ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଥ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତାନ୍ହରୀନ୍ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀନ୍ମେଘସଙ୍କାଶଂ ସୁଷେଣଂ ନାମ ଯୂଥପମ୍ ॥ 1 ॥
ତାରାଯାଃ ପିତରଂ ରାଜା ଶ୍ଵଶୁରଂ ଭୀମଵିକ୍ରମମ୍ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯମଭିଗମ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ॥ 2 ॥
ମରୀଚିପୁତ୍ରଂ ମାରୀଚମର୍ଚିଷ୍ମନ୍ତଂ ମହାକପିମ୍ ।
ଵୃତଂ କପିଵରୈ ଶ୍ଶୂରୈର୍ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶଦ୍ଯୁତିମ୍ ॥ 3 ॥
ବୁଦ୍ଧିଵିକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନଂ ଵୈନତେଯସମଦ୍ଯୁତିମ୍ ।
ମରୀଚିପୁତ୍ରାନ୍ମାରୀଚାନର୍ଚିର୍ମାଲାନ୍ମହାବଲାନ୍ ॥ 4 ॥
ଋଷିପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚତାନ୍ତ୍ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରତୀଚୀମାଦିଶଦ୍ଦିଶମ୍ ।
ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଶତସହସ୍ରାଭ୍ଯାଂ କପୀନାଂ କପିସତ୍ତମାଃ ॥ 5 ॥
ସୁଷେଣପ୍ରମୁଖା ଯୂଯଂ ଵୈଦେହୀଂ ପରିମାର୍ଗତଃ ।
ସୁରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସହବାହ୍ଲୀକାନ୍ ଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଚିତ୍ରାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ 6 ॥
ସ୍ଫୀତାଞ୍ଜନପଦାନ୍ରମ୍ଯାନ୍ଵିପୁଲାନି ପୁରାଣି ଚ ।
ପୁନ୍ନାଗଗହନଂ କୁକ୍ଷିଂ ଵକୁଲୋଦ୍ଦାଲକାକୁଲମ୍ ॥ 7 ॥
ତଥା କେତକଷଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ହରିଯୂଥପାଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ସ୍ରୋତୋଗମାଶ୍ଚୈଵ ନଦ୍ଯଶ୍ଶୀତଜଲାଶ୍ଶିଵାଃ ॥ 8 ॥
ତାପସାନାମରଣ୍ଯାନି କାନ୍ତାରା ଗିରଯଶ୍ଚ ଯେ ।
ତତ୍ରସ୍ଥଲୀଂ ମରୁପ୍ରାଯାମତ୍ଯୁଚ୍ଚଶିରସଶ୍ଶିଲାଃ ॥ 9 ॥
ଗିରିଜାଲାଵୃତାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ମାର୍ଗିତ୍ଵା ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍ ।
ତତଃ ପଶ୍ଚିମମାସାଦ୍ଯ ସମୁଦ୍ରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହଥ ॥ 10 ॥
ତିମିନକ୍ରାଯୁତଜଲମକ୍ଷୋଭ୍ଯମଥ ଵାନରାଃ ।
ତତଃ କେତକଷଣ୍ଡେଷୁ ତମାଲଗହନେଷୁ ଚ ॥ 11 ॥
କପଯୋ ଵିହରିଷ୍ଯନ୍ତି ନାରିକେଲଵନେଷୁ ଚ ।
ତତ୍ର ସୀତାଂ ଚ ମାର୍ଗଧ୍ଵଂ ନିଲଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ॥ 12 ॥
ଵେଲାତଲନିଵିଷ୍ଟେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ ।
ମୁରଚୀପତ୍ତନଂ ଚୈଵ ରମ୍ଯଂ ଚୈଵ ଜଟୀପୁରମ୍ ॥ 13 ॥
ଅଵନ୍ତୀମଙ୍ଗଲୋପାଂ ଚ ତଥା ଚାଲକ୍ଷିତଂ ଵନମ୍ ।
ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଚ ଵିଶାଲାନି ପତ୍ତନାନି ତତସ୍ତତଃ ॥ 14 ॥
ସିନ୍ଧୁସାଗରଯୋଶ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଗମେ ତତ୍ର ପର୍ଵତଃ ।
ମହାନ୍ହେମଗିରିର୍ନାମ ଶତଶୃଙ୍ଗୋ ମହାଦ୍ରୁମଃ ॥ 15 ॥
ତସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ସିଂହାଃ ପକ୍ଷଗମାଃ ସ୍ଥିତାଃ ।
ତିମିମତ୍ସ୍ଯଗଜାଂଶ୍ଚୈଵ ନୀଡାନ୍ଯାରୋପଯନ୍ତି ତେ ॥ 16 ॥
ତାନି ନୀଡାନି ସିଂହାନାଂ ଗିରିଶୃଙ୍ଗଗତାଶ୍ଚ ଯେ ।
ଦୃପ୍ତାସ୍ତୃପ୍ତାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗାସ୍ତୋଯଦସ୍ଵନନିସ୍ଵନାଃ ॥ 17 ॥
ଵିଚରନ୍ତି ଵିଶାଲେଽସ୍ମିଂସ୍ତୋଯପୂର୍ଣେ ସମନ୍ତତଃ ।
ତସ୍ଯ ଶୃଙ୍ଗଂ ଦିଵସ୍ପର୍ଶଂ କାଞ୍ଚନଂ ଚିତ୍ରପାଦପମ୍ ॥ 18 ॥
ସର୍ଵମାଶୁ ଵିଚେତଵ୍ଯଂ କପିଭିଃ କାମରୂପିଭିଃ ।
କୋଟିଂ ତତ୍ର ସମୁଦ୍ରେ ତୁ କାଞ୍ଚନୀଂ ଶତଯୋଜନାମ୍ ॥ 19 ॥
ଦୁର୍ଦର୍ଶାଂ ପାରିଯାତ୍ରସ୍ଯ ଗତାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ଵାନରାଃ ।
କୋଟ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଚତୁର୍ଵିଂଶଦ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍ ॥ 20 ॥
ଵସନ୍ତ୍ଯଗ୍ନିନିକାଶାନାଂ ଘୋରାଣାଂ କାମରୂପିଣାମ୍ ।
ପାଵକାର୍ଚିଃ ପ୍ରତୀକାଶାସ୍ସମଵେତାସ୍ସହସ୍ରଶଃ ॥ 21 ॥
ନାତ୍ଯାସାଦଯିତଵ୍ଯାସ୍ତେ ଵାନରୈର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୈଃ ।
ନାଦେଯଂ ଚ ଫଲଂ ତସ୍ମାଦ୍ଦେଶାତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମୈଃ ॥ 22 ॥
ଦୁରାସଦା ହି ତେ ଵୀରା ସ୍ସତ୍ତ୍ଵଵନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ ।
ଫଲମୂଲାନି ତେ ତତ୍ର ରକ୍ଷନ୍ତେ ଭୀମଵିକ୍ରମାଃ ॥ 23 ॥
ତତ୍ର ଯତ୍ନଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମାର୍ଗିତଵ୍ଯା ଚ ଜାନକୀ ।
ନ ହି ତେଭ୍ଯୋ ଭଯଂ କିଞ୍ଚିତ୍କପିତ୍ଵମନୁଵର୍ତତାମ୍ ॥ 24 ॥
ତତ୍ର ଵୈଢୂର୍ଯଵର୍ଣାଭୋ ଵଜ୍ରସଂସ୍ଥାନସଂସ୍ଥିତଃ ।
ନାନାଦ୍ରୁମଲତାକୀର୍ଣୋ ଵଜ୍ରୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ ॥ 25 ॥
ଶ୍ରୀମାନ୍ସମୁଦିତସ୍ତତ୍ର ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ସମମ୍ ।
ଗୁହାସ୍ତତ୍ର ଵିଚେତଵ୍ଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ॥ 26 ॥
ଚତୁର୍ଭାଗେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଚକ୍ରଵାନ୍ନାମ ପର୍ଵତଃ ।
ତତ୍ର ଚକ୍ରଂ ସହସ୍ରାରଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ॥ 27 ॥
ତତ୍ର ପଞ୍ଚଜନଂ ହତ୍ଵା ହଯଗ୍ରୀଵଂ ଚ ଦାନଵମ୍ ।
ଆଜହାର ତତଶ୍ଚକ୍ରଂ ଶଙ୍ଖଂ ଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ॥ 28 ॥
ତସ୍ଯ ସାନୁଷୁ ଚିତ୍ରେଷୁ ଵିଶାଲାସୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ରାଵଣ ସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତ ସ୍ତତଃ ॥ 29 ॥
ଯୋଜନାନାଂ ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟିର୍ଵରାହୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ।
ସୁଵର୍ଣଶୃଙ୍ଗସ୍ସୁଶ୍ରୀମା ନଗାଧେ ଵରୁଣାଲଯେ ॥ 30 ॥
ତତ୍ର ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଂ ନାମ ଜାତରୂପମଯଂ ପୁରମ୍ ।
ଯସ୍ମିନ୍ଵସତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନରକୋ ନାମ ଦାନଵଃ ॥ 31 ॥
ତତ୍ର ସାନୁଷୁ ଚିତ୍ରେଷୁ ଵିଶାଲାସୁ ଗୁହାସୁ ଚ ।
ରାଵଣସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତସ୍ତତଃ ॥ 32 ॥
ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ କାଞ୍ଚନାନ୍ତରନିର୍ଦରଃ ।
ପର୍ଵତ ସ୍ସର୍ଵସୌଵର୍ଣୋ ଧାରାପ୍ରସ୍ରଵଣାଯୁତଃ ॥ 33 ॥
ତଂ ଗଜାଶ୍ଚ ଵରାହାଶ୍ଚ ସିଂହ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ ।
ଅଭିଗର୍ଜନ୍ତି ସତତଂ ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଦର୍ପିତାଃ ॥ 34 ॥
ଯସ୍ମିନ୍ହରିହଯ୍ଶୀମାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ପାକଶାସନଃ ।
ଅଭିଷିକ୍ତଃ ସୁରୈ ରାଜା ମେଘଵାନ୍ନାମ ପର୍ଵତଃ ॥ 35 ॥
ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରପରିପାଲିତମ୍ ।
ଷଷ୍ଟି ର୍ଗିରିସହସ୍ରାଣି କାଞ୍ଚନାନି ଗମିଷ୍ଯଥ ॥ 36 ॥
ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାନି ଭ୍ରାଜମାନାନି ସର୍ଵତଃ ।
ଜାତରୂପମଯୈର୍ଵୃକ୍ଷୈ ଶୋଭିତାନି ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ ॥ 37 ॥
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ରାଜା ମେରୁରୁତ୍ତରପର୍ଵତଃ ।
ଆଦିତ୍ଯେନ ପ୍ରସନ୍ନେନ ଶୈଲୋ ଦତ୍ତଵରଃ ପୁରା ॥ 38 ॥
ତେନୈଵ ମୁକ୍ତଶ୍ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ସର୍ଵ ଏଵ ତ୍ଵଦାଶ୍ରଯାଃ ।
ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଦିଵା ରାତ୍ରଂ ଚ କାଞ୍ଚନାଃ ॥ 39 ॥
ତ୍ଵଯି ଯେ ଚାପି ଵତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ ।
ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ରକ୍ତାଶ୍ଚ ପ୍ରଭଯା କାଞ୍ଚନପ୍ରଭାଃ ॥ 40 ॥
ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଶ୍ଚ ମରୂତୋ ଵସଵଶ୍ଚ ଦିଵୌକସଃ ।
ଆଗମ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ମେରୁମୁତ୍ତମପର୍ଵତମ୍ ॥ 41 ॥
ଆଦିତ୍ଯମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ତୈଶ୍ଚ ସୂର୍ଯୋଽଭିପୂଜିତଃ ।
ଅଦୃଶ୍ଯସ୍ସର୍ଵଭୂତାନାମସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତିପର୍ଵତମ୍ ॥ 42 ॥
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଦଶ ତାନି ଦିଵାକରଃ ।
ମୁହୂର୍ତାର୍ଧେନ ତଂ ଶୀଘ୍ରମଭିଯାତି ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍ ॥ 43 ॥
ଶୃଙ୍ଗେ ତସ୍ଯ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଭଵନଂ ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭମ୍ ।
ପ୍ରାସାଦଗଣସମ୍ବାଧଂ ଵିହିତଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣା ॥ 44 ॥
ଶୋଭିତଂ ତରୁଭିଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ନାନାପକ୍ଷିସମାକୁଲୈଃ ।
ନିକେତଂ ପାଶହସ୍ତସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 45 ॥
ଅନ୍ତରା ମେରୁମସ୍ତଂ ଚ ତାଲୋ ଦଶଶିରା ମହାନ୍ ।
ଜାତରୂପମଯ୍ଶୀମାନ୍ଭ୍ରାଜତେ ଚିତ୍ରଵେଦିକଃ ॥ 46 ॥
ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଦୁର୍ଗେଷୁ ସରସ୍ସୁ ଚ ସରିତ୍ସୁ ଚ ।
ରାଵଣସ୍ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ମାର୍ଗିତଵ୍ଯସ୍ତତ ସ୍ତତଃ ॥ 47 ॥
ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତପସା ସ୍ଵେନ ଭାଵିତଃ ।
ମେରୁସାଵର୍ଣିରିତ୍ଯେଵ ଖ୍ଯାତୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣା ସମଃ ॥ 48 ॥
ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ମେରୁସାଵର୍ଣିର୍ମହର୍ଷିଃ ସୂର୍ଯସନ୍ନିଭଃ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଭୂମୌ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତି ॥ 49 ॥
ଏତାଵ ଜ୍ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ଭାସ୍କରୋ ରଜନୀକ୍ଷ୍ଯେ ।
କୃତ୍ଵା ଵିତିମିରଂ ସର୍ଵମସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତି ପର୍ଵତମ୍ ॥ 50 ॥
ଏତାଵଦ୍ଵାନରୈଶ୍ଶକ୍ଯଂ ଗନ୍ତୁଂ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାଃ ।
ଅଭାସ୍କରମମର୍ଯାଦଂ ନ ଜାନୀମସ୍ତତଃ ପରମ୍ ॥ 51 ॥
ଅଧିଗମ୍ଯ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ନିଲଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଚ ।
ଅସ୍ତ ପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ପୂର୍ଣେ ମାସେ ନିଵର୍ତତ ॥ 52 ॥
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାସାନ୍ନ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଵସନ୍ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵେନ୍ମମ ।
ସହୈଵ ଶୂରୋ ଯୁଷ୍ମାଭିଶ୍ଶ୍ଵଶୁରୋ ମେ ଗମିଷ୍ଯତି ॥ 53 ॥
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵମେତସ୍ଯ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଦିଷ୍ଟକାରିଭିଃ ।
ଗୁରୁରେଷ ମହାବାହୁଶ୍ଶ୍ଵଶୁରୋ ମେ ମହାବଲଃ ॥ 54 ॥
ଭଵନ୍ତଶ୍ଚାପି ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ରମାଣଂ ସର୍ଵ କର୍ମସୁ ।
ପ୍ରମାଣମେନଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପଶ୍ଯଧ୍ଵଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 55 ॥
ଦୃଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯାମମିତତେଜସଃ ।
କୃତକୃତ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମଃ କୃତସ୍ଯ ପ୍ରତିକର୍ମଣା ॥ 56 ॥
ଅତୋଽନ୍ଯଦପି ଯତ୍କାର୍ଯଂ କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ହିତଂ ଭଵେତ୍ ।
ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଦେଶକାଲାର୍ଥସଂହିତମ୍ ॥ 57 ॥
ତତଃ ସୁଷେଣପ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗାମାଃ ସ୍ସୁଗ୍ରୀଵ ଵାକ୍ଯଂ ନିପୁଣଂ ନିଶମ୍ଯ ।
ଆମନ୍ତ୍ଯ୍ର ସର୍ଵେ ପ୍ଲଵଗାଧିପଂ ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ଦିଶଂ ତାଂ ଵରୁଣାଭିଗୁପ୍ତାମ୍ ॥ 58 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvicatvāriṃśassargaḥ |
atha prasthāpya sugrīvastānharīndakṣiṇāṃ diśam |
abravīnmeghasaṅkāśaṃ suṣeṇaṃ nāma yūthapam || 1 ||
tārāyāḥ pitaraṃ rājā śvaśuraṃ bhīmavikramam |
abravītprāñjalirvākyamabhigamya praṇamya ca || 2 ||
marīciputraṃ mārīcamarciṣmantaṃ mahākapim |
vṛtaṃ kapivarai śśūrairmahendrasadṛśadyutim || 3 ||
buddhivikramasampannaṃ vainateyasamadyutim |
marīciputrānmārīcānarcirmālānmahābalān || 4 ||
ṛṣiputrāṃścatāntsarvānpratīcīmādiśaddiśam |
dvābhyāṃ śatasahasrābhyāṃ kapīnāṃ kapisattamāḥ || 5 ||
suṣeṇapramukhā yūyaṃ vaidehīṃ parimārgataḥ |
surāṣṭrānsahabāhlīkān ścandracitrāṃstathaiva ca || 6 ||
sphītāñjanapadānramyānvipulāni purāṇi ca |
punnāgagahanaṃ kukṣiṃ vakuloddālakākulam || 7 ||
tathā ketakaṣaṇḍāṃśca mārgadhvaṃ hariyūthapāḥ |
pratyaksrotogamāścaiva nadyaśśītajalāśśivāḥ || 8 ||
tāpasānāmaraṇyāni kāntārā girayaśca ye |
tatrasthalīṃ maruprāyāmatyuccaśirasaśśilāḥ || 9 ||
girijālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam |
tataḥ paścimamāsādya samudraṃ draṣṭumarhatha || 10 ||
timinakrāyutajalamakṣobhyamatha vānarāḥ |
tataḥ ketakaṣaṇḍeṣu tamālagahaneṣu ca || 11 ||
kapayo vihariṣyanti nārikelavaneṣu ca |
tatra sītāṃ ca mārgadhvaṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca || 12 ||
velātalaniviṣṭeṣu parvateṣu vaneṣu ca |
muracīpattanaṃ caiva ramyaṃ caiva jaṭīpuram || 13 ||
avantīmaṅgalopāṃ ca tathā cālakṣitaṃ vanam |
rāṣṭrāṇi ca viśālāni pattanāni tatastataḥ || 14 ||
sindhusāgarayoścaiva saṅgame tatra parvataḥ |
mahānhemagirirnāma śataśṛṅgo mahādrumaḥ || 15 ||
tasya prastheṣu ramyeṣu siṃhāḥ pakṣagamāḥ sthitāḥ |
timimatsyagajāṃścaiva nīḍānyāropayanti te || 16 ||
tāni nīḍāni siṃhānāṃ giriśṛṅgagatāśca ye |
dṛptāstṛptāśca mātaṅgāstoyadasvananisvanāḥ || 17 ||
vicaranti viśāle'smiṃstoyapūrṇe samantataḥ |
tasya śṛṅgaṃ divasparśaṃ kāñcanaṃ citrapādapam || 18 ||
sarvamāśu vicetavyaṃ kapibhiḥ kāmarūpibhiḥ |
koṭiṃ tatra samudre tu kāñcanīṃ śatayojanām || 19 ||
durdarśāṃ pāriyātrasya gatāṃ drakṣyatha vānarāḥ |
koṭyastatra caturviṃśadgandharvāṇāṃ tapasvinām || 20 ||
vasantyagninikāśānāṃ ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām |
pāvakārciḥ pratīkāśāssamavetāssahasraśaḥ || 21 ||
nātyāsādayitavyāste vānarairbhīmavikramaiḥ |
nādeyaṃ ca phalaṃ tasmāddeśātkiñcit plavaṅgamaiḥ || 22 ||
durāsadā hi te vīrā ssattvavanto mahābalāḥ |
phalamūlāni te tatra rakṣante bhīmavikramāḥ || 23 ||
tatra yatnaśca kartavyo mārgitavyā ca jānakī |
na hi tebhyo bhayaṃ kiñcitkapitvamanuvartatām || 24 ||
tatra vaiḍhūryavarṇābho vajrasaṃsthānasaṃsthitaḥ |
nānādrumalatākīrṇo vajro nāma mahāgiriḥ || 25 ||
śrīmānsamuditastatra yojanānāṃ śataṃ samam |
guhāstatra vicetavyā prayatnena plavaṅgamāḥ || 26 ||
caturbhāge samudrasya cakravānnāma parvataḥ |
tatra cakraṃ sahasrāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 27 ||
tatra pañcajanaṃ hatvā hayagrīvaṃ ca dānavam |
ājahāra tataścakraṃ śaṅkhaṃ ca puruṣottamaḥ || 28 ||
tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇa ssaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 29 ||
yojanānāṃ catuṣṣaṣṭirvarāho nāma parvataḥ |
suvarṇaśṛṅgassuśrīmā nagādhe varuṇālaye || 30 ||
tatra prāgjyotiṣaṃ nāma jātarūpamayaṃ puram |
yasminvasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ || 31 ||
tatra sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 32 ||
tamatikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ |
parvata ssarvasauvarṇo dhārāprasravaṇāyutaḥ || 33 ||
taṃ gajāśca varāhāśca siṃha vyāghrāśca sarvataḥ |
abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ || 34 ||
yasminharihayśīmānmahendraḥ pākaśāsanaḥ |
abhiṣiktaḥ surai rājā meghavānnāma parvataḥ || 35 ||
tamatikramya śailendraṃ mahendraparipālitam |
ṣaṣṭi rgirisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha || 36 ||
taruṇādityavarṇāni bhrājamānāni sarvataḥ |
jātarūpamayairvṛkṣai śobhitāni supuṣpitaiḥ || 37 ||
teṣāṃ madhye sthito rājā meruruttaraparvataḥ |
ādityena prasannena śailo dattavaraḥ purā || 38 ||
tenaiva muktaśśailendrassarva eva tvadāśrayāḥ |
matprasādādbhaviṣyanti divā rātraṃ ca kāñcanāḥ || 39 ||
tvayi ye cāpi vatsyanti devagandharvadānavāḥ |
te bhaviṣyanti raktāśca prabhayā kāñcanaprabhāḥ || 40 ||
viśve devāśca marūto vasavaśca divaukasaḥ |
āgamya paścimāṃ sandhyāṃ merumuttamaparvatam || 41 ||
ādityamupatiṣṭhanti taiśca sūryo'bhipūjitaḥ |
adṛśyassarvabhūtānāmastaṃ gacchatiparvatam || 42 ||
yojanānāṃ sahasrāṇi daśa tāni divākaraḥ |
muhūrtārdhena taṃ śīghramabhiyāti śiloccayam || 43 ||
śṛṅge tasya mahaddivyaṃ bhavanaṃ sūryasannibham |
prāsādagaṇasambādhaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā || 44 ||
śobhitaṃ tarubhiścitrairnānāpakṣisamākulaiḥ |
niketaṃ pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 45 ||
antarā merumastaṃ ca tālo daśaśirā mahān |
jātarūpamayśīmānbhrājate citravedikaḥ || 46 ||
teṣu sarveṣu durgeṣu sarassu ca saritsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 47 ||
yatra tiṣṭhati dharmajñastapasā svena bhāvitaḥ |
merusāvarṇirityeva khyāto vai brahmaṇā samaḥ || 48 ||
praṣṭavyo merusāvarṇirmaharṣiḥ sūryasannibhaḥ |
praṇamya śirasā bhūmau pravṛttiṃ maithilīṃ prati || 49 ||
etāva jjīvalokasya bhāskaro rajanīkṣye |
kṛtvā vitimiraṃ sarvamastaṃ gacchati parvatam || 50 ||
etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 51 ||
adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca |
asta parvatamāsādya pūrṇe māse nivartata || 52 ||
ūrdhvaṃ māsānna vastavyaṃ vasan vadhyo bhavenmama |
sahaiva śūro yuṣmābhiśśvaśuro me gamiṣyati || 53 ||
śrotavyaṃ sarvametasya bhavadbhirdiṣṭakāribhiḥ |
gurureṣa mahābāhuśśvaśuro me mahābalaḥ || 54 ||
bhavantaścāpi vikrāntāḥ pramāṇaṃ sarva karmasu |
pramāṇamenaṃ saṃsthāpya paśyadhvaṃ paścimāṃ diśam || 55 ||
dṛṣṭāyāṃ tu narendrasya patnyāmamitatejasaḥ |
kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṛtasya pratikarmaṇā || 56 ||
ato'nyadapi yatkāryaṃ kāryasyāsya hitaṃ bhavet |
sampradhārya bhavadbhiśca deśakālārthasaṃhitam || 57 ||
tataḥ suṣeṇapramukhāḥ plavaṅgāmāḥ ssugrīva vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya |
āmantyra sarve plavagādhipaṃ te jagmurdiśaṃ tāṃ varuṇābhiguptām || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्विचत्वारिंशस्सर्गः ।
अथ प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणां दिशम् ।
अब्रवीन्मेघसङ्काशं सुषेणं नाम यूथपम् ॥ 1 ॥
तारायाः पितरं राजा श्वशुरं भीमविक्रमम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमभिगम्य प्रणम्य च ॥ 2 ॥
मरीचिपुत्रं मारीचमर्चिष्मन्तं महाकपिम् ।
वृतं कपिवरै श्शूरैर्महेन्द्रसदृशद्युतिम् ॥ 3 ॥
बुद्धिविक्रमसम्पन्नं वैनतेयसमद्युतिम् ।
मरीचिपुत्रान्मारीचानर्चिर्मालान्महाबलान् ॥ 4 ॥
ऋषिपुत्रांश्चतान्त्सर्वान्प्रतीचीमादिशद्दिशम् ।
द्वाभ्यां शतसहस्राभ्यां कपीनां कपिसत्तमाः ॥ 5 ॥
सुषेणप्रमुखा यूयं वैदेहीं परिमार्गतः ।
सुराष्ट्रान्सहबाह्लीकान् श्चन्द्रचित्रांस्तथैव च ॥ 6 ॥
स्फीताञ्जनपदान्रम्यान्विपुलानि पुराणि च ।
पुन्नागगहनं कुक्षिं वकुलोद्दालकाकुलम् ॥ 7 ॥
तथा केतकषण्डांश्च मार्गध्वं हरियूथपाः ।
प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैव नद्यश्शीतजलाश्शिवाः ॥ 8 ॥
तापसानामरण्यानि कान्तारा गिरयश्च ये ।
तत्रस्थलीं मरुप्रायामत्युच्चशिरसश्शिलाः ॥ 9 ॥
गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम् ।
ततः पश्चिममासाद्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ ॥ 10 ॥
तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथ वानराः ।
ततः केतकषण्डेषु तमालगहनेषु च ॥ 11 ॥
कपयो विहरिष्यन्ति नारिकेलवनेषु च ।
तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं रावणस्य च ॥ 12 ॥
वेलातलनिविष्टेषु पर्वतेषु वनेषु च ।
मुरचीपत्तनं चैव रम्यं चैव जटीपुरम् ॥ 13 ॥
अवन्तीमङ्गलोपां च तथा चालक्षितं वनम् ।
राष्ट्राणि च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः ॥ 14 ॥
सिन्धुसागरयोश्चैव सङ्गमे तत्र पर्वतः ।
महान्हेमगिरिर्नाम शतशृङ्गो महाद्रुमः ॥ 15 ॥
तस्य प्रस्थेषु रम्येषु सिंहाः पक्षगमाः स्थिताः ।
तिमिमत्स्यगजांश्चैव नीडान्यारोपयन्ति ते ॥ 16 ॥
तानि नीडानि सिंहानां गिरिशृङ्गगताश्च ये ।
दृप्तास्तृप्ताश्च मातङ्गास्तोयदस्वननिस्वनाः ॥ 17 ॥
विचरन्ति विशालेऽस्मिंस्तोयपूर्णे समन्ततः ।
तस्य शृङ्गं दिवस्पर्शं काञ्चनं चित्रपादपम् ॥ 18 ॥
सर्वमाशु विचेतव्यं कपिभिः कामरूपिभिः ।
कोटिं तत्र समुद्रे तु काञ्चनीं शतयोजनाम् ॥ 19 ॥
दुर्दर्शां पारियात्रस्य गतां द्रक्ष्यथ वानराः ।
कोट्यस्तत्र चतुर्विंशद्गन्धर्वाणां तपस्विनाम् ॥ 20 ॥
वसन्त्यग्निनिकाशानां घोराणां कामरूपिणाम् ।
पावकार्चिः प्रतीकाशास्समवेतास्सहस्रशः ॥ 21 ॥
नात्यासादयितव्यास्ते वानरैर्भीमविक्रमैः ।
नादेयं च फलं तस्माद्देशात्किञ्चित् प्लवङ्गमैः ॥ 22 ॥
दुरासदा हि ते वीरा स्सत्त्ववन्तो महाबलाः ।
फलमूलानि ते तत्र रक्षन्ते भीमविक्रमाः ॥ 23 ॥
तत्र यत्नश्च कर्तव्यो मार्गितव्या च जानकी ।
न हि तेभ्यो भयं किञ्चित्कपित्वमनुवर्तताम् ॥ 24 ॥
तत्र वैढूर्यवर्णाभो वज्रसंस्थानसंस्थितः ।
नानाद्रुमलताकीर्णो वज्रो नाम महागिरिः ॥ 25 ॥
श्रीमान्समुदितस्तत्र योजनानां शतं समम् ।
गुहास्तत्र विचेतव्या प्रयत्नेन प्लवङ्गमाः ॥ 26 ॥
चतुर्भागे समुद्रस्य चक्रवान्नाम पर्वतः ।
तत्र चक्रं सहस्रारं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ 27 ॥
तत्र पञ्चजनं हत्वा हयग्रीवं च दानवम् ।
आजहार ततश्चक्रं शङ्खं च पुरुषोत्तमः ॥ 28 ॥
तस्य सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च ।
रावण स्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्तत स्ततः ॥ 29 ॥
योजनानां चतुष्षष्टिर्वराहो नाम पर्वतः ।
सुवर्णशृङ्गस्सुश्रीमा नगाधे वरुणालये ॥ 30 ॥
तत्र प्राग्ज्योतिषं नाम जातरूपमयं पुरम् ।
यस्मिन्वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः ॥ 31 ॥
तत्र सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च ।
रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ 32 ॥
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं काञ्चनान्तरनिर्दरः ।
पर्वत स्सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः ॥ 33 ॥
तं गजाश्च वराहाश्च सिंह व्याघ्राश्च सर्वतः ।
अभिगर्जन्ति सततं तेन शब्देन दर्पिताः ॥ 34 ॥
यस्मिन्हरिहय्शीमान्महेन्द्रः पाकशासनः ।
अभिषिक्तः सुरै राजा मेघवान्नाम पर्वतः ॥ 35 ॥
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं महेन्द्रपरिपालितम् ।
षष्टि र्गिरिसहस्राणि काञ्चनानि गमिष्यथ ॥ 36 ॥
तरुणादित्यवर्णानि भ्राजमानानि सर्वतः ।
जातरूपमयैर्वृक्षै शोभितानि सुपुष्पितैः ॥ 37 ॥
तेषां मध्ये स्थितो राजा मेरुरुत्तरपर्वतः ।
आदित्येन प्रसन्नेन शैलो दत्तवरः पुरा ॥ 38 ॥
तेनैव मुक्तश्शैलेन्द्रस्सर्व एव त्वदाश्रयाः ।
मत्प्रसादाद्भविष्यन्ति दिवा रात्रं च काञ्चनाः ॥ 39 ॥
त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति देवगन्धर्वदानवाः ।
ते भविष्यन्ति रक्ताश्च प्रभया काञ्चनप्रभाः ॥ 40 ॥
विश्वे देवाश्च मरूतो वसवश्च दिवौकसः ।
आगम्य पश्चिमां सन्ध्यां मेरुमुत्तमपर्वतम् ॥ 41 ॥
आदित्यमुपतिष्ठन्ति तैश्च सूर्योऽभिपूजितः ।
अदृश्यस्सर्वभूतानामस्तं गच्छतिपर्वतम् ॥ 42 ॥
योजनानां सहस्राणि दश तानि दिवाकरः ।
मुहूर्तार्धेन तं शीघ्रमभियाति शिलोच्चयम् ॥ 43 ॥
शृङ्गे तस्य महद्दिव्यं भवनं सूर्यसन्निभम् ।
प्रासादगणसम्बाधं विहितं विश्वकर्मणा ॥ 44 ॥
शोभितं तरुभिश्चित्रैर्नानापक्षिसमाकुलैः ।
निकेतं पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ 45 ॥
अन्तरा मेरुमस्तं च तालो दशशिरा महान् ।
जातरूपमय्शीमान्भ्राजते चित्रवेदिकः ॥ 46 ॥
तेषु सर्वेषु दुर्गेषु सरस्सु च सरित्सु च ।
रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्तत स्ततः ॥ 47 ॥
यत्र तिष्ठति धर्मज्ञस्तपसा स्वेन भावितः ।
मेरुसावर्णिरित्येव ख्यातो वै ब्रह्मणा समः ॥ 48 ॥
प्रष्टव्यो मेरुसावर्णिर्महर्षिः सूर्यसन्निभः ।
प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रवृत्तिं मैथिलीं प्रति ॥ 49 ॥
एताव ज्जीवलोकस्य भास्करो रजनीक्ष्ये ।
कृत्वा वितिमिरं सर्वमस्तं गच्छति पर्वतम् ॥ 50 ॥
एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः ।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ 51 ॥
अधिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च ।
अस्त पर्वतमासाद्य पूर्णे मासे निवर्तत ॥ 52 ॥
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम ।
सहैव शूरो युष्माभिश्श्वशुरो मे गमिष्यति ॥ 53 ॥
श्रोतव्यं सर्वमेतस्य भवद्भिर्दिष्टकारिभिः ।
गुरुरेष महाबाहुश्श्वशुरो मे महाबलः ॥ 54 ॥
भवन्तश्चापि विक्रान्ताः प्रमाणं सर्व कर्मसु ।
प्रमाणमेनं संस्थाप्य पश्यध्वं पश्चिमां दिशम् ॥ 55 ॥
दृष्टायां तु नरेन्द्रस्य पत्न्याममिततेजसः ।
कृतकृत्या भविष्यामः कृतस्य प्रतिकर्मणा ॥ 56 ॥
अतोऽन्यदपि यत्कार्यं कार्यस्यास्य हितं भवेत् ।
सम्प्रधार्य भवद्भिश्च देशकालार्थसंहितम् ॥ 57 ॥
ततः सुषेणप्रमुखाः प्लवङ्गामाः स्सुग्रीव वाक्यं निपुणं निशम्य ।
आमन्त्य्र सर्वे प्लवगाधिपं ते जग्मुर्दिशं तां वरुणाभिगुप्ताम् ॥ 58 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvicatvāriṃśassargaḥ |
atha prasthāpya sugrīvastānharīndakṣiṇāṃ diśam |
abravīnmeghasaṅkāśaṃ suṣeṇaṃ nāma yūthapam || 1 ||
tārāyāḥ pitaraṃ rājā śvaśuraṃ bhīmavikramam |
abravītprāñjalirvākyamabhigamya praṇamya ca || 2 ||
marīciputraṃ mārīcamarciṣmantaṃ mahākapim |
vṛtaṃ kapivarai śśūrairmahendrasadṛśadyutim || 3 ||
buddhivikramasampannaṃ vainateyasamadyutim |
marīciputrānmārīcānarcirmālānmahābalān || 4 ||
ṛṣiputrāṃścatāntsarvānpratīcīmādiśaddiśam |
dvābhyāṃ śatasahasrābhyāṃ kapīnāṃ kapisattamāḥ || 5 ||
suṣeṇapramukhā yūyaṃ vaidehīṃ parimārgataḥ |
surāṣṭrānsahabāhlīkān ścandracitrāṃstathaiva ca || 6 ||
sphītāñjanapadānramyānvipulāni purāṇi ca |
punnāgagahanaṃ kukṣiṃ vakuloddālakākulam || 7 ||
tathā ketakaṣaṇḍāṃśca mārgadhvaṃ hariyūthapāḥ |
pratyaksrotogamāścaiva nadyaśśītajalāśśivāḥ || 8 ||
tāpasānāmaraṇyāni kāntārā girayaśca ye |
tatrasthalīṃ maruprāyāmatyuccaśirasaśśilāḥ || 9 ||
girijālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam |
tataḥ paścimamāsādya samudraṃ draṣṭumarhatha || 10 ||
timinakrāyutajalamakṣobhyamatha vānarāḥ |
tataḥ ketakaṣaṇḍeṣu tamālagahaneṣu ca || 11 ||
kapayo vihariṣyanti nārikelavaneṣu ca |
tatra sītāṃ ca mārgadhvaṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca || 12 ||
velātalaniviṣṭeṣu parvateṣu vaneṣu ca |
muracīpattanaṃ caiva ramyaṃ caiva jaṭīpuram || 13 ||
avantīmaṅgalopāṃ ca tathā cālakṣitaṃ vanam |
rāṣṭrāṇi ca viśālāni pattanāni tatastataḥ || 14 ||
sindhusāgarayoścaiva saṅgame tatra parvataḥ |
mahānhemagirirnāma śataśṛṅgo mahādrumaḥ || 15 ||
tasya prastheṣu ramyeṣu siṃhāḥ pakṣagamāḥ sthitāḥ |
timimatsyagajāṃścaiva nīḍānyāropayanti te || 16 ||
tāni nīḍāni siṃhānāṃ giriśṛṅgagatāśca ye |
dṛptāstṛptāśca mātaṅgāstoyadasvananisvanāḥ || 17 ||
vicaranti viśāle'smiṃstoyapūrṇe samantataḥ |
tasya śṛṅgaṃ divasparśaṃ kāñcanaṃ citrapādapam || 18 ||
sarvamāśu vicetavyaṃ kapibhiḥ kāmarūpibhiḥ |
koṭiṃ tatra samudre tu kāñcanīṃ śatayojanām || 19 ||
durdarśāṃ pāriyātrasya gatāṃ drakṣyatha vānarāḥ |
koṭyastatra caturviṃśadgandharvāṇāṃ tapasvinām || 20 ||
vasantyagninikāśānāṃ ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām |
pāvakārciḥ pratīkāśāssamavetāssahasraśaḥ || 21 ||
nātyāsādayitavyāste vānarairbhīmavikramaiḥ |
nādeyaṃ ca phalaṃ tasmāddeśātkiñcit plavaṅgamaiḥ || 22 ||
durāsadā hi te vīrā ssattvavanto mahābalāḥ |
phalamūlāni te tatra rakṣante bhīmavikramāḥ || 23 ||
tatra yatnaśca kartavyo mārgitavyā ca jānakī |
na hi tebhyo bhayaṃ kiñcitkapitvamanuvartatām || 24 ||
tatra vaiḍhūryavarṇābho vajrasaṃsthānasaṃsthitaḥ |
nānādrumalatākīrṇo vajro nāma mahāgiriḥ || 25 ||
śrīmānsamuditastatra yojanānāṃ śataṃ samam |
guhāstatra vicetavyā prayatnena plavaṅgamāḥ || 26 ||
caturbhāge samudrasya cakravānnāma parvataḥ |
tatra cakraṃ sahasrāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 27 ||
tatra pañcajanaṃ hatvā hayagrīvaṃ ca dānavam |
ājahāra tataścakraṃ śaṅkhaṃ ca puruṣottamaḥ || 28 ||
tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇa ssaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 29 ||
yojanānāṃ catuṣṣaṣṭirvarāho nāma parvataḥ |
suvarṇaśṛṅgassuśrīmā nagādhe varuṇālaye || 30 ||
tatra prāgjyotiṣaṃ nāma jātarūpamayaṃ puram |
yasminvasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ || 31 ||
tatra sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 32 ||
tamatikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ |
parvata ssarvasauvarṇo dhārāprasravaṇāyutaḥ || 33 ||
taṃ gajāśca varāhāśca siṃha vyāghrāśca sarvataḥ |
abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ || 34 ||
yasminharihayśīmānmahendraḥ pākaśāsanaḥ |
abhiṣiktaḥ surai rājā meghavānnāma parvataḥ || 35 ||
tamatikramya śailendraṃ mahendraparipālitam |
ṣaṣṭi rgirisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha || 36 ||
taruṇādityavarṇāni bhrājamānāni sarvataḥ |
jātarūpamayairvṛkṣai śobhitāni supuṣpitaiḥ || 37 ||
teṣāṃ madhye sthito rājā meruruttaraparvataḥ |
ādityena prasannena śailo dattavaraḥ purā || 38 ||
tenaiva muktaśśailendrassarva eva tvadāśrayāḥ |
matprasādādbhaviṣyanti divā rātraṃ ca kāñcanāḥ || 39 ||
tvayi ye cāpi vatsyanti devagandharvadānavāḥ |
te bhaviṣyanti raktāśca prabhayā kāñcanaprabhāḥ || 40 ||
viśve devāśca marūto vasavaśca divaukasaḥ |
āgamya paścimāṃ sandhyāṃ merumuttamaparvatam || 41 ||
ādityamupatiṣṭhanti taiśca sūryo'bhipūjitaḥ |
adṛśyassarvabhūtānāmastaṃ gacchatiparvatam || 42 ||
yojanānāṃ sahasrāṇi daśa tāni divākaraḥ |
muhūrtārdhena taṃ śīghramabhiyāti śiloccayam || 43 ||
śṛṅge tasya mahaddivyaṃ bhavanaṃ sūryasannibham |
prāsādagaṇasambādhaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā || 44 ||
śobhitaṃ tarubhiścitrairnānāpakṣisamākulaiḥ |
niketaṃ pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 45 ||
antarā merumastaṃ ca tālo daśaśirā mahān |
jātarūpamayśīmānbhrājate citravedikaḥ || 46 ||
teṣu sarveṣu durgeṣu sarassu ca saritsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 47 ||
yatra tiṣṭhati dharmajñastapasā svena bhāvitaḥ |
merusāvarṇirityeva khyāto vai brahmaṇā samaḥ || 48 ||
praṣṭavyo merusāvarṇirmaharṣiḥ sūryasannibhaḥ |
praṇamya śirasā bhūmau pravṛttiṃ maithilīṃ prati || 49 ||
etāva jjīvalokasya bhāskaro rajanīkṣye |
kṛtvā vitimiraṃ sarvamastaṃ gacchati parvatam || 50 ||
etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 51 ||
adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca |
asta parvatamāsādya pūrṇe māse nivartata || 52 ||
ūrdhvaṃ māsānna vastavyaṃ vasan vadhyo bhavenmama |
sahaiva śūro yuṣmābhiśśvaśuro me gamiṣyati || 53 ||
śrotavyaṃ sarvametasya bhavadbhirdiṣṭakāribhiḥ |
gurureṣa mahābāhuśśvaśuro me mahābalaḥ || 54 ||
bhavantaścāpi vikrāntāḥ pramāṇaṃ sarva karmasu |
pramāṇamenaṃ saṃsthāpya paśyadhvaṃ paścimāṃ diśam || 55 ||
dṛṣṭāyāṃ tu narendrasya patnyāmamitatejasaḥ |
kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṛtasya pratikarmaṇā || 56 ||
ato'nyadapi yatkāryaṃ kāryasyāsya hitaṃ bhavet |
sampradhārya bhavadbhiśca deśakālārthasaṃhitam || 57 ||
tataḥ suṣeṇapramukhāḥ plavaṅgāmāḥ ssugrīva vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya |
āmantyra sarve plavagādhipaṃ te jagmurdiśaṃ tāṃ varuṇābhiguptām || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.