्यापि रक्षिता ॥ 18 ॥
अस्य क्रूरैर्नृशंसैश्च कर्मभिर्लोककुत्सितैः ।
सर्वे बिभ्यति खल्वस्माल्लोकास्सामरदानवाः ॥ 19 ॥
अयं ह्युत्सहते क्रुद्धः कर्तुमेकार्णवं जगत् ।
इति चिन्तां बहुविधामकरोन्मतिमान् हरिः ॥ 20 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकोनपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekonapañcāśassargaḥ |
tatassa karmaṇā tasya vismito bhīmavikramaḥ |
hanumānroṣatāmrākṣo rakṣodhipamavaikṣata || 1 ||
bhrājamānaṃ mahārheṇa kāñcanena virājatā |
muktājālāvṛtenātha makuṭena mahādyutim || 2 ||
vajrasaṃyogasaṃyuktairmahārhamaṇivigrahaiḥ |
haimairābharaṇaiścitrairmanaseva prakalpitaiḥ || 3 ||
mahārhakṣaumasaṃvītaṃ raktacandanarūṣitam |
svānuliptaṃ vicitrābhirvividhābhiśca bhaktibhiḥ || 4 ||
vicitrairdarśanīyaiśca raktākṣairbhīmadarśanaiḥ |
dīptatīkṣṇamahādaṃṣṭraiḥ pralambadaśanacchadaiḥ || 5 ||
śirobhirdaśabhirvīraṃ bhrājamānaṃ mahaujasam |
nānāvyālasamākīrṇaiśśikharairiva mandaram || 6 ||
nīlāñjanacayaprakhyaṃ hāreṇorasi rājatā |
pūrṇacandrābhavaktreṇa sabalākamivāmbudam || 7 ||
bāhubhirbaddhakeyūraiścandanottamarūṣitaiḥ |
bhrājamānāṅgadaiḥ pīnaiḥ pañcaśīrṣairivoragaiḥ || 8 ||
mahatisphāṭike citre ratnasaṃyogasaṃskṛte |
uttamāstaraṇāstīrṇe sūpaviṣṭaṃ varāsane || 9 ||
alaṅkṛtābhiratyarthaṃ pramadābhiḥ samantataḥ |
vālavyajanahastābhirārātsamupasevitam || 10 ||
durdhareṇa prahastena mahāpārśvena rakṣasā |
mantribhirmantratattvajñairnikumbhena ca mantriṇā || 11 ||
sukhopaviṣṭaṃ rakṣobhiścaturbhirbaladarpitaiḥ |
kṛtsnaṃ parivṛtaṃ lokaṃ caturbhiriva sāgaraiḥ || 12 ||
mantribhirmantratattvajñairanyaiśca śubhabuddhibhiḥ |
anvāsyamānaṃ rakṣobhiḥ surairiva sureśvaram || 13 ||
apaśyadrākṣasapatiṃ hanumānatitejasam |
viṣṭhitaṃ meruśikhare satoyamiva toyadam || 14 ||
sa taissampīḍyamāno'pi rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |
vismayaṃ paramaṃ gatvā rakṣodhipamavaikṣata || 15 ||
bhrājamānaṃ tato dṛṣṭvā hanumānrākṣaseśvaram |
manasā cintayāmāsa tejasā tasya mohitaḥ || 16 ||
aho rūpamaho dhairyamaho sattvamaho dyutiḥ |
aho rākṣasarājasya sarvalakṣaṇayuktatā || 17 ||
yadyadharmo na balavān syādayaṃ rākṣaseśvaraḥ |
syādayaṃ suralokasya saśakrasyāpi rakṣitā || 18 ||
asya krūrairnṛśaṃsaiśca karmabhirlokakutsitaiḥ |
sarve bibhyati khalvasmāllokāssāmaradānavāḥ || 19 ||
ayaṃ hyutsahate kruddhaḥ kartumekārṇavaṃ jagat |
iti cintāṃ bahuvidhāmakaronmatimān hariḥ || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.