ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅନେକଶତସାହସ୍ରୀଂ ଵିଷଣ୍ଣାଂ ହରିଵାହିନୀମ୍ ।
ଜାମ୍ବଵାନ୍ସମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯୈଵଂ ହନୂମନ୍ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ଵୀର ଵାନରଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵର ।
ତୂଷ୍ଣୀମେକାନ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ହନୂମନ୍କିଂ ନ ଜଲ୍ପସି ॥ 2 ॥
ହନୂମନ୍ହରିରାଜସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସମୋ ହ୍ଯସି ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଯୋଶ୍ଚାପି ତେଜସା ଚ ବଲେନ ଚ ॥ 3 ॥
ଅରିଷ୍ଟନେମିନଃ ପୁତ୍ରୋ ଵୈନତେଯୋ ମହାବଲଃ ।
ଗରୁତ୍ମାନିତି ଵିଖ୍ଯାତ ଉତ୍ତମସ୍ସର୍ଵପକ୍ଷିଣାମ୍ ॥ 4 ॥
ବହୁଶୋ ହି ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସାଗରେ ସ ମହାବଲଃ ।
ଭୁଜଙ୍ଗାନୁଦ୍ଧରନ୍ପକ୍ଷୀ ମହାଵେଗୋ ମହାଯଶାଃ ॥ 5 ॥
ପକ୍ଷଯୋର୍ଯଦ୍ବଲଂ ତସ୍ଯ ତାଵଦ୍ଭୁଜବଲଂ ତଵ ।
ଵିକ୍ରମଶ୍ଚାପି ଵେଗଶ୍ଚ ନ ତେ ତେନାଵହୀଯତେ ॥ 6 ॥
ବଲଂ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ହରିପୁଙ୍ଗଵ ।
ଵିଶିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କିମାତ୍ମାନଂ ନ ବୁଧ୍ଯସେ ॥ 7 ॥
ଅପ୍ସରାପ୍ସରସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଖ୍ଯାତା ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଲା ।
ଅଞ୍ଜନେତି ପରିଖ୍ଯାତା ପତ୍ନୀ କେସରିଣୋ ହରେଃ ॥ 8 ॥
ଵିଖ୍ଯାତା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି ।
ଅଭିଶାପାଦଭୂତ୍ତାତ ଵାନରୀ କାମରୂପିଣୀ ॥ 9 ॥
ଦୁହିତା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ କୁଞ୍ଜରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।
ମାନୁଷଂ ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀ ॥ 10 ॥
ଵିଚିତ୍ରମାଲ୍ଯାଭରଣା ମହାର୍ହକ୍ଷୌମଵାସିନୀ ।
ଅଚରତ୍ପର୍ଵତସ୍ଯାଗ୍ରେ ପ୍ରାଵୃଡମ୍ବୁଦସନ୍ନିଭେ ॥ 11 ॥
ତସ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷ୍ଯାଃ ପୀତଂ ରକ୍ତଦଶଂ ଶୁଭମ୍ ।
ସ୍ଥିତାଯାଃ ପର୍ଵତସ୍ଯାଗ୍ରେ ମାରୁତୋଽପହରଚ୍ଛନୈଃ ॥ 12 ॥
ସ ଦଦର୍ଶ ତତସ୍ତସ୍ଯା ଵୃତ୍ତାଵୂରୂ ସୁସଂହତୌ ।
ସ୍ତନୌ ଚ ପୀନୌ ସହିତୌ ସୁଜାତଂ ଚାରୁ ଚାନନମ୍ ॥ 13 ॥
ତାଂ ଵିଶାଲାଯତଶ୍ରୋଣୀଂ ତନୁମଧ୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟଵୈଵ ଶୁଭସର୍ଵାଙ୍ଗୀଂ ପଵନଃ କାମମୋହିତଃ ॥ 14 ॥
ସ ତାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘାଭ୍ଯାଂ ପର୍ଯଷ୍ଵଜତ ମାରୁତଃ ।
ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟସର୍ଵାଙ୍ଗୋ ଗତାତ୍ମା ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍ ॥ 15 ॥
ସା ତୁ ତତ୍ରୈଵ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ସୁଵ୍ରତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଏକପତ୍ନୀଵ୍ରତମିଦଂ କୋ ନାଶଯିତୁମିଚ୍ଛତି ॥ 16 ॥
ଅଞ୍ଜନାଯା ଵଚ୍ଶୁତ୍ଵା ମାରୁତଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ।
ନ ତ୍ଵାଂ ହିଂସାମି ସୁଶ୍ରୋଣି ମା ଭୂତ୍ତେ ସୁଭଗେ ଭଯମ୍ ॥ 17 ॥
ମନସାଽସ୍ମି ଗତୋ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ଵୀର୍ଯଵାନ୍ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନଃ ପୁତ୍ରସ୍ତଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 18 ॥
ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ମହାତେଜା ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ ।
ଲଙ୍ଘନେ ପ୍ଲଵନେ ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି ହି ମତ୍ସମଃ ॥ 19 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତତସ୍ତୁଷ୍ଟା ଜନନୀ ତେ ମହାକପେ ।
ଗୁହାଯାଂ ତ୍ଵାଂ ମହାବାହୋ ପ୍ରଜଜ୍ଞେ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭମ୍ ॥ 20 ॥
ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ତତସ୍ସୂର୍ଯଂ ବାଲୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵନେ ।
ଫଲଂ ଚେତି ଜିଘୃକ୍ଷୁସ୍ତ୍ଵମୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯାଭ୍ଯୁଦ୍ଗତୋ ଦିଵମ୍ ॥ 21 ॥
ଶତାନି ତ୍ରୀଣି ଗତ୍ଵାଽଥ ଯୋଜନାନାଂ ମହାକପେ ।
ତେଜସା ତସ୍ଯ ନିର୍ଧୂତୋ ନ ଵିଷାଦଂ ତତୋଗତଃ ॥ 22 ॥
ତାଵଦାପପତ ସ୍ତୂର୍ଣମନ୍ତରିକ୍ଷଂ ମହାକପେ ।
କ୍ଷିପ୍ତମିନ୍ଦ୍ରେଣ ତେ ଵଜ୍ରଂ କୋପାଵିଷ୍ଟେନ ଧୀମତା ॥ 23 ॥
ତଦା ଶୈଲାଗ୍ରଶିଖରେ ଵାମୋ ହନୁରଭଜ୍ଯତ ।
ତତୋ ହି ନାମଧେଯଂ ତେ ହନୁମାନିତି କୀର୍ତ୍ଯତେ ॥ 24 ॥
ତସ୍ତ୍ଵାଵି ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଯୁର୍ଗନ୍ଧଵହସ୍ସ୍ଵଯମ୍ ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଭୃଶସଙ୍କୃଦ୍ଧୋ ନ ଵଵୌ ଵୈ ପ୍ରଭଞ୍ଜନଃ ॥ 25 ॥
ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଚ ସୂରାସ୍ସର୍ଵେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ କ୍ଷୁଭିତେ ସତି ।
ପ୍ରସାଦଯନ୍ତି ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ମାରୁତଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରାଃ ॥ 26 ॥
ପ୍ରସାଦିତେ ଚ ପଵନେ ବ୍ରହ୍ମା ତୁଭ୍ଯଂ ଵରଂ ଦଦୌ ।
ଅଶସ୍ତ୍ରଵଧ୍ଯତାଂ ତାତ ସମରେ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମ ॥ 27 ॥
ଵଜ୍ରସ୍ଯ ଚ ନିପାତେନ ଵିରୁଜଂ ତ୍ଵାଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ।
ସହସ୍ରନେତ୍ରଃ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ଦଦୌ ତେ ଵରମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 28 ॥
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତଶ୍ଚ ମରଣଂ ତେଭୂଯାଦିତି ଵୈ ପ୍ରଭୋ ।
ସ ତ୍ଵଂ କେସରିଣଃ ପୁତ୍ରଃ କ୍ଷେତ୍ରଜୋ ଭୀମଵିକ୍ରମଃ ॥ 29 ॥
ମାରୁତସ୍ଯୌରସଃ ପୁତ୍ରସ୍ତେଜସା ଚାପି ତତ୍ସମଃ ।
ତ୍ଵଂ ହି ଵାଯୁସୁତୋ ଵତ୍ସ ପ୍ଲଵନେ ଚାପି ତତ୍ସମଃ ॥ 30 ॥
ଵଯମଦ୍ଯ ଗତପ୍ରାଣା ଭଵାନ୍ନସ୍ତ୍ରାତୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ ।
ଦାକ୍ଷ୍ଯଵିକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନଃ କପିରାଜ ଇଵାପରଃ ॥ 31 ॥
ତ୍ରିଵିକ୍ରମେ ମଯା ତାତ ସଶୈଲଵନକାନନା ।
ତ୍ରିସ୍ସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀ ପରିକ୍ରାନ୍ତା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ॥ 32 ॥
ତଥା ଚୌଷଧଯୋଽସ୍ମାଭିସ୍ସଞ୍ଚିତା ଦେଵଶାସନାତ୍ ।
ନିଷ୍ପନ୍ନମମୃତଂ ଯାଭିସ୍ତଦାସୀନ୍ନୋ ମହଦ୍ବଲମ୍ ॥ 33 ॥
ସ ଇଦାନୀମହଂ ଵୃଦ୍ଧଃ ପରିହୀନପରାକ୍ରମଃ ।
ସାମ୍ପ୍ରତଂ କାଲମସ୍ମାକଂ ଭଵାନ୍ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତଃ ॥ 34 ॥
ତଦ୍ଵିଜୃମ୍ଭସ୍ଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତଃ ପ୍ଲଵତାମୁତ୍ତମୋ ହ୍ଯସି ।
ତ୍ଵଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମା ହି ସର୍ଵା ଵାନରଵାହିନୀ ॥ 35 ॥
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ହରିଶାର୍ଦୂଲ ଲଙ୍ଘଯସ୍ଵ ମହାର୍ଣଵମ୍ ।
ପରା ହି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ହନୁମନ୍ଯା ଗତିସ୍ତଵ ॥ 36 ॥
ଵିଷଣ୍ଣା ହରଯସ୍ସର୍ଵେ ହନୁମନ୍କିମୁପେକ୍ଷସେ ।
ଵିକ୍ରମସ୍ଵ ମହାଵେଗୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ରୀନ୍ଵିକ୍ରମାନିଵ ॥ 37 ॥
ତତସ୍ତୁ ଵୈ ଜାମ୍ବଵତା ପ୍ରଚୋଦିତଃ ପ୍ରତୀତଵେଗଃ ପଵନାତ୍ମଜଃ କପିଃ ।
ପ୍ରହର୍ଷଯଂସ୍ତାଂ ହରିଵୀରଵାହିନୀଂ ଚକାର ରୂପଂ ମହଦାତ୍ମନସ୍ତଦା ॥ 38 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |
anekaśatasāhasrīṃ viṣaṇṇāṃ harivāhinīm |
jāmbavānsamudīkṣyaivaṃ hanūmantamathābravīt || 1 ||
vīra vānaralokasya sarvaśāstravidāṃ vara |
tūṣṇīmekāntamāśritya hanūmankiṃ na jalpasi || 2 ||
hanūmanharirājasya sugrīvasya samo hyasi |
rāmalakṣmaṇayoścāpi tejasā ca balena ca || 3 ||
ariṣṭaneminaḥ putro vainateyo mahābalaḥ |
garutmāniti vikhyāta uttamassarvapakṣiṇām || 4 ||
bahuśo hi mayā dṛṣṭaḥ sāgare sa mahābalaḥ |
bhujaṅgānuddharanpakṣī mahāvego mahāyaśāḥ || 5 ||
pakṣayoryadbalaṃ tasya tāvadbhujabalaṃ tava |
vikramaścāpi vegaśca na te tenāvahīyate || 6 ||
balaṃ buddhiśca tejaśca sattvaṃ ca haripuṅgava |
viśiṣṭaṃ sarvabhūteṣu kimātmānaṃ na budhyase || 7 ||
apsarāpsarasāṃ śreṣṭhā vikhyātā puñjikasthalā |
añjaneti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ || 8 ||
vikhyātā triṣu lokeṣu rūpeṇāpratimā bhuvi |
abhiśāpādabhūttāta vānarī kāmarūpiṇī || 9 ||
duhitā vānarendrasya kuñjarasya mahātmanaḥ |
mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā rūpayauvanaśālinī || 10 ||
vicitramālyābharaṇā mahārhakṣaumavāsinī |
acaratparvatasyāgre prāvṛḍambudasannibhe || 11 ||
tasyā vastraṃ viśālākṣyāḥ pītaṃ raktadaśaṃ śubham |
sthitāyāḥ parvatasyāgre māruto'paharacchanaiḥ || 12 ||
sa dadarśa tatastasyā vṛttāvūrū susaṃhatau |
stanau ca pīnau sahitau sujātaṃ cāru cānanam || 13 ||
tāṃ viśālāyataśroṇīṃ tanumadhyāṃ yaśasvinīm |
dṛṣṭavaiva śubhasarvāṅgīṃ pavanaḥ kāmamohitaḥ || 14 ||
sa tāṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ paryaṣvajata mārutaḥ |
manmathāviṣṭasarvāṅgo gatātmā tāmaninditām || 15 ||
sā tu tatraiva sambhrāntā suvratā vākyamabravīt |
ekapatnīvratamidaṃ ko nāśayitumicchati || 16 ||
añjanāyā vacśutvā mārutaḥ pratyabhāṣata |
na tvāṃ hiṃsāmi suśroṇi mā bhūtte subhage bhayam || 17 ||
manasā'smi gato yattvāṃ pariṣvajya yaśasvinīm |
vīryavānbuddhisampannaḥ putrastava bhaviṣyati || 18 ||
mahāsattvo mahātejā mahābalaparākramaḥ |
laṅghane plavane caiva bhaviṣyati hi matsamaḥ || 19 ||
evamuktā tatastuṣṭā jananī te mahākape |
guhāyāṃ tvāṃ mahābāho prajajñe plavagarṣabham || 20 ||
abhyutthitaṃ tatassūryaṃ bālo dṛṣṭvā mahāvane |
phalaṃ ceti jighṛkṣustvamutplutyābhyudgato divam || 21 ||
śatāni trīṇi gatvā'tha yojanānāṃ mahākape |
tejasā tasya nirdhūto na viṣādaṃ tatogataḥ || 22 ||
tāvadāpapata stūrṇamantarikṣaṃ mahākape |
kṣiptamindreṇa te vajraṃ kopāviṣṭena dhīmatā || 23 ||
tadā śailāgraśikhare vāmo hanurabhajyata |
tato hi nāmadheyaṃ te hanumāniti kīrtyate || 24 ||
tastvāvi nihataṃ dṛṣṭvā vāyurgandhavahassvayam |
trailokye bhṛśasaṅkṛddho na vavau vai prabhañjanaḥ || 25 ||
sambhrāntāśca sūrāssarve trailokye kṣubhite sati |
prasādayanti saṅkruddhaṃ mārutaṃ bhuvaneśvarāḥ || 26 ||
prasādite ca pavane brahmā tubhyaṃ varaṃ dadau |
aśastravadhyatāṃ tāta samare satyavikrama || 27 ||
vajrasya ca nipātena virujaṃ tvāṃ samīkṣya ca |
sahasranetraḥ prītātmā dadau te varamuttamam || 28 ||
svacchandataśca maraṇaṃ tebhūyāditi vai prabho |
sa tvaṃ kesariṇaḥ putraḥ kṣetrajo bhīmavikramaḥ || 29 ||
mārutasyaurasaḥ putrastejasā cāpi tatsamaḥ |
tvaṃ hi vāyusuto vatsa plavane cāpi tatsamaḥ || 30 ||
vayamadya gataprāṇā bhavānnastrātu sāmpratam |
dākṣyavikramasampannaḥ kapirāja ivāparaḥ || 31 ||
trivikrame mayā tāta saśailavanakānanā |
trissaptakṛtvaḥ pṛthivī parikrāntā pradakṣiṇam || 32 ||
tathā cauṣadhayo'smābhissañcitā devaśāsanāt |
niṣpannamamṛtaṃ yābhistadāsīnno mahadbalam || 33 ||
sa idānīmahaṃ vṛddhaḥ parihīnaparākramaḥ |
sāmprataṃ kālamasmākaṃ bhavānsarvaguṇānvitaḥ || 34 ||
tadvijṛmbhasva vikrāntaḥ plavatāmuttamo hyasi |
tvadvīryaṃ draṣṭukāmā hi sarvā vānaravāhinī || 35 ||
uttiṣṭha hariśārdūla laṅghayasva mahārṇavam |
parā hi sarvabhūtānāṃ hanumanyā gatistava || 36 ||
viṣaṇṇā harayassarve hanumankimupekṣase |
vikramasva mahāvego viṣṇustrīnvikramāniva || 37 ||
tatastu vai jāmbavatā pracoditaḥ pratītavegaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
praharṣayaṃstāṃ harivīravāhinīṃ cakāra rūpaṃ mahadātmanastadā || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ षट्षष्टितमस्सर्गः ।
अनेकशतसाहस्रीं विषण्णां हरिवाहिनीम् ।
जाम्बवान्समुदीक्ष्यैवं हनूमन्तमथाब्रवीत् ॥ 1 ॥
वीर वानरलोकस्य सर्वशास्त्रविदां वर ।
तूष्णीमेकान्तमाश्रित्य हनूमन्किं न जल्पसि ॥ 2 ॥
हनूमन्हरिराजस्य सुग्रीवस्य समो ह्यसि ।
रामलक्ष्मणयोश्चापि तेजसा च बलेन च ॥ 3 ॥
अरिष्टनेमिनः पुत्रो वैनतेयो महाबलः ।
गरुत्मानिति विख्यात उत्तमस्सर्वपक्षिणाम् ॥ 4 ॥
बहुशो हि मया दृष्टः सागरे स महाबलः ।
भुजङ्गानुद्धरन्पक्षी महावेगो महायशाः ॥ 5 ॥
पक्षयोर्यद्बलं तस्य तावद्भुजबलं तव ।
विक्रमश्चापि वेगश्च न ते तेनावहीयते ॥ 6 ॥
बलं बुद्धिश्च तेजश्च सत्त्वं च हरिपुङ्गव ।
विशिष्टं सर्वभूतेषु किमात्मानं न बुध्यसे ॥ 7 ॥
अप्सराप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला ।
अञ्जनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः ॥ 8 ॥
विख्याता त्रिषु लोकेषु रूपेणाप्रतिमा भुवि ।
अभिशापादभूत्तात वानरी कामरूपिणी ॥ 9 ॥
दुहिता वानरेन्द्रस्य कुञ्जरस्य महात्मनः ।
मानुषं विग्रहं कृत्वा रूपयौवनशालिनी ॥ 10 ॥
विचित्रमाल्याभरणा महार्हक्षौमवासिनी ।
अचरत्पर्वतस्याग्रे प्रावृडम्बुदसन्निभे ॥ 11 ॥
तस्या वस्त्रं विशालाक्ष्याः पीतं रक्तदशं शुभम् ।
स्थितायाः पर्वतस्याग्रे मारुतोऽपहरच्छनैः ॥ 12 ॥
स ददर्श ततस्तस्या वृत्तावूरू सुसंहतौ ।
स्तनौ च पीनौ सहितौ सुजातं चारु चाननम् ॥ 13 ॥
तां विशालायतश्रोणीं तनुमध्यां यशस्विनीम् ।
दृष्टवैव शुभसर्वाङ्गीं पवनः काममोहितः ॥ 14 ॥
स तां भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां पर्यष्वजत मारुतः ।
मन्मथाविष्टसर्वाङ्गो गतात्मा तामनिन्दिताम् ॥ 15 ॥
सा तु तत्रैव सम्भ्रान्ता सुव्रता वाक्यमब्रवीत् ।
एकपत्नीव्रतमिदं को नाशयितुमिच्छति ॥ 16 ॥
अञ्जनाया वच्शुत्वा मारुतः प्रत्यभाषत ।
न त्वां हिंसामि सुश्रोणि मा भूत्ते सुभगे भयम् ॥ 17 ॥
मनसाऽस्मि गतो यत्त्वां परिष्वज्य यशस्विनीम् ।
वीर्यवान्बुद्धिसम्पन्नः पुत्रस्तव भविष्यति ॥ 18 ॥
महासत्त्वो महातेजा महाबलपराक्रमः ।
लङ्घने प्लवने चैव भविष्यति हि मत्समः ॥ 19 ॥
एवमुक्ता ततस्तुष्टा जननी ते महाकपे ।
गुहायां त्वां महाबाहो प्रजज्ञे प्लवगर्षभम् ॥ 20 ॥
अभ्युत्थितं ततस्सूर्यं बालो दृष्ट्वा महावने ।
फलं चेति जिघृक्षुस्त्वमुत्प्लुत्याभ्युद्गतो दिवम् ॥ 21 ॥
शतानि त्रीणि गत्वाऽथ योजनानां महाकपे ।
तेजसा तस्य निर्धूतो न विषादं ततोगतः ॥ 22 ॥
तावदापपत स्तूर्णमन्तरिक्षं महाकपे ।
क्षिप्तमिन्द्रेण ते वज्रं कोपाविष्टेन धीमता ॥ 23 ॥
तदा शैलाग्रशिखरे वामो हनुरभज्यत ।
ततो हि नामधेयं ते हनुमानिति कीर्त्यते ॥ 24 ॥
तस्त्वावि निहतं दृष्ट्वा वायुर्गन्धवहस्स्वयम् ।
त्रैलोक्ये भृशसङ्कृद्धो न ववौ वै प्रभञ्जनः ॥ 25 ॥
सम्भ्रान्ताश्च सूरास्सर्वे त्रैलोक्ये क्षुभिते सति ।
प्रसादयन्ति सङ्क्रुद्धं मारुतं भुवनेश्वराः ॥ 26 ॥
प्रसादिते च पवने ब्रह्मा तुभ्यं वरं ददौ ।
अशस्त्रवध्यतां तात समरे सत्यविक्रम ॥ 27 ॥
वज्रस्य च निपातेन विरुजं त्वां समीक्ष्य च ।
सहस्रनेत्रः प्रीतात्मा ददौ ते वरमुत्तमम् ॥ 28 ॥
स्वच्छन्दतश्च मरणं तेभूयादिति वै प्रभो ।
स त्वं केसरिणः पुत्रः क्षेत्रजो भीमविक्रमः ॥ 29 ॥
मारुतस्यौरसः पुत्रस्तेजसा चापि तत्समः ।
त्वं हि वायुसुतो वत्स प्लवने चापि तत्समः ॥ 30 ॥
वयमद्य गतप्राणा भवान्नस्त्रातु साम्प्रतम् ।
दाक्ष्यविक्रमसम्पन्नः कपिराज इवापरः ॥ 31 ॥
त्रिविक्रमे मया तात सशैलवनकानना ।
त्रिस्सप्तकृत्वः पृथिवी परिक्रान्ता प्रदक्षिणम् ॥ 32 ॥
तथा चौषधयोऽस्माभिस्सञ्चिता देवशासनात् ।
निष्पन्नममृतं याभिस्तदासीन्नो महद्बलम् ॥ 33 ॥
स इदानीमहं वृद्धः परिहीनपराक्रमः ।
साम्प्रतं कालमस्माकं भवान्सर्वगुणान्वितः ॥ 34 ॥
तद्विजृम्भस्व विक्रान्तः प्लवतामुत्तमो ह्यसि ।
त्वद्वीर्यं द्रष्टुकामा हि सर्वा वानरवाहिनी ॥ 35 ॥
उत्तिष्ठ हरिशार्दूल लङ्घयस्व महार्णवम् ।
परा हि सर्वभूतानां हनुमन्या गतिस्तव ॥ 36 ॥
विषण्णा हरयस्सर्वे हनुमन्किमुपेक्षसे ।
विक्रमस्व महावेगो विष्णुस्त्रीन्विक्रमानिव ॥ 37 ॥
ततस्तु वै जाम्बवता प्रचोदितः प्रतीतवेगः पवनात्मजः कपिः ।
प्रहर्षयंस्तां हरिवीरवाहिनीं चकार रूपं महदात्मनस्तदा ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षट्षष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |
anekaśatasāhasrīṃ viṣaṇṇāṃ harivāhinīm |
jāmbavānsamudīkṣyaivaṃ hanūmantamathābravīt || 1 ||
vīra vānaralokasya sarvaśāstravidāṃ vara |
tūṣṇīmekāntamāśritya hanūmankiṃ na jalpasi || 2 ||
hanūmanharirājasya sugrīvasya samo hyasi |
rāmalakṣmaṇayoścāpi tejasā ca balena ca || 3 ||
ariṣṭaneminaḥ putro vainateyo mahābalaḥ |
garutmāniti vikhyāta uttamassarvapakṣiṇām || 4 ||
bahuśo hi mayā dṛṣṭaḥ sāgare sa mahābalaḥ |
bhujaṅgānuddharanpakṣī mahāvego mahāyaśāḥ || 5 ||
pakṣayoryadbalaṃ tasya tāvadbhujabalaṃ tava |
vikramaścāpi vegaśca na te tenāvahīyate || 6 ||
balaṃ buddhiśca tejaśca sattvaṃ ca haripuṅgava |
viśiṣṭaṃ sarvabhūteṣu kimātmānaṃ na budhyase || 7 ||
apsarāpsarasāṃ śreṣṭhā vikhyātā puñjikasthalā |
añjaneti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ || 8 ||
vikhyātā triṣu lokeṣu rūpeṇāpratimā bhuvi |
abhiśāpādabhūttāta vānarī kāmarūpiṇī || 9 ||
duhitā vānarendrasya kuñjarasya mahātmanaḥ |
mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā rūpayauvanaśālinī || 10 ||
vicitramālyābharaṇā mahārhakṣaumavāsinī |
acaratparvatasyāgre prāvṛḍambudasannibhe || 11 ||
tasyā vastraṃ viśālākṣyāḥ pītaṃ raktadaśaṃ śubham |
sthitāyāḥ parvatasyāgre māruto'paharacchanaiḥ || 12 ||
sa dadarśa tatastasyā vṛttāvūrū susaṃhatau |
stanau ca pīnau sahitau sujātaṃ cāru cānanam || 13 ||
tāṃ viśālāyataśroṇīṃ tanumadhyāṃ yaśasvinīm |
dṛṣṭavaiva śubhasarvāṅgīṃ pavanaḥ kāmamohitaḥ || 14 ||
sa tāṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ paryaṣvajata mārutaḥ |
manmathāviṣṭasarvāṅgo gatātmā tāmaninditām || 15 ||
sā tu tatraiva sambhrāntā suvratā vākyamabravīt |
ekapatnīvratamidaṃ ko nāśayitumicchati || 16 ||
añjanāyā vacśutvā mārutaḥ pratyabhāṣata |
na tvāṃ hiṃsāmi suśroṇi mā bhūtte subhage bhayam || 17 ||
manasā'smi gato yattvāṃ pariṣvajya yaśasvinīm |
vīryavānbuddhisampannaḥ putrastava bhaviṣyati || 18 ||
mahāsattvo mahātejā mahābalaparākramaḥ |
laṅghane plavane caiva bhaviṣyati hi matsamaḥ || 19 ||
evamuktā tatastuṣṭā jananī te mahākape |
guhāyāṃ tvāṃ mahābāho prajajñe plavagarṣabham || 20 ||
abhyutthitaṃ tatassūryaṃ bālo dṛṣṭvā mahāvane |
phalaṃ ceti jighṛkṣustvamutplutyābhyudgato divam || 21 ||
śatāni trīṇi gatvā'tha yojanānāṃ mahākape |
tejasā tasya nirdhūto na viṣādaṃ tatogataḥ || 22 ||
tāvadāpapata stūrṇamantarikṣaṃ mahākape |
kṣiptamindreṇa te vajraṃ kopāviṣṭena dhīmatā || 23 ||
tadā śailāgraśikhare vāmo hanurabhajyata |
tato hi nāmadheyaṃ te hanumāniti kīrtyate || 24 ||
tastvāvi nihataṃ dṛṣṭvā vāyurgandhavahassvayam |
trailokye bhṛśasaṅkṛddho na vavau vai prabhañjanaḥ || 25 ||
sambhrāntāśca sūrāssarve trailokye kṣubhite sati |
prasādayanti saṅkruddhaṃ mārutaṃ bhuvaneśvarāḥ || 26 ||
prasādite ca pavane brahmā tubhyaṃ varaṃ dadau |
aśastravadhyatāṃ tāta samare satyavikrama || 27 ||
vajrasya ca nipātena virujaṃ tvāṃ samīkṣya ca |
sahasranetraḥ prītātmā dadau te varamuttamam || 28 ||
svacchandataśca maraṇaṃ tebhūyāditi vai prabho |
sa tvaṃ kesariṇaḥ putraḥ kṣetrajo bhīmavikramaḥ || 29 ||
mārutasyaurasaḥ putrastejasā cāpi tatsamaḥ |
tvaṃ hi vāyusuto vatsa plavane cāpi tatsamaḥ || 30 ||
vayamadya gataprāṇā bhavānnastrātu sāmpratam |
dākṣyavikramasampannaḥ kapirāja ivāparaḥ || 31 ||
trivikrame mayā tāta saśailavanakānanā |
trissaptakṛtvaḥ pṛthivī parikrāntā pradakṣiṇam || 32 ||
tathā cauṣadhayo'smābhissañcitā devaśāsanāt |
niṣpannamamṛtaṃ yābhistadāsīnno mahadbalam || 33 ||
sa idānīmahaṃ vṛddhaḥ parihīnaparākramaḥ |
sāmprataṃ kālamasmākaṃ bhavānsarvaguṇānvitaḥ || 34 ||
tadvijṛmbhasva vikrāntaḥ plavatāmuttamo hyasi |
tvadvīryaṃ draṣṭukāmā hi sarvā vānaravāhinī || 35 ||
uttiṣṭha hariśārdūla laṅghayasva mahārṇavam |
parā hi sarvabhūtānāṃ hanumanyā gatistava || 36 ||
viṣaṇṇā harayassarve hanumankimupekṣase |
vikramasva mahāvego viṣṇustrīnvikramāniva || 37 ||
tatastu vai jāmbavatā pracoditaḥ pratītavegaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
praharṣayaṃstāṃ harivīravāhinīṃ cakāra rūpaṃ mahadātmanastadā || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.