4.42 Kishkindhakanda - Dvichatvarimsha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩම් .

අථ ද්විචත්වාරිංශස්සර්ගඃ .

අථ ප්රස්ථාප්ය සුග්රීවස්තාන්හරීන්දක්ෂිණාං දිශම් .

අබ්රවීන්මේඝසඞ්කාශං සුෂේණං නාම යූථපම් .. 1 ..

තාරායාඃ පිතරං රාජා ශ්වශුරං භීමවික්රමම් .

අබ්රවීත්ප්රාඤ්ජලිර්වාක්යමභිගම්ය ප්රණම්ය ච .. 2 ..

මරීචිපුත්රං මාරීචමර්චිෂ්මන්තං මහාකපිම් .

වෘතං කපිවරෛ ශ්ශූරෛර්මහේන්ද්රසදෘශද්යුතිම් .. 3 ..

බුද්ධිවික්රමසම්පන්නං වෛනතේයසමද්යුතිම් .

මරීචිපුත්රාන්මාරීචානර්චිර්මාලාන්මහාබලාන් .. 4 ..

ඍෂිපුත්රාංශ්චතාන්ත්සර්වාන්ප්රතීචීමාදිශද්දිශම් .

ද්වාභ්යාං ශතසහස්රාභ්යාං කපීනාං කපිසත්තමාඃ .. 5 ..

සුෂේණප්රමුඛා යූයං වෛදේහීං පරිමාර්ගතඃ .

සුරාෂ්ට්රාන්සහබාහ්ලීකාන් ශ්චන්ද්රචිත්රාංස්තථෛව ච .. 6 ..

ස්ඵීතාඤ්ජනපදාන්රම්යාන්විපුලානි පුරාණි ච .

පුන්නාගගහනං කුක්ෂිං වකුලෝද්දාලකාකුලම් .. 7 ..

තථා කේතකෂණ්ඩාංශ්ච මාර්ගධ්වං හරියූථපාඃ .

ප්රත්යක්ස්රෝතෝගමාශ්චෛව නද්යශ්ශීතජලාශ්ශිවාඃ .. 8 ..

තාපසානාමරණ්යානි කාන්තාරා ගිරයශ්ච යේ .

තත්රස්ථලීං මරුප්රායාමත්යුච්චශිරසශ්ශිලාඃ .. 9 ..

ගිරිජාලාවෘතාං දුර්ගාං මාර්ගිත්වා පශ්චිමාං දිශම් .

තතඃ පශ්චිමමාසාද්ය සමුද්රං ද්රෂ්ටුමර්හථ .. 10 ..

තිමිනක්රායුතජලමක්ෂෝභ්යමථ වානරාඃ .

තතඃ කේතකෂණ්ඩේෂු තමාලගහනේෂු ච .. 11 ..

කපයෝ විහරිෂ්යන්ති නාරිකේලවනේෂු ච .

තත්ර සීතාං ච මාර්ගධ්වං නිලයං රාවණස්ය ච .. 12 ..

වේලාතලනිවිෂ්ටේෂු පර්වතේෂු වනේෂු ච .

මුරචීපත්තනං චෛව රම්යං චෛව ජටීපුරම් .. 13 ..

අවන්තීමඞ්ගලෝපාං ච තථා චාලක්ෂිතං වනම් .

රාෂ්ට්රාණි ච විශාලානි පත්තනානි තතස්තතඃ .. 14 ..

සින්ධුසාගරයෝශ්චෛව සඞ්ගමේ තත්ර පර්වතඃ .

මහාන්හේමගිරිර්නාම ශතශෘඞ්ගෝ මහාද්රුමඃ .. 15 ..

තස්ය ප්රස්ථේෂු රම්යේෂු සිංහාඃ පක්ෂගමාඃ ස්ථිතාඃ .

තිමිමත්ස්යගජාංශ්චෛව නීඩාන්යාරෝපයන්ති තේ .. 16 ..

තානි නීඩානි සිංහානාං ගිරිශෘඞ්ගගතාශ්ච යේ .

දෘප්තාස්තෘප්තාශ්ච මාතඞ්ගාස්තෝයදස්වනනිස්වනාඃ .. 17 ..

විචරන්ති විශාලේ(අ)ස්මිංස්තෝයපූර්ණේ සමන්තතඃ .

තස්ය ශෘඞ්ගං දිවස්පර්ශං කාඤ්චනං චිත්රපාදපම් .. 18 ..

සර්වමාශු විචේතව්යං කපිභිඃ කාමරූපිභිඃ .

කෝටිං තත්ර සමුද්රේ තු කාඤ්චනීං ශතයෝජනාම් .. 19 ..

දුර්දර්ශාං පාරියාත්රස්ය ගතාං ද්රක්ෂ්යථ වානරාඃ .

කෝට්යස්තත්ර චතුර්විංශද්ගන්ධර්වාණාං තපස්විනාම් .. 20 ..

වසන්ත්යග්නිනිකාශානාං ඝෝරාණාං කාමරූපිණාම් .

පාවකාර්චිඃ ප්රතීකාශාස්සමවේතාස්සහස්රශඃ .. 21 ..

නාත්යාසාදයිතව්යාස්තේ වානරෛර්භීමවික්රමෛඃ .

නාදේයං ච ඵලං තස්මාද්දේශාත්කිඤ්චිත් ප්ලවඞ්ගමෛඃ .. 22 ..

දුරාසදා හි තේ වීරා ස්සත්ත්වවන්තෝ මහාබලාඃ .

ඵලමූලානි තේ තත්ර රක්ෂන්තේ භීමවික්රමාඃ .. 23 ..

තත්ර යත්නශ්ච කර්තව්යෝ මාර්ගිතව්යා ච ජානකී .

න හි තේභ්යෝ භයං කිඤ්චිත්කපිත්වමනුවර්තතාම් .. 24 ..

තත්ර වෛඪූර්යවර්ණාභෝ වජ්රසංස්ථානසංස්ථිතඃ .

නානාද්රුමලතාකීර්ණෝ වජ්රෝ නාම මහාගිරිඃ .. 25 ..

ශ්රීමාන්සමුදිතස්තත්ර යෝජනානාං ශතං සමම් .

ගුහාස්තත්ර විචේතව්යා ප්රයත්නේන ප්ලවඞ්ගමාඃ .. 26 ..

චතුර්භාගේ සමුද්රස්ය චක්රවාන්නාම පර්වතඃ .

තත්ර චක්රං සහස්රාරං නිර්මිතං විශ්වකර්මණා .. 27 ..

තත්ර පඤ්චජනං හත්වා හයග්රීවං ච දානවම් .

ආජහාර තතශ්චක්රං ශඞ්ඛං ච පුරුෂෝත්තමඃ .. 28 ..

තස්ය සානුෂු චිත්රේෂු විශාලාසු ගුහාසු ච .

රාවණ ස්සහ වෛදේහ්යා මාර්ගිතව්යස්තත ස්තතඃ .. 29 ..

යෝජනානාං චතුෂ්ෂෂ්ටිර්වරාහෝ නාම පර්වතඃ .

සුවර්ණශෘඞ්ගස්සුශ්රීමා නගාධේ වරුණාලයේ .. 30 ..

තත්ර ප්රාග්ජ්යෝතිෂං නාම ජාතරූපමයං පුරම් .

යස්මින්වසති දුෂ්ටාත්මා නරකෝ නාම දානවඃ .. 31 ..

තත්ර සානුෂු චිත්රේෂු විශාලාසු ගුහාසු ච .

රාවණස්සහ වෛදේහ්යා මාර්ගිතව්යස්තතස්තතඃ .. 32 ..

තමතික්රම්ය ශෛලේන්ද්රං කාඤ්චනාන්තරනිර්දරඃ .

පර්වත ස්සර්වසෞවර්ණෝ ධාරාප්රස්රවණායුතඃ .. 33 ..

තං ගජාශ්ච වරාහාශ්ච සිංහ ව්යාඝ්රාශ්ච සර්වතඃ .

අභිගර්ජන්ති සතතං තේන ශබ්දේන දර්පිතාඃ .. 34 ..

යස්මින්හරිහය්ශීමාන්මහේන්ද්රඃ පාකශාසනඃ .

අභිෂික්තඃ සුරෛ රාජා මේඝවාන්නාම පර්වතඃ .. 35 ..

තමතික්රම්ය ශෛලේන්ද්රං මහේන්ද්රපරිපාලිතම් .

ෂෂ්ටි ර්ගිරිසහස්රාණි කාඤ්චනානි ගමිෂ්යථ .. 36 ..

තරුණාදිත්යවර්ණානි භ්රාජමානානි සර්වතඃ .

ජාතරූපමයෛර්වෘක්ෂෛ ශෝභිතානි සුපුෂ්පිතෛඃ .. 37 ..

තේෂාං මධ්යේ ස්ථිතෝ රාජා මේරුරුත්තරපර්වතඃ .

ආදිත්යේන ප්රසන්නේන ශෛලෝ දත්තවරඃ පුරා .. 38 ..

තේනෛව මුක්තශ්ශෛලේන්ද්රස්සර්ව ඒව ත්වදාශ්රයාඃ .

මත්ප්රසාදාද්භවිෂ්යන්ති දිවා රාත්රං ච කාඤ්චනාඃ .. 39 ..

ත්වයි යේ චාපි වත්ස්යන්ති දේවගන්ධර්වදානවාඃ .

තේ භවිෂ්යන්ති රක්තාශ්ච ප්රභයා කාඤ්චනප්රභාඃ .. 40 ..

විශ්වේ දේවාශ්ච මරූතෝ වසවශ්ච දිවෞකසඃ .

ආගම්ය පශ්චිමාං සන්ධ්යාං මේරුමුත්තමපර්වතම් .. 41 ..

ආදිත්යමුපතිෂ්ඨන්ති තෛශ්ච සූර්යෝ(අ)භිපූජිතඃ .

අදෘශ්යස්සර්වභූතානාමස්තං ගච්ඡතිපර්වතම් .. 42 ..

යෝජනානාං සහස්රාණි දශ තානි දිවාකරඃ .

මුහූර්තාර්ධේන තං ශීඝ්රමභියාති ශිලෝච්චයම් .. 43 ..

ශෘඞ්ගේ තස්ය මහද්දිව්යං භවනං සූර්යසන්නිභම් .

ප්රාසාදගණසම්බාධං විහිතං විශ්වකර්මණා .. 44 ..

ශෝභිතං තරුභිශ්චිත්රෛර්නානාපක්ෂිසමාකුලෛඃ .

නිකේතං පාශහස්තස්ය වරුණස්ය මහාත්මනඃ .. 45 ..

අන්තරා මේරුමස්තං ච තාලෝ දශශිරා මහාන් .

ජාතරූපමය්ශීමාන්භ්රාජතේ චිත්රවේදිකඃ .. 46 ..

තේෂු සර්වේෂු දුර්ගේෂු සරස්සු ච සරිත්සු ච .

රාවණස්සහ වෛදේහ්යා මාර්ගිතව්යස්තත ස්තතඃ .. 47 ..

යත්ර තිෂ්ඨති ධර්මජ්ඤස්තපසා ස්වේන භාවිතඃ .

මේරුසාවර්ණිරිත්යේව ඛ්යාතෝ වෛ බ්රහ්මණා සමඃ .. 48 ..

ප්රෂ්ටව්යෝ මේරුසාවර්ණිර්මහර්ෂිඃ සූර්යසන්නිභඃ .

ප්රණම්ය ශිරසා භූමෞ ප්රවෘත්තිං මෛථිලීං ප්රති .. 49 ..

ඒතාව ජ්ජීවලෝකස්ය භාස්කරෝ රජනීක්ෂ්යේ .

කෘත්වා විතිමිරං සර්වමස්තං ගච්ඡති පර්වතම් .. 50 ..

ඒතාවද්වානරෛශ්ශක්යං ගන්තුං වානරපුඞ්ගවාඃ .

අභාස්කරමමර්යාදං න ජානීමස්තතඃ පරම් .. 51 ..

අධිගම්ය තු වෛදේහීං නිලයං රාවණස්ය ච .

අස්ත පර්වතමාසාද්ය පූර්ණේ මාසේ නිවර්තත .. 52 ..

ඌර්ධ්වං මාසාන්න වස්තව්යං වසන් වධ්යෝ භවේන්මම .

සහෛව ශූරෝ යුෂ්මාභිශ්ශ්වශුරෝ මේ ගමිෂ්යති .. 53 ..

ශ්රෝතව්යං සර්වමේතස්ය භවද්භිර්දිෂ්ටකාරිභිඃ .

ගුරුරේෂ මහාබාහුශ්ශ්වශුරෝ මේ මහාබලඃ .. 54 ..

භවන්තශ්චාපි වික්රාන්තාඃ ප්රමාණං සර්ව කර්මසු .

ප්රමාණමේනං සංස්ථාප්ය පශ්යධ්වං පශ්චිමාං දිශම් .. 55 ..

දෘෂ්ටායාං තු නරේන්ද්රස්ය පත්න්යාමමිතතේජසඃ .

කෘතකෘත්යා භවිෂ්යාමඃ කෘතස්ය ප්රතිකර්මණා .. 56 ..

අතෝ(අ)න්යදපි යත්කාර්යං කාර්යස්යාස්ය හිතං භවේත් .

සම්ප්රධාර්ය භවද්භිශ්ච දේශකාලාර්ථසංහිතම් .. 57 ..

තතඃ සුෂේණප්රමුඛාඃ ප්ලවඞ්ගාමාඃ ස්සුග්රීව වාක්යං නිපුණං නිශම්ය .

ආමන්ත්ය්ර සර්වේ ප්ලවගාධිපං තේ ජග්මුර්දිශං තාං වරුණාභිගුප්තාම් .. 58 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩේ ද්විචත්වාරිංශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha dvicatvāriṃśassargaḥ |

atha prasthāpya sugrīvastānharīndakṣiṇāṃ diśam |

abravīnmeghasaṅkāśaṃ suṣeṇaṃ nāma yūthapam || 1 ||

tārāyāḥ pitaraṃ rājā śvaśuraṃ bhīmavikramam |

abravītprāñjalirvākyamabhigamya praṇamya ca || 2 ||

marīciputraṃ mārīcamarciṣmantaṃ mahākapim |

vṛtaṃ kapivarai śśūrairmahendrasadṛśadyutim || 3 ||

buddhivikramasampannaṃ vainateyasamadyutim |

marīciputrānmārīcānarcirmālānmahābalān || 4 ||

ṛṣiputrāṃścatāntsarvānpratīcīmādiśaddiśam |

dvābhyāṃ śatasahasrābhyāṃ kapīnāṃ kapisattamāḥ || 5 ||

suṣeṇapramukhā yūyaṃ vaidehīṃ parimārgataḥ |

surāṣṭrānsahabāhlīkān ścandracitrāṃstathaiva ca || 6 ||

sphītāñjanapadānramyānvipulāni purāṇi ca |

punnāgagahanaṃ kukṣiṃ vakuloddālakākulam || 7 ||

tathā ketakaṣaṇḍāṃśca mārgadhvaṃ hariyūthapāḥ |

pratyaksrotogamāścaiva nadyaśśītajalāśśivāḥ || 8 ||

tāpasānāmaraṇyāni kāntārā girayaśca ye |

tatrasthalīṃ maruprāyāmatyuccaśirasaśśilāḥ || 9 ||

girijālāvṛtāṃ durgāṃ mārgitvā paścimāṃ diśam |

tataḥ paścimamāsādya samudraṃ draṣṭumarhatha || 10 ||

timinakrāyutajalamakṣobhyamatha vānarāḥ |

tataḥ ketakaṣaṇḍeṣu tamālagahaneṣu ca || 11 ||

kapayo vihariṣyanti nārikelavaneṣu ca |

tatra sītāṃ ca mārgadhvaṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca || 12 ||

velātalaniviṣṭeṣu parvateṣu vaneṣu ca |

muracīpattanaṃ caiva ramyaṃ caiva jaṭīpuram || 13 ||

avantīmaṅgalopāṃ ca tathā cālakṣitaṃ vanam |

rāṣṭrāṇi ca viśālāni pattanāni tatastataḥ || 14 ||

sindhusāgarayoścaiva saṅgame tatra parvataḥ |

mahānhemagirirnāma śataśṛṅgo mahādrumaḥ || 15 ||

tasya prastheṣu ramyeṣu siṃhāḥ pakṣagamāḥ sthitāḥ |

timimatsyagajāṃścaiva nīḍānyāropayanti te || 16 ||

tāni nīḍāni siṃhānāṃ giriśṛṅgagatāśca ye |

dṛptāstṛptāśca mātaṅgāstoyadasvananisvanāḥ || 17 ||

vicaranti viśāle'smiṃstoyapūrṇe samantataḥ |

tasya śṛṅgaṃ divasparśaṃ kāñcanaṃ citrapādapam || 18 ||

sarvamāśu vicetavyaṃ kapibhiḥ kāmarūpibhiḥ |

koṭiṃ tatra samudre tu kāñcanīṃ śatayojanām || 19 ||

durdarśāṃ pāriyātrasya gatāṃ drakṣyatha vānarāḥ |

koṭyastatra caturviṃśadgandharvāṇāṃ tapasvinām || 20 ||

vasantyagninikāśānāṃ ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām |

pāvakārciḥ pratīkāśāssamavetāssahasraśaḥ || 21 ||

nātyāsādayitavyāste vānarairbhīmavikramaiḥ |

nādeyaṃ ca phalaṃ tasmāddeśātkiñcit plavaṅgamaiḥ || 22 ||

durāsadā hi te vīrā ssattvavanto mahābalāḥ |

phalamūlāni te tatra rakṣante bhīmavikramāḥ || 23 ||

tatra yatnaśca kartavyo mārgitavyā ca jānakī |

na hi tebhyo bhayaṃ kiñcitkapitvamanuvartatām || 24 ||

tatra vaiḍhūryavarṇābho vajrasaṃsthānasaṃsthitaḥ |

nānādrumalatākīrṇo vajro nāma mahāgiriḥ || 25 ||

śrīmānsamuditastatra yojanānāṃ śataṃ samam |

guhāstatra vicetavyā prayatnena plavaṅgamāḥ || 26 ||

caturbhāge samudrasya cakravānnāma parvataḥ |

tatra cakraṃ sahasrāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 27 ||

tatra pañcajanaṃ hatvā hayagrīvaṃ ca dānavam |

ājahāra tataścakraṃ śaṅkhaṃ ca puruṣottamaḥ || 28 ||

tasya sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |

rāvaṇa ssaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 29 ||

yojanānāṃ catuṣṣaṣṭirvarāho nāma parvataḥ |

suvarṇaśṛṅgassuśrīmā nagādhe varuṇālaye || 30 ||

tatra prāgjyotiṣaṃ nāma jātarūpamayaṃ puram |

yasminvasati duṣṭātmā narako nāma dānavaḥ || 31 ||

tatra sānuṣu citreṣu viśālāsu guhāsu ca |

rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 32 ||

tamatikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ |

parvata ssarvasauvarṇo dhārāprasravaṇāyutaḥ || 33 ||

taṃ gajāśca varāhāśca siṃha vyāghrāśca sarvataḥ |

abhigarjanti satataṃ tena śabdena darpitāḥ || 34 ||

yasminharihayśīmānmahendraḥ pākaśāsanaḥ |

abhiṣiktaḥ surai rājā meghavānnāma parvataḥ || 35 ||

tamatikramya śailendraṃ mahendraparipālitam |

ṣaṣṭi rgirisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha || 36 ||

taruṇādityavarṇāni bhrājamānāni sarvataḥ |

jātarūpamayairvṛkṣai śobhitāni supuṣpitaiḥ || 37 ||

teṣāṃ madhye sthito rājā meruruttaraparvataḥ |

ādityena prasannena śailo dattavaraḥ purā || 38 ||

tenaiva muktaśśailendrassarva eva tvadāśrayāḥ |

matprasādādbhaviṣyanti divā rātraṃ ca kāñcanāḥ || 39 ||

tvayi ye cāpi vatsyanti devagandharvadānavāḥ |

te bhaviṣyanti raktāśca prabhayā kāñcanaprabhāḥ || 40 ||

viśve devāśca marūto vasavaśca divaukasaḥ |

āgamya paścimāṃ sandhyāṃ merumuttamaparvatam || 41 ||

ādityamupatiṣṭhanti taiśca sūryo'bhipūjitaḥ |

adṛśyassarvabhūtānāmastaṃ gacchatiparvatam || 42 ||

yojanānāṃ sahasrāṇi daśa tāni divākaraḥ |

muhūrtārdhena taṃ śīghramabhiyāti śiloccayam || 43 ||

śṛṅge tasya mahaddivyaṃ bhavanaṃ sūryasannibham |

prāsādagaṇasambādhaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā || 44 ||

śobhitaṃ tarubhiścitrairnānāpakṣisamākulaiḥ |

niketaṃ pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 45 ||

antarā merumastaṃ ca tālo daśaśirā mahān |

jātarūpamayśīmānbhrājate citravedikaḥ || 46 ||

teṣu sarveṣu durgeṣu sarassu ca saritsu ca |

rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastata stataḥ || 47 ||

yatra tiṣṭhati dharmajñastapasā svena bhāvitaḥ |

merusāvarṇirityeva khyāto vai brahmaṇā samaḥ || 48 ||

praṣṭavyo merusāvarṇirmaharṣiḥ sūryasannibhaḥ |

praṇamya śirasā bhūmau pravṛttiṃ maithilīṃ prati || 49 ||

etāva jjīvalokasya bhāskaro rajanīkṣye |

kṛtvā vitimiraṃ sarvamastaṃ gacchati parvatam || 50 ||

etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |

abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 51 ||

adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca |

asta parvatamāsādya pūrṇe māse nivartata || 52 ||

ūrdhvaṃ māsānna vastavyaṃ vasan vadhyo bhavenmama |

sahaiva śūro yuṣmābhiśśvaśuro me gamiṣyati || 53 ||

śrotavyaṃ sarvametasya bhavadbhirdiṣṭakāribhiḥ |

gurureṣa mahābāhuśśvaśuro me mahābalaḥ || 54 ||

bhavantaścāpi vikrāntāḥ pramāṇaṃ sarva karmasu |

pramāṇamenaṃ saṃsthāpya paśyadhvaṃ paścimāṃ diśam || 55 ||

dṛṣṭāyāṃ tu narendrasya patnyāmamitatejasaḥ |

kṛtakṛtyā bhaviṣyāmaḥ kṛtasya pratikarmaṇā || 56 ||

ato'nyadapi yatkāryaṃ kāryasyāsya hitaṃ bhavet |

sampradhārya bhavadbhiśca deśakālārthasaṃhitam || 57 ||

tataḥ suṣeṇapramukhāḥ plavaṅgāmāḥ ssugrīva vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya |

āmantyra sarve plavagādhipaṃ te jagmurdiśaṃ tāṃ varuṇābhiguptām || 58 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvicatvāriṃśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ द्विचत्वारिंशस्सर्गः ।

अथ प्रस्थाप्य सुग्रीवस्तान्हरीन्दक्षिणां दिशम् ।

अब्रवीन्मेघसङ्काशं सुषेणं नाम यूथपम् ॥ 1 ॥

तारायाः पितरं राजा श्वशुरं भीमविक्रमम् ।

अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमभिगम्य प्रणम्य च ॥ 2 ॥

मरीचिपुत्रं मारीचमर्चिष्मन्तं महाकपिम् ।

वृतं कपिवरै श्शूरैर्महेन्द्रसदृशद्युतिम् ॥ 3 ॥

बुद्धिविक्रमसम्पन्नं वैनतेयसमद्युतिम् ।

मरीचिपुत्रान्मारीचानर्चिर्मालान्महाबलान् ॥ 4 ॥

ऋषिपुत्रांश्चतान्त्सर्वान्प्रतीचीमादिशद्दिशम् ।

द्वाभ्यां शतसहस्राभ्यां कपीनां कपिसत्तमाः ॥ 5 ॥

सुषेणप्रमुखा यूयं वैदेहीं परिमार्गतः ।

सुराष्ट्रान्सहबाह्लीकान् श्चन्द्रचित्रांस्तथैव च ॥ 6 ॥

स्फीताञ्जनपदान्रम्यान्विपुलानि पुराणि च ।

पुन्नागगहनं कुक्षिं वकुलोद्दालकाकुलम् ॥ 7 ॥

तथा केतकषण्डांश्च मार्गध्वं हरियूथपाः ।

प्रत्यक्स्रोतोगमाश्चैव नद्यश्शीतजलाश्शिवाः ॥ 8 ॥

तापसानामरण्यानि कान्तारा गिरयश्च ये ।

तत्रस्थलीं मरुप्रायामत्युच्चशिरसश्शिलाः ॥ 9 ॥

गिरिजालावृतां दुर्गां मार्गित्वा पश्चिमां दिशम् ।

ततः पश्चिममासाद्य समुद्रं द्रष्टुमर्हथ ॥ 10 ॥

तिमिनक्रायुतजलमक्षोभ्यमथ वानराः ।

ततः केतकषण्डेषु तमालगहनेषु च ॥ 11 ॥

कपयो विहरिष्यन्ति नारिकेलवनेषु च ।

तत्र सीतां च मार्गध्वं निलयं रावणस्य च ॥ 12 ॥

वेलातलनिविष्टेषु पर्वतेषु वनेषु च ।

मुरचीपत्तनं चैव रम्यं चैव जटीपुरम् ॥ 13 ॥

अवन्तीमङ्गलोपां च तथा चालक्षितं वनम् ।

राष्ट्राणि च विशालानि पत्तनानि ततस्ततः ॥ 14 ॥

सिन्धुसागरयोश्चैव सङ्गमे तत्र पर्वतः ।

महान्हेमगिरिर्नाम शतशृङ्गो महाद्रुमः ॥ 15 ॥

तस्य प्रस्थेषु रम्येषु सिंहाः पक्षगमाः स्थिताः ।

तिमिमत्स्यगजांश्चैव नीडान्यारोपयन्ति ते ॥ 16 ॥

तानि नीडानि सिंहानां गिरिशृङ्गगताश्च ये ।

दृप्तास्तृप्ताश्च मातङ्गास्तोयदस्वननिस्वनाः ॥ 17 ॥

विचरन्ति विशालेऽस्मिंस्तोयपूर्णे समन्ततः ।

तस्य शृङ्गं दिवस्पर्शं काञ्चनं चित्रपादपम् ॥ 18 ॥

सर्वमाशु विचेतव्यं कपिभिः कामरूपिभिः ।

कोटिं तत्र समुद्रे तु काञ्चनीं शतयोजनाम् ॥ 19 ॥

दुर्दर्शां पारियात्रस्य गतां द्रक्ष्यथ वानराः ।

कोट्यस्तत्र चतुर्विंशद्गन्धर्वाणां तपस्विनाम् ॥ 20 ॥

वसन्त्यग्निनिकाशानां घोराणां कामरूपिणाम् ।

पावकार्चिः प्रतीकाशास्समवेतास्सहस्रशः ॥ 21 ॥

नात्यासादयितव्यास्ते वानरैर्भीमविक्रमैः ।

नादेयं च फलं तस्माद्देशात्किञ्चित् प्लवङ्गमैः ॥ 22 ॥

दुरासदा हि ते वीरा स्सत्त्ववन्तो महाबलाः ।

फलमूलानि ते तत्र रक्षन्ते भीमविक्रमाः ॥ 23 ॥

तत्र यत्नश्च कर्तव्यो मार्गितव्या च जानकी ।

न हि तेभ्यो भयं किञ्चित्कपित्वमनुवर्तताम् ॥ 24 ॥

तत्र वैढूर्यवर्णाभो वज्रसंस्थानसंस्थितः ।

नानाद्रुमलताकीर्णो वज्रो नाम महागिरिः ॥ 25 ॥

श्रीमान्समुदितस्तत्र योजनानां शतं समम् ।

गुहास्तत्र विचेतव्या प्रयत्नेन प्लवङ्गमाः ॥ 26 ॥

चतुर्भागे समुद्रस्य चक्रवान्नाम पर्वतः ।

तत्र चक्रं सहस्रारं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ 27 ॥

तत्र पञ्चजनं हत्वा हयग्रीवं च दानवम् ।

आजहार ततश्चक्रं शङ्खं च पुरुषोत्तमः ॥ 28 ॥

तस्य सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च ।

रावण स्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्तत स्ततः ॥ 29 ॥

योजनानां चतुष्षष्टिर्वराहो नाम पर्वतः ।

सुवर्णशृङ्गस्सुश्रीमा नगाधे वरुणालये ॥ 30 ॥

तत्र प्राग्ज्योतिषं नाम जातरूपमयं पुरम् ।

यस्मिन्वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः ॥ 31 ॥

तत्र सानुषु चित्रेषु विशालासु गुहासु च ।

रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ 32 ॥

तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं काञ्चनान्तरनिर्दरः ।

पर्वत स्सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः ॥ 33 ॥

तं गजाश्च वराहाश्च सिंह व्याघ्राश्च सर्वतः ।

अभिगर्जन्ति सततं तेन शब्देन दर्पिताः ॥ 34 ॥

यस्मिन्हरिहय्शीमान्महेन्द्रः पाकशासनः ।

अभिषिक्तः सुरै राजा मेघवान्नाम पर्वतः ॥ 35 ॥

तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं महेन्द्रपरिपालितम् ।

षष्टि र्गिरिसहस्राणि काञ्चनानि गमिष्यथ ॥ 36 ॥

तरुणादित्यवर्णानि भ्राजमानानि सर्वतः ।

जातरूपमयैर्वृक्षै शोभितानि सुपुष्पितैः ॥ 37 ॥

तेषां मध्ये स्थितो राजा मेरुरुत्तरपर्वतः ।

आदित्येन प्रसन्नेन शैलो दत्तवरः पुरा ॥ 38 ॥

तेनैव मुक्तश्शैलेन्द्रस्सर्व एव त्वदाश्रयाः ।

मत्प्रसादाद्भविष्यन्ति दिवा रात्रं च काञ्चनाः ॥ 39 ॥

त्वयि ये चापि वत्स्यन्ति देवगन्धर्वदानवाः ।

ते भविष्यन्ति रक्ताश्च प्रभया काञ्चनप्रभाः ॥ 40 ॥

विश्वे देवाश्च मरूतो वसवश्च दिवौकसः ।

आगम्य पश्चिमां सन्ध्यां मेरुमुत्तमपर्वतम् ॥ 41 ॥

आदित्यमुपतिष्ठन्ति तैश्च सूर्योऽभिपूजितः ।

अदृश्यस्सर्वभूतानामस्तं गच्छतिपर्वतम् ॥ 42 ॥

योजनानां सहस्राणि दश तानि दिवाकरः ।

मुहूर्तार्धेन तं शीघ्रमभियाति शिलोच्चयम् ॥ 43 ॥

शृङ्गे तस्य महद्दिव्यं भवनं सूर्यसन्निभम् ।

प्रासादगणसम्बाधं विहितं विश्वकर्मणा ॥ 44 ॥

शोभितं तरुभिश्चित्रैर्नानापक्षिसमाकुलैः ।

निकेतं पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ 45 ॥

अन्तरा मेरुमस्तं च तालो दशशिरा महान् ।

जातरूपमय्शीमान्भ्राजते चित्रवेदिकः ॥ 46 ॥

तेषु सर्वेषु दुर्गेषु सरस्सु च सरित्सु च ।

रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्तत स्ततः ॥ 47 ॥

यत्र तिष्ठति धर्मज्ञस्तपसा स्वेन भावितः ।

मेरुसावर्णिरित्येव ख्यातो वै ब्रह्मणा समः ॥ 48 ॥

प्रष्टव्यो मेरुसावर्णिर्महर्षिः सूर्यसन्निभः ।

प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रवृत्तिं मैथिलीं प्रति ॥ 49 ॥

एताव ज्जीवलोकस्य भास्करो रजनीक्ष्ये ।

कृत्वा वितिमिरं सर्वमस्तं गच्छति पर्वतम् ॥ 50 ॥

एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः ।

अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ 51 ॥

अधिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च ।

अस्त पर्वतमासाद्य पूर्णे मासे निवर्तत ॥ 52 ॥

ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन् वध्यो भवेन्मम ।

सहैव शूरो युष्माभिश्श्वशुरो मे गमिष्यति ॥ 53 ॥

श्रोतव्यं सर्वमेतस्य भवद्भिर्दिष्टकारिभिः ।

गुरुरेष महाबाहुश्श्वशुरो मे महाबलः ॥ 54 ॥

भवन्तश्चापि विक्रान्ताः प्रमाणं सर्व कर्मसु ।

प्रमाणमेनं संस्थाप्य पश्यध्वं पश्चिमां दिशम् ॥ 55 ॥

दृष्टायां तु नरेन्द्रस्य पत्न्याममिततेजसः ।

कृतकृत्या भविष्यामः कृतस्य प्रतिकर्मणा ॥ 56 ॥

अतोऽन्यदपि यत्कार्यं कार्यस्यास्य हितं भवेत् ।

सम्प्रधार्य भवद्भिश्च देशकालार्थसंहितम् ॥ 57 ॥

ततः सुषेणप्रमुखाः प्लवङ्गामाः स्सुग्रीव वाक्यं निपुणं निशम्य ।

आमन्त्य्र सर्वे प्लवगाधिपं ते जग्मुर्दिशं तां वरुणाभिगुप्ताम् ॥ 58 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विचत्वारिंशस्सर्गः ॥