ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ದ್ವಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಅಥ ಪ್ರಸ್ಥಾಪ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಸ್ತಾನ್ಹರೀನ್ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಮ್ ।
ಅಬ್ರವೀನ್ಮೇಘಸಙ್ಕಾಶಂ ಸುಷೇಣಂ ನಾಮ ಯೂಥಪಮ್ ॥ 1 ॥
ತಾರಾಯಾಃ ಪಿತರಂ ರಾಜಾ ಶ್ವಶುರಂ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಮ್ ।
ಅಬ್ರವೀತ್ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿರ್ವಾಕ್ಯಮಭಿಗಮ್ಯ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಚ ॥ 2 ॥
ಮರೀಚಿಪುತ್ರಂ ಮಾರೀಚಮರ್ಚಿಷ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಪಿಮ್ ।
ವೃತಂ ಕಪಿವರೈ ಶ್ಶೂರೈರ್ಮಹೇನ್ದ್ರಸದೃಶದ್ಯುತಿಮ್ ॥ 3 ॥
ಬುದ್ಧಿವಿಕ್ರಮಸಮ್ಪನ್ನಂ ವೈನತೇಯಸಮದ್ಯುತಿಮ್ ।
ಮರೀಚಿಪುತ್ರಾನ್ಮಾರೀಚಾನರ್ಚಿರ್ಮಾಲಾನ್ಮಹಾಬಲಾನ್ ॥ 4 ॥
ಋಷಿಪುತ್ರಾಂಶ್ಚತಾನ್ತ್ಸರ್ವಾನ್ಪ್ರತೀಚೀಮಾದಿಶದ್ದಿಶಮ್ ।
ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಶತಸಹಸ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಕಪೀನಾಂ ಕಪಿಸತ್ತಮಾಃ ॥ 5 ॥
ಸುಷೇಣಪ್ರಮುಖಾ ಯೂಯಂ ವೈದೇಹೀಂ ಪರಿಮಾರ್ಗತಃ ।
ಸುರಾಷ್ಟ್ರಾನ್ಸಹಬಾಹ್ಲೀಕಾನ್ ಶ್ಚನ್ದ್ರಚಿತ್ರಾಂಸ್ತಥೈವ ಚ ॥ 6 ॥
ಸ್ಫೀತಾಞ್ಜನಪದಾನ್ರಮ್ಯಾನ್ವಿಪುಲಾನಿ ಪುರಾಣಿ ಚ ।
ಪುನ್ನಾಗಗಹನಂ ಕುಕ್ಷಿಂ ವಕುಲೋದ್ದಾಲಕಾಕುಲಮ್ ॥ 7 ॥
ತಥಾ ಕೇತಕಷಣ್ಡಾಂಶ್ಚ ಮಾರ್ಗಧ್ವಂ ಹರಿಯೂಥಪಾಃ ।
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಸ್ರೋತೋಗಮಾಶ್ಚೈವ ನದ್ಯಶ್ಶೀತಜಲಾಶ್ಶಿವಾಃ ॥ 8 ॥
ತಾಪಸಾನಾಮರಣ್ಯಾನಿ ಕಾನ್ತಾರಾ ಗಿರಯಶ್ಚ ಯೇ ।
ತತ್ರಸ್ಥಲೀಂ ಮರುಪ್ರಾಯಾಮತ್ಯುಚ್ಚಶಿರಸಶ್ಶಿಲಾಃ ॥ 9 ॥
ಗಿರಿಜಾಲಾವೃತಾಂ ದುರ್ಗಾಂ ಮಾರ್ಗಿತ್ವಾ ಪಶ್ಚಿಮಾಂ ದಿಶಮ್ ।
ತತಃ ಪಶ್ಚಿಮಮಾಸಾದ್ಯ ಸಮುದ್ರಂ ದ್ರಷ್ಟುಮರ್ಹಥ ॥ 10 ॥
ತಿಮಿನಕ್ರಾಯುತಜಲಮಕ್ಷೋಭ್ಯಮಥ ವಾನರಾಃ ।
ತತಃ ಕೇತಕಷಣ್ಡೇಷು ತಮಾಲಗಹನೇಷು ಚ ॥ 11 ॥
ಕಪಯೋ ವಿಹರಿಷ್ಯನ್ತಿ ನಾರಿಕೇಲವನೇಷು ಚ ।
ತತ್ರ ಸೀತಾಂ ಚ ಮಾರ್ಗಧ್ವಂ ನಿಲಯಂ ರಾವಣಸ್ಯ ಚ ॥ 12 ॥
ವೇಲಾತಲನಿವಿಷ್ಟೇಷು ಪರ್ವತೇಷು ವನೇಷು ಚ ।
ಮುರಚೀಪತ್ತನಂ ಚೈವ ರಮ್ಯಂ ಚೈವ ಜಟೀಪುರಮ್ ॥ 13 ॥
ಅವನ್ತೀಮಙ್ಗಲೋಪಾಂ ಚ ತಥಾ ಚಾಲಕ್ಷಿತಂ ವನಮ್ ।
ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಚ ವಿಶಾಲಾನಿ ಪತ್ತನಾನಿ ತತಸ್ತತಃ ॥ 14 ॥
ಸಿನ್ಧುಸಾಗರಯೋಶ್ಚೈವ ಸಙ್ಗಮೇ ತತ್ರ ಪರ್ವತಃ ।
ಮಹಾನ್ಹೇಮಗಿರಿರ್ನಾಮ ಶತಶೃಙ್ಗೋ ಮಹಾದ್ರುಮಃ ॥ 15 ॥
ತಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥೇಷು ರಮ್ಯೇಷು ಸಿಂಹಾಃ ಪಕ್ಷಗಮಾಃ ಸ್ಥಿತಾಃ ।
ತಿಮಿಮತ್ಸ್ಯಗಜಾಂಶ್ಚೈವ ನೀಡಾನ್ಯಾರೋಪಯನ್ತಿ ತೇ ॥ 16 ॥
ತಾನಿ ನೀಡಾನಿ ಸಿಂಹಾನಾಂ ಗಿರಿಶೃಙ್ಗಗತಾಶ್ಚ ಯೇ ।
ದೃಪ್ತಾಸ್ತೃಪ್ತಾಶ್ಚ ಮಾತಙ್ಗಾಸ್ತೋಯದಸ್ವನನಿಸ್ವನಾಃ ॥ 17 ॥
ವಿಚರನ್ತಿ ವಿಶಾಲೇಽಸ್ಮಿಂಸ್ತೋಯಪೂರ್ಣೇ ಸಮನ್ತತಃ ।
ತಸ್ಯ ಶೃಙ್ಗಂ ದಿವಸ್ಪರ್ಶಂ ಕಾಞ್ಚನಂ ಚಿತ್ರಪಾದಪಮ್ ॥ 18 ॥
ಸರ್ವಮಾಶು ವಿಚೇತವ್ಯಂ ಕಪಿಭಿಃ ಕಾಮರೂಪಿಭಿಃ ।
ಕೋಟಿಂ ತತ್ರ ಸಮುದ್ರೇ ತು ಕಾಞ್ಚನೀಂ ಶತಯೋಜನಾಮ್ ॥ 19 ॥
ದುರ್ದರ್ಶಾಂ ಪಾರಿಯಾತ್ರಸ್ಯ ಗತಾಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಥ ವಾನರಾಃ ।
ಕೋಟ್ಯಸ್ತತ್ರ ಚತುರ್ವಿಂಶದ್ಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಂ ತಪಸ್ವಿನಾಮ್ ॥ 20 ॥
ವಸನ್ತ್ಯಗ್ನಿನಿಕಾಶಾನಾಂ ಘೋರಾಣಾಂ ಕಾಮರೂಪಿಣಾಮ್ ।
ಪಾವಕಾರ್ಚಿಃ ಪ್ರತೀಕಾಶಾಸ್ಸಮವೇತಾಸ್ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ 21 ॥
ನಾತ್ಯಾಸಾದಯಿತವ್ಯಾಸ್ತೇ ವಾನರೈರ್ಭೀಮವಿಕ್ರಮೈಃ ।
ನಾದೇಯಂ ಚ ಫಲಂ ತಸ್ಮಾದ್ದೇಶಾತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ಲವಙ್ಗಮೈಃ ॥ 22 ॥
ದುರಾಸದಾ ಹಿ ತೇ ವೀರಾ ಸ್ಸತ್ತ್ವವನ್ತೋ ಮಹಾಬಲಾಃ ।
ಫಲಮೂಲಾನಿ ತೇ ತತ್ರ ರಕ್ಷನ್ತೇ ಭೀಮವಿಕ್ರಮಾಃ ॥ 23 ॥
ತತ್ರ ಯತ್ನಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಮಾರ್ಗಿತವ್ಯಾ ಚ ಜಾನಕೀ ।
ನ ಹಿ ತೇಭ್ಯೋ ಭಯಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಪಿತ್ವಮನುವರ್ತತಾಮ್ ॥ 24 ॥
ತತ್ರ ವೈಢೂರ್ಯವರ್ಣಾಭೋ ವಜ್ರಸಂಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥಿತಃ ।
ನಾನಾದ್ರುಮಲತಾಕೀರ್ಣೋ ವಜ್ರೋ ನಾಮ ಮಹಾಗಿರಿಃ ॥ 25 ॥
ಶ್ರೀಮಾನ್ಸಮುದಿತಸ್ತತ್ರ ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತಂ ಸಮಮ್ ।
ಗುಹಾಸ್ತತ್ರ ವಿಚೇತವ್ಯಾ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾಃ ॥ 26 ॥
ಚತುರ್ಭಾಗೇ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ಚಕ್ರವಾನ್ನಾಮ ಪರ್ವತಃ ।
ತತ್ರ ಚಕ್ರಂ ಸಹಸ್ರಾರಂ ನಿರ್ಮಿತಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಾ ॥ 27 ॥
ತತ್ರ ಪಞ್ಚಜನಂ ಹತ್ವಾ ಹಯಗ್ರೀವಂ ಚ ದಾನವಮ್ ।
ಆಜಹಾರ ತತಶ್ಚಕ್ರಂ ಶಙ್ಖಂ ಚ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ ॥ 28 ॥
ತಸ್ಯ ಸಾನುಷು ಚಿತ್ರೇಷು ವಿಶಾಲಾಸು ಗುಹಾಸು ಚ ।
ರಾವಣ ಸ್ಸಹ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಮಾರ್ಗಿತವ್ಯಸ್ತತ ಸ್ತತಃ ॥ 29 ॥
ಯೋಜನಾನಾಂ ಚತುಷ್ಷಷ್ಟಿರ್ವರಾಹೋ ನಾಮ ಪರ್ವತಃ ।
ಸುವರ್ಣಶೃಙ್ಗಸ್ಸುಶ್ರೀಮಾ ನಗಾಧೇ ವರುಣಾಲಯೇ ॥ 30 ॥
ತತ್ರ ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷಂ ನಾಮ ಜಾತರೂಪಮಯಂ ಪುರಮ್ ।
ಯಸ್ಮಿನ್ವಸತಿ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ನರಕೋ ನಾಮ ದಾನವಃ ॥ 31 ॥
ತತ್ರ ಸಾನುಷು ಚಿತ್ರೇಷು ವಿಶಾಲಾಸು ಗುಹಾಸು ಚ ।
ರಾವಣಸ್ಸಹ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಮಾರ್ಗಿತವ್ಯಸ್ತತಸ್ತತಃ ॥ 32 ॥
ತಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಶೈಲೇನ್ದ್ರಂ ಕಾಞ್ಚನಾನ್ತರನಿರ್ದರಃ ।
ಪರ್ವತ ಸ್ಸರ್ವಸೌವರ್ಣೋ ಧಾರಾಪ್ರಸ್ರವಣಾಯುತಃ ॥ 33 ॥
ತಂ ಗಜಾಶ್ಚ ವರಾಹಾಶ್ಚ ಸಿಂಹ ವ್ಯಾಘ್ರಾಶ್ಚ ಸರ್ವತಃ ।
ಅಭಿಗರ್ಜನ್ತಿ ಸತತಂ ತೇನ ಶಬ್ದೇನ ದರ್ಪಿತಾಃ ॥ 34 ॥
ಯಸ್ಮಿನ್ಹರಿಹಯ್ಶೀಮಾನ್ಮಹೇನ್ದ್ರಃ ಪಾಕಶಾಸನಃ ।
ಅಭಿಷಿಕ್ತಃ ಸುರೈ ರಾಜಾ ಮೇಘವಾನ್ನಾಮ ಪರ್ವತಃ ॥ 35 ॥
ತಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಶೈಲೇನ್ದ್ರಂ ಮಹೇನ್ದ್ರಪರಿಪಾಲಿತಮ್ ।
ಷಷ್ಟಿ ರ್ಗಿರಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಕಾಞ್ಚನಾನಿ ಗಮಿಷ್ಯಥ ॥ 36 ॥
ತರುಣಾದಿತ್ಯವರ್ಣಾನಿ ಭ್ರಾಜಮಾನಾನಿ ಸರ್ವತಃ ।
ಜಾತರೂಪಮಯೈರ್ವೃಕ್ಷೈ ಶೋಭಿತಾನಿ ಸುಪುಷ್ಪಿತೈಃ ॥ 37 ॥
ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಿತೋ ರಾಜಾ ಮೇರುರುತ್ತರಪರ್ವತಃ ।
ಆದಿತ್ಯೇನ ಪ್ರಸನ್ನೇನ ಶೈಲೋ ದತ್ತವರಃ ಪುರಾ ॥ 38 ॥
ತೇನೈವ ಮುಕ್ತಶ್ಶೈಲೇನ್ದ್ರಸ್ಸರ್ವ ಏವ ತ್ವದಾಶ್ರಯಾಃ ।
ಮತ್ಪ್ರಸಾದಾದ್ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ದಿವಾ ರಾತ್ರಂ ಚ ಕಾಞ್ಚನಾಃ ॥ 39 ॥
ತ್ವಯಿ ಯೇ ಚಾಪಿ ವತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ದೇವಗನ್ಧರ್ವದಾನವಾಃ ।
ತೇ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ರಕ್ತಾಶ್ಚ ಪ್ರಭಯಾ ಕಾಞ್ಚನಪ್ರಭಾಃ ॥ 40 ॥
ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಶ್ಚ ಮರೂತೋ ವಸವಶ್ಚ ದಿವೌಕಸಃ ।
ಆಗಮ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮಾಂ ಸನ್ಧ್ಯಾಂ ಮೇರುಮುತ್ತಮಪರ್ವತಮ್ ॥ 41 ॥
ಆದಿತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತೈಶ್ಚ ಸೂರ್ಯೋಽಭಿಪೂಜಿತಃ ।
ಅದೃಶ್ಯಸ್ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮಸ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿಪರ್ವತಮ್ ॥ 42 ॥
ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶ ತಾನಿ ದಿವಾಕರಃ ।
ಮುಹೂರ್ತಾರ್ಧೇನ ತಂ ಶೀಘ್ರಮಭಿಯಾತಿ ಶಿಲೋಚ್ಚಯಮ್ ॥ 43 ॥
ಶೃಙ್ಗೇ ತಸ್ಯ ಮಹದ್ದಿವ್ಯಂ ಭವನಂ ಸೂರ್ಯಸನ್ನಿಭಮ್ ।
ಪ್ರಾಸಾದಗಣಸಮ್ಬಾಧಂ ವಿಹಿತಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಾ ॥ 44 ॥
ಶೋಭಿತಂ ತರುಭಿಶ್ಚಿತ್ರೈರ್ನಾನಾಪಕ್ಷಿಸಮಾಕುಲೈಃ ।
ನಿಕೇತಂ ಪಾಶಹಸ್ತಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 45 ॥
ಅನ್ತರಾ ಮೇರುಮಸ್ತಂ ಚ ತಾಲೋ ದಶಶಿರಾ ಮಹಾನ್ ।
ಜಾತರೂಪಮಯ್ಶೀಮಾನ್ಭ್ರಾಜತೇ ಚಿತ್ರವೇದಿಕಃ ॥ 46 ॥
ತೇಷು ಸರ್ವೇಷು ದುರ್ಗೇಷು ಸರಸ್ಸು ಚ ಸರಿತ್ಸು ಚ ।
ರಾವಣಸ್ಸಹ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಮಾರ್ಗಿತವ್ಯಸ್ತತ ಸ್ತತಃ ॥ 47 ॥
ಯತ್ರ ತಿಷ್ಠತಿ ಧರ್ಮಜ್ಞಸ್ತಪಸಾ ಸ್ವೇನ ಭಾವಿತಃ ।
ಮೇರುಸಾವರ್ಣಿರಿತ್ಯೇವ ಖ್ಯಾತೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಮಃ ॥ 48 ॥
ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯೋ ಮೇರುಸಾವರ್ಣಿರ್ಮಹರ್ಷಿಃ ಸೂರ್ಯಸನ್ನಿಭಃ ।
ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ಭೂಮೌ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಮೈಥಿಲೀಂ ಪ್ರತಿ ॥ 49 ॥
ಏತಾವ ಜ್ಜೀವಲೋಕಸ್ಯ ಭಾಸ್ಕರೋ ರಜನೀಕ್ಷ್ಯೇ ।
ಕೃತ್ವಾ ವಿತಿಮಿರಂ ಸರ್ವಮಸ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪರ್ವತಮ್ ॥ 50 ॥
ಏತಾವದ್ವಾನರೈಶ್ಶಕ್ಯಂ ಗನ್ತುಂ ವಾನರಪುಙ್ಗವಾಃ ।
ಅಭಾಸ್ಕರಮಮರ್ಯಾದಂ ನ ಜಾನೀಮಸ್ತತಃ ಪರಮ್ ॥ 51 ॥
ಅಧಿಗಮ್ಯ ತು ವೈದೇಹೀಂ ನಿಲಯಂ ರಾವಣಸ್ಯ ಚ ।
ಅಸ್ತ ಪರ್ವತಮಾಸಾದ್ಯ ಪೂರ್ಣೇ ಮಾಸೇ ನಿವರ್ತತ ॥ 52 ॥
ಊರ್ಧ್ವಂ ಮಾಸಾನ್ನ ವಸ್ತವ್ಯಂ ವಸನ್ ವಧ್ಯೋ ಭವೇನ್ಮಮ ।
ಸಹೈವ ಶೂರೋ ಯುಷ್ಮಾಭಿಶ್ಶ್ವಶುರೋ ಮೇ ಗಮಿಷ್ಯತಿ ॥ 53 ॥
ಶ್ರೋತವ್ಯಂ ಸರ್ವಮೇತಸ್ಯ ಭವದ್ಭಿರ್ದಿಷ್ಟಕಾರಿಭಿಃ ।
ಗುರುರೇಷ ಮಹಾಬಾಹುಶ್ಶ್ವಶುರೋ ಮೇ ಮಹಾಬಲಃ ॥ 54 ॥
ಭವನ್ತಶ್ಚಾಪಿ ವಿಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಪ್ರಮಾಣಂ ಸರ್ವ ಕರ್ಮಸು ।
ಪ್ರಮಾಣಮೇನಂ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಪಶ್ಯಧ್ವಂ ಪಶ್ಚಿಮಾಂ ದಿಶಮ್ ॥ 55 ॥
ದೃಷ್ಟಾಯಾಂ ತು ನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಪತ್ನ್ಯಾಮಮಿತತೇಜಸಃ ।
ಕೃತಕೃತ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯಾಮಃ ಕೃತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಕರ್ಮಣಾ ॥ 56 ॥
ಅತೋಽನ್ಯದಪಿ ಯತ್ಕಾರ್ಯಂ ಕಾರ್ಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ಹಿತಂ ಭವೇತ್ ।
ಸಮ್ಪ್ರಧಾರ್ಯ ಭವದ್ಭಿಶ್ಚ ದೇಶಕಾಲಾರ್ಥಸಂಹಿತಮ್ ॥ 57 ॥
ತತಃ ಸುಷೇಣಪ್ರಮುಖಾಃ ಪ್ಲವಙ್ಗಾಮಾಃ ಸ್ಸುಗ್ರೀವ ವಾಕ್ಯಂ ನಿಪುಣಂ ನಿಶಮ್ಯ ।
ಆಮನ್ತ್ಯ್ರ ಸರ್ವೇ ಪ್ಲವಗಾಧಿಪಂ ತೇ ಜಗ್ಮುರ್ದಿಶಂ ತಾಂ ವರುಣಾಭಿಗುಪ್ತಾಮ್ ॥ 58 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvicatvāriṃśassargaḥ |
atha prasthāpya sugrīvastānharīndakṣiṇāṃ diśam |
abravīnmeghasaṅkāśaṃ suṣeṇaṃ nāma yūthapam || 1 ||
tārāyāḥ pitaraṃ rājā śvaśuraṃ bhīmavikramam |
abravītprāñjalirvākyamabhigamya praṇamya ca || 2 ||
marīciputraṃ mārīcamarciṣmantaṃ mahākapim |
vṛtaṃ kapivarai śśūrairmahendrasadṛśadyutim || 3 ||
buddhivikramasampannaṃ vainateyasamadyutim |
marīciputrānmārīcānarcirmālānmahābalān || 4 ||
ṛṣiputrāṃścatāntsarvānpratīcīmādiśaddiśam |
dvābhyāṃ śatasahasrābhyāṃ kapīnāṃ kapisattamāḥ || 5 ||
suṣeṇapramukhā yūyaṃ vaidehīṃ parimārgataḥ |
surāṣṭrānsahabāhlīkān ścandracitrāṃstathaiva ca || 6 ||
sphītāñjanapadānramyānvipulāni purāṇi ca |
punnāgagahanaṃ kukṣiṃ vakuloddālakākulam || 7 ||
tathā ketakaṣaṇḍāṃśca mārgadhvaṃ hariyūthapāḥ |
pratyaksrotogamāścaiva nadyaśśītajalāśśivāḥ || 8 ||
tāpasānāmaraṇyāni kāntārā girayaśca ye |
tatrasthalīṃ maruprāyāmatyuccaśirasaśśilāḥ || 9 ||
girijālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam |
tataḥ paścimamāsādya samudraṃ draṣṭumarhatha || 10 ||
timinakrāyutajalamakṣobhyamatha vānarāḥ |
tataḥ ketakaṣaṇḍeṣu tamālagahaneṣu ca || 11 ||
kapayo vihariṣyanti nārikelavaneṣu ca |
tatra sītāṃ ca mārgadhvaṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca || 12 ||
velātalaniviṣṭeṣu parvateṣu vaneṣu ca |
muracīpattanaṃ caiva ramyaṃ caiva jaṭīpuram || 13 ||
avantīmaṅgalopāṃ ca tathā cālakṣitaṃ vanam |
rāṣṭrāṇi ca viśālāni pattanāni tatastataḥ || 14 ||
sindhusāgarayoścaiva saṅgame tatra parvataḥ |
mahānhemagirirnāma śataśṛṅgo mahādrumaḥ || 15 ||
tasya prastheṣu ramyeṣu siṃhāḥ pakṣagamāḥ sthitāḥ |
timimatsyagajāṃścaiva nīḍānyāropayanti te || 16 ||
tāni nīḍāni siṃhānāṃ giriśṛṅgagatāśca ye |
dṛptāstṛptāśca mātaṅgāstoyadasvananisvanāḥ || 17 ||
vicaranti viśāle'smiṃstoyapūrṇe samantataḥ |
tasya śṛṅgaṃ divasparśaṃ kāñcanaṃ citrapādapam || 18 ||
sarvamāśu vicetavyaṃ kapibhiḥ kāmarūpibhiḥ |
koṭiṃ tatra samudre tu kāñcanīṃ śatayojanām || 19 ||
durdarśāṃ pāriyātrasya gatāṃ drakṣyatha vānarāḥ |
koṭyastatra caturviṃśadgandharvāṇāṃ tapasvinām || 20 ||
vasantyagninikāśānāṃ ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām |
pāvakārciḥ pratīkāśāssamavetāssahasraśaḥ || 21 ||
nātyāsādayitavyāste vānarairbhīmavikramaiḥ |
nādeyaṃ ca phalaṃ tasmāddeśātkiñcit plavaṅgamaiḥ || 22 ||
durāsadā hi te vīrā ssattvavanto mahābalāḥ |
phalamūlāni te tatra rakṣante bhīmavikramāḥ || 23 ||
tatra yatnaśca kartavyo mārgitavyā ca jānakī |
na hi tebhyo bhayaṃ kiñcitkapitvamanuvartatām || 24 ||
tatra vaiḍhūryavarṇābho vajrasaṃsthānasaṃsthitaḥ |
nānādrumalatākīrṇo vajro nāma mahāgiriḥ || 25 ||
śrīmānsamuditastatra yojanānāṃ śataṃ samam |
guhāstatra vicetavyā prayatnena plavaṅgamāḥ || 26 ||
caturbhāge samudrasya cakravānnāma parvataḥ |
tatra cakraṃ sahasrāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 27 ||
tatra pañcajanaṃ hatvā hayagrīvaṃ ca dānavam |
ājahāra tataścakraṃ śaṅkhaṃ ca puruṣottamaḥ || 28 ||
tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇa ssaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 29 ||
yojanānāṃ catuṣṣaṣṭirvarāho nāma parvataḥ |
suvarṇaśṛṅgassuśrīmā nagādhe varuṇālaye || 30 ||
tatra prāgjyotiṣaṃ nāma jātarūpamayaṃ puram |
yasminvasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ || 31 ||
tatra sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 32 ||
tamatikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ |
parvata ssarvasauvarṇo dhārāprasravaṇāyutaḥ || 33 ||
taṃ gajāśca varāhāśca siṃha vyāghrāśca sarvataḥ |
abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ || 34 ||
yasminharihayśīmānmahendraḥ pākaśāsanaḥ |
abhiṣiktaḥ surai rājā meghavānnāma parvataḥ || 35 ||
tamatikramya śailendraṃ mahendraparipālitam |
ṣaṣṭi rgirisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha || 36 ||
taruṇādityavarṇāni bhrājamānāni sarvataḥ |
jātarūpamayairvṛkṣai śobhitāni supuṣpitaiḥ || 37 ||
teṣāṃ madhye sthito rājā meruruttaraparvataḥ |
ādityena prasannena śailo dattavaraḥ purā || 38 ||
tenaiva muktaśśailendrassarva eva tvadāśrayāḥ |
matprasādādbhaviṣyanti divā rātraṃ ca kāñcanāḥ || 39 ||
tvayi ye cāpi vatsyanti devagandharvadānavāḥ |
te bhaviṣyanti raktāśca prabhayā kāñcanaprabhāḥ || 40 ||
viśve devāśca marūto vasavaśca divaukasaḥ |
āgamya paścimāṃ sandhyāṃ merumuttamaparvatam || 41 ||
ādityamupatiṣṭhanti taiśca sūryo'bhipūjitaḥ |
adṛśyassarvabhūtānāmastaṃ gacchatiparvatam || 42 ||
yojanānāṃ sahasrāṇi daśa tāni divākaraḥ |
muhūrtārdhena taṃ śīghramabhiyāti śiloccayam || 43 ||
śṛṅge tasya mahaddivyaṃ bhavanaṃ sūryasannibham |
prāsādagaṇasambādhaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā || 44 ||
śobhitaṃ tarubhiścitrairnānāpakṣisamākulaiḥ |
niketaṃ pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 45 ||
antarā merumastaṃ ca tālo daśaśirā mahān |
jātarūpamayśīmānbhrājate citravedikaḥ || 46 ||
teṣu sarveṣu durgeṣu sarassu ca saritsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 47 ||
yatra tiṣṭhati dharmajñastapasā svena bhāvitaḥ |
merusāvarṇirityeva khyāto vai brahmaṇā samaḥ || 48 ||
praṣṭavyo merusāvarṇirmaharṣiḥ sūryasannibhaḥ |
praṇamya śirasā bhūmau pravṛttiṃ maithilīṃ prati || 49 ||
etāva jjīvalokasya bhāskaro rajanīkṣye |
kṛtvā vitimiraṃ sarvamastaṃ gacchati parvatam || 50 ||
etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 51 ||
adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca |
asta parvatamāsādya pūrṇe māse nivartata || 52 ||
ūrdhvaṃ māsānna vastavyaṃ vasan vadhyo bhavenmama |
sahaiva śūro yuṣmābhiśśvaśuro me gamiṣyati || 53 ||
śrotavyaṃ sarvametasya bhavadbhirdiṣṭakāribhiḥ |
gurureṣa mahābāhuśśvaśuro me mahābalaḥ || 54 ||
bhavantaścāpi vikrāntāḥ pramāṇaṃ sarva karmasu |
pramāṇamenaṃ saṃsthāpya paśyadhvaṃ paścimāṃ diśam || 55 ||
dṛṣṭāyāṃ tu narendrasya patnyāmamitatejasaḥ |
kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṛtasya pratikarmaṇā || 56 ||
ato'nyadapi yatkāryaṃ kāryasyāsya hitaṃ bhavet |
sampradhārya bhavadbhiśca deśakālārthasaṃhitam || 57 ||
tataḥ suṣeṇapramukhāḥ plavaṅgāmāḥ ssugrīva vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya |
āmantyra sarve plavagādhipaṃ te jagmurdiśaṃ tāṃ varuṇābhiguptām || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ द्विचत्वारिंशस्सर्गः ।
अथ प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणां दिशम् ।
अब्रवीन्मेघसङ्काशं सुषेणं नाम यूथपम् ॥ 1 ॥
तारायाः पितरं राजा श्वशुरं भीमविक्रमम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमभिगम्य प्रणम्य च ॥ 2 ॥
मरीचिपुत्रं मारीचमर्चिष्मन्तं महाकपिम् ।
वृतं कपिवरै श्शूरैर्महेन्द्रसदृशद्युतिम् ॥ 3 ॥
बुद्धिविक्रमसम्पन्नं वैनतेयसमद्युतिम् ।
मरीचिपुत्रान्मारीचानर्चिर्मालान्महाबलान् ॥ 4 ॥
ऋषिपुत्रांश्चतान्त्सर्वान्प्रतीचीमादिशद्दिशम् ।
द्वाभ्यां शतसहस्राभ्यां कपीनां कपिसत्तमाः ॥ 5 ॥
सुषेणप्रमुखा यूयं वैदेहीं परिमार्गतः ।
सुराष्ट्रान्सहबाह्लीकान् श्चन्द्रचित्रांस्तथैव च ॥ 6 ॥
स्फीताञ्जनपदान्रम्यान्विपुलानि पुराणि च ।
पुन्नागगहनं कुक्षिं वकुलोद्दालकाकुलम् ॥ 7 ॥
तथा केतकषण्डांश्च मार्गध्वं हरियूथपाः ।
प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैव नद्यश्शीतजलाश्शिवाः ॥ 8 ॥
तापसानामरण्यानि कान्तारा गिरयश्च ये ।
तत्रस्थलीं मरुप्रायामत्युच्चशिरसश्शिलाः ॥ 9 ॥
गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम् ।
ततः पश्चिममासाद्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ ॥ 10 ॥
तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथ वानराः ।
ततः केतकषण्डेषु तमालगहनेषु च ॥ 11 ॥
कपयो विहरिष्यन्ति नारिकेलवनेषु च ।
तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं रावणस्य च ॥ 12 ॥
वेलातलनिविष्टेषु पर्वतेषु वनेषु च ।
मुरचीपत्तनं चैव रम्यं चैव जटीपुरम् ॥ 13 ॥
अवन्तीमङ्गलोपां च तथा चालक्षितं वनम् ।
राष्ट्राणि च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः ॥ 14 ॥
सिन्धुसागरयोश्चैव सङ्गमे तत्र पर्वतः ।
महान्हेमगिरिर्नाम शतशृङ्गो महाद्रुमः ॥ 15 ॥
तस्य प्रस्थेषु रम्येषु सिंहाः पक्षगमाः स्थिताः ।
तिमिमत्स्यगजांश्चैव नीडान्यारोपयन्ति ते ॥ 16 ॥
तानि नीडानि सिंहानां गिरिशृङ्गगताश्च ये ।
दृप्तास्तृप्ताश्च मातङ्गास्तोयदस्वननिस्वनाः ॥ 17 ॥
विचरन्ति विशालेऽस्मिंस्तोयपूर्णे समन्ततः ।
तस्य शृङ्गं दिवस्पर्शं काञ्चनं चित्रपादपम् ॥ 18 ॥
सर्वमाशु विचेतव्यं कपिभिः कामरूपिभिः ।
कोटिं तत्र समुद्रे तु काञ्चनीं शतयोजनाम् ॥ 19 ॥
दुर्दर्शां पारियात्रस्य गतां द्रक्ष्यथ वानराः ।
कोट्यस्तत्र चतुर्विंशद्गन्धर्वाणां तपस्विनाम् ॥ 20 ॥
वसन्त्यग्निनिकाशानां घोराणां कामरूपिणाम् ।
पावकार्चिः प्रतीकाशास्समवेतास्सहस्रशः ॥ 21 ॥
नात्यासादयितव्यास्ते वानरैर्भीमविक्रमैः ।
नादेयं च फलं तस्माद्देशात्किञ्चित् प्लवङ्गमैः ॥ 22 ॥
दुरासदा हि ते वीरा स्सत्त्ववन्तो महाबलाः ।
फलमूलानि ते तत्र रक्षन्ते भीमविक्रमाः ॥ 23 ॥
तत्र यत्नश्च कर्तव्यो मार्गितव्या च जानकी ।
न हि तेभ्यो भयं किञ्चित्कपित्वमनुवर्तताम् ॥ 24 ॥
तत्र वैढूर्यवर्णाभो वज्रसंस्थानसंस्थितः ।
नानाद्रुमलताकीर्णो वज्रो नाम महागिरिः ॥ 25 ॥
श्रीमान्समुदितस्तत्र योजनानां शतं समम् ।
गुहास्तत्र विचेतव्या प्रयत्नेन प्लवङ्गमाः ॥ 26 ॥
चतुर्भागे समुद्रस्य चक्रवान्नाम पर्वतः ।
तत्र चक्रं सहस्रारं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ 27 ॥
तत्र पञ्चजनं हत्वा हयग्रीवं च दानवम् ।
आजहार ततश्चक्रं शङ्खं च पुरुषोत्तमः ॥ 28 ॥
तस्य सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च ।
रावण स्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्तत स्ततः ॥ 29 ॥
योजनानां चतुष्षष्टिर्वराहो नाम पर्वतः ।
सुवर्णशृङ्गस्सुश्रीमा नगाधे वरुणालये ॥ 30 ॥
तत्र प्राग्ज्योतिषं नाम जातरूपमयं पुरम् ।
यस्मिन्वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः ॥ 31 ॥
तत्र सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च ।
रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ 32 ॥
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं काञ्चनान्तरनिर्दरः ।
पर्वत स्सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः ॥ 33 ॥
तं गजाश्च वराहाश्च सिंह व्याघ्राश्च सर्वतः ।
अभिगर्जन्ति सततं तेन शब्देन दर्पिताः ॥ 34 ॥
यस्मिन्हरिहय्शीमान्महेन्द्रः पाकशासनः ।
अभिषिक्तः सुरै राजा मेघवान्नाम पर्वतः ॥ 35 ॥
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं महेन्द्रपरिपालितम् ।
षष्टि र्गिरिसहस्राणि काञ्चनानि गमिष्यथ ॥ 36 ॥
तरुणादित्यवर्णानि भ्राजमानानि सर्वतः ।
जातरूपमयैर्वृक्षै शोभितानि सुपुष्पितैः ॥ 37 ॥
तेषां मध्ये स्थितो राजा मेरुरुत्तरपर्वतः ।
आदित्येन प्रसन्नेन शैलो दत्तवरः पुरा ॥ 38 ॥
तेनैव मुक्तश्शैलेन्द्रस्सर्व एव त्वदाश्रयाः ।
मत्प्रसादाद्भविष्यन्ति दिवा रात्रं च काञ्चनाः ॥ 39 ॥
त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति देवगन्धर्वदानवाः ।
ते भविष्यन्ति रक्ताश्च प्रभया काञ्चनप्रभाः ॥ 40 ॥
विश्वे देवाश्च मरूतो वसवश्च दिवौकसः ।
आगम्य पश्चिमां सन्ध्यां मेरुमुत्तमपर्वतम् ॥ 41 ॥
आदित्यमुपतिष्ठन्ति तैश्च सूर्योऽभिपूजितः ।
अदृश्यस्सर्वभूतानामस्तं गच्छतिपर्वतम् ॥ 42 ॥
योजनानां सहस्राणि दश तानि दिवाकरः ।
मुहूर्तार्धेन तं शीघ्रमभियाति शिलोच्चयम् ॥ 43 ॥
शृङ्गे तस्य महद्दिव्यं भवनं सूर्यसन्निभम् ।
प्रासादगणसम्बाधं विहितं विश्वकर्मणा ॥ 44 ॥
शोभितं तरुभिश्चित्रैर्नानापक्षिसमाकुलैः ।
निकेतं पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ 45 ॥
अन्तरा मेरुमस्तं च तालो दशशिरा महान् ।
जातरूपमय्शीमान्भ्राजते चित्रवेदिकः ॥ 46 ॥
तेषु सर्वेषु दुर्गेषु सरस्सु च सरित्सु च ।
रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्तत स्ततः ॥ 47 ॥
यत्र तिष्ठति धर्मज्ञस्तपसा स्वेन भावितः ।
मेरुसावर्णिरित्येव ख्यातो वै ब्रह्मणा समः ॥ 48 ॥
प्रष्टव्यो मेरुसावर्णिर्महर्षिः सूर्यसन्निभः ।
प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रवृत्तिं मैथिलीं प्रति ॥ 49 ॥
एताव ज्जीवलोकस्य भास्करो रजनीक्ष्ये ।
कृत्वा वितिमिरं सर्वमस्तं गच्छति पर्वतम् ॥ 50 ॥
एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः ।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ 51 ॥
अधिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च ।
अस्त पर्वतमासाद्य पूर्णे मासे निवर्तत ॥ 52 ॥
ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम ।
सहैव शूरो युष्माभिश्श्वशुरो मे गमिष्यति ॥ 53 ॥
श्रोतव्यं सर्वमेतस्य भवद्भिर्दिष्टकारिभिः ।
गुरुरेष महाबाहुश्श्वशुरो मे महाबलः ॥ 54 ॥
भवन्तश्चापि विक्रान्ताः प्रमाणं सर्व कर्मसु ।
प्रमाणमेनं संस्थाप्य पश्यध्वं पश्चिमां दिशम् ॥ 55 ॥
दृष्टायां तु नरेन्द्रस्य पत्न्याममिततेजसः ।
कृतकृत्या भविष्यामः कृतस्य प्रतिकर्मणा ॥ 56 ॥
अतोऽन्यदपि यत्कार्यं कार्यस्यास्य हितं भवेत् ।
सम्प्रधार्य भवद्भिश्च देशकालार्थसंहितम् ॥ 57 ॥
ततः सुषेणप्रमुखाः प्लवङ्गामाः स्सुग्रीव वाक्यं निपुणं निशम्य ।
आमन्त्य्र सर्वे प्लवगाधिपं ते जग्मुर्दिशं तां वरुणाभिगुप्ताम् ॥ 58 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha dvicatvāriṃśassargaḥ |
atha prasthāpya sugrīvastānharīndakṣiṇāṃ diśam |
abravīnmeghasaṅkāśaṃ suṣeṇaṃ nāma yūthapam || 1 ||
tārāyāḥ pitaraṃ rājā śvaśuraṃ bhīmavikramam |
abravītprāñjalirvākyamabhigamya praṇamya ca || 2 ||
marīciputraṃ mārīcamarciṣmantaṃ mahākapim |
vṛtaṃ kapivarai śśūrairmahendrasadṛśadyutim || 3 ||
buddhivikramasampannaṃ vainateyasamadyutim |
marīciputrānmārīcānarcirmālānmahābalān || 4 ||
ṛṣiputrāṃścatāntsarvānpratīcīmādiśaddiśam |
dvābhyāṃ śatasahasrābhyāṃ kapīnāṃ kapisattamāḥ || 5 ||
suṣeṇapramukhā yūyaṃ vaidehīṃ parimārgataḥ |
surāṣṭrānsahabāhlīkān ścandracitrāṃstathaiva ca || 6 ||
sphītāñjanapadānramyānvipulāni purāṇi ca |
punnāgagahanaṃ kukṣiṃ vakuloddālakākulam || 7 ||
tathā ketakaṣaṇḍāṃśca mārgadhvaṃ hariyūthapāḥ |
pratyaksrotogamāścaiva nadyaśśītajalāśśivāḥ || 8 ||
tāpasānāmaraṇyāni kāntārā girayaśca ye |
tatrasthalīṃ maruprāyāmatyuccaśirasaśśilāḥ || 9 ||
girijālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam |
tataḥ paścimamāsādya samudraṃ draṣṭumarhatha || 10 ||
timinakrāyutajalamakṣobhyamatha vānarāḥ |
tataḥ ketakaṣaṇḍeṣu tamālagahaneṣu ca || 11 ||
kapayo vihariṣyanti nārikelavaneṣu ca |
tatra sītāṃ ca mārgadhvaṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca || 12 ||
velātalaniviṣṭeṣu parvateṣu vaneṣu ca |
muracīpattanaṃ caiva ramyaṃ caiva jaṭīpuram || 13 ||
avantīmaṅgalopāṃ ca tathā cālakṣitaṃ vanam |
rāṣṭrāṇi ca viśālāni pattanāni tatastataḥ || 14 ||
sindhusāgarayoścaiva saṅgame tatra parvataḥ |
mahānhemagirirnāma śataśṛṅgo mahādrumaḥ || 15 ||
tasya prastheṣu ramyeṣu siṃhāḥ pakṣagamāḥ sthitāḥ |
timimatsyagajāṃścaiva nīḍānyāropayanti te || 16 ||
tāni nīḍāni siṃhānāṃ giriśṛṅgagatāśca ye |
dṛptāstṛptāśca mātaṅgāstoyadasvananisvanāḥ || 17 ||
vicaranti viśāle'smiṃstoyapūrṇe samantataḥ |
tasya śṛṅgaṃ divasparśaṃ kāñcanaṃ citrapādapam || 18 ||
sarvamāśu vicetavyaṃ kapibhiḥ kāmarūpibhiḥ |
koṭiṃ tatra samudre tu kāñcanīṃ śatayojanām || 19 ||
durdarśāṃ pāriyātrasya gatāṃ drakṣyatha vānarāḥ |
koṭyastatra caturviṃśadgandharvāṇāṃ tapasvinām || 20 ||
vasantyagninikāśānāṃ ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām |
pāvakārciḥ pratīkāśāssamavetāssahasraśaḥ || 21 ||
nātyāsādayitavyāste vānarairbhīmavikramaiḥ |
nādeyaṃ ca phalaṃ tasmāddeśātkiñcit plavaṅgamaiḥ || 22 ||
durāsadā hi te vīrā ssattvavanto mahābalāḥ |
phalamūlāni te tatra rakṣante bhīmavikramāḥ || 23 ||
tatra yatnaśca kartavyo mārgitavyā ca jānakī |
na hi tebhyo bhayaṃ kiñcitkapitvamanuvartatām || 24 ||
tatra vaiḍhūryavarṇābho vajrasaṃsthānasaṃsthitaḥ |
nānādrumalatākīrṇo vajro nāma mahāgiriḥ || 25 ||
śrīmānsamuditastatra yojanānāṃ śataṃ samam |
guhāstatra vicetavyā prayatnena plavaṅgamāḥ || 26 ||
caturbhāge samudrasya cakravānnāma parvataḥ |
tatra cakraṃ sahasrāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 27 ||
tatra pañcajanaṃ hatvā hayagrīvaṃ ca dānavam |
ājahāra tataścakraṃ śaṅkhaṃ ca puruṣottamaḥ || 28 ||
tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇa ssaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 29 ||
yojanānāṃ catuṣṣaṣṭirvarāho nāma parvataḥ |
suvarṇaśṛṅgassuśrīmā nagādhe varuṇālaye || 30 ||
tatra prāgjyotiṣaṃ nāma jātarūpamayaṃ puram |
yasminvasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ || 31 ||
tatra sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 32 ||
tamatikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ |
parvata ssarvasauvarṇo dhārāprasravaṇāyutaḥ || 33 ||
taṃ gajāśca varāhāśca siṃha vyāghrāśca sarvataḥ |
abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ || 34 ||
yasminharihayśīmānmahendraḥ pākaśāsanaḥ |
abhiṣiktaḥ surai rājā meghavānnāma parvataḥ || 35 ||
tamatikramya śailendraṃ mahendraparipālitam |
ṣaṣṭi rgirisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha || 36 ||
taruṇādityavarṇāni bhrājamānāni sarvataḥ |
jātarūpamayairvṛkṣai śobhitāni supuṣpitaiḥ || 37 ||
teṣāṃ madhye sthito rājā meruruttaraparvataḥ |
ādityena prasannena śailo dattavaraḥ purā || 38 ||
tenaiva muktaśśailendrassarva eva tvadāśrayāḥ |
matprasādādbhaviṣyanti divā rātraṃ ca kāñcanāḥ || 39 ||
tvayi ye cāpi vatsyanti devagandharvadānavāḥ |
te bhaviṣyanti raktāśca prabhayā kāñcanaprabhāḥ || 40 ||
viśve devāśca marūto vasavaśca divaukasaḥ |
āgamya paścimāṃ sandhyāṃ merumuttamaparvatam || 41 ||
ādityamupatiṣṭhanti taiśca sūryo'bhipūjitaḥ |
adṛśyassarvabhūtānāmastaṃ gacchatiparvatam || 42 ||
yojanānāṃ sahasrāṇi daśa tāni divākaraḥ |
muhūrtārdhena taṃ śīghramabhiyāti śiloccayam || 43 ||
śṛṅge tasya mahaddivyaṃ bhavanaṃ sūryasannibham |
prāsādagaṇasambādhaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā || 44 ||
śobhitaṃ tarubhiścitrairnānāpakṣisamākulaiḥ |
niketaṃ pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 45 ||
antarā merumastaṃ ca tālo daśaśirā mahān |
jātarūpamayśīmānbhrājate citravedikaḥ || 46 ||
teṣu sarveṣu durgeṣu sarassu ca saritsu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 47 ||
yatra tiṣṭhati dharmajñastapasā svena bhāvitaḥ |
merusāvarṇirityeva khyāto vai brahmaṇā samaḥ || 48 ||
praṣṭavyo merusāvarṇirmaharṣiḥ sūryasannibhaḥ |
praṇamya śirasā bhūmau pravṛttiṃ maithilīṃ prati || 49 ||
etāva jjīvalokasya bhāskaro rajanīkṣye |
kṛtvā vitimiraṃ sarvamastaṃ gacchati parvatam || 50 ||
etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 51 ||
adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca |
asta parvatamāsādya pūrṇe māse nivartata || 52 ||
ūrdhvaṃ māsānna vastavyaṃ vasan vadhyo bhavenmama |
sahaiva śūro yuṣmābhiśśvaśuro me gamiṣyati || 53 ||
śrotavyaṃ sarvametasya bhavadbhirdiṣṭakāribhiḥ |
gurureṣa mahābāhuśśvaśuro me mahābalaḥ || 54 ||
bhavantaścāpi vikrāntāḥ pramāṇaṃ sarva karmasu |
pramāṇamenaṃ saṃsthāpya paśyadhvaṃ paścimāṃ diśam || 55 ||
dṛṣṭāyāṃ tu narendrasya patnyāmamitatejasaḥ |
kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṛtasya pratikarmaṇā || 56 ||
ato'nyadapi yatkāryaṃ kāryasyāsya hitaṃ bhavet |
sampradhārya bhavadbhiśca deśakālārthasaṃhitam || 57 ||
tataḥ suṣeṇapramukhāḥ plavaṅgāmāḥ ssugrīva vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya |
āmantyra sarve plavagādhipaṃ te jagmurdiśaṃ tāṃ varuṇābhiguptām || 58 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.