𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌏𑌕𑍋𑌨𑌵𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌸 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌮𑌹𑌾𑌰𑌾𑌜𑌶𑍍𑌶𑌯𑌾𑌨𑌶𑍍𑌶𑌰𑌵𑌿𑌕𑍍𑌷𑌤𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍋 𑌹𑍇𑌤𑍁𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑍈𑌰𑍍𑌨𑍋𑌤𑍍𑌤𑌰𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌪𑌦𑍍𑌯𑌤 ॥ 1 ॥
𑌅𑌶𑍍𑌮𑌭𑌿𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌭𑌿𑌨𑍍𑌨𑌾𑌙𑍍𑌗𑌃 𑌪𑌾𑌦𑌪𑍈𑌰𑌾𑌹𑌤𑍋 𑌭𑍃𑌶𑌮𑍍 ।
𑌰𑌾𑌮𑌬𑌾𑌣𑍇𑌨 𑌚𑌾𑌕𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌮𑍁𑌮𑍋𑌹 𑌸𑌃 ॥ 2 ॥
𑌤𑌂 𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾 𑌬𑌾𑌣𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑍇𑌣 𑌰𑌾𑌮𑌦𑌤𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌸𑌂𑌯𑍁𑌗𑍇 ।
𑌹𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌗𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲𑌂 𑌤𑌾𑌰𑌾 𑌶𑍁𑌶𑍍𑌰𑌾𑌵 𑌵𑌾𑌲𑌿𑌨𑌮𑍍 ॥ 3 ॥
𑌸𑌾 𑌸𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌧𑌂 𑌭𑌰𑍍𑌤𑍁𑌸𑍍𑌸𑍁𑌦𑌾𑌰𑍁𑌣𑌮𑍍 ।
𑌨𑌿𑌷𑍍𑌪𑌪𑌾𑌤 𑌭𑍃𑌶𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌗𑌹𑍍𑌵𑌰𑌾𑌤𑍍 ॥ 4 ॥
𑌯𑍇 𑌤𑍍𑌵𑌙𑍍𑌗𑌦𑌪𑌰𑍀𑌵𑌾𑌰𑌾 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾 𑌭𑍀𑌮𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌾𑌃 ।
𑌤𑍇 𑌸𑌕𑌾𑌰𑍍𑌮𑍁𑌕𑌮𑌾𑌲𑍋𑌕𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌦𑍁𑌦𑍍𑌰𑍁𑌵𑍁𑌃 ॥ 5 ॥
𑌸𑌾 𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶 𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌹𑌰𑍀𑌨𑌾𑌪𑌤𑌤𑍋 𑌭𑍃𑌶𑌮𑍍 ।
𑌯𑍂𑌥𑌾𑌦𑌿𑌵 𑌪𑌰𑌿𑌭𑍍𑌰𑌷𑍍𑌟𑌾𑌨𑍍𑌮𑍃𑌗𑌾𑌨𑍍𑌨𑌿𑌹𑌤𑌯𑍂𑌥𑌪𑌾𑌨𑍍 ॥ 6 ॥
𑌤𑌾𑌨𑍁𑌵𑌾𑌚 𑌸𑌮𑌾𑌸𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍𑌦𑍁𑌖𑌿𑌤𑌾 𑌸𑌤𑍀 ।
𑌰𑌾𑌮𑌵𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌸𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌨𑌨𑍁𑌬𑌦𑍍𑌧𑌾𑌨𑌿𑌵𑍇𑌷𑍁𑌭𑌿𑌃 ॥ 7 ॥
𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾𑌃 𑌰𑌾𑌜𑌸𑌿𑌂𑌹𑌸𑍍𑌯 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌯𑍂𑌯𑌂 𑌪𑍁𑌰𑌸𑍍𑌸𑌰𑌾𑌃 ।
𑌤𑌂 𑌵𑌿𑌹𑌾𑌯 𑌸𑍁𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌕𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌦𑍍𑌰𑌵𑌥 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌗𑌤𑌾𑌃 ॥ 8 ॥
𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌹𑍇𑌤𑍋𑌸𑍍𑌸 𑌚𑍇𑌦𑍍𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌾 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾 𑌰𑍗𑌦𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌪𑌾𑌤𑌿𑌤𑌃 ।
𑌰𑌾𑌮𑍇𑌣 𑌪𑍍𑌰𑌹𑌿𑌤𑍈𑌰𑍗𑌦𑍍𑌰𑍈𑌰𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌣𑍈𑌰𑍍𑌦𑍂𑌰𑌪𑌾𑌤𑌿𑌭𑌿𑌃 ॥ 9 ॥
𑌕𑌪𑌿𑌪𑌤𑍍𑌨𑍍𑌯𑌾 𑌵𑌚𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌕𑌪𑌯𑌃 𑌕𑌾𑌮𑌰𑍂𑌪𑌿𑌣𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌕𑌾𑌲𑌮𑌵𑌿𑌕𑍍𑌲𑌿𑌷𑍍𑌟𑌮𑍂𑌚𑍁𑌰𑍍𑌵𑌚𑌨𑌮𑌙𑍍𑌗𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 10 ॥
𑌜𑍀𑌵𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌨𑌿𑌵𑌰𑍍𑌤𑌸𑍍𑌵 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑍍𑌵 𑌚𑌾𑌙𑍍𑌗𑌦𑌮𑍍 ।
𑌅𑌨𑍍𑌤𑌕𑍋 𑌰𑌾𑌮𑌰𑍂𑌪𑍇𑌣 𑌹𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌨𑌯𑌤𑌿 𑌵𑌾𑌲𑌿𑌨𑌮𑍍 ॥ 11 ॥
𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍 𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌾𑌨𑍍𑌸𑌮𑌾𑌵𑌿𑌧𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌪𑍁𑌲𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌶𑌿𑌲𑌾𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ।
𑌵𑌾𑌲𑍀 𑌵𑌜𑍍𑌰𑌸𑌮𑍈𑌰𑍍𑌬𑌾𑌣𑍈 𑌰𑌾𑌮𑍇𑌣 𑌵𑌿𑌨𑌿𑌪𑌾𑌤𑌿𑌤𑌃 ॥ 12 ॥
𑌅𑌭𑌿𑌦𑍍𑌰𑍁𑌤𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌰𑍁𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌸𑍃𑌤𑌂 𑌬𑌲𑌮𑍍 ।
𑌅𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌗𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲𑍇 𑌹𑌤𑍇 𑌶𑌕𑍍𑌰𑌸𑌮𑌪𑍍𑌰𑌭𑍇 ॥ 13 ॥
𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌨𑌗𑌰𑌦𑍍𑌵𑌾𑌰𑌮𑌙𑍍𑌗𑌦𑌶𑍍𑌚𑌾𑌭𑌿𑌷𑌿𑌚𑍍𑌯𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌪𑌦𑌸𑍍𑌥𑌂 𑌵𑌾𑌲𑌿𑌨𑌃 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌭𑌜𑌿𑌷𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌙𑍍𑌗𑌮𑌾𑌃 ॥ 14 ॥
𑌅𑌥𑌵𑌾𑌽𑌰𑍁𑌚𑌿𑌤𑌂 𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑌮𑌿𑌹 𑌤𑍇 𑌰𑍁𑌚𑌿𑌰𑌾𑌨𑌨𑍇 ।
𑌆𑌵𑌿𑌶𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌹𑌿 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌗𑌾𑌣𑌿 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌮𑌨𑍍𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌾𑌃 ॥ 15 ॥
𑌅𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌸𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌵𑌨𑌚𑌾𑌰𑌿𑌣𑌃 ।
𑌲𑍁𑌬𑍍𑌧𑍇𑌭𑍍𑌯𑍋 𑌵𑌿𑌪𑍍𑌰𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍇𑌭𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑍇𑌭𑍍𑌯𑍋 𑌨𑌸𑍍𑌤𑍁𑌮𑍁𑌲𑌂 𑌭𑌯𑌮𑍍 ॥ 16 ॥
𑌅𑌲𑍍𑌪𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌗𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌚𑌨𑌮𑌙𑍍𑌗𑌨𑌾 ।
𑌆𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌸𑌾 𑌬𑌭𑌾𑌷𑍇 𑌚𑌾𑌰𑍁𑌹𑌾𑌸𑌿𑌨𑍀 ॥ 17 ॥
𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌮𑌮 𑌕𑌿𑌂 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑍇𑌨𑌚 𑌕𑌿𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ।
𑌕𑌪𑌿𑌸𑌿𑌂𑌹𑍇 𑌮𑌹𑌾𑌭𑌾𑌗𑍇 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌭𑌰𑍍𑌤𑌰𑌿 𑌨𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 18 ॥
𑌪𑌾𑌦𑌮𑍂𑌲𑌂 𑌗𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌤𑌸𑍍𑌯𑍈𑌵𑌾𑌹𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ।
𑌯𑍋𑌽𑌸𑍗 𑌰𑌾𑌮𑌪𑍍𑌰𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌶𑌰𑍇𑌣 𑌵𑌿𑌨𑌿𑌪𑌾𑌤𑌿𑌤𑌃 ॥ 19 ॥
𑌏𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌦𑍁𑌦𑍍𑌰𑌾𑌵 𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍𑌤𑍀 𑌶𑍋𑌕𑌕𑌰𑍍𑌶𑌿𑌤𑌾 ।
𑌶𑌿𑌰𑌶𑍍𑌚𑍋𑌰𑌶𑍍𑌚 𑌬𑌾𑌹𑍁𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇𑌨 𑌸𑌮𑌭𑌿𑌧𑍍𑌨𑌤𑍀 ॥ 20 ॥
𑌆𑌵𑍍𑌰𑌜𑌨𑍍𑌤𑍀 𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶𑌾𑌥 𑌪𑌤𑌿𑌂 𑌨𑌿𑌪𑌤𑌿𑌤𑌂 𑌭𑍁𑌵𑌿 ।
𑌹𑌨𑍍𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌦𑌾𑌨𑌵𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌸𑌮𑌰𑍇𑌷𑍍𑌵𑌨𑌿𑌵𑌰𑍍𑌤𑌿𑌨𑌮𑍍 ॥ 21 ॥
𑌕𑍍𑌷𑍇𑌪𑍍𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌪𑌰𑍍𑌵𑌤𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌵𑌜𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌮𑌿𑌵 𑌵𑌾𑌸𑌵𑌮𑍍 ।
𑌮𑌹𑌾𑌵𑌾𑌤𑌸𑌮𑌾𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌮𑍇𑌘𑍗𑌘𑌨𑌿𑌸𑍍𑌸𑍍𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 22 ॥
𑌕𑍍𑌰𑌤𑍁𑌲𑍍𑌯𑌪𑌰𑌾𑌕𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌵𑍃𑌷𑍍𑌟𑌵𑍇𑌵𑍋𑌪𑌰𑌤𑌂 𑌘𑌨𑌮𑍍 ।
𑌨𑌰𑍍𑌦𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌨𑌰𑍍𑌦𑌤𑌾𑌂 𑌭𑍀𑌮𑌂 𑌶𑍂𑌰𑌂 𑌶𑍂𑌰𑍇𑌣 𑌪𑌾𑌤𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 23 ॥
𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲𑍇𑌨𑌾𑌮𑌿𑌷𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌮𑍃𑌗𑌰𑌾𑌜𑌂 𑌯𑌥𑌾𑌹𑌤𑌮𑍍 ।
𑌅𑌰𑍍𑌚𑌿𑌤𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌲𑍋𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌪𑌤𑌾𑌕𑌂 𑌸𑌵𑍇𑌦𑌿𑌕𑌮𑍍 ॥ 24 ॥
𑌨𑌾𑌗𑌹𑍇𑌤𑍋𑌸𑍍𑌸𑍁𑌪𑌰𑍍𑌣𑍇𑌨 𑌚𑍈𑌤𑍍𑌯𑌮𑍁𑌨𑍍𑌮𑌥𑌿𑌤𑌂 𑌯𑌥𑌾 ।
𑌅𑌵𑌷𑍍𑌟𑌭𑍍𑌯 𑌚 𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶 𑌧𑌨𑍁𑌰𑍁𑌤𑍍𑌤𑌮𑍍 ॥ 25 ॥
𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌨𑍁𑌜𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌭𑌰𑍍𑌤𑍁𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵𑌾𑌨𑍁𑌜𑌂 𑌶𑍁𑌭𑌾 ।
𑌤𑌾𑌵𑌤𑍀𑌤𑍍𑌯 𑌸𑌮𑌾𑌸𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌭𑌰𑍍𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌨𑌿𑌹𑌤𑌂 𑌰𑌣𑍇 ॥ 26 ॥
𑌸𑌮𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌵𑍍𑌯𑌥𑌿𑌤𑌾 𑌭𑍂𑌮𑍗 𑌸𑌮𑍍𑌭𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌨𑌿𑌪𑌪𑌾𑌤 𑌹 ।
𑌸𑍁𑌪𑍍𑌤𑍍𑌵𑍇𑌵 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍁𑌤𑍍𑌥𑌾𑌯 𑌆𑌰𑍍𑌯𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍇𑌤𑌿 𑌶𑍋𑌚𑌤𑍀 ॥ 27 ॥
𑌰𑍁𑌰𑍋𑌦 𑌸𑌾 𑌪𑌤𑌿𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌂𑌵𑍀𑌤𑌂 𑌮𑍃𑌤𑍍𑌯𑍁𑌦𑌾𑌮𑌭𑌿𑌃 ।
𑌤𑌾𑌮𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌤𑍁 𑌸𑍁𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌃 𑌕𑍍𑌰𑍋𑌶𑌨𑍍𑌤𑍀𑌂 𑌕𑍁𑌰𑌰𑍀𑌮𑌿𑌵 ।
𑌵𑌿𑌷𑌾𑌦𑌮𑌗𑌮𑌤𑍍𑌕𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌚𑌾𑌙𑍍𑌗𑌦𑌮𑌾𑌗𑌤𑌮𑍍 ॥ 28 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌿𑌷𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌧𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌏𑌕𑍋𑌨𑌵𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
sa vānaramahārājaśśayānaśśaravikṣataḥ |
pratyukto hetumadvākyairnottaraṃ pratyapadyata || 1 ||
aśmabhiḥ pravibhinnāṅgaḥ pādapairāhato bhṛśam |
rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ || 2 ||
taṃ bhāryā bāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge |
hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam || 3 ||
sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartussudāruṇam |
niṣpapāta bhṛśaṃ tasmādvividhā girigahvarāt || 4 ||
ye tvaṅgadaparīvārā vānarā bhīmavikramāḥ |
te sakārmukamālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ || 5 ||
sā dadarśa tatastrastānharīnāpatato bhṛśam |
yūthādiva paribhraṣṭānmṛgānnihatayūthapān || 6 ||
tānuvāca samāsādya duḥkhitāndukhitā satī |
rāmavitrāsitānsarvānanubaddhāniveṣubhiḥ || 7 ||
vānarāḥ rājasiṃhasya yasya yūyaṃ purassarāḥ |
taṃ vihāya susantrastāḥ kasmāddravatha durgatāḥ || 8 ||
rājyahetossa cedbhrātā bhrātrā raudreṇa pātitaḥ |
rāmeṇa prahitairaudrairmārgaṇairdūrapātibhiḥ || 9 ||
kapipatnyā vacaśśrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ |
prāptakālamavikliṣṭamūcurvacanamaṅganām || 10 ||
jīvaputre nivartasva putraṃ rakṣasva cāṅgadam |
antako rāmarūpeṇa hatvā nayati vālinam || 11 ||
kṣiptān vṛkṣānsamāvidhya vipulāśca śilāstathā |
vālī vajrasamairbāṇai rāmeṇa vinipātitaḥ || 12 ||
abhidrutamidaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam |
asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe || 13 ||
rakṣyatāṃ nagaradvāramaṅgadaścābhiṣicyatām |
padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṅgamāḥ || 14 ||
athavā'rucitaṃ sthānamiha te rucirānane |
āviśanti hi durgāṇi kṣipramanyāni vānarāḥ || 15 ||
abhāryāśca sabhāryāśca santyatra vanacāriṇaḥ |
lubdhebhyo viprayuktebhyastebhyo nastumulaṃ bhayam || 16 ||
alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanamaṅganā |
ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī || 17 ||
putreṇa mama kiṃ kāryaṃ rājyenaca kimātmanā |
kapisiṃhe mahābhāge tasminbhartari naśyati || 18 ||
pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ |
yo'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ || 19 ||
evamuktvā pradudrāva rudantī śokakarśitā |
śiraścoraśca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhidhnatī || 20 ||
āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi |
hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣvanivartinam || 21 ||
kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇāmiva vāsavam |
mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughanissvanam || 22 ||
kratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭavevoparataṃ ghanam |
nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam || 23 ||
śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathāhatam |
arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam || 24 ||
nāgahetossuparṇena caityamunmathitaṃ yathā |
avaṣṭabhya ca tiṣṭhantaṃ dadarśa dhanuruttam || 25 ||
rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuścaivānujaṃ śubhā |
tāvatītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe || 26 ||
samīkṣya vyathitā bhūmau sambhrāntā nipapāta ha |
suptveva punarutthāya āryaputreti śocatī || 27 ||
ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃvītaṃ mṛtyudāmabhiḥ |
tāmavekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīmiva |
viṣādamagamatkaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadamāgatam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
स वानरमहाराजश्शयानश्शरविक्षतः ।
प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ 1 ॥
अश्मभिः प्रविभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम् ।
रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः ॥ 2 ॥
तं भार्या बाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे ।
हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम् ॥ 3 ॥
सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुस्सुदारुणम् ।
निष्पपात भृशं तस्माद्विविधा गिरिगह्वरात् ॥ 4 ॥
ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा भीमविक्रमाः ।
ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः ॥ 5 ॥
सा ददर्श ततस्त्रस्तान्हरीनापततो भृशम् ।
यूथादिव परिभ्रष्टान्मृगान्निहतयूथपान् ॥ 6 ॥
तानुवाच समासाद्य दुःखितान्दुखिता सती ।
रामवित्रासितान्सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः ॥ 7 ॥
वानराः राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरस्सराः ।
तं विहाय सुसन्त्रस्ताः कस्माद्द्रवथ दुर्गताः ॥ 8 ॥
राज्यहेतोस्स चेद्भ्राता भ्रात्रा रौद्रेण पातितः ।
रामेण प्रहितैरौद्रैर्मार्गणैर्दूरपातिभिः ॥ 9 ॥
कपिपत्न्या वचश्श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः ।
प्राप्तकालमविक्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम् ॥ 10 ॥
जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चाङ्गदम् ।
अन्तको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम् ॥ 11 ॥
क्षिप्तान् वृक्षान्समाविध्य विपुलाश्च शिलास्तथा ।
वाली वज्रसमैर्बाणै रामेण विनिपातितः ॥ 12 ॥
अभिद्रुतमिदं सर्वं विद्रुतं प्रसृतं बलम् ।
अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे ॥ 13 ॥
रक्ष्यतां नगरद्वारमङ्गदश्चाभिषिच्यताम् ।
पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवङ्गमाः ॥ 14 ॥
अथवाऽरुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने ।
आविशन्ति हि दुर्गाणि क्षिप्रमन्यानि वानराः ॥ 15 ॥
अभार्याश्च सभार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः ।
लुब्धेभ्यो विप्रयुक्तेभ्यस्तेभ्यो नस्तुमुलं भयम् ॥ 16 ॥
अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना ।
आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी ॥ 17 ॥
पुत्रेण मम किं कार्यं राज्येनच किमात्मना ।
कपिसिंहे महाभागे तस्मिन्भर्तरि नश्यति ॥ 18 ॥
पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः ।
योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः ॥ 19 ॥
एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदन्ती शोककर्शिता ।
शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिध्नती ॥ 20 ॥
आव्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि ।
हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्वनिवर्तिनम् ॥ 21 ॥
क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणामिव वासवम् ।
महावातसमाविष्टं महामेघौघनिस्स्वनम् ॥ 22 ॥
क्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्टवेवोपरतं घनम् ।
नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम् ॥ 23 ॥
शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजं यथाहतम् ।
अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम् ॥ 24 ॥
नागहेतोस्सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा ।
अवष्टभ्य च तिष्ठन्तं ददर्श धनुरुत्तम् ॥ 25 ॥
रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैवानुजं शुभा ।
तावतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे ॥ 26 ॥
समीक्ष्य व्यथिता भूमौ सम्भ्रान्ता निपपात ह ।
सुप्त्वेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति शोचती ॥ 27 ॥
रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संवीतं मृत्युदामभिः ।
तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीं कुररीमिव ।
विषादमगमत्कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदमागतम् ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonaviṃśassargaḥ |
sa vānaramahārājaśśayānaśśaravikṣataḥ |
pratyukto hetumadvākyairnottaraṃ pratyapadyata || 1 ||
aśmabhiḥ pravibhinnāṅgaḥ pādapairāhato bhṛśam |
rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ || 2 ||
taṃ bhāryā bāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge |
hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam || 3 ||
sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartussudāruṇam |
niṣpapāta bhṛśaṃ tasmādvividhā girigahvarāt || 4 ||
ye tvaṅgadaparīvārā vānarā bhīmavikramāḥ |
te sakārmukamālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ || 5 ||
sā dadarśa tatastrastānharīnāpatato bhṛśam |
yūthādiva paribhraṣṭānmṛgānnihatayūthapān || 6 ||
tānuvāca samāsādya duḥkhitāndukhitā satī |
rāmavitrāsitānsarvānanubaddhāniveṣubhiḥ || 7 ||
vānarāḥ rājasiṃhasya yasya yūyaṃ purassarāḥ |
taṃ vihāya susantrastāḥ kasmāddravatha durgatāḥ || 8 ||
rājyahetossa cedbhrātā bhrātrā raudreṇa pātitaḥ |
rāmeṇa prahitairaudrairmārgaṇairdūrapātibhiḥ || 9 ||
kapipatnyā vacaśśrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ |
prāptakālamavikliṣṭamūcurvacanamaṅganām || 10 ||
jīvaputre nivartasva putraṃ rakṣasva cāṅgadam |
antako rāmarūpeṇa hatvā nayati vālinam || 11 ||
kṣiptān vṛkṣānsamāvidhya vipulāśca śilāstathā |
vālī vajrasamairbāṇai rāmeṇa vinipātitaḥ || 12 ||
abhidrutamidaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam |
asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe || 13 ||
rakṣyatāṃ nagaradvāramaṅgadaścābhiṣicyatām |
padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṅgamāḥ || 14 ||
athavā'rucitaṃ sthānamiha te rucirānane |
āviśanti hi durgāṇi kṣipramanyāni vānarāḥ || 15 ||
abhāryāśca sabhāryāśca santyatra vanacāriṇaḥ |
lubdhebhyo viprayuktebhyastebhyo nastumulaṃ bhayam || 16 ||
alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanamaṅganā |
ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī || 17 ||
putreṇa mama kiṃ kāryaṃ rājyenaca kimātmanā |
kapisiṃhe mahābhāge tasminbhartari naśyati || 18 ||
pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ |
yo'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ || 19 ||
evamuktvā pradudrāva rudantī śokakarśitā |
śiraścoraśca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhidhnatī || 20 ||
āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi |
hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣvanivartinam || 21 ||
kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇāmiva vāsavam |
mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughanissvanam || 22 ||
kratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭavevoparataṃ ghanam |
nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam || 23 ||
śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājaṃ yathāhatam |
arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam || 24 ||
nāgahetossuparṇena caityamunmathitaṃ yathā |
avaṣṭabhya ca tiṣṭhantaṃ dadarśa dhanuruttam || 25 ||
rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuścaivānujaṃ śubhā |
tāvatītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe || 26 ||
samīkṣya vyathitā bhūmau sambhrāntā nipapāta ha |
suptveva punarutthāya āryaputreti śocatī || 27 ||
ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃvītaṃ mṛtyudāmabhiḥ |
tāmavekṣya tu sugrīvaḥ krośantīṃ kurarīmiva |
viṣādamagamatkaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadamāgatam || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.