ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।
அத ஸப்ததஶஸ்ஸர்கஃ ।
ததஶ்ஶரேணாபிஹதோ ராமேண ரணகர்கஶஃ ।
பபாத ஸஹஸா வாலீ நிக்ரு'த்த இவ பாதபஃ ॥ 1 ॥
ஸ பூமௌ ந்யஸ்தஸர்வாங்கஸ்தப்தகாஞ்சநபூஷணஃ ।
அபதத்தேவராஜஸ்ய முக்தரஶ்மிரிவ த்வஜஃ ॥ 2 ॥
தஸ்மிந்நிபதிதே பூமௌ வாநராணாம் கணேஶ்வரே ।
நஷ்டசந்த்ரமிவ வ்யோம ந வ்யராஜத பூதலம் ॥ 3 ॥
பூமௌ நிபதிதஸ்யாபி தஸ்ய தேஹம் மஹாத்மநஃ ।
ந ஶ்ரீர்ஜஹாதி ந ப்ராணா ந தேஜோ ந பராக்ரமஃ ॥ 4 ॥
ஶக்ரதத்தா வரா மாலா காஞ்சநீ வஜ்ரபூஷிதா ।
ததார ஹரிமுக்யஸ்ய ப்ராணாம்ஸ்தேஜ்ஶியம் ச ஸா ॥ 5 ॥
ஸ தயா மாலயா வீரோ ஹேமயா ஹரியூதபஃ ।
ஸந்த்யாநுகதபர்யந்தஃ பயோதர இவாபவத் ॥ 6 ॥
தஸ்ய மாலா ச தேஹஶ்ச மர்மகாதீ ச யஶ்ஶரஃ ।
த்ரிதேவ ரசிதா லக்ஷ்மீஃ பதிதஸ்யாபி ஶோபதே ॥ 7 ॥
ததஸ்த்ரம் தஸ்ய வீரஸ்ய ஸ்வர்கமார்கப்ரபாவநம் ।
ராமபாணாஸநக்ஷிப்தமாவஹத்பரமாம் கதிம் ॥ 8 ॥
தம் ததா பதிதம் ஸங்க்யே கதார்சிஷமிவாநலம் ।
பஹுமாந்ய ச தம் வீர வீக்ஷமாணம் ஶநைரிவ ॥ 9 ॥
யயாதிமிவ புண்யாந்தே தேவலோகாதிஹச்யுதம் ।
ஆதித்யமிவ காலேந யுகாந்தே புவி பாதிதம் ॥ 10 ॥
மஹேந்த்ரமிவ துர்தர்ஷம்முபேந்த்ரமிவ துஸ்ஸஹம் ।
மஹேந்த்ரபுத்ரம் பதிதம் வாலிநம் ஹேமமாலிநம் ॥ 11 ॥
ஸிம்ஹோரஸ்கம் மஹாபாஹும் தீப்தாஸ்யம் ஹரிலோசநம் ।
லக்ஷ்மணாநுகதோ ராமோ ததர்ஶோபஸஸர்ப ச ॥ 12 ॥
தம் த்ரு'ஷ்ட்வா ராகவம் வாலீ லக்ஷ்மணம் ச மஹாபலம் ।
அப்ரவீத்ப்ரஶ்ரிதம் வாக்யம் பருஷம் தர்மஸம்ஹிதம் ॥ 13 ॥
த்வம் நராதிபதேஃ புத்ரஃ ப்ரதிதஃ ப்ரியதர்ஶநஃ குலீநஸ்ஸத்த்வஸம்பந்ந ஸ்தேஜஸ்வீ சரிதவ்ரதஃ ॥ 14 ॥
பராங்முகவதம் க்ரு'த்வா கோऽத்ர ப்ராப்தஸ்த்வயா குணஃ ।
யதஹம் யுத்தஸம்ரப்தஶ்ஶரேணோரஸி தாடிதஃ ॥ 15 ॥
ராமஃ கருணவேதீ ச ப்ரஜாநாம் ச ஹிதே ரதஃ ।
ஸாநுக்ரோஶோ ஜிதோத்ஸாஹஸ்ஸமயஜ்ஞோ த்ரு'டவ்ரதஃ ॥ 16 ॥
இதி தே ஸர்வபூதாநி கதயந்தி யஶோ புவி ॥ 17 ॥
தமஶ்ஶமஃ க்ஷமா தர்மோ த்ரு'திஸ்ஸத்யம் பராக்ரமஃ ।
பார்திவாநாம் குணா ராஜந்தண்டஶ்சாப்யபராதிஷு ॥ 18 ॥
தாந்குணாந்ஸம்ப்ரதார்யாஹமக்ர்யம் சாபிஜநம் தவ ।
தாரயா ப்ரதிஷித்தோऽபி ஸுக்ரீவேண ஸமாகதஃ ॥ 19 ॥
ந மாமந்யேந ஸம்ரப்தம் ப்ரமத்தம் யோத்து மர்ஹஸி ।
இதி மே புத்திருத்பந்நா பபூவாதர்ஶநே தவ ॥ 20 ॥
ந த்வாம் விநிஹதாத்மாநம் தர்மத்வஜமதார்மிகம் ।
ஜாநே பாபஸமாசாரம் த்ரு'ணைஃ கூபமிவாவ்ரு'தம் ॥ 21 ॥
ஸதாம் வேஷதரம் பாபம் ப்ரச்சந்நமிவ பாவகம் ।
நாஹம் த்வாமபிஜாநாமி தர்மச்சத்மாபிஸம்வ்ரு'தம் ॥ 22 ॥
விஷயே வா புரே வா தே யதா பாபம் கரோம்யஹம் ।
ந ச த்வாமவஜாநே ச கஸ்மாத்த்வம் ஹம்ஸ்யகில்பிஷம் ॥ 23 ॥
பலமூலாஶநம் நித்யம் வாநரம் வநகோசரம் ।
மாமிஹாப்ரதியுத்யந்தமந்யேந ச ஸமாகதம் ॥ 24 ॥
த்வம் நராதிபதேஃ புத்ரஃ ப்ரதீதஃ ப்ரியதர்ஶநஃ ।
லிங்கமப்யஸ்தி தே ராஜநந்த்ரு'ஶ்யதே தர்மஸம்ஹிதம் ॥ 25 ॥
கஃ க்ஷத்ரியகுலே ஜாத்ஶ்ரு'தவாந்நஷ்டஸம்ஶயஃ ।
தர்மலிங்கப்ரதிச்சந்ந க்ரூரம் கர்ம ஸமாசரேத் ॥ 26 ॥
ராம ராஜகுலே ஜாதோ தர்மவாநிதி விஶ்ருதஃ ॥ 27 ॥
அபவ்யோ பவ்யரூபேண கிமர்தம் பரிதாவஸி ।
ஸாம தாநம் க்ஷமா தர்மஸ்ஸத்யம் த்ரு'திபராக்ரமௌ ।
பார்திவாநாம் குணா ராஜந் தண்டஶ்சாப்யபராதிஷு ॥ 28 ॥
வயம் வநசரா ராம ம்ரு'கா மூலபலாஶநாஃ ।
ஏஷா ப்ரக்ரு'திரஸ்மாகம் புருஷஸ்த்வம் நரேஶ்வரஃ ॥ 29 ॥
பூமிர்ஹிரண்யம் ரூப்யம் ச விக்ரஹே காரணாநி ச ।
அத்ர கஸ்தே வநே லோபோ மதீயேஷு பலேஷு வா ॥ 30 ॥
நயஶ்ச விநயஶ்சோபௌ நிக்ரஹாநுக்ரஹாவபி ॥ 31 ॥
ராஜவ்ரு'த்திரஸங்கீர்ணா ந ந்ரு'பாஃ காமவ்ரு'த்தயஃ ।
த்வம் து காமப்ரதாநஶ்ச கோபநஶ்சாநவஸ்திதஃ ॥ 32 ॥
ராஜவ்ரு'த்தேஶ்ச ஸங்கீணஶ்ஶராஸநபராயணஃ ।
ந தேऽஸ்த்யபசிதிர்தர்மே நார்தே புத்திரவஸ்திதா ॥ 33 ॥
இந்த்ரியைஃ காமவ்ரு'த்தஸ்ஸந்க்ரு'ஷ்யஸே மநுஜேஶ்வர ।
ஹத்வா பாணேந காகுத்ஸ்த மாமிஹாநபராதிநம் ॥ 34 ॥
கிம் வக்ஷ்யஸி ஸதாம் மத்யே கர்ம க்ரு'த்வா ஜுகுப்ஸிதம் ।
ராஜஹா ப்ரஹ்மஹா கோக்நஶ்சோரஃ ப்ராணிவதே ரதஃ ॥ 35 ॥
நாஸ்திகஃ பரிவேத்தா ச ஸர்வே நிரயகாமிநஃ ।
ஸூசகஶ்ச கதர்யஶ்ச மித்ரக்நோ குருதல்பகஃ ॥ 36 ॥
லோகம் பாபாத்மநாமேதே கச்சந்தே நாத்ர ஸம்ஶயஃ ।
அதார்யம் சர்ம மே ஸத்பீ ரோமாண்யஸ்தி ச வர்ஜிதம் ।
அபக்ஷ்யாணி ச மாம்ஸாநி த்வத்விதைர்தர்மசாரிபிஃ ॥ 37 ॥
பஞ்ச பஞ்ச நகா பக்ஷ்யா ப்ரஹ்மக்ஷத்ரேண ராகவ ॥ 38 ॥
ஶல்யக ஶ்ஶ்வாவிதோ கோதா ஶஶஃ கூர்மஶ்ச பஞ்சமஃ ।
சர்ம சாஸ்தி ச மே ராஜந் நஸ்ப்ரு'ஶந்தி மநீஷிணஃ ॥ 39 ॥
அபக்ஷ்யாணி ச மாம்ஸாநி ஸோऽஹம் பஞ்சநகோ ஹதஃ ।
தாரயா வாக்யமுக்தோऽஹம் ஸத்யம் ஸர்வஜ்ஞயா ஹிதம் ॥ 40 ॥
தததிக்ரம்ய மோஹேந காலஸ்ய வஶமாகதஃ ।
த்வயா நாதேந காகுத்ஸ்த ந ஸநாதா வஸுந்தரா ।
ப்ரமதா ஶீலஸம்பந்நா தூர்தேந பதிநா யதா ॥ 41 ॥
ஶடோ நைக்ரு'திகஃ க்ஷுத்ரோ மித்யாப்ரஶ்ரிதமாநஸஃ ।
கதம் தஶரதேந த்வம் ஜாதஃ பாபோ மஹாத்மநா ॥ 42 ॥
சிந்நசாரித்ரகக்ஷ்யேண ஸதாம் தர்மாதிவர்திநா ।
த்யக்ததர்மாங்குஶேநாஹம் நிஹதோ ராமஹஸ்திநா ॥ 43 ॥
அஶுபம் சாப்யயுக்தம் ச ஸதாம் சைவ விகர்ஹிதம் ।
வக்ஷ்யஸே சேத்ரு'ஶம் க்ரு'த்வா ஸத்பிஸ்ஸஹ ஸமாகதஃ ॥ 44 ॥
உதாஸீநேஷு யோऽஸ்மாஸு விக்ரமऽஸ்தே ப்ரகாஶிதஃ ।
அபகாரிஷு தே ராஜந்நஹி பஶ்யாமி விக்ரமம் ॥ 45 ॥
த்ரு'ஶ்யமாநஸ்து யுத்த்யேதா மயா யதி ந்ரு'பாத்மஜ ।
அத்ய வைவஸ்வதம் தேவம் பஶ்யேஸ்த்வம் நிஹதோ மயா ॥ 46 ॥
த்வயாऽத்ரு'ஶ்யேந து ரணே நிஹதோऽஹம் துராஸதஃ ।
ப்ரஸுப்தஃ பந்நகேநேவ நரஃ பாநவஶம் கதஃ ॥ 47 ॥
மாமேவ யதி பூர்வம் த்வமேததர்தமசோதயஃ ॥ 48 ॥
மைதிலீமஹமேகாஹ்நா தவ சாநீதவாந்பவேத் ।
ஸுக்ரீவப்ரியகாமேந யதஹம் நிஹதஸ்த்வயா ।
கண்டே பத்த்வா ப்ரதத்யாம் தே நிஹதம் ராவணம் ரணே ॥ 49 ॥
ந்யஸ்தாம் ஸாகரதோயே வா பாதாலே வாபி மைதிலீம் ।
ஆநயேயம் தவாதேஶாச்ச்வேதாமஶ்வதரீமிவ ॥ 50 ॥
யுக்தம் யத்ப்ராப்நுயாத்ராஜ்யம் ஸுக்ரீவஸ்ஸ்வர்கதே மயி ।
அயுக்தம் யததர்மேண த்வயாऽஹம் நிஹதோ ரணே ॥ 51 ॥
காமமேவம் விதோ லோகஃ காலேந விநியுஜ்யதே ।
க்ஷமம் சேத்பவதா ப்ராப்தமுத்தரம் ஸாது சிந்த்யதாம் ॥ 52 ॥
இத்யேவமுக்த்வா பரிஶுஷ்கவக்த்ரஃ ஶராபிகாதாத்வ்யதிதோ மஹாத்மா ।
ஸமீக்ஷ்ய ராமம் ரவிஸந்நிகாஶம் தூஷ்ணீம் பபூவாமரராஜஸூநுஃ ॥ 53 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே ஸப்ததஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptadaśassargaḥ |
tataśśareṇābhihato rāmeṇa raṇakarkaśaḥ |
papāta sahasā vālī nikṛtta iva pādapaḥ || 1 ||
sa bhūmau nyastasarvāṅgastaptakāñcanabhūṣaṇaḥ |
apataddevarājasya muktaraśmiriva dhvajaḥ || 2 ||
tasminnipatite bhūmau vānarāṇāṃ gaṇeśvare |
naṣṭacandramiva vyoma na vyarājata bhūtalam || 3 ||
bhūmau nipatitasyāpi tasya dehaṃ mahātmanaḥ |
na śrīrjahāti na prāṇā na tejo na parākramaḥ || 4 ||
śakradattā varā mālā kāñcanī vajrabhūṣitā |
dadhāra harimukhyasya prāṇāṃstejśiyaṃ ca sā || 5 ||
sa tayā mālayā vīro hemayā hariyūthapaḥ |
sandhyānugataparyantaḥ payodhara ivābhavat || 6 ||
tasya mālā ca dehaśca marmaghātī ca yaśśaraḥ |
tridheva racitā lakṣmīḥ patitasyāpi śobhate || 7 ||
tadastraṃ tasya vīrasya svargamārgaprabhāvanam |
rāmabāṇāsanakṣiptamāvahatparamāṃ gatim || 8 ||
taṃ tadā patitaṃ saṅkhye gatārciṣamivānalam |
bahumānya ca taṃ vīra vīkṣamāṇaṃ śanairiva || 9 ||
yayātimiva puṇyānte devalokādihacyutam |
ādityamiva kālena yugānte bhuvi pātitam || 10 ||
mahendramiva durdharṣammupendramiva dussaham |
mahendraputraṃ patitaṃ vālinaṃ hemamālinam || 11 ||
siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ dīptāsyaṃ harilocanam |
lakṣmaṇānugato rāmo dadarśopasasarpa ca || 12 ||
taṃ dṛṣṭvā rāghavaṃ vālī lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ paruṣaṃ dharmasaṃhitam || 13 ||
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ prathitaḥ priyadarśanaḥ kulīnassattvasampanna stejasvī caritavrataḥ || 14 ||
parāṅmukhavadhaṃ kṛtvā ko'tra prāptastvayā guṇaḥ |
yadahaṃ yuddhasaṃrabdhaśśareṇorasi tāḍitaḥ || 15 ||
rāmaḥ karuṇavedī ca prajānāṃ ca hite rataḥ |
sānukrośo jitotsāhassamayajño dṛḍhavrataḥ || 16 ||
iti te sarvabhūtāni kathayanti yaśo bhuvi || 17 ||
damaśśamaḥ kṣamā dharmo dhṛtissatyaṃ parākramaḥ |
pārthivānāṃ guṇā rājandaṇḍaścāpyaparādhiṣu || 18 ||
tānguṇānsampradhāryāhamagryaṃ cābhijanaṃ tava |
tārayā pratiṣiddho'pi sugrīveṇa samāgataḥ || 19 ||
na māmanyena samrabdhaṃ pramattaṃ yoddhu marhasi |
iti me buddhirutpannā babhūvādarśane tava || 20 ||
na tvāṃ vinihatātmānaṃ dharmadhvajamadhārmikam |
jāne pāpasamācāraṃ tṛṇaiḥ kūpamivāvṛtam || 21 ||
satāṃ veṣadharaṃ pāpaṃ pracchannamiva pāvakam |
nāhaṃ tvāmabhijānāmi dharmacchadmābhisaṃvṛtam || 22 ||
viṣaye vā pure vā te yadā pāpaṃ karomyaham |
na ca tvāmavajāne ca kasmāttvaṃ haṃsyakilbiṣam || 23 ||
phalamūlāśanaṃ nityaṃ vānaraṃ vanagocaram |
māmihāpratiyudhyantamanyena ca samāgatam || 24 ||
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ pratītaḥ priyadarśanaḥ |
liṅgamapyasti te rājanandṛśyate dharmasaṃhitam || 25 ||
kaḥ kṣatriyakule jātśṛtavānnaṣṭasaṃśayaḥ |
dharmaliṅgapraticchanna krūraṃ karma samācaret || 26 ||
rāma rājakule jāto dharmavāniti viśrutaḥ || 27 ||
abhavyo bhavyarūpeṇa kimarthaṃ paridhāvasi |
sāma dānaṃ kṣamā dharmassatyaṃ dhṛtiparākramau |
pārthivānāṃ guṇā rājan daṇḍaścāpyaparādhiṣu || 28 ||
vayaṃ vanacarā rāma mṛgā mūlaphalāśanāḥ |
eṣā prakṛtirasmākaṃ puruṣastvaṃ nareśvaraḥ || 29 ||
bhūmirhiraṇyaṃ rūpyaṃ ca vigrahe kāraṇāni ca |
atra kaste vane lobho madīyeṣu phaleṣu vā || 30 ||
nayaśca vinayaścobhau nigrahānugrahāvapi || 31 ||
rājavṛttirasaṅkīrṇā na nṛpāḥ kāmavṛttayaḥ |
tvaṃ tu kāmapradhānaśca kopanaścānavasthitaḥ || 32 ||
rājavṛtteśca saṅkīṇaśśarāsanaparāyaṇaḥ |
na te'styapacitirdharme nārthe buddhiravasthitā || 33 ||
indriyaiḥ kāmavṛttassankṛṣyase manujeśvara |
hatvā bāṇena kākutstha māmihānaparādhinam || 34 ||
kiṃ vakṣyasi satāṃ madhye karma kṛtvā jugupsitam |
rājahā brahmahā goghnaścoraḥ prāṇivadhe rataḥ || 35 ||
nāstikaḥ parivettā ca sarve nirayagāminaḥ |
sūcakaśca kadaryaśca mitraghno gurutalpagaḥ || 36 ||
lokaṃ pāpātmanāmete gacchante nātra saṃśayaḥ |
adhāryaṃ carma me sadbhī romāṇyasthi ca varjitam |
abhakṣyāṇi ca māṃsāni tvadvidhairdharmacāribhiḥ || 37 ||
pañca pañca nakhā bhakṣyā brahmakṣatreṇa rāghava || 38 ||
śalyaka śśvāvidho godhā śaśaḥ kūrmaśca pañcamaḥ |
carma cāsthi ca me rājan naspṛśanti manīṣiṇaḥ || 39 ||
abhakṣyāṇi ca māṃsāni so'haṃ pañcanakho hataḥ |
tārayā vākyamukto'haṃ satyaṃ sarvajñayā hitam || 40 ||
tadatikramya mohena kālasya vaśamāgataḥ |
tvayā nāthena kākutstha na sanāthā vasundharā |
pramadā śīlasampannā dhūrtena patinā yathā || 41 ||
śaṭho naikṛtikaḥ kṣudro mithyāpraśritamānasaḥ |
kathaṃ daśarathena tvaṃ jātaḥ pāpo mahātmanā || 42 ||
chinnacāritrakakṣyeṇa satāṃ dharmātivartinā |
tyaktadharmāṅkuśenāhaṃ nihato rāmahastinā || 43 ||
aśubhaṃ cāpyayuktaṃ ca satāṃ caiva vigarhitam |
vakṣyase cedṛśaṃ kṛtvā sadbhissaha samāgataḥ || 44 ||
udāsīneṣu yo'smāsu vikrama'ste prakāśitaḥ |
apakāriṣu te rājannahi paśyāmi vikramam || 45 ||
dṛśyamānastu yuddhyethā mayā yadi nṛpātmaja |
adya vaivasvataṃ devaṃ paśyestvaṃ nihato mayā || 46 ||
tvayā'dṛśyena tu raṇe nihato'haṃ durāsadaḥ |
prasuptaḥ pannageneva naraḥ pānavaśaṃ gataḥ || 47 ||
māmeva yadi pūrvaṃ tvametadarthamacodayaḥ || 48 ||
maithilīmahamekāhnā tava cānītavānbhavet |
sugrīvapriyakāmena yadahaṃ nihatastvayā |
kaṇṭhe baddhvā pradadyāṃ te nihataṃ rāvaṇaṃ raṇe || 49 ||
nyastāṃ sāgaratoye vā pātāle vāpi maithilīm |
ānayeyaṃ tavādeśācchvetāmaśvatarīmiva || 50 ||
yuktaṃ yatprāpnuyādrājyaṃ sugrīvassvargate mayi |
ayuktaṃ yadadharmeṇa tvayā'haṃ nihato raṇe || 51 ||
kāmamevaṃ vidho lokaḥ kālena viniyujyate |
kṣamaṃ cedbhavatā prāptamuttaraṃ sādhu cintyatām || 52 ||
ityevamuktvā pariśuṣkavaktraḥ śarābhighātādvyathito mahātmā |
samīkṣya rāmaṃ ravisannikāśaṃ tūṣṇīṃ babhūvāmararājasūnuḥ || 53 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptadaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ सप्तदशस्सर्गः ।
ततश्शरेणाभिहतो रामेण रणकर्कशः ।
पपात सहसा वाली निकृत्त इव पादपः ॥ 1 ॥
स भूमौ न्यस्तसर्वाङ्गस्तप्तकाञ्चनभूषणः ।
अपतद्देवराजस्य मुक्तरश्मिरिव ध्वजः ॥ 2 ॥
तस्मिन्निपतिते भूमौ वानराणां गणेश्वरे ।
नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत भूतलम् ॥ 3 ॥
भूमौ निपतितस्यापि तस्य देहं महात्मनः ।
न श्रीर्जहाति न प्राणा न तेजो न पराक्रमः ॥ 4 ॥
शक्रदत्ता वरा माला काञ्चनी वज्रभूषिता ।
दधार हरिमुख्यस्य प्राणांस्तेज्शियं च सा ॥ 5 ॥
स तया मालया वीरो हेमया हरियूथपः ।
सन्ध्यानुगतपर्यन्तः पयोधर इवाभवत् ॥ 6 ॥
तस्य माला च देहश्च मर्मघाती च यश्शरः ।
त्रिधेव रचिता लक्ष्मीः पतितस्यापि शोभते ॥ 7 ॥
तदस्त्रं तस्य वीरस्य स्वर्गमार्गप्रभावनम् ।
रामबाणासनक्षिप्तमावहत्परमां गतिम् ॥ 8 ॥
तं तदा पतितं सङ्ख्ये गतार्चिषमिवानलम् ।
बहुमान्य च तं वीर वीक्षमाणं शनैरिव ॥ 9 ॥
ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिहच्युतम् ।
आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम् ॥ 10 ॥
महेन्द्रमिव दुर्धर्षम्मुपेन्द्रमिव दुस्सहम् ।
महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम् ॥ 11 ॥
सिंहोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम् ।
लक्ष्मणानुगतो रामो ददर्शोपससर्प च ॥ 12 ॥
तं दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम् ।
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं परुषं धर्मसंहितम् ॥ 13 ॥
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रथितः प्रियदर्शनः कुलीनस्सत्त्वसम्पन्न स्तेजस्वी चरितव्रतः ॥ 14 ॥
पराङ्मुखवधं कृत्वा कोऽत्र प्राप्तस्त्वया गुणः ।
यदहं युद्धसंरब्धश्शरेणोरसि ताडितः ॥ 15 ॥
रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः ।
सानुक्रोशो जितोत्साहस्समयज्ञो दृढव्रतः ॥ 16 ॥
इति ते सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि ॥ 17 ॥
दमश्शमः क्षमा धर्मो धृतिस्सत्यं पराक्रमः ।
पार्थिवानां गुणा राजन्दण्डश्चाप्यपराधिषु ॥ 18 ॥
तान्गुणान्सम्प्रधार्याहमग्र्यं चाभिजनं तव ।
तारया प्रतिषिद्धोऽपि सुग्रीवेण समागतः ॥ 19 ॥
न मामन्येन सम्रब्धं प्रमत्तं योद्धु मर्हसि ।
इति मे बुद्धिरुत्पन्ना बभूवादर्शने तव ॥ 20 ॥
न त्वां विनिहतात्मानं धर्मध्वजमधार्मिकम् ।
जाने पापसमाचारं तृणैः कूपमिवावृतम् ॥ 21 ॥
सतां वेषधरं पापं प्रच्छन्नमिव पावकम् ।
नाहं त्वामभिजानामि धर्मच्छद्माभिसंवृतम् ॥ 22 ॥
विषये वा पुरे वा ते यदा पापं करोम्यहम् ।
न च त्वामवजाने च कस्मात्त्वं हंस्यकिल्बिषम् ॥ 23 ॥
फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम् ।
मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येन च समागतम् ॥ 24 ॥
त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रतीतः प्रियदर्शनः ।
लिङ्गमप्यस्ति ते राजनन्दृश्यते धर्मसंहितम् ॥ 25 ॥
कः क्षत्रियकुले जात्शृतवान्नष्टसंशयः ।
धर्मलिङ्गप्रतिच्छन्न क्रूरं कर्म समाचरेत् ॥ 26 ॥
राम राजकुले जातो धर्मवानिति विश्रुतः ॥ 27 ॥
अभव्यो भव्यरूपेण किमर्थं परिधावसि ।
साम दानं क्षमा धर्मस्सत्यं धृतिपराक्रमौ ।
पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपराधिषु ॥ 28 ॥
वयं वनचरा राम मृगा मूलफलाशनाः ।
एषा प्रकृतिरस्माकं पुरुषस्त्वं नरेश्वरः ॥ 29 ॥
भूमिर्हिरण्यं रूप्यं च विग्रहे कारणानि च ।
अत्र कस्ते वने लोभो मदीयेषु फलेषु वा ॥ 30 ॥
नयश्च विनयश्चोभौ निग्रहानुग्रहावपि ॥ 31 ॥
राजवृत्तिरसङ्कीर्णा न नृपाः कामवृत्तयः ।
त्वं तु कामप्रधानश्च कोपनश्चानवस्थितः ॥ 32 ॥
राजवृत्तेश्च सङ्कीणश्शरासनपरायणः ।
न तेऽस्त्यपचितिर्धर्मे नार्थे बुद्धिरवस्थिता ॥ 33 ॥
इन्द्रियैः कामवृत्तस्सन्कृष्यसे मनुजेश्वर ।
हत्वा बाणेन काकुत्स्थ मामिहानपराधिनम् ॥ 34 ॥
किं वक्ष्यसि सतां मध्ये कर्म कृत्वा जुगुप्सितम् ।
राजहा ब्रह्महा गोघ्नश्चोरः प्राणिवधे रतः ॥ 35 ॥
नास्तिकः परिवेत्ता च सर्वे निरयगामिनः ।
सूचकश्च कदर्यश्च मित्रघ्नो गुरुतल्पगः ॥ 36 ॥
लोकं पापात्मनामेते गच्छन्ते नात्र संशयः ।
अधार्यं चर्म मे सद्भी रोमाण्यस्थि च वर्जितम् ।
अभक्ष्याणि च मांसानि त्वद्विधैर्धर्मचारिभिः ॥ 37 ॥
पञ्च पञ्च नखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रेण राघव ॥ 38 ॥
शल्यक श्श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः ।
चर्म चास्थि च मे राजन् नस्पृशन्ति मनीषिणः ॥ 39 ॥
अभक्ष्याणि च मांसानि सोऽहं पञ्चनखो हतः ।
तारया वाक्यमुक्तोऽहं सत्यं सर्वज्ञया हितम् ॥ 40 ॥
तदतिक्रम्य मोहेन कालस्य वशमागतः ।
त्वया नाथेन काकुत्स्थ न सनाथा वसुन्धरा ।
प्रमदा शीलसम्पन्ना धूर्तेन पतिना यथा ॥ 41 ॥
शठो नैकृतिकः क्षुद्रो मिथ्याप्रश्रितमानसः ।
कथं दशरथेन त्वं जातः पापो महात्मना ॥ 42 ॥
छिन्नचारित्रकक्ष्येण सतां धर्मातिवर्तिना ।
त्यक्तधर्माङ्कुशेनाहं निहतो रामहस्तिना ॥ 43 ॥
अशुभं चाप्ययुक्तं च सतां चैव विगर्हितम् ।
वक्ष्यसे चेदृशं कृत्वा सद्भिस्सह समागतः ॥ 44 ॥
उदासीनेषु योऽस्मासु विक्रमऽस्ते प्रकाशितः ।
अपकारिषु ते राजन्नहि पश्यामि विक्रमम् ॥ 45 ॥
दृश्यमानस्तु युद्ध्येथा मया यदि नृपात्मज ।
अद्य वैवस्वतं देवं पश्येस्त्वं निहतो मया ॥ 46 ॥
त्वयाऽदृश्येन तु रणे निहतोऽहं दुरासदः ।
प्रसुप्तः पन्नगेनेव नरः पानवशं गतः ॥ 47 ॥
मामेव यदि पूर्वं त्वमेतदर्थमचोदयः ॥ 48 ॥
मैथिलीमहमेकाह्ना तव चानीतवान्भवेत् ।
सुग्रीवप्रियकामेन यदहं निहतस्त्वया ।
कण्ठे बद्ध्वा प्रदद्यां ते निहतं रावणं रणे ॥ 49 ॥
न्यस्तां सागरतोये वा पाताले वापि मैथिलीम् ।
आनयेयं तवादेशाच्छ्वेतामश्वतरीमिव ॥ 50 ॥
युक्तं यत्प्राप्नुयाद्राज्यं सुग्रीवस्स्वर्गते मयि ।
अयुक्तं यदधर्मेण त्वयाऽहं निहतो रणे ॥ 51 ॥
काममेवं विधो लोकः कालेन विनियुज्यते ।
क्षमं चेद्भवता प्राप्तमुत्तरं साधु चिन्त्यताम् ॥ 52 ॥
इत्येवमुक्त्वा परिशुष्कवक्त्रः शराभिघाताद्व्यथितो महात्मा ।
समीक्ष्य रामं रविसन्निकाशं तूष्णीं बभूवामरराजसूनुः ॥ 53 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha saptadaśassargaḥ |
tataśśareṇābhihato rāmeṇa raṇakarkaśaḥ |
papāta sahasā vālī nikṛtta iva pādapaḥ || 1 ||
sa bhūmau nyastasarvāṅgastaptakāñcanabhūṣaṇaḥ |
apataddevarājasya muktaraśmiriva dhvajaḥ || 2 ||
tasminnipatite bhūmau vānarāṇāṃ gaṇeśvare |
naṣṭacandramiva vyoma na vyarājata bhūtalam || 3 ||
bhūmau nipatitasyāpi tasya dehaṃ mahātmanaḥ |
na śrīrjahāti na prāṇā na tejo na parākramaḥ || 4 ||
śakradattā varā mālā kāñcanī vajrabhūṣitā |
dadhāra harimukhyasya prāṇāṃstejśiyaṃ ca sā || 5 ||
sa tayā mālayā vīro hemayā hariyūthapaḥ |
sandhyānugataparyantaḥ payodhara ivābhavat || 6 ||
tasya mālā ca dehaśca marmaghātī ca yaśśaraḥ |
tridheva racitā lakṣmīḥ patitasyāpi śobhate || 7 ||
tadastraṃ tasya vīrasya svargamārgaprabhāvanam |
rāmabāṇāsanakṣiptamāvahatparamāṃ gatim || 8 ||
taṃ tadā patitaṃ saṅkhye gatārciṣamivānalam |
bahumānya ca taṃ vīra vīkṣamāṇaṃ śanairiva || 9 ||
yayātimiva puṇyānte devalokādihacyutam |
ādityamiva kālena yugānte bhuvi pātitam || 10 ||
mahendramiva durdharṣammupendramiva dussaham |
mahendraputraṃ patitaṃ vālinaṃ hemamālinam || 11 ||
siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ dīptāsyaṃ harilocanam |
lakṣmaṇānugato rāmo dadarśopasasarpa ca || 12 ||
taṃ dṛṣṭvā rāghavaṃ vālī lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ paruṣaṃ dharmasaṃhitam || 13 ||
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ prathitaḥ priyadarśanaḥ kulīnassattvasampanna stejasvī caritavrataḥ || 14 ||
parāṅmukhavadhaṃ kṛtvā ko'tra prāptastvayā guṇaḥ |
yadahaṃ yuddhasaṃrabdhaśśareṇorasi tāḍitaḥ || 15 ||
rāmaḥ karuṇavedī ca prajānāṃ ca hite rataḥ |
sānukrośo jitotsāhassamayajño dṛḍhavrataḥ || 16 ||
iti te sarvabhūtāni kathayanti yaśo bhuvi || 17 ||
damaśśamaḥ kṣamā dharmo dhṛtissatyaṃ parākramaḥ |
pārthivānāṃ guṇā rājandaṇḍaścāpyaparādhiṣu || 18 ||
tānguṇānsampradhāryāhamagryaṃ cābhijanaṃ tava |
tārayā pratiṣiddho'pi sugrīveṇa samāgataḥ || 19 ||
na māmanyena samrabdhaṃ pramattaṃ yoddhu marhasi |
iti me buddhirutpannā babhūvādarśane tava || 20 ||
na tvāṃ vinihatātmānaṃ dharmadhvajamadhārmikam |
jāne pāpasamācāraṃ tṛṇaiḥ kūpamivāvṛtam || 21 ||
satāṃ veṣadharaṃ pāpaṃ pracchannamiva pāvakam |
nāhaṃ tvāmabhijānāmi dharmacchadmābhisaṃvṛtam || 22 ||
viṣaye vā pure vā te yadā pāpaṃ karomyaham |
na ca tvāmavajāne ca kasmāttvaṃ haṃsyakilbiṣam || 23 ||
phalamūlāśanaṃ nityaṃ vānaraṃ vanagocaram |
māmihāpratiyudhyantamanyena ca samāgatam || 24 ||
tvaṃ narādhipateḥ putraḥ pratītaḥ priyadarśanaḥ |
liṅgamapyasti te rājanandṛśyate dharmasaṃhitam || 25 ||
kaḥ kṣatriyakule jātśṛtavānnaṣṭasaṃśayaḥ |
dharmaliṅgapraticchanna krūraṃ karma samācaret || 26 ||
rāma rājakule jāto dharmavāniti viśrutaḥ || 27 ||
abhavyo bhavyarūpeṇa kimarthaṃ paridhāvasi |
sāma dānaṃ kṣamā dharmassatyaṃ dhṛtiparākramau |
pārthivānāṃ guṇā rājan daṇḍaścāpyaparādhiṣu || 28 ||
vayaṃ vanacarā rāma mṛgā mūlaphalāśanāḥ |
eṣā prakṛtirasmākaṃ puruṣastvaṃ nareśvaraḥ || 29 ||
bhūmirhiraṇyaṃ rūpyaṃ ca vigrahe kāraṇāni ca |
atra kaste vane lobho madīyeṣu phaleṣu vā || 30 ||
nayaśca vinayaścobhau nigrahānugrahāvapi || 31 ||
rājavṛttirasaṅkīrṇā na nṛpāḥ kāmavṛttayaḥ |
tvaṃ tu kāmapradhānaśca kopanaścānavasthitaḥ || 32 ||
rājavṛtteśca saṅkīṇaśśarāsanaparāyaṇaḥ |
na te'styapacitirdharme nārthe buddhiravasthitā || 33 ||
indriyaiḥ kāmavṛttassankṛṣyase manujeśvara |
hatvā bāṇena kākutstha māmihānaparādhinam || 34 ||
kiṃ vakṣyasi satāṃ madhye karma kṛtvā jugupsitam |
rājahā brahmahā goghnaścoraḥ prāṇivadhe rataḥ || 35 ||
nāstikaḥ parivettā ca sarve nirayagāminaḥ |
sūcakaśca kadaryaśca mitraghno gurutalpagaḥ || 36 ||
lokaṃ pāpātmanāmete gacchante nātra saṃśayaḥ |
adhāryaṃ carma me sadbhī romāṇyasthi ca varjitam |
abhakṣyāṇi ca māṃsāni tvadvidhairdharmacāribhiḥ || 37 ||
pañca pañca nakhā bhakṣyā brahmakṣatreṇa rāghava || 38 ||
śalyaka śśvāvidho godhā śaśaḥ kūrmaśca pañcamaḥ |
carma cāsthi ca me rājan naspṛśanti manīṣiṇaḥ || 39 ||
abhakṣyāṇi ca māṃsāni so'haṃ pañcanakho hataḥ |
tārayā vākyamukto'haṃ satyaṃ sarvajñayā hitam || 40 ||
tadatikramya mohena kālasya vaśamāgataḥ |
tvayā nāthena kākutstha na sanāthā vasundharā |
pramadā śīlasampannā dhūrtena patinā yathā || 41 ||
śaṭho naikṛtikaḥ kṣudro mithyāpraśritamānasaḥ |
kathaṃ daśarathena tvaṃ jātaḥ pāpo mahātmanā || 42 ||
chinnacāritrakakṣyeṇa satāṃ dharmātivartinā |
tyaktadharmāṅkuśenāhaṃ nihato rāmahastinā || 43 ||
aśubhaṃ cāpyayuktaṃ ca satāṃ caiva vigarhitam |
vakṣyase cedṛśaṃ kṛtvā sadbhissaha samāgataḥ || 44 ||
udāsīneṣu yo'smāsu vikrama'ste prakāśitaḥ |
apakāriṣu te rājannahi paśyāmi vikramam || 45 ||
dṛśyamānastu yuddhyethā mayā yadi nṛpātmaja |
adya vaivasvataṃ devaṃ paśyestvaṃ nihato mayā || 46 ||
tvayā'dṛśyena tu raṇe nihato'haṃ durāsadaḥ |
prasuptaḥ pannageneva naraḥ pānavaśaṃ gataḥ || 47 ||
māmeva yadi pūrvaṃ tvametadarthamacodayaḥ || 48 ||
maithilīmahamekāhnā tava cānītavānbhavet |
sugrīvapriyakāmena yadahaṃ nihatastvayā |
kaṇṭhe baddhvā pradadyāṃ te nihataṃ rāvaṇaṃ raṇe || 49 ||
nyastāṃ sāgaratoye vā pātāle vāpi maithilīm |
ānayeyaṃ tavādeśācchvetāmaśvatarīmiva || 50 ||
yuktaṃ yatprāpnuyādrājyaṃ sugrīvassvargate mayi |
ayuktaṃ yadadharmeṇa tvayā'haṃ nihato raṇe || 51 ||
kāmamevaṃ vidho lokaḥ kālena viniyujyate |
kṣamaṃ cedbhavatā prāptamuttaraṃ sādhu cintyatām || 52 ||
ityevamuktvā pariśuṣkavaktraḥ śarābhighātādvyathito mahātmā |
samīkṣya rāmaṃ ravisannikāśaṃ tūṣṇīṃ babhūvāmararājasūnuḥ || 53 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptadaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.