4.42 கிஷ்கிந்தாகாண்ட - த்விசத்வாரிம்ஶ ஸர்கஃ

4.42 Kishkindhakanda - Dvichatvarimsha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।
அத த்விசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
அத ப்ரஸ்தாப்ய ஸுக்ரீவஸ்தாந்ஹரீந்தக்ஷிணாம் திஶம் ।
அப்ரவீந்மேகஸங்காஶம் ஸுஷேணம் நாம யூதபம் ॥ 1 ॥
தாராயாஃ பிதரம் ராஜா ஶ்வஶுரம் பீமவிக்ரமம் ।
அப்ரவீத்ப்ராஞ்ஜலிர்வாக்யமபிகம்ய ப்ரணம்ய ச ॥ 2 ॥
மரீசிபுத்ரம் மாரீசமர்சிஷ்மந்தம் மஹாகபிம் ।
வ்ரு'தம் கபிவரை ஶ்ஶூரைர்மஹேந்த்ரஸத்ரு'ஶத்யுதிம் ॥ 3 ॥
புத்திவிக்ரமஸம்பந்நம் வைநதேயஸமத்யுதிம் ।
மரீசிபுத்ராந்மாரீசாநர்சிர்மாலாந்மஹாபலாந் ॥ 4 ॥
ரு'ஷிபுத்ராம்ஶ்சதாந்த்ஸர்வாந்ப்ரதீசீமாதிஶத்திஶம் ।
த்வாப்யாம் ஶதஸஹஸ்ராப்யாம் கபீநாம் கபிஸத்தமாஃ ॥ 5 ॥
ஸுஷேணப்ரமுகா யூயம் வைதேஹீம் பரிமார்கதஃ ।
ஸுராஷ்ட்ராந்ஸஹபாஹ்லீகாந் ஶ்சந்த்ரசித்ராம்ஸ்ததைவ ச ॥ 6 ॥
ஸ்பீதாஞ்ஜநபதாந்ரம்யாந்விபுலாநி புராணி ச ।
புந்நாககஹநம் குக்ஷிம் வகுலோத்தாலகாகுலம் ॥ 7 ॥
ததா கேதகஷண்டாம்ஶ்ச மார்கத்வம் ஹரியூதபாஃ ।
ப்ரத்யக்ஸ்ரோதோகமாஶ்சைவ நத்யஶ்ஶீதஜலாஶ்ஶிவாஃ ॥ 8 ॥
தாபஸாநாமரண்யாநி காந்தாரா கிரயஶ்ச யே ।
தத்ரஸ்தலீம் மருப்ராயாமத்யுச்சஶிரஸஶ்ஶிலாஃ ॥ 9 ॥
கிரிஜாலாவ்ரு'தாம் துர்காம் மார்கித்வா பஶ்சிமாம் திஶம் ।
ததஃ பஶ்சிமமாஸாத்ய ஸமுத்ரம் த்ரஷ்டுமர்ஹத ॥ 10 ॥
திமிநக்ராயுதஜலமக்ஷோப்யமத வாநராஃ ।
ததஃ கேதகஷண்டேஷு தமாலகஹநேஷு ச ॥ 11 ॥
கபயோ விஹரிஷ்யந்தி நாரிகேலவநேஷு ச ।
தத்ர ஸீதாம் ச மார்கத்வம் நிலயம் ராவணஸ்ய ச ॥ 12 ॥
வேலாதலநிவிஷ்டேஷு பர்வதேஷு வநேஷு ச ।
முரசீபத்தநம் சைவ ரம்யம் சைவ ஜடீபுரம் ॥ 13 ॥
அவந்தீமங்கலோபாம் ச ததா சாலக்ஷிதம் வநம் ।
ராஷ்ட்ராணி ச விஶாலாநி பத்தநாநி ததஸ்ததஃ ॥ 14 ॥
ஸிந்துஸாகரயோஶ்சைவ ஸங்கமே தத்ர பர்வதஃ ।
மஹாந்ஹேமகிரிர்நாம ஶதஶ்ரு'ங்கோ மஹாத்ருமஃ ॥ 15 ॥
தஸ்ய ப்ரஸ்தேஷு ரம்யேஷு ஸிம்ஹாஃ பக்ஷகமாஃ ஸ்திதாஃ ।
திமிமத்ஸ்யகஜாம்ஶ்சைவ நீடாந்யாரோபயந்தி தே ॥ 16 ॥
தாநி நீடாநி ஸிம்ஹாநாம் கிரிஶ்ரு'ங்ககதாஶ்ச யே ।
த்ரு'ப்தாஸ்த்ரு'ப்தாஶ்ச மாதங்காஸ்தோயதஸ்வநநிஸ்வநாஃ ॥ 17 ॥
விசரந்தி விஶாலேऽஸ்மிம்ஸ்தோயபூர்ணே ஸமந்ததஃ ।
தஸ்ய ஶ்ரு'ங்கம் திவஸ்பர்ஶம் காஞ்சநம் சித்ரபாதபம் ॥ 18 ॥
ஸர்வமாஶு விசேதவ்யம் கபிபிஃ காமரூபிபிஃ ।
கோடிம் தத்ர ஸமுத்ரே து காஞ்சநீம் ஶதயோஜநாம் ॥ 19 ॥
துர்தர்ஶாம் பாரியாத்ரஸ்ய கதாம் த்ரக்ஷ்யத வாநராஃ ।
கோட்யஸ்தத்ர சதுர்விம்ஶத்கந்தர்வாணாம் தபஸ்விநாம் ॥ 20 ॥
வஸந்த்யக்நிநிகாஶாநாம் கோராணாம் காமரூபிணாம் ।
பாவகார்சிஃ ப்ரதீகாஶாஸ்ஸமவேதாஸ்ஸஹஸ்ரஶஃ ॥ 21 ॥
நாத்யாஸாதயிதவ்யாஸ்தே வாநரைர்பீமவிக்ரமைஃ ।
நாதேயம் ச பலம் தஸ்மாத்தேஶாத்கிஞ்சித் ப்லவங்கமைஃ ॥ 22 ॥
துராஸதா ஹி தே வீரா ஸ்ஸத்த்வவந்தோ மஹாபலாஃ ।
பலமூலாநி தே தத்ர ரக்ஷந்தே பீமவிக்ரமாஃ ॥ 23 ॥
தத்ர யத்நஶ்ச கர்தவ்யோ மார்கிதவ்யா ச ஜாநகீ ।
ந ஹி தேப்யோ பயம் கிஞ்சித்கபித்வமநுவர்ததாம் ॥ 24 ॥
தத்ர வைடூர்யவர்ணாபோ வஜ்ரஸம்ஸ்தாநஸம்ஸ்திதஃ ।
நாநாத்ருமலதாகீர்ணோ வஜ்ரோ நாம மஹாகிரிஃ ॥ 25 ॥
ஶ்ரீமாந்ஸமுதிதஸ்தத்ர யோஜநாநாம் ஶதம் ஸமம் ।
குஹாஸ்தத்ர விசேதவ்யா ப்ரயத்நேந ப்லவங்கமாஃ ॥ 26 ॥
சதுர்பாகே ஸமுத்ரஸ்ய சக்ரவாந்நாம பர்வதஃ ।
தத்ர சக்ரம் ஸஹஸ்ராரம் நிர்மிதம் விஶ்வகர்மணா ॥ 27 ॥
தத்ர பஞ்சஜநம் ஹத்வா ஹயக்ரீவம் ச தாநவம் ।
ஆஜஹார ததஶ்சக்ரம் ஶங்கம் ச புருஷோத்தமஃ ॥ 28 ॥
தஸ்ய ஸாநுஷு சித்ரேஷு விஶாலாஸு குஹாஸு ச ।
ராவண ஸ்ஸஹ வைதேஹ்யா மார்கிதவ்யஸ்தத ஸ்ததஃ ॥ 29 ॥
யோஜநாநாம் சதுஷ்ஷஷ்டிர்வராஹோ நாம பர்வதஃ ।
ஸுவர்ணஶ்ரு'ங்கஸ்ஸுஶ்ரீமா நகாதே வருணாலயே ॥ 30 ॥
தத்ர ப்ராக்ஜ்யோதிஷம் நாம ஜாதரூபமயம் புரம் ।
யஸ்மிந்வஸதி துஷ்டாத்மா நரகோ நாம தாநவஃ ॥ 31 ॥
தத்ர ஸாநுஷு சித்ரேஷு விஶாலாஸு குஹாஸு ச ।
ராவணஸ்ஸஹ வைதேஹ்யா மார்கிதவ்யஸ்ததஸ்ததஃ ॥ 32 ॥
தமதிக்ரம்ய ஶைலேந்த்ரம் காஞ்சநாந்தரநிர்தரஃ ।
பர்வத ஸ்ஸர்வஸௌவர்ணோ தாராப்ரஸ்ரவணாயுதஃ ॥ 33 ॥
தம் கஜாஶ்ச வராஹாஶ்ச ஸிம்ஹ வ்யாக்ராஶ்ச ஸர்வதஃ ।
அபிகர்ஜந்தி ஸததம் தேந ஶப்தேந தர்பிதாஃ ॥ 34 ॥
யஸ்மிந்ஹரிஹய்ஶீமாந்மஹேந்த்ரஃ பாகஶாஸநஃ ।
அபிஷிக்தஃ ஸுரை ராஜா மேகவாந்நாம பர்வதஃ ॥ 35 ॥
தமதிக்ரம்ய ஶைலேந்த்ரம் மஹேந்த்ரபரிபாலிதம் ।
ஷஷ்டி ர்கிரிஸஹஸ்ராணி காஞ்சநாநி கமிஷ்யத ॥ 36 ॥
தருணாதித்யவர்ணாநி ப்ராஜமாநாநி ஸர்வதஃ ।
ஜாதரூபமயைர்வ்ரு'க்ஷை ஶோபிதாநி ஸுபுஷ்பிதைஃ ॥ 37 ॥
தேஷாம் மத்யே ஸ்திதோ ராஜா மேருருத்தரபர்வதஃ ।
ஆதித்யேந ப்ரஸந்நேந ஶைலோ தத்தவரஃ புரா ॥ 38 ॥
தேநைவ முக்தஶ்ஶைலேந்த்ரஸ்ஸர்வ ஏவ த்வதாஶ்ரயாஃ ।
மத்ப்ரஸாதாத்பவிஷ்யந்தி திவா ராத்ரம் ச காஞ்சநாஃ ॥ 39 ॥
த்வயி யே சாபி வத்ஸ்யந்தி தேவகந்தர்வதாநவாஃ ।
தே பவிஷ்யந்தி ரக்தாஶ்ச ப்ரபயா காஞ்சநப்ரபாஃ ॥ 40 ॥
விஶ்வே தேவாஶ்ச மரூதோ வஸவஶ்ச திவௌகஸஃ ।
ஆகம்ய பஶ்சிமாம் ஸந்த்யாம் மேருமுத்தமபர்வதம் ॥ 41 ॥
ஆதித்யமுபதிஷ்டந்தி தைஶ்ச ஸூர்யோऽபிபூஜிதஃ ।
அத்ரு'ஶ்யஸ்ஸர்வபூதாநாமஸ்தம் கச்சதிபர்வதம் ॥ 42 ॥
யோஜநாநாம் ஸஹஸ்ராணி தஶ தாநி திவாகரஃ ।
முஹூர்தார்தேந தம் ஶீக்ரமபியாதி ஶிலோச்சயம் ॥ 43 ॥
ஶ்ரு'ங்கே தஸ்ய மஹத்திவ்யம் பவநம் ஸூர்யஸந்நிபம் ।
ப்ராஸாதகணஸம்பாதம் விஹிதம் விஶ்வகர்மணா ॥ 44 ॥
ஶோபிதம் தருபிஶ்சித்ரைர்நாநாபக்ஷிஸமாகுலைஃ ।
நிகேதம் பாஶஹஸ்தஸ்ய வருணஸ்ய மஹாத்மநஃ ॥ 45 ॥
அந்தரா மேருமஸ்தம் ச தாலோ தஶஶிரா மஹாந் ।
ஜாதரூபமய்ஶீமாந்ப்ராஜதே சித்ரவேதிகஃ ॥ 46 ॥
தேஷு ஸர்வேஷு துர்கேஷு ஸரஸ்ஸு ச ஸரித்ஸு ச ।
ராவணஸ்ஸஹ வைதேஹ்யா மார்கிதவ்யஸ்தத ஸ்ததஃ ॥ 47 ॥
யத்ர திஷ்டதி தர்மஜ்ஞஸ்தபஸா ஸ்வேந பாவிதஃ ।
மேருஸாவர்ணிரித்யேவ க்யாதோ வை ப்ரஹ்மணா ஸமஃ ॥ 48 ॥
ப்ரஷ்டவ்யோ மேருஸாவர்ணிர்மஹர்ஷிஃ ஸூர்யஸந்நிபஃ ।
ப்ரணம்ய ஶிரஸா பூமௌ ப்ரவ்ரு'த்திம் மைதிலீம் ப்ரதி ॥ 49 ॥
ஏதாவ ஜ்ஜீவலோகஸ்ய பாஸ்கரோ ரஜநீக்ஷ்யே ।
க்ரு'த்வா விதிமிரம் ஸர்வமஸ்தம் கச்சதி பர்வதம் ॥ 50 ॥
ஏதாவத்வாநரைஶ்ஶக்யம் கந்தும் வாநரபுங்கவாஃ ।
அபாஸ்கரமமர்யாதம் ந ஜாநீமஸ்ததஃ பரம் ॥ 51 ॥
அதிகம்ய து வைதேஹீம் நிலயம் ராவணஸ்ய ச ।
அஸ்த பர்வதமாஸாத்ய பூர்ணே மாஸே நிவர்தத ॥ 52 ॥
ஊர்த்வம் மாஸாந்ந வஸ்தவ்யம் வஸந் வத்யோ பவேந்மம ।
ஸஹைவ ஶூரோ யுஷ்மாபிஶ்ஶ்வஶுரோ மே கமிஷ்யதி ॥ 53 ॥
ஶ்ரோதவ்யம் ஸர்வமேதஸ்ய பவத்பிர்திஷ்டகாரிபிஃ ।
குருரேஷ மஹாபாஹுஶ்ஶ்வஶுரோ மே மஹாபலஃ ॥ 54 ॥
பவந்தஶ்சாபி விக்ராந்தாஃ ப்ரமாணம் ஸர்வ கர்மஸு ।
ப்ரமாணமேநம் ஸம்ஸ்தாப்ய பஶ்யத்வம் பஶ்சிமாம் திஶம் ॥ 55 ॥
த்ரு'ஷ்டாயாம் து நரேந்த்ரஸ்ய பத்ந்யாமமிததேஜஸஃ ।
க்ரு'தக்ரு'த்யா பவிஷ்யாமஃ க்ரு'தஸ்ய ப்ரதிகர்மணா ॥ 56 ॥
அதோऽந்யதபி யத்கார்யம் கார்யஸ்யாஸ்ய ஹிதம் பவேத் ।
ஸம்ப்ரதார்ய பவத்பிஶ்ச தேஶகாலார்தஸம்ஹிதம் ॥ 57 ॥
ததஃ ஸுஷேணப்ரமுகாஃ ப்லவங்காமாஃ ஸ்ஸுக்ரீவ வாக்யம் நிபுணம் நிஶம்ய ।
ஆமந்த்ய்ர ஸர்வே ப்லவகாதிபம் தே ஜக்முர்திஶம் தாம் வருணாபிகுப்தாம் ॥ 58 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே த்விசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvicatvāriṃśassargaḥ |
atha prasthāpya sugrīvastānharīndakṣiṇāṃ diśam |
abravīnmeghasaṅkāśaṃ suṣeṇaṃ nāma yūthapam || 1 ||
tārāyāḥ pitaraṃ rājā śvaśuraṃ bhīmavikramam |
abravītprāñjalirvākyamabhigamya praṇamya ca || 2 ||
marīciputraṃ mārīcamarciṣmantaṃ mahākapim |
vṛtaṃ kapivarai śśūrairmahendrasadṛśadyutim || 3 ||
buddhivikramasampannaṃ vainateyasamadyutim |
marīciputrānmārīcānarcirmālānmahābalān || 4 ||
ṛṣiputrāṃścatāntsarvānpratīcīmādiśaddiśam |
dvābhyāṃ śatasahasrābhyāṃ kapīnāṃ kapisattamāḥ || 5 ||
suṣeṇapramukhā yūyaṃ vaidehīṃ parimārgataḥ |
surāṣṭrānsahabāhlīkān ścandracitrāṃstathaiva ca || 6 ||
sphītāñjanapadānramyānvipulāni purāṇi ca |
punnāgagahanaṃ kukṣiṃ vakuloddālakākulam || 7 ||
tathā ketakaṣaṇḍāṃśca mārgadhvaṃ hariyūthapāḥ |
pratyaksrotogamāścaiva nadyaśśītajalāśśivāḥ || 8 ||
tāpasānāmaraṇyāni kāntārā girayaśca ye |
tatrasthalīṃ maruprāyāmatyuccaśirasaśśilāḥ || 9 ||
girijālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam |
tataḥ paścimamāsādya samudraṃ draṣṭumarhatha || 10 ||
timinakrāyutajalamakṣobhyamatha vānarāḥ |
tataḥ ketakaṣaṇḍeṣu tamālagahaneṣu ca || 11 ||
kapayo vihariṣyanti nārikelavaneṣu ca |
tatra sītāṃ ca mārgadhvaṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca || 12 ||
velātalaniviṣṭeṣu parvateṣu vaneṣu ca |
muracīpattanaṃ caiva ramyaṃ caiva jaṭīpuram || 13 ||
avantīmaṅgalopāṃ ca tathā cālakṣitaṃ vanam |
rāṣṭrāṇi ca viśālāni pattanāni tatastataḥ || 14 ||
sindhusāgarayoścaiva saṅgame tatra parvataḥ |
mahānhemagirirnāma śataśṛṅgo mahādrumaḥ || 15 ||
tasya prastheṣu ramyeṣu siṃhāḥ pakṣagamāḥ sthitāḥ |
timimatsyagajāṃścaiva nīḍānyāropayanti te || 16 ||
tāni nīḍāni siṃhānāṃ giriśṛṅgagatāśca ye |
dṛptāstṛptāśca mātaṅgāstoyadasvananisvanāḥ || 17 ||
vicaranti viśāle'smiṃstoyapūrṇe samantataḥ |
tasya śṛṅgaṃ divasparśaṃ kāñcanaṃ citrapādapam || 18 ||
sarvamāśu vicetavyaṃ kapibhiḥ kāmarūpibhiḥ |
koṭiṃ tatra samudre tu kāñcanīṃ śatayojanām || 19 ||
durdarśāṃ pāriyātrasya gatāṃ drakṣyatha vānarāḥ |
koṭyastatra caturviṃśadgandharvāṇāṃ tapasvinām || 20 ||
vasantyagninikāśānāṃ ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām |
pāvakārciḥ pratīkāśāssamavetāssahasraśaḥ || 21 ||
nātyāsādayitavyāste vānarairbhīmavikramaiḥ |
nādeyaṃ ca phalaṃ tasmāddeśātkiñcit plavaṅgamaiḥ || 22 ||
durāsadā hi te vīrā ssattvavanto mahābalāḥ |
phalamūlāni te tatra rakṣante bhīmavikramāḥ || 23 ||
tatra yatnaśca kartavyo mārgitavyā ca jānakī |
na hi tebhyo bhayaṃ kiñcitkapitvamanuvartatām || 24 ||
tatra vaiḍhūryavarṇābho vajrasaṃsthānasaṃsthitaḥ |
nānādrumalatākīrṇo vajro nāma mahāgiriḥ || 25 ||
śrīmānsamuditastatra yojanānāṃ śataṃ samam |
guhāstatra vicetavyā prayatnena plavaṅgamāḥ || 26 ||
caturbhāge samudrasya cakravānnāma parvataḥ |
tatra cakraṃ sahasrāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 27 ||
tatra pañcajanaṃ hatvā hayagrīvaṃ ca dānavam |
ājahāra tataścakraṃ śaṅkhaṃ ca puruṣottamaḥ || 28 ||
tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇa ssaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 29 ||
yojanānāṃ catuṣṣaṣṭirvarāho nāma parvataḥ |
suvarṇaśṛṅgassuśrīmā nagādhe varuṇālaye || 30 ||
tatra prāgjyotiṣaṃ nāma jātarūpamayaṃ puram |
yasminvasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ || 31 ||
tatra sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 32 ||
tamatikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ |
parvata ssarvasauvarṇo dhārāprasravaṇāyutaḥ || 33 ||
taṃ gajāśca varāhāśca siṃha vyāghrāśca sarvataḥ |
abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ || 34 ||
yasminharihayśīmānmahendraḥ pākaśāsanaḥ |
abhiṣiktaḥ surai rājā meghavānnāma parvataḥ || 35 ||
tamatikramya śailendraṃ mahendraparipālitam |
ṣaṣṭi rgirisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha || 36 ||
taruṇādityavarṇāni bhrājamānāni sarvataḥ |
jātarūpamayairvṛkṣai śobhitāni supuṣpitaiḥ || 37 ||
teṣāṃ madhye sthito rājā meruruttaraparvataḥ |
ādityena prasannena śailo dattavaraḥ purā || 38 ||
tenaiva muktaśśailendrassarva eva tvadāśrayāḥ |
matprasādādbhaviṣyanti divā rātraṃ ca kāñcanāḥ || 39 ||
tvayi ye cāpi vatsyanti devagandharvadānavāḥ |
te bhaviṣyanti raktāśca prabhayā kāñcanaprabhāḥ || 40 ||
viśve devāśca marūto vasavaśca divaukasaḥ |
āgamya paścimāṃ sandhyāṃ merumuttamaparvatam || 41 ||
ādityamupatiṣṭhanti taiśca sūryo'bhipūjitaḥ |
adṛśyassarvabhūtānāmastaṃ gacchatiparvatam || 42 ||
yojanānāṃ sahasrāṇi daśa tāni divākaraḥ |
muhūrtārdhena taṃ śīghramabhiyāti śiloccayam || 43 ||
śṛṅge tasya mahaddivyaṃ bhavanaṃ sūryasannibham |
prāsādagaṇasambādhaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā || 44 ||
śobhitaṃ tarubhiścitrairnānāpakṣisamākulaiḥ |
niketaṃ pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 45 ||
antarā merumastaṃ ca tālo daśaśirā mahān |
jātarūpamayśīmānbhrājate citravedikaḥ || 46 ||
teṣu sarveṣu durgeṣu sarassu ca saritsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 47 ||
yatra tiṣṭhati dharmajñastapasā svena bhāvitaḥ |
merusāvarṇirityeva khyāto vai brahmaṇā samaḥ || 48 ||
praṣṭavyo merusāvarṇirmaharṣiḥ sūryasannibhaḥ |
praṇamya śirasā bhūmau pravṛttiṃ maithilīṃ prati || 49 ||
etāva jjīvalokasya bhāskaro rajanīkṣye |
kṛtvā vitimiraṃ sarvamastaṃ gacchati parvatam || 50 ||
etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 51 ||
adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca |
asta parvatamāsādya pūrṇe māse nivartata || 52 ||
ūrdhvaṃ māsānna vastavyaṃ vasan vadhyo bhavenmama |
sahaiva śūro yuṣmābhiśśvaśuro me gamiṣyati || 53 ||
śrotavyaṃ sarvametasya bhavadbhirdiṣṭakāribhiḥ |
gurureṣa mahābāhuśśvaśuro me mahābalaḥ || 54 ||
bhavantaścāpi vikrāntāḥ pramāṇaṃ sarva karmasu |
pramāṇamenaṃ saṃsthāpya paśyadhvaṃ paścimāṃ diśam || 55 ||
dṛṣṭāyāṃ tu narendrasya patnyāmamitatejasaḥ |
kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṛtasya pratikarmaṇā || 56 ||
ato'nyadapi yatkāryaṃ kāryasyāsya hitaṃ bhavet |
sampradhārya bhavadbhiśca deśakālārthasaṃhitam || 57 ||
tataḥ suṣeṇapramukhāḥ plavaṅgāmāḥ ssugrīva vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya |
āmantyra sarve plavagādhipaṃ te jagmurdiśaṃ tāṃ varuṇābhiguptām || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्विचत्वारिंशस्सर्गः ।
अथ प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणां दिशम् ।
अब्रवीन्मेघसङ्काशं सुषेणं नाम यूथपम् ॥ 1 ॥
तारायाः पितरं राजा श्वशुरं भीमविक्रमम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमभिगम्य प्रणम्य च ॥ 2 ॥
मरीचिपुत्रं मारीचमर्चिष्मन्तं महाकपिम् ।
वृतं कपिवरै श्शूरैर्महेन्द्रसदृशद्युतिम् ॥ 3 ॥
बुद्धिविक्रमसम्पन्नं वैनतेयसमद्युतिम् ।
मरीचिपुत्रान्मारीचानर्चिर्मालान्महाबलान् ॥ 4 ॥
ऋषिपुत्रांश्चतान्त्सर्वान्प्रतीचीमादिशद्दिशम् ।
द्वाभ्यां शतसहस्राभ्यां कपीनां कपिसत्तमाः ॥ 5 ॥
सुषेणप्रमुखा यूयं वैदेहीं परिमार्गतः ।
सुराष्ट्रान्सहबाह्लीकान् श्चन्द्रचित्रांस्तथैव च ॥ 6 ॥
स्फीताञ्जनपदान्रम्यान्विपुलानि पुराणि च ।
पुन्नागगहनं कुक्षिं वकुलोद्दालकाकुलम् ॥ 7 ॥
तथा केतकषण्डांश्च मार्गध्वं हरियूथपाः ।
प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैव नद्यश्शीतजलाश्शिवाः ॥ 8 ॥
तापसानामरण्यानि कान्तारा गिरयश्च ये ।
तत्रस्थलीं मरुप्रायामत्युच्चशिरसश्शिलाः ॥ 9 ॥
गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम् ।
ततः पश्चिममासाद्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ ॥ 10 ॥
तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथ वानराः ।
ततः केतकषण्डेषु तमालगहनेषु च ॥ 11 ॥
कपयो विहरिष्यन्ति नारिकेलवनेषु च ।
तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं रावणस्य च ॥ 12 ॥
वेलातलनिविष्टेषु पर्वतेषु वनेषु च ।
मुरचीपत्तनं चैव रम्यं चैव जटीपुरम् ॥ 13 ॥
अवन्तीमङ्गलोपां च तथा चालक्षितं वनम् ।
राष्ट्राणि च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः ॥ 14 ॥
सिन्धुसागरयोश्चैव सङ्गमे तत्र पर्वतः ।
महान्हेमगिरिर्नाम शतशृङ्गो महाद्रुमः ॥ 15 ॥
तस्य प्रस्थेषु रम्येषु सिंहाः पक्षगमाः स्थिताः ।
तिमिमत्स्यगजांश्चैव नीडान्यारोपयन्ति ते ॥ 16 ॥
तानि नीडानि सिंहानां गिरिशृङ्गगताश्च ये ।
दृप्तास्तृप्ताश्च मातङ्गास्तोयदस्वननिस्वनाः ॥ 17 ॥
विचरन्ति विशालेऽस्मिंस्तोयपूर्णे समन्ततः ।
तस्य शृङ्गं दिवस्पर्शं काञ्चनं चित्रपादपम् ॥ 18 ॥
सर्वमाशु विचेतव्यं कपिभिः कामरूपिभिः ।
कोटिं तत्र समुद्रे तु काञ्चनीं शतयोजनाम् ॥ 19 ॥
दुर्दर्शां पारियात्रस्य गतां द्रक्ष्यथ वानराः ।
कोट्यस्तत्र चतुर्विंशद्गन्धर्वाणां तपस्विनाम् ॥ 20 ॥
वसन्त्यग्निनिकाशानां घोराणां कामरूपिणाम् ।
पावकार्चिः प्रतीकाशास्समवेतास्सहस्रशः ॥ 21 ॥
नात्यासादयितव्यास्ते वानरैर्भीमविक्रमैः ।
नादेयं च फलं तस्माद्देशात्किञ्चित् प्लवङ्गमैः ॥ 22 ॥
दुरासदा हि ते वीरा स्सत्त्ववन्तो महाबलाः ।
फलमूलानि ते तत्र रक्षन्ते भीमविक्रमाः ॥ 23 ॥
तत्र यत्नश्च कर्तव्यो मार्गितव्या च जानकी ।
न हि तेभ्यो भयं किञ्चित्कपित्वमनुवर्तताम् ॥ 24 ॥
तत्र वैढूर्यवर्णाभो वज्रसंस्थानसंस्थितः ।
नानाद्रुमलताकीर्णो वज्रो नाम महागिरिः ॥ 25 ॥
श्रीमान्समुदितस्तत्र योजनानां शतं समम् ।
गुहास्तत्र विचेतव्या प्रयत्नेन प्लवङ्गमाः ॥ 26 ॥
चतुर्भागे समुद्रस्य चक्रवान्नाम पर्वतः ।
तत्र चक्रं सहस्रारं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ 27 ॥
तत्र पञ्चजनं हत्वा हयग्रीवं च दानवम् ।
आजहार ततश्चक्रं शङ्खं च पुरुषोत्तमः ॥ 28 ॥
तस्य सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च ।
रावण स्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्तत स्ततः ॥ 29 ॥
योजनानां चतुष्षष्टिर्वराहो नाम पर्वतः ।
सुवर्णशृङ्गस्सुश्रीमा नगाधे वरुणालये ॥ 30 ॥
तत्र प्राग्ज्योतिषं नाम जातरूपमयं पुरम् ।
यस्मिन्वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः ॥ 31 ॥
तत्र सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च ।
रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ 32 ॥
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं काञ्चनान्तरनिर्दरः ।
पर्वत स्सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः ॥ 33 ॥
तं गजाश्च वराहाश्च सिंह व्याघ्राश्च सर्वतः ।
अभिगर्जन्ति सततं तेन शब्देन दर्पिताः ॥ 34 ॥
यस्मिन्हरिहय्शीमान्महेन्द्रः पाकशासनः ।
अभिषिक्तः सुरै राजा मेघवान्नाम पर्वतः ॥ 35 ॥
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं महेन्द्रपरिपालितम् ।
षष्टि र्गिरिसहस्राणि काञ्चनानि गमिष्यथ ॥ 36 ॥
तरुणादित्यवर्णानि भ्राजमानानि सर्वतः ।
जातरूपमयैर्वृक्षै शोभितानि सुपुष्पितैः ॥ 37 ॥
तेषां मध्ये स्थितो राजा मेरुरुत्तरपर्वतः ।
आदित्येन प्रसन्नेन शैलो दत्तवरः पुरा ॥ 38 ॥
तेनैव मुक्तश्शैलेन्द्रस्सर्व एव त्वदाश्रयाः ।
मत्प्रसादाद्भविष्यन्ति दिवा रात्रं च काञ्चनाः ॥ 39 ॥
त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति देवगन्धर्वदानवाः ।
ते भविष्यन्ति रक्ताश्च प्रभया काञ्चनप्रभाः ॥ 40 ॥
विश्वे देवाश्च मरूतो वसवश्च दिवौकसः ।
आगम्य पश्चिमां सन्ध्यां मेरुमुत्तमपर्वतम् ॥ 41 ॥
आदित्यमुपतिष्ठन्ति तैश्च सूर्योऽभिपूजितः ।
अदृश्यस्सर्वभूतानामस्तं गच्छतिपर्वतम् ॥ 42 ॥
योजनानां सहस्राणि दश तानि दिवाकरः ।
मुहूर्तार्धेन तं शीघ्रमभियाति शिलोच्चयम् ॥ 43 ॥
शृङ्गे तस्य महद्दिव्यं भवनं सूर्यसन्निभम् ।
प्रासादगणसम्बाधं विहितं विश्वकर्मणा ॥ 44 ॥
शोभितं तरुभिश्चित्रैर्नानापक्षिसमाकुलैः ।
निकेतं पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ 45 ॥
अन्तरा मेरुमस्तं च तालो दशशिरा महान् ।
जातरूपमय्शीमान्भ्राजते चित्रवेदिकः ॥ 46 ॥
तेषु सर्वेषु दुर्गेषु सरस्सु च सरित्सु च ।
रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्तत स्ततः ॥ 47 ॥
यत्र तिष्ठति धर्मज्ञस्तपसा स्वेन भावितः ।
मेरुसावर्णिरित्येव ख्यातो वै ब्रह्मणा समः ॥ 48 ॥
प्रष्टव्यो मेरुसावर्णिर्महर्षिः सूर्यसन्निभः ।
प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रवृत्तिं मैथिलीं प्रति ॥ 49 ॥
एताव ज्जीवलोकस्य भास्करो रजनीक्ष्ये ।
कृत्वा वितिमिरं सर्वमस्तं गच्छति पर्वतम् ॥ 50 ॥
एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः ।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ 51 ॥
अधिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च ।
अस्त पर्वतमासाद्य पूर्णे मासे निवर्तत ॥ 52 ॥
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम ।
सहैव शूरो युष्माभिश्श्वशुरो मे गमिष्यति ॥ 53 ॥
श्रोतव्यं सर्वमेतस्य भवद्भिर्दिष्टकारिभिः ।
गुरुरेष महाबाहुश्श्वशुरो मे महाबलः ॥ 54 ॥
भवन्तश्चापि विक्रान्ताः प्रमाणं सर्व कर्मसु ।
प्रमाणमेनं संस्थाप्य पश्यध्वं पश्चिमां दिशम् ॥ 55 ॥
दृष्टायां तु नरेन्द्रस्य पत्न्याममिततेजसः ।
कृतकृत्या भविष्यामः कृतस्य प्रतिकर्मणा ॥ 56 ॥
अतोऽन्यदपि यत्कार्यं कार्यस्यास्य हितं भवेत् ।
सम्प्रधार्य भवद्भिश्च देशकालार्थसंहितम् ॥ 57 ॥
ततः सुषेणप्रमुखाः प्लवङ्गामाः स्सुग्रीव वाक्यं निपुणं निशम्य ।
आमन्त्य्र सर्वे प्लवगाधिपं ते जग्मुर्दिशं तां वरुणाभिगुप्ताम् ॥ 58 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvicatvāriṃśassargaḥ |
atha prasthāpya sugrīvastānharīndakṣiṇāṃ diśam |
abravīnmeghasaṅkāśaṃ suṣeṇaṃ nāma yūthapam || 1 ||
tārāyāḥ pitaraṃ rājā śvaśuraṃ bhīmavikramam |
abravītprāñjalirvākyamabhigamya praṇamya ca || 2 ||
marīciputraṃ mārīcamarciṣmantaṃ mahākapim |
vṛtaṃ kapivarai śśūrairmahendrasadṛśadyutim || 3 ||
buddhivikramasampannaṃ vainateyasamadyutim |
marīciputrānmārīcānarcirmālānmahābalān || 4 ||
ṛṣiputrāṃścatāntsarvānpratīcīmādiśaddiśam |
dvābhyāṃ śatasahasrābhyāṃ kapīnāṃ kapisattamāḥ || 5 ||
suṣeṇapramukhā yūyaṃ vaidehīṃ parimārgataḥ |
surāṣṭrānsahabāhlīkān ścandracitrāṃstathaiva ca || 6 ||
sphītāñjanapadānramyānvipulāni purāṇi ca |
punnāgagahanaṃ kukṣiṃ vakuloddālakākulam || 7 ||
tathā ketakaṣaṇḍāṃśca mārgadhvaṃ hariyūthapāḥ |
pratyaksrotogamāścaiva nadyaśśītajalāśśivāḥ || 8 ||
tāpasānāmaraṇyāni kāntārā girayaśca ye |
tatrasthalīṃ maruprāyāmatyuccaśirasaśśilāḥ || 9 ||
girijālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam |
tataḥ paścimamāsādya samudraṃ draṣṭumarhatha || 10 ||
timinakrāyutajalamakṣobhyamatha vānarāḥ |
tataḥ ketakaṣaṇḍeṣu tamālagahaneṣu ca || 11 ||
kapayo vihariṣyanti nārikelavaneṣu ca |
tatra sītāṃ ca mārgadhvaṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca || 12 ||
velātalaniviṣṭeṣu parvateṣu vaneṣu ca |
muracīpattanaṃ caiva ramyaṃ caiva jaṭīpuram || 13 ||
avantīmaṅgalopāṃ ca tathā cālakṣitaṃ vanam |
rāṣṭrāṇi ca viśālāni pattanāni tatastataḥ || 14 ||
sindhusāgarayoścaiva saṅgame tatra parvataḥ |
mahānhemagirirnāma śataśṛṅgo mahādrumaḥ || 15 ||
tasya prastheṣu ramyeṣu siṃhāḥ pakṣagamāḥ sthitāḥ |
timimatsyagajāṃścaiva nīḍānyāropayanti te || 16 ||
tāni nīḍāni siṃhānāṃ giriśṛṅgagatāśca ye |
dṛptāstṛptāśca mātaṅgāstoyadasvananisvanāḥ || 17 ||
vicaranti viśāle'smiṃstoyapūrṇe samantataḥ |
tasya śṛṅgaṃ divasparśaṃ kāñcanaṃ citrapādapam || 18 ||
sarvamāśu vicetavyaṃ kapibhiḥ kāmarūpibhiḥ |
koṭiṃ tatra samudre tu kāñcanīṃ śatayojanām || 19 ||
durdarśāṃ pāriyātrasya gatāṃ drakṣyatha vānarāḥ |
koṭyastatra caturviṃśadgandharvāṇāṃ tapasvinām || 20 ||
vasantyagninikāśānāṃ ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām |
pāvakārciḥ pratīkāśāssamavetāssahasraśaḥ || 21 ||
nātyāsādayitavyāste vānarairbhīmavikramaiḥ |
nādeyaṃ ca phalaṃ tasmāddeśātkiñcit plavaṅgamaiḥ || 22 ||
durāsadā hi te vīrā ssattvavanto mahābalāḥ |
phalamūlāni te tatra rakṣante bhīmavikramāḥ || 23 ||
tatra yatnaśca kartavyo mārgitavyā ca jānakī |
na hi tebhyo bhayaṃ kiñcitkapitvamanuvartatām || 24 ||
tatra vaiḍhūryavarṇābho vajrasaṃsthānasaṃsthitaḥ |
nānādrumalatākīrṇo vajro nāma mahāgiriḥ || 25 ||
śrīmānsamuditastatra yojanānāṃ śataṃ samam |
guhāstatra vicetavyā prayatnena plavaṅgamāḥ || 26 ||
caturbhāge samudrasya cakravānnāma parvataḥ |
tatra cakraṃ sahasrāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 27 ||
tatra pañcajanaṃ hatvā hayagrīvaṃ ca dānavam |
ājahāra tataścakraṃ śaṅkhaṃ ca puruṣottamaḥ || 28 ||
tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇa ssaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 29 ||
yojanānāṃ catuṣṣaṣṭirvarāho nāma parvataḥ |
suvarṇaśṛṅgassuśrīmā nagādhe varuṇālaye || 30 ||
tatra prāgjyotiṣaṃ nāma jātarūpamayaṃ puram |
yasminvasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ || 31 ||
tatra sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 32 ||
tamatikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ |
parvata ssarvasauvarṇo dhārāprasravaṇāyutaḥ || 33 ||
taṃ gajāśca varāhāśca siṃha vyāghrāśca sarvataḥ |
abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ || 34 ||
yasminharihayśīmānmahendraḥ pākaśāsanaḥ |
abhiṣiktaḥ surai rājā meghavānnāma parvataḥ || 35 ||
tamatikramya śailendraṃ mahendraparipālitam |
ṣaṣṭi rgirisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha || 36 ||
taruṇādityavarṇāni bhrājamānāni sarvataḥ |
jātarūpamayairvṛkṣai śobhitāni supuṣpitaiḥ || 37 ||
teṣāṃ madhye sthito rājā meruruttaraparvataḥ |
ādityena prasannena śailo dattavaraḥ purā || 38 ||
tenaiva muktaśśailendrassarva eva tvadāśrayāḥ |
matprasādādbhaviṣyanti divā rātraṃ ca kāñcanāḥ || 39 ||
tvayi ye cāpi vatsyanti devagandharvadānavāḥ |
te bhaviṣyanti raktāśca prabhayā kāñcanaprabhāḥ || 40 ||
viśve devāśca marūto vasavaśca divaukasaḥ |
āgamya paścimāṃ sandhyāṃ merumuttamaparvatam || 41 ||
ādityamupatiṣṭhanti taiśca sūryo'bhipūjitaḥ |
adṛśyassarvabhūtānāmastaṃ gacchatiparvatam || 42 ||
yojanānāṃ sahasrāṇi daśa tāni divākaraḥ |
muhūrtārdhena taṃ śīghramabhiyāti śiloccayam || 43 ||
śṛṅge tasya mahaddivyaṃ bhavanaṃ sūryasannibham |
prāsādagaṇasambādhaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā || 44 ||
śobhitaṃ tarubhiścitrairnānāpakṣisamākulaiḥ |
niketaṃ pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 45 ||
antarā merumastaṃ ca tālo daśaśirā mahān |
jātarūpamayśīmānbhrājate citravedikaḥ || 46 ||
teṣu sarveṣu durgeṣu sarassu ca saritsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 47 ||
yatra tiṣṭhati dharmajñastapasā svena bhāvitaḥ |
merusāvarṇirityeva khyāto vai brahmaṇā samaḥ || 48 ||
praṣṭavyo merusāvarṇirmaharṣiḥ sūryasannibhaḥ |
praṇamya śirasā bhūmau pravṛttiṃ maithilīṃ prati || 49 ||
etāva jjīvalokasya bhāskaro rajanīkṣye |
kṛtvā vitimiraṃ sarvamastaṃ gacchati parvatam || 50 ||
etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 51 ||
adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca |
asta parvatamāsādya pūrṇe māse nivartata || 52 ||
ūrdhvaṃ māsānna vastavyaṃ vasan vadhyo bhavenmama |
sahaiva śūro yuṣmābhiśśvaśuro me gamiṣyati || 53 ||
śrotavyaṃ sarvametasya bhavadbhirdiṣṭakāribhiḥ |
gurureṣa mahābāhuśśvaśuro me mahābalaḥ || 54 ||
bhavantaścāpi vikrāntāḥ pramāṇaṃ sarva karmasu |
pramāṇamenaṃ saṃsthāpya paśyadhvaṃ paścimāṃ diśam || 55 ||
dṛṣṭāyāṃ tu narendrasya patnyāmamitatejasaḥ |
kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṛtasya pratikarmaṇā || 56 ||
ato'nyadapi yatkāryaṃ kāryasyāsya hitaṃ bhavet |
sampradhārya bhavadbhiśca deśakālārthasaṃhitam || 57 ||
tataḥ suṣeṇapramukhāḥ plavaṅgāmāḥ ssugrīva vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya |
āmantyra sarve plavagādhipaṃ te jagmurdiśaṃ tāṃ varuṇābhiguptām || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in