4.17 Kishkindhakanda - Saptadasha Sargah — Sinhala Script

ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩම් .

අථ සප්තදශස්සර්ගඃ .

තතශ්ශරේණාභිහතෝ රාමේණ රණකර්කශඃ .

පපාත සහසා වාලී නිකෘත්ත ඉව පාදපඃ .. 1 ..

ස භූමෞ න්යස්තසර්වාඞ්ගස්තප්තකාඤ්චනභූෂණඃ .

අපතද්දේවරාජස්ය මුක්තරශ්මිරිව ධ්වජඃ .. 2 ..

තස්මින්නිපතිතේ භූමෞ වානරාණාං ගණේශ්වරේ .

නෂ්ටචන්ද්රමිව ව්යෝම න ව්යරාජත භූතලම් .. 3 ..

භූමෞ නිපතිතස්යාපි තස්ය දේහං මහාත්මනඃ .

න ශ්රීර්ජහාති න ප්රාණා න තේජෝ න පරාක්රමඃ .. 4 ..

ශක්රදත්තා වරා මාලා කාඤ්චනී වජ්රභූෂිතා .

දධාර හරිමුඛ්යස්ය ප්රාණාංස්තේජ්ශියං ච සා .. 5 ..

ස තයා මාලයා වීරෝ හේමයා හරියූථපඃ .

සන්ධ්යානුගතපර්යන්තඃ පයෝධර ඉවාභවත් .. 6 ..

තස්ය මාලා ච දේහශ්ච මර්මඝාතී ච යශ්ශරඃ .

ත්රිධේව රචිතා ලක්ෂ්මීඃ පතිතස්යාපි ශෝභතේ .. 7 ..

තදස්ත්රං තස්ය වීරස්ය ස්වර්ගමාර්ගප්රභාවනම් .

රාමබාණාසනක්ෂිප්තමාවහත්පරමාං ගතිම් .. 8 ..

තං තදා පතිතං සඞ්ඛ්යේ ගතාර්චිෂමිවානලම් .

බහුමාන්ය ච තං වීර වීක්ෂමාණං ශනෛරිව .. 9 ..

යයාතිමිව පුණ්යාන්තේ දේවලෝකාදිහච්යුතම් .

ආදිත්යමිව කාලේන යුගාන්තේ භුවි පාතිතම් .. 10 ..

මහේන්ද්රමිව දුර්ධර්ෂම්මුපේන්ද්රමිව දුස්සහම් .

මහේන්ද්රපුත්රං පතිතං වාලිනං හේමමාලිනම් .. 11 ..

සිංහෝරස්කං මහාබාහුං දීප්තාස්යං හරිලෝචනම් .

ලක්ෂ්මණානුගතෝ රාමෝ දදර්ශෝපසසර්ප ච .. 12 ..

තං දෘෂ්ට්වා රාඝවං වාලී ලක්ෂ්මණං ච මහාබලම් .

අබ්රවීත්ප්රශ්රිතං වාක්යං පරුෂං ධර්මසංහිතම් .. 13 ..

ත්වං නරාධිපතේඃ පුත්රඃ ප්රථිතඃ ප්රියදර්ශනඃ කුලීනස්සත්ත්වසම්පන්න ස්තේජස්වී චරිතව්රතඃ .. 14 ..

පරාඞ්මුඛවධං කෘත්වා කෝ(අ)ත්ර ප්රාප්තස්ත්වයා ගුණඃ .

යදහං යුද්ධසංරබ්ධශ්ශරේණෝරසි තාඩිතඃ .. 15 ..

රාමඃ කරුණවේදී ච ප්රජානාං ච හිතේ රතඃ .

සානුක්රෝශෝ ජිතෝත්සාහස්සමයජ්ඤෝ දෘඪව්රතඃ .. 16 ..

ඉති තේ සර්වභූතානි කථයන්ති යශෝ භුවි .. 17 ..

දමශ්ශමඃ ක්ෂමා ධර්මෝ ධෘතිස්සත්යං පරාක්රමඃ .

පාර්ථිවානාං ගුණා රාජන්දණ්ඩශ්චාප්යපරාධිෂු .. 18 ..

තාන්ගුණාන්සම්ප්රධාර්යාහමග්ර්යං චාභිජනං තව .

තාරයා ප්රතිෂිද්ධෝ(අ)පි සුග්රීවේණ සමාගතඃ .. 19 ..

න මාමන්යේන සම්රබ්ධං ප්රමත්තං යෝද්ධු මර්හසි .

ඉති මේ බුද්ධිරුත්පන්නා බභූවාදර්ශනේ තව .. 20 ..

න ත්වාං විනිහතාත්මානං ධර්මධ්වජමධාර්මිකම් .

ජානේ පාපසමාචාරං තෘණෛඃ කූපමිවාවෘතම් .. 21 ..

සතාං වේෂධරං පාපං ප්රච්ඡන්නමිව පාවකම් .

නාහං ත්වාමභිජානාමි ධර්මච්ඡද්මාභිසංවෘතම් .. 22 ..

විෂයේ වා පුරේ වා තේ යදා පාපං කරෝම්යහම් .

න ච ත්වාමවජානේ ච කස්මාත්ත්වං හංස්යකිල්බිෂම් .. 23 ..

ඵලමූලාශනං නිත්යං වානරං වනගෝචරම් .

මාමිහාප්රතියුධ්යන්තමන්යේන ච සමාගතම් .. 24 ..

ත්වං නරාධිපතේඃ පුත්රඃ ප්රතීතඃ ප්රියදර්ශනඃ .

ලිඞ්ගමප්යස්ති තේ රාජනන්දෘශ්යතේ ධර්මසංහිතම් .. 25 ..

කඃ ක්ෂත්රියකුලේ ජාත්ශෘතවාන්නෂ්ටසංශයඃ .

ධර්මලිඞ්ගප්රතිච්ඡන්න ක්රූරං කර්ම සමාචරේත් .. 26 ..

රාම රාජකුලේ ජාතෝ ධර්මවානිති විශ්රුතඃ .. 27 ..

අභව්යෝ භව්යරූපේණ කිමර්ථං පරිධාවසි .

සාම දානං ක්ෂමා ධර්මස්සත්යං ධෘතිපරාක්රමෞ .

පාර්ථිවානාං ගුණා රාජන් දණ්ඩශ්චාප්යපරාධිෂු .. 28 ..

වයං වනචරා රාම මෘගා මූලඵලාශනාඃ .

ඒෂා ප්රකෘතිරස්මාකං පුරුෂස්ත්වං නරේශ්වරඃ .. 29 ..

භූමිර්හිරණ්යං රූප්යං ච විග්රහේ කාරණානි ච .

අත්ර කස්තේ වනේ ලෝභෝ මදීයේෂු ඵලේෂු වා .. 30 ..

නයශ්ච විනයශ්චෝභෞ නිග්රහානුග්රහාවපි .. 31 ..

රාජවෘත්තිරසඞ්කීර්ණා න නෘපාඃ කාමවෘත්තයඃ .

ත්වං තු කාමප්රධානශ්ච කෝපනශ්චානවස්ථිතඃ .. 32 ..

රාජවෘත්තේශ්ච සඞ්කීණශ්ශරාසනපරායණඃ .

න තේ(අ)ස්ත්යපචිතිර්ධර්මේ නාර්ථේ බුද්ධිරවස්ථිතා .. 33 ..

ඉන්ද්රියෛඃ කාමවෘත්තස්සන්කෘෂ්යසේ මනුජේශ්වර .

හත්වා බාණේන කාකුත්ස්ථ මාමිහානපරාධිනම් .. 34 ..

කිං වක්ෂ්යසි සතාං මධ්යේ කර්ම කෘත්වා ජුගුප්සිතම් .

රාජහා බ්රහ්මහා ගෝඝ්නශ්චෝරඃ ප්රාණිවධේ රතඃ .. 35 ..

නාස්තිකඃ පරිවේත්තා ච සර්වේ නිරයගාමිනඃ .

සූචකශ්ච කදර්යශ්ච මිත්රඝ්නෝ ගුරුතල්පගඃ .. 36 ..

ලෝකං පාපාත්මනාමේතේ ගච්ඡන්තේ නාත්ර සංශයඃ .

අධාර්යං චර්ම මේ සද්භී රෝමාණ්යස්ථි ච වර්ජිතම් .

අභක්ෂ්යාණි ච මාංසානි ත්වද්විධෛර්ධර්මචාරිභිඃ .. 37 ..

පඤ්ච පඤ්ච නඛා භක්ෂ්යා බ්රහ්මක්ෂත්රේණ රාඝව .. 38 ..

ශල්යක ශ්ශ්වාවිධෝ ගෝධා ශශඃ කූර්මශ්ච පඤ්චමඃ .

චර්ම චාස්ථි ච මේ රාජන් නස්පෘශන්ති මනීෂිණඃ .. 39 ..

අභක්ෂ්යාණි ච මාංසානි සෝ(අ)හං පඤ්චනඛෝ හතඃ .

තාරයා වාක්යමුක්තෝ(අ)හං සත්යං සර්වජ්ඤයා හිතම් .. 40 ..

තදතික්රම්ය මෝහේන කාලස්ය වශමාගතඃ .

ත්වයා නාථේන කාකුත්ස්ථ න සනාථා වසුන්ධරා .

ප්රමදා ශීලසම්පන්නා ධූර්තේන පතිනා යථා .. 41 ..

ශඨෝ නෛකෘතිකඃ ක්ෂුද්රෝ මිථ්යාප්රශ්රිතමානසඃ .

කථං දශරථේන ත්වං ජාතඃ පාපෝ මහාත්මනා .. 42 ..

ඡින්නචාරිත්රකක්ෂ්යේණ සතාං ධර්මාතිවර්තිනා .

ත්යක්තධර්මාඞ්කුශේනාහං නිහතෝ රාමහස්තිනා .. 43 ..

අශුභං චාප්යයුක්තං ච සතාං චෛව විගර්හිතම් .

වක්ෂ්යසේ චේදෘශං කෘත්වා සද්භිස්සහ සමාගතඃ .. 44 ..

උදාසීනේෂු යෝ(අ)ස්මාසු වික්රම(අ)ස්තේ ප්රකාශිතඃ .

අපකාරිෂු තේ රාජන්නහි පශ්යාමි වික්රමම් .. 45 ..

දෘශ්යමානස්තු යුද්ධ්යේථා මයා යදි නෘපාත්මජ .

අද්ය වෛවස්වතං දේවං පශ්යේස්ත්වං නිහතෝ මයා .. 46 ..

ත්වයා(අ)දෘශ්යේන තු රණේ නිහතෝ(අ)හං දුරාසදඃ .

ප්රසුප්තඃ පන්නගේනේව නරඃ පානවශං ගතඃ .. 47 ..

මාමේව යදි පූර්වං ත්වමේතදර්ථමචෝදයඃ .. 48 ..

මෛථිලීමහමේකාහ්නා තව චානීතවාන්භවේත් .

සුග්රීවප්රියකාමේන යදහං නිහතස්ත්වයා .

කණ්ඨේ බද්ධ්වා ප්රදද්යාං තේ නිහතං රාවණං රණේ .. 49 ..

න්යස්තාං සාගරතෝයේ වා පාතාලේ වාපි මෛථිලීම් .

ආනයේයං තවාදේශාච්ඡ්වේතාමශ්වතරීමිව .. 50 ..

යුක්තං යත්ප්රාප්නුයාද්රාජ්යං සුග්රීවස්ස්වර්ගතේ මයි .

අයුක්තං යදධර්මේණ ත්වයා(අ)හං නිහතෝ රණේ .. 51 ..

කාමමේවං විධෝ ලෝකඃ කාලේන විනියුජ්යතේ .

ක්ෂමං චේද්භවතා ප්රාප්තමුත්තරං සාධු චින්ත්යතාම් .. 52 ..

ඉත්යේවමුක්ත්වා පරිශුෂ්කවක්ත්රඃ ශරාභිඝාතාද්ව්යථිතෝ මහාත්මා .

සමීක්ෂ්ය රාමං රවිසන්නිකාශං තූෂ්ණීං බභූවාමරරාජසූනුඃ .. 53 ..

ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩේ සප්තදශස්සර්ගඃ ..

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha saptadaśassargaḥ |

tataśśareṇābhihato rāmeṇa raṇakarkaśaḥ |

papāta sahasā vālī nikṛtta iva pādapaḥ || 1 ||

sa bhūmau nyastasarvāṅgastaptakāñcanabhūṣaṇaḥ |

apataddevarājasya muktaraśmiriva dhvajaḥ || 2 ||

tasminnipatite bhūmau vānarāṇāṃ gaṇeśvare |

naṣṭacandramiva vyoma na vyarājata bhūtalam || 3 ||

bhūmau nipatitasyāpi tasya dehaṃ mahātmanaḥ |

na śrīrjahāti na prāṇā na tejo na parākramaḥ || 4 ||

śakradattā varā mālā kāñcanī vajrabhūṣitā |

dadhāra harimukhyasya prāṇāṃstejśiyaṃ ca sā || 5 ||

sa tayā mālayā vīro hemayā hariyūthapaḥ |

sandhyānugataparyantaḥ payodhara ivābhavat || 6 ||

tasya mālā ca dehaśca marmaghātī ca yaśśaraḥ |

tridheva racitā lakṣmīḥ patitasyāpi śobhate || 7 ||

tadastraṃ tasya vīrasya svargamārgaprabhāvanam |

rāmabāṇāsanakṣiptamāvahatparamāṃ gatim || 8 ||

taṃ tadā patitaṃ saṅkhye gatārciṣamivānalam |

bahumānya ca taṃ vīra vīkṣamāṇaṃ śanairiva || 9 ||

yayātimiva puṇyānte devalokādihacyutam |

ādityamiva kālena yugānte bhuvi pātitam || 10 ||

mahendramiva durdharṣammupendramiva dussaham |

mahendraputraṃ patitaṃ vālinaṃ hemamālinam || 11 ||

siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ dīptāsyaṃ harilocanam |

lakṣmaṇānugato rāmo dadarśopasasarpa ca || 12 ||

taṃ dṛṣṭvā rāghavaṃ vālī lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |

abravītpraśritaṃ vākyaṃ paruṣaṃ dharmasaṃhitam || 13 ||

tvaṃ narādhipateḥ putraḥ prathitaḥ priyadarśanaḥ kulīnassattvasampanna stejasvī caritavrataḥ || 14 ||

parāṅmukhavadhaṃ kṛtvā ko'tra prāptastvayā guṇaḥ |

yadahaṃ yuddhasaṃrabdhaśśareṇorasi tāḍitaḥ || 15 ||

rāmaḥ karuṇavedī ca prajānāṃ ca hite rataḥ |

sānukrośo jitotsāhassamayajño dṛḍhavrataḥ || 16 ||

iti te sarvabhūtāni kathayanti yaśo bhuvi || 17 ||

damaśśamaḥ kṣamā dharmo dhṛtissatyaṃ parākramaḥ |

pārthivānāṃ guṇā rājandaṇḍaścāpyaparādhiṣu || 18 ||

tānguṇānsampradhāryāhamagryaṃ cābhijanaṃ tava |

tārayā pratiṣiddho'pi sugrīveṇa samāgataḥ || 19 ||

na māmanyena samrabdhaṃ pramattaṃ yoddhu marhasi |

iti me buddhirutpannā babhūvādarśane tava || 20 ||

na tvāṃ vinihatātmānaṃ dharmadhvajamadhārmikam |

jāne pāpasamācāraṃ tṛṇaiḥ kūpamivāvṛtam || 21 ||

satāṃ veṣadharaṃ pāpaṃ pracchannamiva pāvakam |

nāhaṃ tvāmabhijānāmi dharmacchadmābhisaṃvṛtam || 22 ||

viṣaye vā pure vā te yadā pāpaṃ karomyaham |

na ca tvāmavajāne ca kasmāttvaṃ haṃsyakilbiṣam || 23 ||

phalamūlāśanaṃ nityaṃ vānaraṃ vanagocaram |

māmihāpratiyudhyantamanyena ca samāgatam || 24 ||

tvaṃ narādhipateḥ putraḥ pratītaḥ priyadarśanaḥ |

liṅgamapyasti te rājanandṛśyate dharmasaṃhitam || 25 ||

kaḥ kṣatriyakule jātśṛtavānnaṣṭasaṃśayaḥ |

dharmaliṅgapraticchanna krūraṃ karma samācaret || 26 ||

rāma rājakule jāto dharmavāniti viśrutaḥ || 27 ||

abhavyo bhavyarūpeṇa kimarthaṃ paridhāvasi |

sāma dānaṃ kṣamā dharmassatyaṃ dhṛtiparākramau |

pārthivānāṃ guṇā rājan daṇḍaścāpyaparādhiṣu || 28 ||

vayaṃ vanacarā rāma mṛgā mūlaphalāśanāḥ |

eṣā prakṛtirasmākaṃ puruṣastvaṃ nareśvaraḥ || 29 ||

bhūmirhiraṇyaṃ rūpyaṃ ca vigrahe kāraṇāni ca |

atra kaste vane lobho madīyeṣu phaleṣu vā || 30 ||

nayaśca vinayaścobhau nigrahānugrahāvapi || 31 ||

rājavṛttirasaṅkīrṇā na nṛpāḥ kāmavṛttayaḥ |

tvaṃ tu kāmapradhānaśca kopanaścānavasthitaḥ || 32 ||

rājavṛtteśca saṅkīṇaśśarāsanaparāyaṇaḥ |

na te'styapacitirdharme nārthe buddhiravasthitā || 33 ||

indriyaiḥ kāmavṛttassankṛṣyase manujeśvara |

hatvā bāṇena kākutstha māmihānaparādhinam || 34 ||

kiṃ vakṣyasi satāṃ madhye karma kṛtvā jugupsitam |

rājahā brahmahā goghnaścoraḥ prāṇivadhe rataḥ || 35 ||

nāstikaḥ parivettā ca sarve nirayagāminaḥ |

sūcakaśca kadaryaśca mitraghno gurutalpagaḥ || 36 ||

lokaṃ pāpātmanāmete gacchante nātra saṃśayaḥ |

adhāryaṃ carma me sadbhī romāṇyasthi ca varjitam |

abhakṣyāṇi ca māṃsāni tvadvidhairdharmacāribhiḥ || 37 ||

pañca pañca nakhā bhakṣyā brahmakṣatreṇa rāghava || 38 ||

śalyaka śśvāvidho godhā śaśaḥ kūrmaśca pañcamaḥ |

carma cāsthi ca me rājan naspṛśanti manīṣiṇaḥ || 39 ||

abhakṣyāṇi ca māṃsāni so'haṃ pañcanakho hataḥ |

tārayā vākyamukto'haṃ satyaṃ sarvajñayā hitam || 40 ||

tadatikramya mohena kālasya vaśamāgataḥ |

tvayā nāthena kākutstha na sanāthā vasundharā |

pramadā śīlasampannā dhūrtena patinā yathā || 41 ||

śaṭho naikṛtikaḥ kṣudro mithyāpraśritamānasaḥ |

kathaṃ daśarathena tvaṃ jātaḥ pāpo mahātmanā || 42 ||

chinnacāritrakakṣyeṇa satāṃ dharmātivartinā |

tyaktadharmāṅkuśenāhaṃ nihato rāmahastinā || 43 ||

aśubhaṃ cāpyayuktaṃ ca satāṃ caiva vigarhitam |

vakṣyase cedṛśaṃ kṛtvā sadbhissaha samāgataḥ || 44 ||

udāsīneṣu yo'smāsu vikrama'ste prakāśitaḥ |

apakāriṣu te rājannahi paśyāmi vikramam || 45 ||

dṛśyamānastu yuddhyethā mayā yadi nṛpātmaja |

adya vaivasvataṃ devaṃ paśyestvaṃ nihato mayā || 46 ||

tvayā'dṛśyena tu raṇe nihato'haṃ durāsadaḥ |

prasuptaḥ pannageneva naraḥ pānavaśaṃ gataḥ || 47 ||

māmeva yadi pūrvaṃ tvametadarthamacodayaḥ || 48 ||

maithilīmahamekāhnā tava cānītavānbhavet |

sugrīvapriyakāmena yadahaṃ nihatastvayā |

kaṇṭhe baddhvā pradadyāṃ te nihataṃ rāvaṇaṃ raṇe || 49 ||

nyastāṃ sāgaratoye vā pātāle vāpi maithilīm |

ānayeyaṃ tavādeśācchvetāmaśvatarīmiva || 50 ||

yuktaṃ yatprāpnuyādrājyaṃ sugrīvassvargate mayi |

ayuktaṃ yadadharmeṇa tvayā'haṃ nihato raṇe || 51 ||

kāmamevaṃ vidho lokaḥ kālena viniyujyate |

kṣamaṃ cedbhavatā prāptamuttaraṃ sādhu cintyatām || 52 ||

ityevamuktvā pariśuṣkavaktraḥ śarābhighātādvyathito mahātmā |

samīkṣya rāmaṃ ravisannikāśaṃ tūṣṇīṃ babhūvāmararājasūnuḥ || 53 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptadaśassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ सप्तदशस्सर्गः ।

ततश्शरेणाभिहतो रामेण रणकर्कशः ।

पपात सहसा वाली निकृत्त इव पादपः ॥ 1 ॥

स भूमौ न्यस्तसर्वाङ्गस्तप्तकाञ्चनभूषणः ।

अपतद्देवराजस्य मुक्तरश्मिरिव ध्वजः ॥ 2 ॥

तस्मिन्निपतिते भूमौ वानराणां गणेश्वरे ।

नष्टचन्द्रमिव व्योम न व्यराजत भूतलम् ॥ 3 ॥

भूमौ निपतितस्यापि तस्य देहं महात्मनः ।

न श्रीर्जहाति न प्राणा न तेजो न पराक्रमः ॥ 4 ॥

शक्रदत्ता वरा माला काञ्चनी वज्रभूषिता ।

दधार हरिमुख्यस्य प्राणांस्तेज्शियं च सा ॥ 5 ॥

स तया मालया वीरो हेमया हरियूथपः ।

सन्ध्यानुगतपर्यन्तः पयोधर इवाभवत् ॥ 6 ॥

तस्य माला च देहश्च मर्मघाती च यश्शरः ।

त्रिधेव रचिता लक्ष्मीः पतितस्यापि शोभते ॥ 7 ॥

तदस्त्रं तस्य वीरस्य स्वर्गमार्गप्रभावनम् ।

रामबाणासनक्षिप्तमावहत्परमां गतिम् ॥ 8 ॥

तं तदा पतितं सङ्ख्ये गतार्चिषमिवानलम् ।

बहुमान्य च तं वीर वीक्षमाणं शनैरिव ॥ 9 ॥

ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिहच्युतम् ।

आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम् ॥ 10 ॥

महेन्द्रमिव दुर्धर्षम्मुपेन्द्रमिव दुस्सहम् ।

महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम् ॥ 11 ॥

सिंहोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम् ।

लक्ष्मणानुगतो रामो ददर्शोपससर्प च ॥ 12 ॥

तं दृष्ट्वा राघवं वाली लक्ष्मणं च महाबलम् ।

अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं परुषं धर्मसंहितम् ॥ 13 ॥

त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रथितः प्रियदर्शनः कुलीनस्सत्त्वसम्पन्न स्तेजस्वी चरितव्रतः ॥ 14 ॥

पराङ्मुखवधं कृत्वा कोऽत्र प्राप्तस्त्वया गुणः ।

यदहं युद्धसंरब्धश्शरेणोरसि ताडितः ॥ 15 ॥

रामः करुणवेदी च प्रजानां च हिते रतः ।

सानुक्रोशो जितोत्साहस्समयज्ञो दृढव्रतः ॥ 16 ॥

इति ते सर्वभूतानि कथयन्ति यशो भुवि ॥ 17 ॥

दमश्शमः क्षमा धर्मो धृतिस्सत्यं पराक्रमः ।

पार्थिवानां गुणा राजन्दण्डश्चाप्यपराधिषु ॥ 18 ॥

तान्गुणान्सम्प्रधार्याहमग्र्यं चाभिजनं तव ।

तारया प्रतिषिद्धोऽपि सुग्रीवेण समागतः ॥ 19 ॥

न मामन्येन सम्रब्धं प्रमत्तं योद्धु मर्हसि ।

इति मे बुद्धिरुत्पन्ना बभूवादर्शने तव ॥ 20 ॥

न त्वां विनिहतात्मानं धर्मध्वजमधार्मिकम् ।

जाने पापसमाचारं तृणैः कूपमिवावृतम् ॥ 21 ॥

सतां वेषधरं पापं प्रच्छन्नमिव पावकम् ।

नाहं त्वामभिजानामि धर्मच्छद्माभिसंवृतम् ॥ 22 ॥

विषये वा पुरे वा ते यदा पापं करोम्यहम् ।

न च त्वामवजाने च कस्मात्त्वं हंस्यकिल्बिषम् ॥ 23 ॥

फलमूलाशनं नित्यं वानरं वनगोचरम् ।

मामिहाप्रतियुध्यन्तमन्येन च समागतम् ॥ 24 ॥

त्वं नराधिपतेः पुत्रः प्रतीतः प्रियदर्शनः ।

लिङ्गमप्यस्ति ते राजनन्दृश्यते धर्मसंहितम् ॥ 25 ॥

कः क्षत्रियकुले जात्शृतवान्नष्टसंशयः ।

धर्मलिङ्गप्रतिच्छन्न क्रूरं कर्म समाचरेत् ॥ 26 ॥

राम राजकुले जातो धर्मवानिति विश्रुतः ॥ 27 ॥

अभव्यो भव्यरूपेण किमर्थं परिधावसि ।

साम दानं क्षमा धर्मस्सत्यं धृतिपराक्रमौ ।

पार्थिवानां गुणा राजन् दण्डश्चाप्यपराधिषु ॥ 28 ॥

वयं वनचरा राम मृगा मूलफलाशनाः ।

एषा प्रकृतिरस्माकं पुरुषस्त्वं नरेश्वरः ॥ 29 ॥

भूमिर्हिरण्यं रूप्यं च विग्रहे कारणानि च ।

अत्र कस्ते वने लोभो मदीयेषु फलेषु वा ॥ 30 ॥

नयश्च विनयश्चोभौ निग्रहानुग्रहावपि ॥ 31 ॥

राजवृत्तिरसङ्कीर्णा न नृपाः कामवृत्तयः ।

त्वं तु कामप्रधानश्च कोपनश्चानवस्थितः ॥ 32 ॥

राजवृत्तेश्च सङ्कीणश्शरासनपरायणः ।

न तेऽस्त्यपचितिर्धर्मे नार्थे बुद्धिरवस्थिता ॥ 33 ॥

इन्द्रियैः कामवृत्तस्सन्कृष्यसे मनुजेश्वर ।

हत्वा बाणेन काकुत्स्थ मामिहानपराधिनम् ॥ 34 ॥

किं वक्ष्यसि सतां मध्ये कर्म कृत्वा जुगुप्सितम् ।

राजहा ब्रह्महा गोघ्नश्चोरः प्राणिवधे रतः ॥ 35 ॥

नास्तिकः परिवेत्ता च सर्वे निरयगामिनः ।

सूचकश्च कदर्यश्च मित्रघ्नो गुरुतल्पगः ॥ 36 ॥

लोकं पापात्मनामेते गच्छन्ते नात्र संशयः ।

अधार्यं चर्म मे सद्भी रोमाण्यस्थि च वर्जितम् ।

अभक्ष्याणि च मांसानि त्वद्विधैर्धर्मचारिभिः ॥ 37 ॥

पञ्च पञ्च नखा भक्ष्या ब्रह्मक्षत्रेण राघव ॥ 38 ॥

शल्यक श्श्वाविधो गोधा शशः कूर्मश्च पञ्चमः ।

चर्म चास्थि च मे राजन् नस्पृशन्ति मनीषिणः ॥ 39 ॥

अभक्ष्याणि च मांसानि सोऽहं पञ्चनखो हतः ।

तारया वाक्यमुक्तोऽहं सत्यं सर्वज्ञया हितम् ॥ 40 ॥

तदतिक्रम्य मोहेन कालस्य वशमागतः ।

त्वया नाथेन काकुत्स्थ न सनाथा वसुन्धरा ।

प्रमदा शीलसम्पन्ना धूर्तेन पतिना यथा ॥ 41 ॥

शठो नैकृतिकः क्षुद्रो मिथ्याप्रश्रितमानसः ।

कथं दशरथेन त्वं जातः पापो महात्मना ॥ 42 ॥

छिन्नचारित्रकक्ष्येण सतां धर्मातिवर्तिना ।

त्यक्तधर्माङ्कुशेनाहं निहतो रामहस्तिना ॥ 43 ॥

अशुभं चाप्ययुक्तं च सतां चैव विगर्हितम् ।

वक्ष्यसे चेदृशं कृत्वा सद्भिस्सह समागतः ॥ 44 ॥

उदासीनेषु योऽस्मासु विक्रमऽस्ते प्रकाशितः ।

अपकारिषु ते राजन्नहि पश्यामि विक्रमम् ॥ 45 ॥

दृश्यमानस्तु युद्ध्येथा मया यदि नृपात्मज ।

अद्य वैवस्वतं देवं पश्येस्त्वं निहतो मया ॥ 46 ॥

त्वयाऽदृश्येन तु रणे निहतोऽहं दुरासदः ।

प्रसुप्तः पन्नगेनेव नरः पानवशं गतः ॥ 47 ॥

मामेव यदि पूर्वं त्वमेतदर्थमचोदयः ॥ 48 ॥

मैथिलीमहमेकाह्ना तव चानीतवान्भवेत् ।

सुग्रीवप्रियकामेन यदहं निहतस्त्वया ।

कण्ठे बद्ध्वा प्रदद्यां ते निहतं रावणं रणे ॥ 49 ॥

न्यस्तां सागरतोये वा पाताले वापि मैथिलीम् ।

आनयेयं तवादेशाच्छ्वेतामश्वतरीमिव ॥ 50 ॥

युक्तं यत्प्राप्नुयाद्राज्यं सुग्रीवस्स्वर्गते मयि ।

अयुक्तं यदधर्मेण त्वयाऽहं निहतो रणे ॥ 51 ॥

काममेवं विधो लोकः कालेन विनियुज्यते ।

क्षमं चेद्भवता प्राप्तमुत्तरं साधु चिन्त्यताम् ॥ 52 ॥

इत्येवमुक्त्वा परिशुष्कवक्त्रः शराभिघाताद्व्यथितो महात्मा ।

समीक्ष्य रामं रविसन्निकाशं तूष्णीं बभूवामरराजसूनुः ॥ 53 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तदशस्सर्गः ॥