ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩම් .
අථ ඒකෝනවිංශස්සර්ගඃ .
ස වානරමහාරාජශ්ශයානශ්ශරවික්ෂතඃ .
ප්රත්යුක්තෝ හේතුමද්වාක්යෛර්නෝත්තරං ප්රත්යපද්යත .. 1 ..
අශ්මභිඃ ප්රවිභින්නාඞ්ගඃ පාදපෛරාහතෝ භෘශම් .
රාමබාණේන චාක්රාන්තෝ ජීවිතාන්තේ මුමෝහ සඃ .. 2 ..
තං භාර්යා බාණමෝක්ෂේණ රාමදත්තේන සංයුගේ .
හතං ප්ලවගශාර්දූලං තාරා ශුශ්රාව වාලිනම් .. 3 ..
සා සපුත්රාප්රියං ශ්රුත්වා වධං භර්තුස්සුදාරුණම් .
නිෂ්පපාත භෘශං තස්මාද්විවිධා ගිරිගහ්වරාත් .. 4 ..
යේ ත්වඞ්ගදපරීවාරා වානරා භීමවික්රමාඃ .
තේ සකාර්මුකමාලෝක්ය රාමං ත්රස්තාඃ ප්රදුද්රුවුඃ .. 5 ..
සා දදර්ශ තතස්ත්රස්තාන්හරීනාපතතෝ භෘශම් .
යූථාදිව පරිභ්රෂ්ටාන්මෘගාන්නිහතයූථපාන් .. 6 ..
තානුවාච සමාසාද්ය දුඃඛිතාන්දුඛිතා සතී .
රාමවිත්රාසිතාන්සර්වානනුබද්ධානිවේෂුභිඃ .. 7 ..
වානරාඃ රාජසිංහස්ය යස්ය යූයං පුරස්සරාඃ .
තං විහාය සුසන්ත්රස්තාඃ කස්මාද්ද්රවථ දුර්ගතාඃ .. 8 ..
රාජ්යහේතෝස්ස චේද්භ්රාතා භ්රාත්රා රෞද්රේණ පාතිතඃ .
රාමේණ ප්රහිතෛරෞද්රෛර්මාර්ගණෛර්දූරපාතිභිඃ .. 9 ..
කපිපත්න්යා වචශ්ශ්රුත්වා කපයඃ කාමරූපිණඃ .
ප්රාප්තකාලමවික්ලිෂ්ටමූචුර්වචනමඞ්ගනාම් .. 10 ..
ජීවපුත්රේ නිවර්තස්ව පුත්රං රක්ෂස්ව චාඞ්ගදම් .
අන්තකෝ රාමරූපේණ හත්වා නයති වාලිනම් .. 11 ..
ක්ෂිප්තාන් වෘක්ෂාන්සමාවිධ්ය විපුලාශ්ච ශිලාස්තථා .
වාලී වජ්රසමෛර්බාණෛ රාමේණ විනිපාතිතඃ .. 12 ..
අභිද්රුතමිදං සර්වං විද්රුතං ප්රසෘතං බලම් .
අස්මින් ප්ලවගශාර්දූලේ හතේ ශක්රසමප්රභේ .. 13 ..
රක්ෂ්යතාං නගරද්වාරමඞ්ගදශ්චාභිෂිච්යතාම් .
පදස්ථං වාලිනඃ පුත්රං භජිෂ්යන්ති ප්ලවඞ්ගමාඃ .. 14 ..
අථවා(අ)රුචිතං ස්ථානමිහ තේ රුචිරානනේ .
ආවිශන්ති හි දුර්ගාණි ක්ෂිප්රමන්යානි වානරාඃ .. 15 ..
අභාර්යාශ්ච සභාර්යාශ්ච සන්ත්යත්ර වනචාරිණඃ .
ලුබ්ධේභ්යෝ විප්රයුක්තේභ්යස්තේභ්යෝ නස්තුමුලං භයම් .. 16 ..
අල්පාන්තරගතානාං තු ශ්රුත්වා වචනමඞ්ගනා .
ආත්මනඃ ප්රතිරූපං සා බභාෂේ චාරුහාසිනී .. 17 ..
පුත්රේණ මම කිං කාර්යං රාජ්යේනච කිමාත්මනා .
කපිසිංහේ මහාභාගේ තස්මින්භර්තරි නශ්යති .. 18 ..
පාදමූලං ගමිෂ්යාමි තස්යෛවාහං මහාත්මනඃ .
යෝ(අ)සෞ රාමප්රයුක්තේන ශරේණ විනිපාතිතඃ .. 19 ..
ඒවමුක්ත්වා ප්රදුද්රාව රුදන්තී ශෝකකර්ශිතා .
ශිරශ්චෝරශ්ච බාහුභ්යාං දුඃඛේන සමභිධ්නතී .. 20 ..
ආව්රජන්තී දදර්ශාථ පතිං නිපතිතං භුවි .
හන්තාරං දානවේන්ද්රාණාං සමරේෂ්වනිවර්තිනම් .. 21 ..
ක්ෂේප්තාරං පර්වතේන්ද්රාණාං වජ්රාණාමිව වාසවම් .
මහාවාතසමාවිෂ්ටං මහාමේඝෞඝනිස්ස්වනම් .. 22 ..
ක්රතුල්යපරාක්රාන්තං වෘෂ්ටවේවෝපරතං ඝනම් .
නර්දන්තං නර්දතාං භීමං ශූරං ශූරේණ පාතිතම් .. 23 ..
ශාර්දූලේනාමිෂස්යාර්ථේ මෘගරාජං යථාහතම් .
අර්චිතං සර්වලෝකස්ය සපතාකං සවේදිකම් .. 24 ..
නාගහේතෝස්සුපර්ණේන චෛත්යමුන්මථිතං යථා .
අවෂ්ටභ්ය ච තිෂ්ඨන්තං දදර්ශ ධනුරුත්තම් .. 25 ..
රාමං රාමානුජං චෛව භර්තුශ්චෛවානුජං ශුභා .
තාවතීත්ය සමාසාද්ය භර්තාරං නිහතං රණේ .. 26 ..
සමීක්ෂ්ය ව්යථිතා භූමෞ සම්භ්රාන්තා නිපපාත හ .
සුප්ත්වේව පුනරුත්ථාය ආර්යපුත්රේති ශෝචතී .. 27 ..
රුරෝද සා පතිං දෘෂ්ට්වා සංවීතං මෘත්යුදාමභිඃ .
තාමවේක්ෂ්ය තු සුග්රීවඃ ක්රෝශන්තීං කුරරීමිව .
විෂාදමගමත්කෂ්ටං දෘෂ්ට්වා චාඞ්ගදමාගතම් .. 28 ..
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ කිෂ්කින්ධාකාණ්ඩේ ඒකෝනවිංශස්සර්ගඃ ..
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
sa vānaramahārājaśśayānaśśaravikṣataḥ |
pratyukto hetumadvākyairnottaraṃ pratyapadyata || 1 ||
aśmabhiḥ pravibhinnāṅgaḥ pādapairāhato bhṛśam |
rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ || 2 ||
taṃ bhāryā bāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge |
hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam || 3 ||
sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartussudāruṇam |
niṣpapāta bhṛśaṃ tasmādvividhā girigahvarāt || 4 ||
ye tvaṅgadaparīvārā vānarā bhīmavikramāḥ |
te sakārmukamālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ || 5 ||
sā dadarśa tatastrastānharīnāpatato bhṛśam |
yūthādiva paribhraṣṭānmṛgānnihatayūthapān || 6 ||
tānuvāca samāsādya duḥkhitāndukhitā satī |
rāmavitrāsitānsarvānanubaddhāniveṣubhiḥ || 7 ||
vānarāḥ rājasiṃhasya yasya yūyaṃ purassarāḥ |
taṃ vihāya susantrastāḥ kasmāddravatha durgatāḥ || 8 ||
rājyahetossa cedbhrātā bhrātrā raudreṇa pātitaḥ |
rāmeṇa prahitairaudrairmārgaṇairdūrapātibhiḥ || 9 ||
kapipatnyā vacaśśrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ |
prāptakālamavikliṣṭamūcurvacanamaṅganām || 10 ||
jīvaputre nivartasva putraṃ rakṣasva cāṅgadam |
antako rāmarūpeṇa hatvā nayati vālinam || 11 ||
kṣiptān vṛkṣānsamāvidhya vipulāśca śilāstathā |
vālī vajrasamairbāṇai rāmeṇa vinipātitaḥ || 12 ||
abhidrutamidaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam |
asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe || 13 ||
rakṣyatāṃ nagaradvāramaṅgadaścābhiṣicyatām |
padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṅgamāḥ || 14 ||
athavā'rucitaṃ sthānamiha te rucirānane |
āviśanti hi durgāṇi kṣipramanyāni vānarāḥ || 15 ||
abhāryāśca sabhāryāśca santyatra vanacāriṇaḥ |
lubdhebhyo viprayuktebhyastebhyo nastumulaṃ bhayam || 16 ||
alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanamaṅganā |
ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī || 17 ||
putreṇa mama kiṃ kāryaṃ rājyenaca kimātmanā |
kapisiṃhe mahābhāge tasminbhartari naśyati || 18 ||
pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ |
yo'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ || 19 ||
evamuktvā pradudrāva rudantī śokakarśitā |
śiraścoraśca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhidhnatī || 20 ||
āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi |
hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣvanivartinam || 21 ||
kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇāmiva vāsavam |
mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughanissvanam || 22 ||
kratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭavevoparataṃ ghanam |
nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam || 23 ||
śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathāhatam |
arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam || 24 ||
nāgahetossuparṇena caityamunmathitaṃ yathā |
avaṣṭabhya ca tiṣṭhantaṃ dadarśa dhanuruttam || 25 ||
rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuścaivānujaṃ śubhā |
tāvatītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe || 26 ||
samīkṣya vyathitā bhūmau sambhrāntā nipapāta ha |
suptveva punarutthāya āryaputreti śocatī || 27 ||
ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃvītaṃ mṛtyudāmabhiḥ |
tāmavekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīmiva |
viṣādamagamatkaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadamāgatam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
स वानरमहाराजश्शयानश्शरविक्षतः ।
प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ 1 ॥
अश्मभिः प्रविभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम् ।
रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः ॥ 2 ॥
तं भार्या बाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे ।
हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम् ॥ 3 ॥
सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुस्सुदारुणम् ।
निष्पपात भृशं तस्माद्विविधा गिरिगह्वरात् ॥ 4 ॥
ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा भीमविक्रमाः ।
ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः ॥ 5 ॥
सा ददर्श ततस्त्रस्तान्हरीनापततो भृशम् ।
यूथादिव परिभ्रष्टान्मृगान्निहतयूथपान् ॥ 6 ॥
तानुवाच समासाद्य दुःखितान्दुखिता सती ।
रामवित्रासितान्सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः ॥ 7 ॥
वानराः राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरस्सराः ।
तं विहाय सुसन्त्रस्ताः कस्माद्द्रवथ दुर्गताः ॥ 8 ॥
राज्यहेतोस्स चेद्भ्राता भ्रात्रा रौद्रेण पातितः ।
रामेण प्रहितैरौद्रैर्मार्गणैर्दूरपातिभिः ॥ 9 ॥
कपिपत्न्या वचश्श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः ।
प्राप्तकालमविक्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम् ॥ 10 ॥
जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चाङ्गदम् ।
अन्तको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम् ॥ 11 ॥
क्षिप्तान् वृक्षान्समाविध्य विपुलाश्च शिलास्तथा ।
वाली वज्रसमैर्बाणै रामेण विनिपातितः ॥ 12 ॥
अभिद्रुतमिदं सर्वं विद्रुतं प्रसृतं बलम् ।
अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे ॥ 13 ॥
रक्ष्यतां नगरद्वारमङ्गदश्चाभिषिच्यताम् ।
पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवङ्गमाः ॥ 14 ॥
अथवाऽरुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने ।
आविशन्ति हि दुर्गाणि क्षिप्रमन्यानि वानराः ॥ 15 ॥
अभार्याश्च सभार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः ।
लुब्धेभ्यो विप्रयुक्तेभ्यस्तेभ्यो नस्तुमुलं भयम् ॥ 16 ॥
अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना ।
आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी ॥ 17 ॥
पुत्रेण मम किं कार्यं राज्येनच किमात्मना ।
कपिसिंहे महाभागे तस्मिन्भर्तरि नश्यति ॥ 18 ॥
पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः ।
योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः ॥ 19 ॥
एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदन्ती शोककर्शिता ।
शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिध्नती ॥ 20 ॥
आव्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि ।
हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्वनिवर्तिनम् ॥ 21 ॥
क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणामिव वासवम् ।
महावातसमाविष्टं महामेघौघनिस्स्वनम् ॥ 22 ॥
क्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्टवेवोपरतं घनम् ।
नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम् ॥ 23 ॥
शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजं यथाहतम् ।
अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम् ॥ 24 ॥
नागहेतोस्सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा ।
अवष्टभ्य च तिष्ठन्तं ददर्श धनुरुत्तम् ॥ 25 ॥
रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैवानुजं शुभा ।
तावतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे ॥ 26 ॥
समीक्ष्य व्यथिता भूमौ सम्भ्रान्ता निपपात ह ।
सुप्त्वेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति शोचती ॥ 27 ॥
रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संवीतं मृत्युदामभिः ।
तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीं कुररीमिव ।
विषादमगमत्कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदमागतम् ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
sa vānaramahārājaśśayānaśśaravikṣataḥ |
pratyukto hetumadvākyairnottaraṃ pratyapadyata || 1 ||
aśmabhiḥ pravibhinnāṅgaḥ pādapairāhato bhṛśam |
rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ || 2 ||
taṃ bhāryā bāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge |
hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam || 3 ||
sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartussudāruṇam |
niṣpapāta bhṛśaṃ tasmādvividhā girigahvarāt || 4 ||
ye tvaṅgadaparīvārā vānarā bhīmavikramāḥ |
te sakārmukamālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ || 5 ||
sā dadarśa tatastrastānharīnāpatato bhṛśam |
yūthādiva paribhraṣṭānmṛgānnihatayūthapān || 6 ||
tānuvāca samāsādya duḥkhitāndukhitā satī |
rāmavitrāsitānsarvānanubaddhāniveṣubhiḥ || 7 ||
vānarāḥ rājasiṃhasya yasya yūyaṃ purassarāḥ |
taṃ vihāya susantrastāḥ kasmāddravatha durgatāḥ || 8 ||
rājyahetossa cedbhrātā bhrātrā raudreṇa pātitaḥ |
rāmeṇa prahitairaudrairmārgaṇairdūrapātibhiḥ || 9 ||
kapipatnyā vacaśśrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ |
prāptakālamavikliṣṭamūcurvacanamaṅganām || 10 ||
jīvaputre nivartasva putraṃ rakṣasva cāṅgadam |
antako rāmarūpeṇa hatvā nayati vālinam || 11 ||
kṣiptān vṛkṣānsamāvidhya vipulāśca śilāstathā |
vālī vajrasamairbāṇai rāmeṇa vinipātitaḥ || 12 ||
abhidrutamidaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam |
asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe || 13 ||
rakṣyatāṃ nagaradvāramaṅgadaścābhiṣicyatām |
padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṅgamāḥ || 14 ||
athavā'rucitaṃ sthānamiha te rucirānane |
āviśanti hi durgāṇi kṣipramanyāni vānarāḥ || 15 ||
abhāryāśca sabhāryāśca santyatra vanacāriṇaḥ |
lubdhebhyo viprayuktebhyastebhyo nastumulaṃ bhayam || 16 ||
alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanamaṅganā |
ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī || 17 ||
putreṇa mama kiṃ kāryaṃ rājyenaca kimātmanā |
kapisiṃhe mahābhāge tasminbhartari naśyati || 18 ||
pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ |
yo'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ || 19 ||
evamuktvā pradudrāva rudantī śokakarśitā |
śiraścoraśca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhidhnatī || 20 ||
āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi |
hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣvanivartinam || 21 ||
kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇāmiva vāsavam |
mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughanissvanam || 22 ||
kratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭavevoparataṃ ghanam |
nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam || 23 ||
śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathāhatam |
arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam || 24 ||
nāgahetossuparṇena caityamunmathitaṃ yathā |
avaṣṭabhya ca tiṣṭhantaṃ dadarśa dhanuruttam || 25 ||
rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuścaivānujaṃ śubhā |
tāvatītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe || 26 ||
samīkṣya vyathitā bhūmau sambhrāntā nipapāta ha |
suptveva punarutthāya āryaputreti śocatī || 27 ||
ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃvītaṃ mṛtyudāmabhiḥ |
tāmavekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīmiva |
viṣādamagamatkaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadamāgatam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Sinhala script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.